BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
PHẠM KHÁNH DƯƠNG
RÌN LUYÖN KÜ N¡NG KÕT HîP
C¸C THAO T¸C LËP LUËN TRONG LµM V¡N NGHÞ LUËN
CHO HäC SINH TRUNG HäC PHæ TH¤NG
Chuyên ngnh: Lí luận vphương pháp dạy học bộ môn Văn v Tiếng Việt
M s: 9.14.01.11
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ GIÁO DỤC HỌC
HÀ NỘI - 2021
CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
Người hướng dẫn khoa học: PGS. TS. Nguyễn Quang Ninh
Phản biện 1: PGS.TS. Bùi Minh Đức
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2
Phản biện 2: PGS.TS. Hong Thị Mai
Trường Đại học Hồng Đức
Phản biện 3: PGS.TS. Trần Thị Hiền Lương
Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam
Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Trường
Họp tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội.
Vào hồi …..giờ … ngày … tháng… năm 2021.
Có thể tìm hiểu luận án tại: Thư viện Quốc gia Việt Nam hoặc Thư viện
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội.
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH
ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
1. Phạm Khánh Dương (2016), Bàn về việc rèn luyện cho học sinh trung học phổ
thông sử dụng phối hợp các thao tác lập luận trong bài làm văn nghị luận, Kỷ
yếu hội thảo khoa học ton quc Đổi mới nghiên cứu và giảng dạy Ngữ văn
trong nhà trường Sư phạm, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, tr 620-627.
2. Phạm Khánh Dương (2019), Thao tác lập luận và thực trạng kĩ năng kết hợp
các thao tác lập luận trong làm văn nghị luận của học sinh trung học phổ thông,
Tạp chí Giáo dục s đặc biệt tháng 7, tr 195-198, 204.
3. Phạm Khánh Dương (2019), Làm văn nghị luận và thực trạng dạy rèn luyện kĩ
năng kết hợp các thao tác lập luận trong bài văn nghị luận cho học sinh trung
học phổ thông, Tạp chí Giáo dục v X hội s đặc biệt tháng 9, tr 41-48.
4. Phạm Khánh Dương (2019), Một số kĩ năng cơ bản cần rèn luyện cho học sinh
trung học phổ thông trong dạy học làm văn nghị luận, Tạp chí Giáo dục s 462,
tr 46-48, 45.
5. Phạm Khánh Dương (2019), Vận dụng phương pháp dạy học hợp tác vào quá
trình rèn luyện kĩ năng kết hợp các thao tác lập luận trong làm văn nghị luận cho
học sinh trung học phổ thông, Tạp chí Khoa học Giáo dục Việt Nam s 22 -
Tháng 10/2019, tr 51-55.
1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề ti
1.1. Lập luận đóng vai trò quyết định chất lượng của bài văn nghị luận
Trong văn nghị luận, lập luận là một trong những yếu tố cơ bản. Muốn tiến hành
lập luận, người nghị luận phải tiến hành tổ chức các yếu tố của lập luận, sắp xếp
chúng theo dụng ý của bản thân. TTLL chính là hạt nhân cốt lõi giúp người nghị luận
thực hiện lập luận, đồng thời cũng là yếu tố tạo nên hiệu quả cho bài văn nghị luận.
Vì thế, để giúp HS tạo lập văn bản nghị luận có hiệu quả, việc dạy học làm văn nghị
luận không thể không chú trọng lập luận nói chung, TTLL nói riêng.
1.2. Kĩ năng sử dụng kết hợp TTLL trong bài văn nghị luận là kĩ năng quan trọng
đối với HS THPT
Hình thành năng lực lập luận cho HS là một yêu cầu tất yếu đặt ra trong quá
trình dạy học Làm văn ở trường THPT. Muốn hình thành năng lực lập luận cho HS,
ngoài việc trang bị cho các em hệ thống lí thuyết hoàn chỉnh về lập luận, cần quan
tâm nhiều đến việc rèn luyện kĩ năng thực hành các TTLL và kết hợp các TTLL. Qua
đó, vấn đề nghị luận được bàn bạc sâu rộng, bài nghị luận vì thế chặt chẽ và có tính
thuyết phục cao.
1.3. Thực trạng rèn luyện kĩ năng kết hợp các TTLL trong làm văn nghị luận của
HS THPT hiện nay còn nhiều bất cập so với yêu cầu đặt ra
Việc dạy học rèn luyện kĩ năng kết hợp các TTLL ở nhà trường THPT còn nhiều
khó khăn. GV chủ yếu tổ chức giờ thực hành theo tinh thần ôn tập kiến thức và cho
HS làm BT có trong SGK, chưa chú trọng tới hoạt động hướng dẫn các em vận dụng
kĩ năng kết hợp các TTLL để tổ chức lập luận. GV chưa đưa ra được quy trình rèn
luyện kĩ năng kết hợp các TTLL trong làm văn nghị luận cho HS. Điều này dẫn tới kĩ
năng sử dụng kết hợp các TTLL trong bài văn nghị luận của HS chưa tốt.
2. Mục đích v nghiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích nghiên cứu
Đề xuất quy trình và hệ thống BT rèn luyện kĩ năng kết hợp các TTLL trong làm
văn nghị luận cho HS THPT. Qua đó, góp phần nâng cao chất lượng dạy học làm văn
nghị luận ở nhà trường phổ thông hiện nay.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Tìm hiểu tổng quan các tài liệu nghiên cứu liên quan đến đề tài.
- Xây dựng cơ sở lí luận cho việc rèn luyện kĩ năng kết hợp các TTLL trong làm
văn nghị luận cho HS THPT.
- Khảo sát thực trạng tài liệu dạy học và việc dạy học kết hợp các TTLL trong
văn nghị luận của HS lớp 11, 12.
- Đề xuất quy trình và hệ thống BT luyện kĩ năng kết hợp các TTLL trong làm
2
văn nghị luận cho HS lớp 11, 12.
- Tiến hành TN sư phạm.
3. Đi tượng v phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Quá trình rèn luyện kĩ năng kết hợp các TTLL trong làm văn nghị luận của HS
THPT, đặc biệt là HS lớp 11, 12.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Nghiên cứu quy trình và BT rèn luyện kĩ năng kết hợp các TTLL trong văn nghị
luận qua quá trình tạo lập văn bản viết cho HS lớp 11, 12, bởi lúc này, HS đã được
học lí thuyết về các TTLL đơn lẻ.
4. Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp phân tích, tổng hợp; phương pháp điều tra, khảo sát thực tiễn;
phương pháp phỏng vấn sâu; phương pháp thực nghiệm sư phạm; phương pháp thống
kê - phân loại.
5. Giả thuyết khoa học
Nếu rèn luyện kĩ năng kết hợp các TTLL qua quy trình rèn luyện chặt chẽ cùng
với hệ thống BT rèn luyện hợp lý thì sẽ giúp củng cố, nâng cao kĩ năng kết hợp các
TTLL trong làm văn nghị luận cho HS THPT.
6. Dự kiến đóng góp của luận án
6.1. Về lí luận
Luận án góp phần làm phong phú lí luận về dạy học làm văn nghị luận nói
chung trong chương trình THPT và đề xuất quy trình, hệ thống BT rèn luyện kĩ năng
kết hợp các TTLL trong làm văn nghị luận cho HS lớp 11, 12.
6.2. Về thực tiễn
Quy trình và hệ thống BT được đề xuất trong đề tài Luận án sẽ giúp việc rèn
luyện kĩ năng kết hợp các TTLL trong làm văn nghị luận cho HS THPT hiện nay
được hiệu quả hơn, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học làm văn nghị luận trong
nhà trường phổ thông.
7. Cấu trúc luận án
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, phần nội dung
chính của Luận án gồm 4 chương:
Chương 1. Tổng quan về đề tài nghiên cứu
Chương 2. Cở sở lí luận và thực tiễn của việc rèn luyện kĩ năng kết hợp các
thao tác lập luận trong làm văn nghị luận cho học sinh THPT
Chương 3. Tổ chức rèn luyện kĩ năng kết hợp các thao tác lập luận trong làm
văn nghị luận cho học sinh THPT
Chương 4. Thực nghiệm sư phạm