R i ro trong đ u t c phi u trên TTCK Vi t Nam ủ ầ ư ổ ế ệ GVHD: Lê Ph ngươ
Dung
L I M Đ UỜ Ở Ầ
Vi c hình thành và phát tri n th tr ng ch ng khoán (TTCK) là b c nh yệ ể ị ườ ứ ướ ả
v t t t y u c a n n kinh t th tr ng. Vi t Nam v i n n kinh t v n hành theoọ ấ ế ủ ề ế ị ườ ệ ớ ề ế ậ
c ch th tr ng cũng đòi h i ph i có TTCK làm c u n i gi a m t bên là nhàơ ế ị ườ ỏ ả ầ ố ữ ộ
đ u t , v i bên kia là các doanh nghi p c n v n kinh doanh và nhà n c c nầ ư ớ ệ ầ ố ướ ầ
ti n đ th a mãn nhu c u chung c a đ t n c. th tr ng này c h i th ngề ể ỏ ầ ủ ấ ướ Ở ị ườ ơ ộ ườ
xuyên xu t hi n cho nh ng ai “nh y c m” v i ch ng khoán song thách th c l nấ ệ ữ ạ ả ớ ứ ứ ớ
cũng đ t ra cho m i cá nhân và toàn xã h i.ặ ỗ ộ
R i ro, khái ni m g n li n v i m i đ u t , b i l không ai có th ch củ ệ ắ ề ớ ọ ầ ư ở ẽ ể ắ
ch n 100 % cho m i d ki n v l ng và th i đi m thu đ c nh ng l ng tàiắ ỗ ự ế ề ượ ờ ể ượ ữ ượ
chính trong t ng lai.ươ
TTCK đ c xem là “chi c máy chi t kh u thông tin” n i ng i mua vàượ ế ế ấ ơ ườ
ng i bán c phi u quy t đ nh “giá đúng” th a mãn cho c hai phía. Theo lýườ ổ ế ế ị ỏ ả
thuy t hi n đ i, giá đúng là giá cung c p m t m c doanh thu t ng ng v i m cế ệ ạ ấ ộ ứ ươ ứ ớ ứ
r i ro liên quan t i c phi u.ủ ớ ổ ế
V y r i ro c phi u là gì? Làm th nào đ đo l ng r i ro c a c phi u?ậ ủ ổ ế ế ể ườ ủ ủ ổ ế
Đ u t trên TTCK Vi t Nam s g p ph i nh ng r i ro nào? Xu t phát t nh ngầ ư ệ ẽ ặ ả ữ ủ ấ ừ ữ
câu h i đó, em ch n đ tài c a mình là: “ ỏ ọ ề ủ R I RO TRONG Đ U T CỦ Ầ Ư Ổ
PHI U TRÊN TTCK VI T NAMẾ Ệ ”.
M c dù có s giúp đ và h ng d n t n tình c a giáo viên, s n l c c aặ ự ỡ ướ ẫ ậ ủ ự ỗ ự ủ
b n thân, song do ki n th c và tài li u thu th p còn h n ch nên bài vi t khôngả ế ứ ệ ậ ạ ế ế
tránh kh i nh ng thi u sót. Kính mong th y cô và các b n góp ý đ đ tài đ cỏ ữ ế ầ ạ ể ề ượ
hoàn thi n h n.ệ ơ
Em xin chân thành c m n cô giáo Lê Ph ng Dung đã giúp em hoàn thànhả ơ ươ
đ tài này!ề
Ng i th c hi nườ ự ệ
H Th Huy n Tranồ ị ề g
SVTH: H Th Huy n Trang ồ ị ề Trang 1
R i ro trong đ u t c phi u trên TTCK Vi t Nam ủ ầ ư ổ ế ệ GVHD: Lê Ph ngươ
Dung
Ph n 1.ầNH NG V N Đ CHUNG V TH TR NG CH NG KHOÁNỮ Ấ Ề Ề Ị ƯỜ Ứ
1.1. Khái ni m th tr ng ch ng khoánệ ị ườ ứ
Th tr ng ch ng khoán (TTCK) là n i di n ra s trao đ i, mua bán các lo iị ườ ứ ơ ễ ự ổ ạ
ch ng khoán trung và dài h n gi a ng i phát hành ch ng khoán và mua ch ngứ ạ ữ ườ ứ ứ
khoán ho c kinh doanh ch ng khoán.ặ ứ
1.2. Ch c năng c b n c a TTCKứ ơ ả ủ
1.2.1. Huy đ ng v n đ u t cho n n kinh tộ ố ầ ư ề ế
Qua TTCK, các công ty c ph n có th phát hành c phi u đ huy đ ng v nổ ầ ể ổ ế ể ộ ố
trong và ngoài n c cho s n xu t kinh doanh. N u doanh nghi p ho t đ ng t t,ướ ả ấ ế ệ ạ ộ ố
có uy tín thì có th ti p t c g i v n b ng vi c phát hành các c phi u m i, đ ngể ế ụ ọ ố ằ ệ ổ ế ớ ồ
th i còn có th phát hành các lo i trái phi u đ vay ti n c a công chúng màờ ể ạ ế ể ề ủ
không c n đ n s giúp đ c a tín d ng ngân hàng. Các ngu n v n nhàn r i sầ ế ự ỡ ủ ụ ồ ố ỗ ẽ
đ c TTCK thu hút và chuy n t i tr c ti p vào các doanh nghi p đ đ a vàoượ ể ả ự ế ệ ể ư
ho t đ ng s n xu t kinh doanh, qua đó góp ph n m r ng s n xu t xã h i. Cònạ ộ ả ấ ầ ở ộ ả ấ ộ
Chính ph và chính quy n các đ a ph ng thì s d dàng h n trong vi c huyủ ề ở ị ươ ẽ ễ ơ ệ
đ ng các ngu n v n cho m c đích s d ng và đ u t phát tri n h t ng kinh t ,ộ ồ ố ụ ử ụ ầ ư ể ạ ầ ế
ph c v các nhu c u chung c a xã h i b ng vi c phát hành trái phi u c a mình.ụ ụ ầ ủ ộ ằ ệ ế ủ
1.2.2. Cung c p môi tr ng đ u t cho công chúngấ ườ ầ ư
V i s ti n ti t ki m đã có, nhi u ng i phân vân không bi t đ t chúngớ ố ề ế ệ ề ườ ế ặ
vào đâu. S ra đ i c a TTCK đã cung c p môi tr ng đ u t lành m nh v i cácự ờ ủ ấ ườ ầ ư ạ ớ
c h i đ u t phong phú cho công chúng. Ph n l n các công c c a TTCK đ uơ ộ ầ ư ầ ớ ụ ủ ề
có kh năng mang l i l i ích kép: l i ích do tr giá ch ng khoán tăng và l i ích doả ạ ợ ợ ị ứ ợ
h ng đ c lãi su t. Các nhà đ u t có th l a ch n lo i ch ng khoán phù h pưở ượ ấ ầ ư ể ự ọ ạ ứ ợ
v i kh năng, m c tiêu và s thích c a mình b i các lo i ch ng khoán trên thớ ả ụ ở ủ ở ạ ứ ị
tr ng r t khác nhau v tính ch t, th i h n và đ r i ro.ườ ấ ề ấ ờ ạ ộ ủ
1.2.3. T o tính thanh kho n cho các ch ng khoánạ ả ứ
Nh có TTCK, các nhà đ u t tài chính có th chuy n đ i các ch ng khoánờ ầ ư ể ể ổ ứ
c a h thành ngân qu ho c các lo i chúng khoán khác khi h mu n. Kh năngủ ọ ỹ ặ ạ ọ ố ả
thanh kho n t c kh năng chuy n hoá thành ngân qu là m t trong nh ng đ cả ứ ả ể ỹ ộ ữ ặ
tính h p d n c a ch ng khoán đ i v i nhà đ u t . Đây là y u t cho th y tínhấ ẫ ủ ứ ố ớ ầ ư ế ố ấ
linh ho t, an toàn c a v n đ u t . TTCK ho t đ ng càng năng đ ng và có hi uạ ủ ố ầ ư ạ ộ ộ ệ
qu thì tính thanh kho n c a các ch ng khoán giao d ch trên th tr ng càng cao.ả ả ủ ứ ị ị ườ
1.2.4. Đánh giá ho t đ ng c a doanh nghi pạ ộ ủ ệ
Các doanh nghi p có ch ng khoán niêm y t b t bu c ph i cung c p đ nh kỳệ ứ ế ắ ộ ả ấ ị
các thông tin v tình hình ho t đ ng, đi u này cho phép các nhà đ u t có m tề ạ ộ ề ầ ư ộ
cách nhìn chính xác v các doanh nghi p đó, giúp h đánh giá và so sánh ho tề ệ ọ ạ
đ ng c a các doanh nghi p đ c nhanh chóng và thu n ti n. ộ ủ ệ ượ ậ ệ Chính vì l đó,ẽ
SVTH: H Th Huy n Trang ồ ị ề Trang 2
R i ro trong đ u t c phi u trên TTCK Vi t Nam ủ ầ ư ổ ế ệ GVHD: Lê Ph ngươ
Dung
TTCK t o ra môi tr ng c nh tranh lành m nh nh m nâng cao hi u qu s d nạ ườ ạ ạ ằ ệ ả ử ụ g
v n, kích thích vi c áp d ng công ngh m i, c i ti n và nâng cao ch t l ng c aố ệ ụ ệ ớ ả ế ấ ượ ủ
s n ph m.ả ẩ
1.2.5. T o môi tr ng giúp Chính ph th c hi n các chính sách kinh tạ ườ ủ ự ệ ế
vĩ mô
TTCK là n i g p nhau gi a cung và c u v n dài h n. Trên TTCK giá cơ ặ ữ ầ ố ạ ả
c a các ch ng khoán ph n ánh s phát tri n c a các doanh nghi p nói riêng vàủ ứ ả ự ể ủ ệ
các ngành kinh t nói chung. Giá c a các ch ng khoán tăng lên cho th y đ u tế ủ ứ ấ ầ ư
vào tài s n h u hình đang đ c m r ng n n kinh t tăng tr ng và ng cả ữ ượ ở ộ ề ế ưở ượ
l i, giá ch ng khoán gi m s cho th y các d u hi u tiêu c c c a n n kinh t .ạ ứ ả ẽ ấ ấ ệ ự ủ ề ế
Chính vì v y, ng i ta coi TTCK chính là “phong vũ bi n” c a n n kinh t vàậ ườ ể ủ ề ế
là m t công c quan tr ng giúp chính ph th c hi n các chính sách kinh t vĩộ ụ ọ ủ ự ệ ế
mô. Thông qua TTCK, Chính ph có th mua và bán trái phi u chính ph đ cóủ ể ế ủ ể
ngu n thu bù đ p cho s thi u h t c a ngân sách Nhà n c và ki m soát l mồ ắ ự ế ụ ủ ướ ể ạ
phát. Ngoài ra, Chính ph cũng có th s d ng m t s chính sách, bi n phápủ ể ử ụ ộ ố ệ
tác đ ng vào TTCK nh m đ nh h ng đ u t , đ m b o cho n n kinh t phátộ ằ ị ướ ầ ư ả ả ề ế
tri n n đ nh, cân đ i và b n v ng.ể ổ ị ố ề ữ
1.3. C u trúc c a TTCKấ ủ
1.3.1. Th tr ng s c pị ườ ơ ấ
Th tr ng s c p là n i mua bán các ch ng khoán m i phát hành l n đ u.ị ườ ơ ấ ơ ứ ớ ầ ầ
Trên th tr ng này v n t nhà đ u t tài chính s đ c chuy n sang nhà phátị ườ ố ừ ầ ư ẽ ượ ể
hành, thông qua vi c nhà đ u t mua các ch ng khoán m i phát hành.ệ ầ ư ứ ớ
Vai trò c b n c a th tr ng s c pơ ả ủ ị ườ ơ ấ
- Ch ng khoán hoá ngu n v n c n huy đ ng, v n c a công ty c a Chínhứ ồ ố ầ ộ ố ủ ủ
ph đ c huy đ ng qua vi c phát hành ch ng khoán.ủ ượ ộ ệ ứ
- Th c hi n quá trình chu chuy n v n tr c ti p t ng i đ u t tài chínhự ệ ể ố ự ế ừ ườ ầ ư
sang ng i s d ng, t c t o m t kênh d n v n t m th i ch a s d ng vào đ uườ ử ụ ứ ạ ộ ẫ ố ạ ờ ư ử ụ ầ
t tr c ti p, chuy n v n t ng n h n sang s d ng dài h n.ư ự ế ể ố ừ ắ ạ ử ụ ạ
Đ c đi m c a th tr ng s c pặ ể ủ ị ườ ơ ấ
- N i duy nh t mà các ch ng khoán đem l i v n cho ng i phát hành.ơ ấ ứ ạ ố ườ
- Nh ng ng i bán ch ng khoán trên th tr ng s c p đ c xác đ nh th ngữ ườ ứ ị ườ ơ ấ ượ ị ườ
là Kho b c, Ngân hàng nhà n c, công ty phát hành, t p đoàn b o lãnh phát hành...ạ ướ ậ ả
- Giá ch ng khoán trên th tr ng s c p do t ch c phát hành n đ nhứ ị ườ ơ ấ ổ ứ ấ ị
th ng đ c in ngay vào ch ng khoán.ườ ượ ứ
1.3.2. Th tr ng th c pị ườ ứ ấ
SVTH: H Th Huy n Trang ồ ị ề Trang 3
R i ro trong đ u t c phi u trên TTCK Vi t Nam ủ ầ ư ổ ế ệ GVHD: Lê Ph ngươ
Dung
Th tr ng th c p là th tr ng di n ra các ho t đ ng mua bán l i cácị ườ ứ ấ ị ườ ễ ạ ộ ạ
ch ng khoán đã phát hành t th tr ng s c p. Th tr ng này đ m b o tínhứ ừ ị ườ ơ ấ ị ườ ả ả
thanh kho n cho các lo i ch ng khoán đã phát hành.ả ạ ứ
Đ c đi m c a th tr ng th c pặ ể ủ ị ườ ứ ấ
- Các kho n ti n thu đ c t vi c bán ch ng khoán thu c v các nhà đ uả ề ượ ừ ệ ứ ộ ề ầ
t tài chính và các nhà kinh doanh ch ng khoán, ch không thu c v nhà phátư ứ ứ ộ ề
hành. Th tr ng th c p là m t b ph n quan tr ng c a TTCK. Gi a hai thị ườ ứ ấ ộ ộ ậ ọ ủ ữ ị
tr ng s c p và th c p g n bó ch t ch v i nhau. Th tr ng th c p ho tườ ơ ấ ứ ấ ắ ặ ẽ ớ ị ườ ứ ấ ạ
đ ng có hi u qu s t o cho th tr ng s c p ho t đ ng đ c trôi ch y, vàộ ệ ả ẽ ạ ị ườ ơ ấ ạ ộ ượ ả
ng c l i.ượ ạ
- Giá ch ng khoán trên th tr ng th c p là do s tác đ ng qua l i gi aứ ị ườ ứ ấ ự ộ ạ ữ
l ng cung và l ng c u.ượ ượ ầ
- Th tr ng th c p là th tr ng ho t đ ng liên t c do v y, các nhà đ u tị ườ ứ ấ ị ườ ạ ộ ụ ậ ầ ư
có th mua và bán các lo i ch ng khoán nhi u l n trên th tr ng này.ể ạ ứ ề ầ ị ườ
C u trúc c a m t TTCK đ c mô t theo mô hình sau:ấ ủ ộ ượ ả
1.4. Phân lo i TTCKạ
1.4.1. Căn c vào ph ng th c ho t đ ng c a th tr ngứ ươ ứ ạ ộ ủ ị ườ
SVTH: H Th Huy n Trang ồ ị ề Trang 4
Th tr ng ch ng khoánị ườ ứ
Th tr ng th c pị ườ ứ ấ Th tr ng s c pị ườ ơ ấ
Ch ng khoánứV nố
Nhà đ u tầ ư
V nốCh ng khoánứ
Doanh nghi p ho c ệ ặ
Chính phủNhà đ u tầ ư
R i ro trong đ u t c phi u trên TTCK Vi t Nam ủ ầ ư ổ ế ệ GVHD: Lê Ph ngươ
Dung
1.4.1.1. Th tr ng ch ng khoán t p trungị ườ ứ ậ
Th tr ng ch ng khoán t p trung là th tr ng ho t đ ng theo các quy đ nhị ườ ứ ậ ị ườ ạ ộ ị
c a pháp lu t, là n i giao d ch mua bán các lo i ch ng khoán đã đ c niêm y tủ ậ ơ ị ạ ứ ượ ế
theo nh ng tiêu chu n nh t đ nh.ữ ẩ ấ ị
Hình thái bi u hi n c a th tr ng này là S giao d ch ch ng khoán. S giaoể ệ ủ ị ườ ở ị ứ ở
d ch ch ng khoán th c hi n v n hành th tr ng thông qua b máy t ch c, baoị ứ ự ệ ậ ị ườ ộ ổ ứ
g m nhi u b ph n khác nhau ph c v các ho t đ ng trên S giao d ch, tiêu bi uồ ề ộ ậ ụ ụ ạ ộ ở ị ể
là ph c v cho ho t đ ng mua bán ch ng khoán, t o n i g p g gi a các nhà môụ ụ ạ ộ ứ ạ ơ ặ ỡ ữ
gi i ch ng khoán đ th c hi n vi c mua bán ch ng khoán.ớ ứ ể ự ệ ệ ứ
Vi c mua và bán này đ c th c hi n theo ph ng th c đ u giá hai chi uệ ượ ự ệ ươ ứ ấ ề
gi a đ i di n ng i mua và đ i di n ng i bán. Các l nh mua và bán đ c ghépữ ạ ệ ườ ạ ệ ườ ệ ượ
v i nhau đ xác đ nh giá. Và các nhà đ u t ch có th th c hi n vi c mua và bánớ ể ị ầ ư ỉ ể ự ệ ệ
ch ng khoán thông qua các nhà mô gi i.ứ ớ
1.4.1.2. Th tr ng phi t p trung (th tr ng OTC)ị ườ ậ ị ườ
Th tr ng ch ng khoán phi t p trung là th tr ng mua bán ch ng khoánị ườ ứ ậ ị ườ ứ
ngoài S giao d ch, không có đ a đi m t p trung, không có s ki m soát c a cở ị ị ể ậ ự ể ủ ơ
quan qu n lý Nhà n c v ch ng khoán, không có ngày gi hay th t c nh t đ nhả ướ ề ứ ờ ủ ụ ấ ị
mà do s tho thu n c a ng i mua và ng i bán đ c th c hi n b i các côngự ả ậ ủ ườ ườ ượ ự ệ ở
ty ch ng khoán thành viên. Vi c giao d ch và thông tin đ c d a vào h th ngứ ệ ị ượ ự ệ ố
đi n tho i và internet v i s tr giúp c a h th ng tin h c. Các ch ng khoán giaoệ ạ ớ ự ợ ủ ệ ố ọ ứ
d ch trên th tr ng này th ng là các lo i ch ng khoán không đ c đăng ký, ítị ị ườ ườ ạ ứ ượ
ng i bi t hay ít đ c mua bán.ườ ế ượ
1.4.2. Căn c vào hàng hoá trên th tr ng:ứ ị ườ
1.4.2.1. Th tr ng c phi uị ườ ổ ế
Là th tr ng giao d ch mua bán các lo i c phi u bao g m c phi uị ườ ị ạ ổ ế ồ ổ ế
th ng, và c phi u u đãi.ườ ổ ế ư
1.4.2.2. Th tr ng trái phi uị ườ ế
Là th tr ng giao d ch mua bán các lo i trái phi u đã đ c phát hành baoị ườ ị ạ ế ượ
g m trái phi u công ty, trái phi u đô th , trái phi u nhà n c.ồ ế ế ị ế ướ
1.4.2.3. Th tr ng các công c ch ng khoán phái sinhị ườ ụ ứ
Là th tr ng phát hành và mua đi bán l i các ch ng t tài chính nh : quy nị ườ ạ ứ ừ ư ề
mua c phi u, ch ng quy n, h p đ ng quy n ch n...ổ ế ứ ề ợ ồ ề ọ
1.5. Các ch th ho t đ ng trên TTCKủ ể ạ ộ
1.5.1. Nhà phát hành
Là các t ch c th c hi n huy đ ng v n thông qua TTCK d i hình th cổ ứ ự ệ ộ ố ướ ứ
phát hành và bán các ch ng khoán, bao g m các công ty, Chính ph và chínhứ ồ ủ
quy n đ a ph ng.ề ị ươ
SVTH: H Th Huy n Trang ồ ị ề Trang 5