“M t s bi n pháp nâng cao hi u qu t ch c trò ch i dân gian cho tr 5-6 tu i ơ
tr ng M m non”ườ
1. Ph n m đu
1.1. Lí do ch n đ tài:
Nh chúng ta đã bi t m t trong nh ng di s n văn hóa truy n th ng c a ng iư ế ườ
Vi t Nam đó là trò ch i dân gian, đây là m t lo i trò ch i nh ng mang tính giáo d c cao ơ ơ ư
và là nét đc tr ng c a dân t c, c th trò ch i dân gian đc l u truy n t th h này ư ế ơ ượ ư ế
sang th h khác. Trò ch i dân gian đc xem là hình th c giáo d c đn gi n, giúp hìnhế ơ ượ ơ
thành nhân cách cũng nh phát tri n th ch t cho tr . Đc bi t, đi v i tr m m nonư
ho t đng ch đo c a tr em chính là ho t đng vui ch i. Tr em không ch c n đc ơ ượ
chăm sóc s c kh e, đc h c t p, mà quan tr ng nh t tr c n đc th a mãn nhu c u ượ ượ
vui ch i.ơ
Tuy nhiên, trong b i c nh xã h i hi n đi, công ngh thông tin bùng n , các b c
cha m luôn b n r n v i công vi c nên ít có th i gian đ gi i thích ý nghĩa và d y con
bi t nh ng giá tr c a n n văn hóa truy n th ng c a dân t c Vi t Nam, mà ch chú ý quáế
nhi u vào vi c h c c a tr . PGS.TS Nguy n Văn Huy-Giám đc B o tàng dân t c h c
Vi t Nam cho r ng: Cu c s ng v i tr nh là không th thi u nh ng trò ch i. Trò ế ơ
ch i dân gian không đn thu n là trò ch i mà nó còn ch a đng m t n n văn hóa dânơ ơ ơ
t c Vi t Nam đc đáo và giàu b n s c. Trò ch i dân gian không ch nâng cánh cho tâm ơ
h n, giúp tr phát tri n kh năng t duy, sáng t o, s khéo léo mà còn giúp các em hi u ư
v tình b n, tình yêu gia đình, quê h ng đt n c. Tr em m t xã h i công nghi p ươ ướ
ch quen v i máy móc và không có kho ng tr ng đ ch i cũng là m t thi t thòi. ơ ..” Chính
vì th , vi c giúp các em hi u v c i ngu n v i nh ng trò ch i dân gian là m t vi c làmế ơ
h t s c c n thi t. Song,ế ế làm th nào đ t ch c các trò ch i dân gian th c s có hi uế ơ
qu , t o đc h ng thú, lôi cu n h p d n tr , giúp tr đc quay v c i ngu n b n ượ ượ
s c dân t c là m t đi u mà tôi luôn băn khoăn suy nghĩ. Chính vì v y, tôi đã ch n đ
tài “M t s bi n pháp nâng cao hi u qu t ch c trò ch i dân gian cho tr 5-6 tu i ơ
tr ng m m non”ườ làm đ tài sáng ki n k thu t cho b n thân trong năm h c 2014-2015. ế
* Đi m m i c a đ tài: Đây là m t ho t đng h tr tích c c trong vi c th c
hi n n i dung c a phong trào thi đua xây d ng tr ng h c thân thi n, h c sinh tích c c ườ
trong tr ng m m non, thu hút s tham gia ngày càng đông đo c a ph huynh, c aườ
c ng đng, xã h i. Trò ch i dân gianơ là m t ho t đng h p d n, b ích, thi t th c đi ế
v i tr , thông qua không gian vui ch i có đnh h ng, đy ý nghĩa mang đm tính truy n ơ ướ
th ng, đng th i giúp tr phát tri n t t kh năng t duy, sáng t o, là c h i đ tr tr i ư ơ
nghi m chân th c nh t v văn hoá truy n th ng c a quê h ng. Đng th i, thông qua ươ
trò ch i dân gian, tr đc g n gũi v i thiên nhiên, v i quê h ng làng xóm, ho t đngơ ượ ươ
này đã góp ph n hình thành các k năng s ng, t đó tác đng c v th ch t, trí tu , tinh
th n c a tr l a tu i m m non.
1.2. Pham vi ap dung cua đê tai sang kiên:
Đê tai sang kiên k thu t M t s bi n pháp nâng cao hi u qu t ch c trò ch i ơ
dân gian cho tr 5-6 tu i tr ng m m non” ườ đc th c hiên trong năm hoc 2014-2015.ươ' ư' ' '
Đê tai này co thê ap dung đôi v i l p mâu giao 5-6 tuôi trong nhà tr ng nh ng năm ti p ( ' ơ ơ ( ườ ế
theo và có th áp d ng rông rai đi v i các tr ng mâm non trên đa bàn huyên L Thuy, ' ươ ' (
các tr ng m m non c a tinh Quang Binh noi riêng va có th áp d ng cho tât ca cac ườ ( ( (
tr ng mâm non trên toàn qu c nói chung. ươ
2. Ph n n i dung.
2.1. Th c tr ng c a đ tài:
Trong nh ng năm qua, B Giáo d c và Đào t o đã có r t nhi u văn b n h ng ướ
d n đa các trò ch i dân gian vào tr ng h c. T năm h c 2008-2009 B tr ng B ư ơ ườ ưở
Giáo d c và Đào t o đã ra Ch th 40/CT-BGDĐT ngày 22/7/2008 và K ho ch 307 ngày ế
22/7/2008 v vi c tri n khai phong trào thi đua " Xây d ng tr ng h c thân thi n, h c ườ
sinh tích c c" trong các tr ng năm h c 2008-2009 và giai đo n 2008-2013. Bám sát cácườ
văn b n ch đo c a B , S Giáo d c và Đào t o Qu ng Bình, Phòng Giáo d c và Đào
t o L Th y đã có K ho ch tri n khai th c hi n phong trào thi đua trong các tr ng ế ườ
h c nói chung và tr ng m m non nói riêng. M t trong nh ng n i dung c a phong trào ườ
là "T ch c các trò ch i dân gian và các ho t đng vui ch i gi i trí tích c c khác phù ơ ơ
h p v i l a tu i c a h c sinh".
Đi v i tr ng chúng tôi, qua hàng năm nhà tr ng đã bám sát các văn b n h ng ườ ườ ướ
d n c a các c p nên đã xây d ng k ho ch l ng ghép các trò ch i dân gian vào ch ng ế ơ ươ
trình chăm sóc giáo d c tr , t ch c nhi u ho t đng b ích nh “Bé v i ca dao, dân ca; ư
Bé v i trò ch i dân gian” thu hút s h ng thú tham gia tích c c c a tr trong nhà tr ng. ơ ườ
Làm th nào đ t ch c có hi u qu các trò ch i dân gian ế ơ giúp tr ngày càng tích c c
tham gia vào trò ch i, t o ra m t ho t đng th t b ích đó là đi u không đn gi n. Khiơ ơ
th c hi n đ tài này, tôi g p nh ng thu n l i, khó khăn sau:
a. Thu n l i:
B n thân đc phân công d y l p 5-6 tu i, đ tu i d dàng ti p thu lĩnh h i trò ượ ế
ch i thu n l i h n nh ng đ tu i khác trong nhà tr ng.ơ ơ ườ
L p tôi đc ban giám hi u nhà tr ng l a ch n ch đo xây d ng l p đi m v ư ư
chuyên đ phát tri n v n đng và t ch c trò ch i dân gian c a tr ng nên đã trang b ơ ườ
khá đy đ trang thi t b , đ dùng, đ ch i, nh t là các đ dùng đ ch i ph c v cho ế ơ ơ
vi c t ch c các trò ch i dân gian. ơ
B n thân đc nhà tr ng cho tham d các đt t p hu n, b i d ng chuyên môn ượ ườ ưỡ
c a s , c a phòng giáo d c v chuyên đ phát tri n v n đng và t ch c các trò ch i ơ
dân gian cho tr trong tr ng m m non, t đó đã tích lũy đc kinh nghi m trong vi c ườ ượ
t ch c, h ng d n các trò ch i dân gian.. ướ ơ
Ho t đng Bé v i các trò ch i dân gian tr ng đã thu hút s quan tâm c a ph ơ ườ
huynh nên ph huynh đã nh n th c r t rõ t m quan tr ng c a trò ch i dân gian đi v i ơ
tr , ph huynh đã chú ý đn vi c h ng d n cho con em mình ch i nhà. ế ướ ơ
Đi u may m n nh t là tôi đc s ng trong t p th đi ngũ đoàn k t, yêu th ng, ượ ế ươ
quan tâm giúp đ nhau trong cu c s ng cũng nh trong công vi c, cùng nhau h c h i, ư
trao đi kinh nghi m. T đó tôi h c đc nh ng đi u hay l ph i, nh ng kinh nghi m ượ
quý báu. B n thân tôi yêu ngh , m n tr , ham tìm tòi, h c h i, thích khám phá nh ng cái ế
m i l . V i vai trò là ng i m hi n th hai c a tr tôi luôn có t m lòng bao dung, đ ườ
l ng, tôi th ng xuyên nghiên c u các tài li u, sáng t o nhi u cái m i trong công tácượ ườ
gi ng d y, có ý th c v n lên, c g ng rèn luy n b n thân trong m i lĩnh v c, luôn có ý ươ
th c c g ng rèn luy n v chu n m c đo đc, nhân cách, hành vi đ làm g ng cho ươ
tr noi theo.
b. Khó khăn:
M t s tr sinh ra trong gia đình làm ăn buôn bán, m t s thì do ki n kinh t gia ế
đình khó khăn, m t s ch gia đình di n tích ch t h p nên ít có th i gian cho tr ho t
đng giao ti p v i các trò ch i dân gian nhà. Vì v y tr còn nhút nhát, ch a th c s ế ơ ư
hòa mình tham gia vào các trò ch i mà l p t ch c, ch a tích c c ch đng đ th c hi nơ ư
công vi c, ch a c g ng đ hoàn thành nhi m v c a mình đ tìm ra k t qu , tr còn ư ế
ph thu c nhi u vào cô giáo.
S l ng các trò ch i dân gian Vi t Nam vô cùng phong phú và đa d ng nh ng ượ ơ ư
không ph i trò ch i nào cũng phù h p v i tr m m non, nhi u trò ch i có lu t ch i khó, ơ ơ ơ
cách ch i ph c t p, không th áp d ng cho tr .ơ
Vi c t ch c trò ch i dân gian c a giáo viên trong l p thu hút lôi cu n tr h ng ơ
thú tham gia vào ho t đng cũng có m t còn h n ch nên ch a th t s lôi cu n tr tham ế ư
gia vào ho t đng.
Tr trong cùng m t đ tu i, nh ng l i có m c đ nh n th c và kh năng chú ý ư
ch đnh khác nhau. Đi v i l p c a tôi s l ng cháu đông, nhi u tr còn l l m v i ượ
lo i hình trò ch i này. ơ
Kh năng chú ý có ch đnh c a tr còn h n ch , tr d dàng nh p cu c ch i ế ơ
nh ng cũng nhanh chóng t rút ra kh i trò ch i n u nó không còn h ng thú.ư ơ ế
Th i gian t ch c cho tr ch i r t h n h p vì m t trò ch i không th di n ra ơ ơ
trong su t c m t ho t đng c a tr mà nó ch y u đc l ng ghép và tích h p vào các ế ượ
ho t đng khác.
Đ có c s cho vi c nghiên c u c a mình, tôi ti n hành đi u tra, kh o sát tình ơ ế
hình c a tr l p tôi đu năm. Qua đi u tra kh o sát k t qu cho th y nh sau: ế ư
TT Tiêu chíCh a cóưTy
lê %
Th nh
tho ng
Ty
lê %
Th ngườ
xuyên
Ty
lê %
Ghi
chú
1
Tr ho t đng tích c c
vào trò ch i dânơ
gian trongcác ho t đng 19/42 45,2 14/42 33,3 9/42 21,4
2K năng ch i các trò ơ
ch i dân gianơ16/42 38,1 20/42 47,6 6/42 14,2
3
H ng thú tham gia vào
trò ch i dân gian trongơ
các ho t đng 10/42 23,8 24/42 57,1 8/42 19,0
T th c t trên, là giáo viên ch nhi m l p tôi băn khoăn suy nghĩ, làm th nào đ ế ế
tìm ra gi i pháp, nh ng cách làm hay đ t ch c trò ch i dân gian cho tr đc t t, đa ơ ượ ư
ch t l ng chăm sóc nuôi d ng giáo d c tr trong nhà tr ng đt k t qu cao và tôi đã ượ ưỡ ườ ế
s d ng m t s bi n pháp và cách làm sau:
2.2. M t s bi n pháp th c hi n:
2.2.1. L a ch n trò ch i dân gian phù h p v i đ tu i và kh năng nh n th c ơ
c a tr .
Trò ch i dân gian vô cùng phong phú và đa d ng, nh ng ơ ư không ph i trò ch i nào ơ
cũng phù h p v i tr nh . Vì v y, tr c khi l a ch n các trò ch i dân gian cho tr , tôi ướ ơ
ph i nghiên c u và tìm hi u kĩ xem n i dung c a trò ch i đó có phù h p v i l a tu i ơ
m m non và tr có th ch i đc nh ng trò ch i đó hay không. L a ch n cho tr ch i ơ ượ ơ ơ
các trò ch i có lu t ch i và cách ch i đn gi n, d nh , d hi u ho c trò ch i đó có h iơ ơ ơ ơ ơ ơ
khó hay đn đi u thì khi ch i tôi có th thay đi hình th c th t linh ho t. Chính vì thơ ơ ế
trò ch i ph i đc l a ch n cho phù h p v i đ tu i tr .ơ ượ
Ví d:
- V i tr l a tu i nhà tr và m u giáo bé (t 2-3 tu i) kh năng chú ý ch đnh c a
tr còn kém, nh n th c còn đn gi n, ơ tr ch có th ch i nh ng trò ch i đn gi n giúp ơ ơ ơ
tr c ng c t duy, ngôn ng và nh ng k năng c n thi t cho tr nh ư ế ư trò ch i “T p t mơ
vông”, “Kéo c a l a x ”,ư “Nu na nu n ng”, “Tr n tìm”, “Chi chi chành chành”, “Chu cha
chu chít”...
- V i tr m u giáo nh và m u giáo l n (t 4-6 tu i) kh năng chú ý có ch đnh
và nh n th c c a tr đã h n nhi u so v i l a tu i tr c, tr có th ch i đc nh ng trò ơ ư ơ ư
ch i dài h n và khó h n và trò ch i ph i giúp tr phát tri n t duy, s linh ho t, sángơ ơ ơ ơ ư
t o, gây đc h ng thú và thu hút s tham gia c a tr . Vì v y, tôi l a ch n nh ng trò ượ
ch i dân gian cho tr nh “Ch i nh y lò cò”, “Ch i chuy n banh đũa”, Ô ăn quan”,ơ ư ơ ơ
“Nh y dây”, “C m canh rau mu ng”... ơ
2.2.2. Chu n b đ dùng, đ ch i, l i đng dao và đa đi m tr c khi t ch c ơ ướ
cho tr ch i: ơ
* Chu n b đ dùng:
Đ dùng, đ ch i c a các trò ch i dân gian vô cùng phong phú và đa d ng mang ơ ơ
tính đc tr ng và đc thi t k d a vào cách ch i và lu t ch i c a t ng trò ch i. M i ư ượ ế ế ơ ơ ơ
trò ch i dân gian có m t ho c nhi u lo i đ dùng, đ ch i mà thi u nó thì trò ch iơ ơ ế ơ
không th ti n hành đc. ế ượ
Ví d : Trò ch i “Ch i chuy n” đòi h i ph i có 10 que chuy n và m t đ v t cóơ ơ
d ng kh i c u nh qu bóng, qu b i non, qu cà... ho c trò ch i “Ném c u” không ư ư ơ
th di n ra n u thi u nh ng qu c u hay qu banh... ế ế
Chính vì v y, tr c khi t ch c cho tr ch i m t trò ch i dân gian nào đó, tôi c n ướ ơ ơ
tìm hi u kĩ l ng v lu t ch i, cách ch i cũng nh vi c có hay không có đ dùng đ ưỡ ơ ơ ư
ch i ph c v cho trò ch i, đ t đó chu n b đy đ nh ng y u t c n thi t cho tròơ ơ ế ế
ch i.ơ
* D y tr h c thu c l i đng dao trong trò ch i: ơ
M t đc đi m đc tr ng c a trò ch i dân gian là khi ch i tr không ch đn thu n ư ơ ơ ơ
th c hi n các v n đng c a mình mà v a ch i v a hát ho c đc l i bài đng dao đó. ơ
Song không ph i bài đng dao nào cũng có ý nghĩa, cũng h p v i t duy h n nhiên c a ư
tr và mang đn s vui t i, nhí nh nh, nh n nh p trong trò ch i. ế ươ ơ
Ví d: Trò ch i Chi chi chành chành trơ v a ch i v a đc: ơ
“Chi chi chành chành
Cái đanh th i l a
Con ng a đt c ng ươ
Ba v ng ngũ đươ ế
B t d đi tìm ế
Ù à ù p”...
Trò ch i ch đc t ch c khi tr đã thu c l i đng dao. Chính vì v y, tôi th ngơ ượ ườ
cho tr làm quen v i l i đng dao c a các trò ch i dân gian tr c khi h ng d n tr ơ ướ ướ
ch i vào các th i đi m trong ngày c a tr nh ho t đng chi u, ho t đng ngoài tr i...ơ ư
Khi tr đã thu c l i đng dao, tôi t ch c cho tr ch i các trò ch i t ng ng v i l i ơ ơ ươ
đng dao đó. Vì th tr ch i r t h ng thú và tích c c tham gia vào trò ch i. ế ơ ơ
* Chu n b đa đi m:
M i trò ch i dân gian có m t cách ch i và lu t ch i khác nhau. Có nh ng trò ch i ơ ơ ơ ơ
v n đng mang tính t p th r t cao th ng có s l ng ng i tham gia ch i l n và đòi ườ ượ ườ ơ
h i đa đi m ch i ph i có di n tích r ng nh trò ch i “Kéo co”; “R ng r n lên mây”; ơ ư ơ
Th đa ba ba”; “Nh y đôi”...
Nh ng l i có nh ng trò ch i hay ch i theo nhóm nh nh “Chi chi chành chành”;ư ơ ơ ư
Ô ăn quan”; “R i ranh”; “Chuy n th ”; “Ô ăn quan”...
Do đó tôi c n n m rõ cách ch i, lu t ch i, đc đi m c a t ng trò ch i đ t đó ơ ơ ơ
l a ch n đa đi m phù h p.
Ví d: V i gi ch i và ho t đng chi u cho tr ch i các trò ch i t nh nh m phát ơ ơ ơ
tri n nh n th c, ôn luy n ch cái ho c ch s đã h c kh c sâu ki n th c cho tr qua trò ế
ch i “Tìm n m tìm n ”. Qua trò ch i này tôi d y tr h c ch cái b ng cách: Cho tr đcơ ơ
t câu “Tùm n m tùm n ... b ch ai đc, đ b n ch gì?” lúc đó tr c m ch cái đa ư
lên và h i b n, n u b n tr l i đúng thì cho b n đó làm qu n trò ho c đa th hình có ế ư
t t ng ng v i hình. Cho tr tìm nh ng ch cái đã h c và gi i thi u v ch m i. ươ
V i ho t đng ngoài tr i nên l a ch n nh ng trò ch i mang tính v n đng nh m ơ
t n d ng không gian r ng và thoáng đ rèn luy n và phát tri n th l c nh trò ch i ư ơ
“Kéo co”; “B t m t b t dê”; “R ng r n lên mây”...
V i ho t đng góc tôi l a ch n nh ng trò ch i nh nhàng đòi h i t duy c a tr ơ ư
nh Ô ăn quan”, “Kéo c a l a x ”, “Ch i chuy n”, “R i ranh”... ư ư ơ