SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TIẾP CẬN KIẾN THỨC TOÁN HỌC
CHO HỌC SINH KHỐI 10 THÔNG QUA MÔ HÌNH HÓA TOÁN HỌC
TRONG HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG CỦA BÀI GIẢNG
Lĩnh vực: 04 – Toán – Tin
2
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN
TRƯỜNG THPT DIỄN CHÂU 3
S¸NG KIÕN KINH NGHIÖM
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TIẾP CẬN KIẾN THỨC TOÁN HỌC
CHO HỌC SINH KHỐI 10 THÔNG QUA MÔ HÌNH HÓA TOÁN HỌC
TRONG HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG CỦA BÀI GIẢNG
Lĩnh vực: TOÁN
Người thực hiện:
TĂNG DUY HÙNG – NGÔ ĐỨC HẢI
Tổ bộ môn: TOÁN − TIN
Năm thực hiện: 2022
Tăng Duy Hùng - Số điện thoại: 0979.007.470
Email: hungtd.c3dc3@nghean.edu.vn
Ngô Đức Hải - Số điện thoại: 0976.348.942
Email: haind.c3dc3@nghean.edu.vn
Nghệ An, tháng 03 năm 2023
Mục lục
I. ĐẶT VẤN ĐỀ ......................................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ................................................................................................... 1
2. Tính cấp thiết của đề tài ........................................................................................ 1
3. Tính mới của đề tài ................................................................................................ 2
4. Khả năng ứng dụng và triển khai đề tài ................................................................ 2
5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ......................................................................... 2
6. Phương pháp và nhiệm vụ nghiên cứu .................................................................. 2
6.1. Phương pháp nghiên cứu ................................................................................................. 2
6.2. Nhiệm vụ nghiên cứu ...................................................................................................... 2
II. NỘI DUNG ............................................................................................................................ 3
1. Cơ sở lý luận ......................................................................................................... 3
1.1 Cơ sở khoa học ................................................................................................................. 3
1.2. Cơ sở thực tiễn ................................................................................................................ 9
2. Thực trạng ........................................................................................................... 11
3. Phương hướng và giải pháp ................................................................................ 15
3.1. Dạy học bằng mô hình hóa trong hoạt động khởi động ................................................ 15
3.2. Một số biện pháp phát triển năng lực tiếp cận kiến thức thông qua Mô hình hóa Toán
học trong hoạt động khởi động của bài giảng ...................................................................... 55
3.3. Bài tập mô hình hóa : khai thác, mở rộng, tạo bài toán thực tiễn. ................................ 58
4. Khảo sát tính cấp thiết và khả thi của đề tài được áp dụng tại Trường .............. 68
THPT Diễn Châu 3. ................................................................................................. 68
4.1. Mục đích khảo sát: ........................................................................................................ 68
4.2. Nội dung và phương pháp khảo sát ............................................................................... 68
4.3. Đối tượng khảo sát: ....................................................................................................... 69
4.4. Kết quả về sự cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp đã đề xuất ............................ 69
5. Đánh giá và kết quả thực hiện ............................................................................. 73
5.1. Tổ chức thực nghiệm ..................................................................................................... 73
5.2. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm ........................................................................ 74
III. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ .................................................................................................. 75
1. Kết luận về quá trình nghiên cứu ........................................................................ 75
2. Ý nghĩa của đề tài ................................................................................................ 75
3. Đề xuất và kiến nghị............................................................................................ 75
TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................................................................ 77
PHỤ LỤC ................................................................................................................................. 78
1
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lý do chọn đề tài
Mục tiêu đối với giáo dục phổ thông 2018 đó là tập trung phát triển trí tuệ, thể
chất, năng lực và phẩm chất bản thân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng
nghề nghiệp cho học sinh. Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng lí
tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực
hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến
khích học tập suốt đời.
Trong quá trình dạy học toán ở bậc phổ thông, việc bồi dưỡng kiến thức và
phát triển tư duy, giúp cho học sinh phát hiện năng lực là nhiệm vụ trọng tâm của
người giáo viên. Việc tạo hứng thú học tập, khơi dậy trí tò mò và muốn tìm hiểu
khám phá kiến thức mới để lĩnh hội nó là một phần quan trọng của yêu cầu đổi mới,
cụ thể trong từng bài học. Nó tạo cho học sinh ý chí tìm hiểu để lý giải bản chất vấn
đề. Thấy cần phải hiểu sâu, hiểu thấu ý nghĩa và nắm bắt tốt nhất về kiến thức.
Trong chương trình dạy học theo chương tình mới có năm bước cơ bản, bước
khởi động là bước đầu tiên rất được quan tâm (Nó khác chương trình cũ là việc này
khá ít mà thường đi thẳng vào vấn đề kiến thức, làm cho học sinh thấy mình bị
khững lại trước nội dung mới, học xong kiến thức mới biết mình học kiến thức này
để làm gì, ít gợi sự tò mò, ít phát huy tư duy.
Trong chương trình sách giáo khoa mới, mà cụ thể là sách KẾT NỐI TRI
THỨC thì việc tạo hoạt động khởi động được chú trọng và được thiết kế đầy đủ
trong các nội dung kiến thức. Tuy nhiên với chương trình mới thì học sinh chỉ cần
lựa chọn thêm một số môn học tự chọn ngoài môn học bắt buộc, nên nhiều nội dung
kiến thức các em không học. Vì vậy, nhiều hoạt động khởi động hay ví dụ sách giáo
khoa…sẽ không còn phù hợp với đối tượng học sinh này, sẽ gây khó khăn và phản
tác dụng. Trong khi đó nếu giáo viên “lười’ sẽ không chịu tìm hiểu và tạo các hoạt
động khởi động phù hợp thì sẽ gây khó khăn cho các em khi tiếp cận nội dung kiến
thức và ý nghĩa của bài học mới. Vì vậy, trước tình hình đó chúng tôi muốn góp một
phần ý tưởng nhỏ trong xây dựng thêm một số hoạt động khởi động phù hợp đối
tượng học sinh hơn (đặc biệt đối với học sinh không theo học lý, hóa, sinh…). Nội
dung đề tài “Phát triển năng lực tiếp cận kiến thức toán học cho học sinh khối
10 thông qua mô hình hóa toán học trong hoạt động khởi động của bài giảng’’.
2. Tính cấp thiết của đề tài
Chương trình GDPT hiện hành nặng về lý thuyết, nhẹ về thực hành, nặng về
dạy chữ, nhẹ về dạy người, hướng nghiệp; Điều này đòi hỏi cần được thay thế bằng
một chương trình GDPT mới ưu việt hơn, đáp ứng trước yêu cầu phát triển nguồn
nhân lực chất lượng cao phục vụ sự nghiệp CNH, HĐH đất nước; sự phát triển nhanh
chóng của khoa học công nghệ, khoa học giáo dục và hội nhập quốc tế. Chương trình
GDPT mới có những điểm khác biệt là chương trình được xây dựng theo mô hình
phát triển năng lực, thông qua những kiến thức cơ bản, thiết thực, hiện đại và các
phương pháp tích cực hóa hoạt động của người học. Kiến thức nền tảng của các môn
học trong Chương trình GDPT mới chủ yếu là những kiến thức cốt lõi, tương đối ổn
2
định trong các lĩnh vực tri thức của nhân loại, được kế thừa từ chương trình GDPT
hiện hành, nhưng được tổ chức lại để giúp học sinh phát triển phẩm chất và năng lực
một cách hiệu quả hơn. Vì vậy trong chương trình sách giáo khoa mới đã viết theo
hướng phục vụ người học, giúp các em có thể tự tìm tòi kiến thức thông qua dẫn dắt
sách giáo khoa và nghệ thuật truyền thụ của giáo viên. Ngay khi vào bài mới có hoạt
động khởi động đã làm rõ nội dung kiến thức học cần gì, thông qua đó học sinh sẽ
biết nội dung trọng tâm là gì trong quá trình học để học sinh có thể biết và tìm đích
đến trong quá trình học chứ không phải như chương trình cũ là học xong giáo viên
chốt kiến thức các em mới biết mình học bài này để làm gì, có ý nghĩa gì…Nên hoạt
động khởi động nắm vai trò rất quan trọng cho mỗi bài học và nội dung kiến thức
cần lĩnh hội, các em chủ động trong việc tìm tòi, chiếm lĩnh tri thức.
3. Tính mới của đề tài
Xây dựng và bổ sung phong phú thêm các hoạt động khởi động, giúp giáo
viên và học sinh có cách tiếp cận nội dung kiến thức phù hợp và dễ dàng hơn đối với
từng đối tượng học sinh theo ban học.
4. Khả năng ứng dụng và triển khai đề tài
Đề tài này có khả năng áp dụng và triển khai cho học sinh trung học phổ thông
và các thầy cô dạy Toán THPT tham khảo. Đề tài hoàn toàn phù hợp với các đối
tượng học sinh: Học sinh khá, HSG, học sinh học theo các ban khác nhau có thể khai
thác các hoạt động khác nhau nhưng vẫn đảm bảo yêu cầu.
5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Mô hình hoạt động khởi động phục vụ cho công tác giảng dạy và học tập.
- Học sinh khối 10-THPT.
- Bám sát nội dung chương trình Toán THPT 2018.
- Mở rộng phù hợp với nội dung chương trình mới, đảm bảo yêu cầu đầu ra của
người học.
6. Phương pháp và nhiệm vụ nghiên cứu
6.1. Phương pháp nghiên cứu
- Bước 1: Điều tra nghiên cứu phương pháp dạy học theo chương trình GDPT 2018.
- Bước 2:Thiết kế câu hỏi khảo sát và thang điểm đánh giá.
- Bước 3:Tiến hành thực nghiệm.
- Bước 4: Thu thập thông tin và xử lý số liệu.
6.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Xây dựng từng lớp các bài toán mô hình hóa toán học trong hoạt động khởi
động phù hợp đối tượng học sinh theo chương trình SGK lớp 10 - KNTT.
Đưa ra một số nhận xét, phân tích về cách tiếp cận kiến thức cho từng loại, từng
dạng bài toán mô hình hóa.
Định hướng khai thác, mở rộng hoặc tạo ra bài toán mới.
