RÈN LUYỆN CÁC THÀNH TỐ
CỦA NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ VÀ
SÁNG TẠO CHO HỌC SINH LỚP 12
THÔNG QUA CÁC BÀI TOÁN CÓ NỘI
DUNG THỰC TIỄN
Lĩnh vực: Toán học
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN
TRƯỜNG THPT NGUYỄN CẢNH CHÂN
RÈN LUYỆN CÁC THÀNH TỐ
CỦA NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ VÀ
SÁNG TẠO CHO HỌC SINH LỚP 12
THÔNG QUA CÁC BÀI TOÁN CÓ NỘI DUNG
THỰC TIỄN
Lĩnh vực: Toán học
Họ và tên tác giả: Nguyễn Văn Tân
Tổ Toán – Tin
Năm thực hiện: 2021- 2022
Điện thoại: 0983415879
MỤC LỤC
Nội dung Trang
PHẦN I. Đặt vấn đề. ............................................................................................. 1
1. Lí do chọn đề tài ............................................................................................ 1
2. Mục đích nghiên cứu ..................................................................................... 2
3. Nhiệm vụ nghiên cứu .................................................................................... 2
4. Đối tượng nghiên cứu .................................................................................... 2
5. Phạm vi nghiên cứu ....................................................................................... 2
6. Phương pháp nghiên cứu ............................................................................... 2
PHẦN II. Nội dung. ............................................................................................. 3
I. Cơ sở khoa học của đề tài .................................................................................. 3
1.1. Cơ sở lý luận của đề tài .............................................................................. 3
1.2. Cơ sở thực tiễn của đề tài ........................................................................... 5
II.
Một số biện pháp rèn luyện các thành tố của năng lực giải quyết vấn đề và
sáng tạo cho học sinh lớp 12 thông qua các bài toán có nội dung thực tiễn ......... 9
2.1. Quan tâm rèn luyện cho học sinh quy trình giải bài toán có nội dung thực
tiễn theo PPDH giải quyết vấn đề ......................................................................... 9
2.2.
Sử dụng các câu hỏi, bài tập có nội dung thực tiễn trong các hoạt động
xây dựng, củng cố kiến thức ............................................................................... 15
2.3. Tổ chức dạy học chủ đề theo định hướng STEM .................................... 18
III.
Các bài toán có nội dung thực tiễn trong chương trình toán 12 có thể khai
thác nhằm phát triển năng lực GQVĐ và sáng tạo cho học sinh ........................ 20
IV. Kết quả đạt được, bài học kinh nghiệm ........................................................ 28
PHẦN III. Kết luận và kiến nghị ....................................................................... 31
Tài liệu tham khảo ............................................................................................... 34
Phụ lục ................................................................................................................. 35
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Viết đầy đủ
Viết tắt
Sáng kiến kinh nghiệm
SKKN
Giải quyết vấn đề
GQVĐ
Giải quyết vấn đề và sáng tạo
GQVĐ&ST
Học sinh
HS
Giáo dục phổ thông
GDPT
1
PHẦN 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lí do chọn đề tài
Nghị quyết 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 về đổi mới căn bản và toàn diện giáo
dục và đào tạo đã chỉ ra: “…Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị
kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học. Học đi đôi
với hành; lý luận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia
đình và giáo dục xã hội”, “…nâng cao năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng
kiến thức vào thực tiễn”.
Chương trình tổng thể Ban hành theo Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT ngày
26/12/2018 nêu rõ “Giáo dục toán học hình thành và phát triển cho học sinh những
phẩm chất chủ yếu, năng lực chung và năng lực toán học với các thành tố cốt lõi:
năng lực tư duy và lập luận toán học, năng lực mô hình hóa toán học, năng lực giải
quyết vấn đề toán học, năng lực giao tiếp toán học, năng lực sử dụng các công cụ
và phương tiện học toán; phát triển kiến thức, kĩ năng then chốt và tạo cơ hội để
học sinh được trải nghiệm, áp dụng toán học vào đời sống thực tiễn, giáo dục toán
học tạo dựng sự kết nối giữa các ý tưởng toán học, giữa toán học với các môn học
khác và giữa toán học với đời sống thực tiễn”.
Đến nay, sự đổi mới đã và đang được triển khai đồng bộ từ nội dung đến
phương pháp dạy học nhằm phát triển năng lực học sinh. Trong đó, năng lực giải
quyết vấn đề và sáng tạo là một trong mười năng lực cần bồi dưỡng, rèn luyện. Tuy
nhiên, thực trạng việc dạy học Toán hiện nay vẫn còn chú trọng nhiều đến tái hiện
kiến thức, rèn luyện kĩ năng, luyện tập theo cái có sẵn, rập khuôn mà chưa thực sự
quan tâm rèn luyện các thành tố của năng lực này. Vì vậy, việc giúp cho học sinh
biết phát hiện, đặt ra và giải quyết những vấn đề gặp phải trong học tập, trong cuộc
sống không chỉ có ý nghĩa ở khía cạnh phương pháp dạy học mà còn phải được đặt
ra như một mục tiêu của giáo dục và đào tạo.
Trong quá trình dạy học, tôi luôn tìm tòi cách dạy sao cho phù hợp với đối
tượng học sinh và tôi nhận thấy rõ tầm quan trọng của hoạt động ứng dụng toán
học vào thực tiễn nhằm truyền thụ kiến thức và phát triển các phẩm chất năng lực
cho học sinh như năng lực giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực tính toán,
năng lực sáng tạo…mà chương trình Toán 12 có rất nhiều tiềm năng để giảng dạy
và bồi dưỡng. Vấn đề rèn luyện “năng lực giải quyết vấn đề” và “liên hệ với thực
tiễn trong quá trình dạy học” đã có rất nhiều đề tài nghiên cứu. Tuy nhiên, trong đề
tài này tôi sẽ tập trung tiếp cận ở khía cạnh “rèn luyện các thành tố của năng lực
giải quyết vấn đề”, nhằm góp phần phát triển và hoàn thiện năng lực này dựa trên
các bài toán gắn liền với thực tiễn và gần gũi với đối tượng học sinh nhằm phục vụ
cho việc giảng dạy. Như vậy, học sinh không những vừa nắm được tri thức, vừa
nắm được phương pháp lĩnh hội tri thức, phát triển tư duy tích cực, sáng tạo,
