“Phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy môn Tiếng Anh THCS”
Trang 1/12
MỤC LỤC
A. PHẦN MỞ ĐẦU ........................................................................................... 2
I. Cơ sở lý luận................................................................................................ 2
1. Phương pháp dạy học (PPDH) tích cực là gì? ............................................. 2
2. Tích cực học tập là gì? ................................................................................ 2
3. Các biểu hiện của tính tích cực học tập: ...................................................... 3
4. Các cấp độ của tính tích cực học tập: .......................................................... 3
II. Cơ sở thực tiễn ........................................................................................... 4
B. BIỆN PHÁP TIẾN HÀNH ............................................................................ 5
C. KẾT LUẬN ................................................................................................... 9
D. BẢNG SO SÁNH ĐỐI CHỨNG ................................................................. 10
E. NHỮNG KHUYẾN NGHỊ .......................................................................... 11
F. TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................ 12
G. LỜI CAM ĐOAN VÀ LỜI CẢM ƠN ......................................................... 12
“Phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy môn Tiếng Anh THCS”
Trang 2/12
A. PHẦN MỞ ĐẦU
I. Cơ sở lý luận
1. Phương pháp dạy học (PPDH) tích cực là gì?
Phương pháp dạy học (PPDH) tích cực là dạy học theo hướng phát huy
tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học, không phải là tập trung vào việc
phát huy tính tích cực của người dạy. Nói cách khác là chuyển cách dạy thụ
động, giáo viên làm trung tâm sang cách dạy lấy học sinh làm trung tâm, học
sinh là chủ thể hoạt động, giáo viên là người thiết kế, tổ chức, hướng dẫn, tạo
nên sự tương tác tích cực giữa người dạy và người học.
PPDH tích cực phải phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi
dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn;
tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh.
2. Tích cực học tập là gì?
Tính tích cực học tập là một hiện tượng sư phạm biểu hiện ở sự cố gắng
cao về nhiều mặt trong học tập (L.V. Rebrova, 1975). Học tập là một trường hợp
riêng của nhận thức: “Một sự nhận thức đã được làm cho dễ dàng đi và được
thực hiện dưới sự chỉ đạo của giáo viên” (P.N. Erdonive, 1974). Vì vậy, nói tới
tích cực học tập thực chất là nói tới tích cực nhận thức, mà tính tích cực nhận
thức là trạng thái hoạt động nhận thức của học sinh, đặc trưng ở khát vọng học
tập, cố gắng trí tuệ và nghị lực cao trong quá trình nắm vững kiến thức. Khác
với quá trình nhận thức trong nghiên cứu khoa học, quá trình nhận thức học tập
không nhằm phát hiện những điều loài người chưa biết về bản chất, quy luật của
các hiện tượng khách quan mà nhằm lĩnh hội những tri thức loài người đã tích
lũy được. Tuy nhiên, trong học tập, học sinh cũng phải “khám phá” ra những
điều mới đối với bản thân mình, dù đó chỉ là những khám phá lại những điều
loài người đã biết.
Con người chỉ thực sự nắm vững cái mà chính mình đã giành được bằng
hoạt động của bản thân. Học sinh sẽ thông hiểu và ghi nhớ những gì đã trải qua
hoạt động nhận thức tích cực của mình, trong đó các em đã phải có những cố
gắng trí tuệ, đó là chưa nói đến tới một trình độ nhất định, thì sự học tập sẽ
mang tính nghiên cứu khoa học và người học cũng có thể tìm ra kiến thức mới
cho nhân loại.
“Phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy môn Tiếng Anh THCS”
Trang 3/12
3. Các biểu hiện của tính tích cực học tập:
Có nhiều trường hợp tính tích cực học tập biểu hiện ở những hoạt động cơ
bắp nhưng quan trọng là sự biểu hiện ở những hoạt động trí tuệ, hai hình thức
biểu hiện này thường đi liền với nhau. Theo G.I. Sukina có thể nêu những dấu
hiệu của tính tích cực hoạt động trí tuệ như sau:
- Học sinh khát khao tự nguyện tham gia trả lời các câu hỏi của giáo viên,
bổ sung câu trả lời cho bạn, thích được phát biểu ý kiến của mình về vấn đề nêu
ra.
- Học sinh nêu thắc mắc, đòi hỏi phải giải thích cặn kẽ những vấn đề giáo
viên trình bày chưa đủ rõ.
- Học sinh chủ động vận dụng linh hoạt những kiến thức, kĩ năng đã học
để nhận ra vấn đề mới và vận dụng vào thực tiễn.
- Học sinh mong muốn được đóng góp với thầy, với bạn những thông tin
mới lấy từ những nguồn khác nhau, có khi vượt ra ngoài phạm vi bài học, môn
học.
Ngoài những biểu hiện nói trên mà giáo viên dễ nhận thấy còn có những
biểu hiện về mặt cảm xúc, khó nhận thấy hơn, như thờ ơ hay hào hứng, phớt lờ
hay ngạc nhiên, hoan hỉ hay buồn chán trước một nội dung nào đó của bài học
hoặc khi tìm ra lời giải cho một bài tập. Những dấu hiệu này biểu hiện khác
nhau ở từng cá thể học sinh, bộc lộ rõ ở các lớp học sinh bé, kín đáo ở học sinh
lớp trên. G.I. Sukina còn phân biệt những biểu hiện của tính tích cực học tập về
mặt ý chí:
- Tập trung chú ý vào vấn đề đang học
- Kiên trì làm xong bài tập
- Không nản trước những tình huống khó khăn
- Thái độ phản ứng khi chuông báo hết tiết học: tiếc rẻ cố làm cho xong
hoặc vội vã gấp vở chờ lệnh ra chơi.
4. Các cấp độ của tính tích cực học tập:
Có thể phân biệt tính tích cực ở ba cấp độ khác nhau, từ thấp lên cao:
- Bắt chước: Học sinh tích cực bắt chước hoạt động của giáo viên, của bạn
bè. Trong hoạt động bắt chước cũng phải có sự gắng sức của thần kinh và cơ bắp
- Tìm tòi: Học sinh tìm cách độc lập giải quyết nhiệm vụ hay bài tập nêu
ra, mò mẫm những cách giải khác nhau để tìm ra lời giải hợp lí nhất
“Phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy môn Tiếng Anh THCS”
Trang 4/12
- Sáng tạo: Học sinh nghĩ ra cách giải mới độc đáo hoặc xây dựng những
bài tập mới, hoặc cố gắng lắp đặt những thí nghiệm mới để chứng minh bài học.
Tất nhiên mức độ sáng tạo của học sinh là có hạn nhưng đó chính là mầm
mống để phát triển trí sáng tạo về sau.
II. Cơ sở thực tiễn
Từ nhiều năm nay, việc học ngoại ngữ, nhất là đối với môn Tiếng Anh
ngày càng được phổ biến rộng rãi và môn học này đang trở thành môn học bắt
buộc trong các trường học. Bởi vậy, yêu cầu đặt ra là làm thế nào để giờ dạy đạt
chất lượng và hiệu quả cao. Yêu cầu này đòi hỏi người giáo viên phải luôn hoàn
thiện mình không chỉ về trình độ chuyên môn, mà cả về phương pháp dạy học
và thủ thuật dạy học.
Trong qúa trình dạy học, người học vừa là đối tượng của hoạt động dạy,
lại vừa là chủ thể của hoạt động học. Thông qua hoạt động học, dưới sự chỉ đạo
của thầy, người học phải tích cực chủ động cải biến chính mình về kiến thức, kĩ
năng, thái độ, hoàn thiện nhân cách, không ai làm thay cho mình được. Vì vậy,
nếu người học không tự giác chủ động, không chịu học, không có phương pháp
học tốt thì hiệu quả của việc dạy sẽ rất hạn chế, và khi đã coi trọng vị trí hoạt
động và vai trò của người học thì đương nhiên phải phát huy tính tích cực chủ
động của người học.
Là một giáo viên Tiếng Anh ở trường THCS, tôi luôn trăn trở là dạy làm
sao cho trò hiểu và phát huy được tính tích cực, sáng tạo ở các em. Chính vì vậy,
tôi thiết nghĩ việc trau dồi phương pháp không phải là của riêng ai mà là vấn đề
chung cho mọi giáo viên. Cùng một vấn đề, song người thầy phải làm thế nào để
nó đơn giản nhất, dễ hiểu nhất khi truyền đạt cho các em, giúp các em hiểu và
khắc sâu được vấn đề. Nhất là làm sao để thu hút các em vào hoạt động học tập,
từ đó tạo ra ấn tượng tốt đối với các em để các em đi đến với bộ môn một cách
tự nguyện, hứng thú chứ không là một sự áp đặt, ép buộc học sinh.
Từ cơ sở lý luận và thực tiễn trên, tôi mạnh dạn đưa ra một số “Phương
pháp dạy học tích cực trong giảng dạy môn Tiếng Anh THCS”.
“Phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy môn Tiếng Anh THCS”
Trang 5/12
B. BIỆN PHÁP TIẾN HÀNH
Trong phương pháp dạy học tích cực, học sinh là chủ thể của hoạt động
học, được cuốn hút vào các hoạt động học do giáo viên tổ chức, hướng dẫn qua
đó học sinh tự lực khám phá những điều chưa biết. Từ đó học sinh nắm được
kiến thức kỹ năng mới, nắm được phương pháp tìm ra kiến thức kỹ năng đó, bộc
lộ phát huy tiềm năng sáng tạo. Theo phương pháp này, giáo viên cần thực hiện
một số việc sau:
Biện pháp 1: - Giúp học sinh nhận thức được tầm quan trọng, sự cần thiết
học tiếng Anh, lợi ích của việc học Tiếng Anh để tạo động cơ học tập. Ví dụ, khi
giỏi tiếng Anh học sinh có thể xem phim, nghe nhạc, đọc báo bằng tiếng Anh,
có thể tra cứu các tài liệu quốc tế. Trước mắt môn Tiếng Anh là một trong
những môn học bắt buộc thi tuyển sinh vào lớp 10 đối với các em và trong
tương lai nếu có vốn tiếng anh tốt các em sẽ có nhiều cơ hội tìm việc làm với
mức lương cao.
Biện pháp 2: Truyền đạt và hướng dẫn hoạt động học tập của học sinh,
và cách truyền đạt của giáo viên. Giáo viên không chỉ truyền đạt tri thức còn
phải hướng dẫn hoạt động học tập của học sinh, và cách truyền đạt của giáo viên
sẽ quyết định việc học sinh có thích học môn này hay không. Khi đã tạo cho học
sinh cảm giác thích thú, việc học trở nên rất dễ dàng. Hứng thú học tập là yếu tố
hàng đầu quyết định đến chất lượng và kết quả học tập của học sinh. Có
hứng thú học tập mới khiến học sinh yêu thích môn học, nhiệt tình tham gia
giờ học và không ngại khó tìm tòi và nâng cao hiệu quả học tập. Ngược lại, khi
không không có động cơ học tập rõ ràng và hứng thú học tập kém, học sinh sẽ
thiếu tự tin, ngại khó và có nhìn nhận không đúng hướng về môn học. Do vậy,
vai trò của giáo viên là ngoài truyền đạt kiến thức, cần tích cực tìm tòi đổi mới
các biện pháp nhằm tăng hứng thú học tập cho học sinh, thu hút các em chủ
động đến lớp, chủ động nghe giảng, tích cực tham gia các hoạt động trên lớp và
tự học nhiều hơn, thường xuyên nâng cao nhận thức về sự cần thiết học tập tiếng
Anh và bồi dưỡng phương pháp học tập tiếng Anh.
Biện pháp 3: Xây dựng môi trường thân thiện giữa thầy và trò. Bên cạnh
việc tác động vào nội dung và phương pháp, hình thức tổ chức dạy học, việc
thiết lập được mối quan hệ hợp tác tích cực tốt đẹp giữa người dạy và người học,
giữa học sinh với học sinh. Hình thức tổ chức dạy học hấp dẫn cùng với một bầu
không khí thân thiện dễ chịu trong giờ học sẽ tạo ra sự hứng thú cho cả người
dạy và người học. Đây là điều quan trọng làm cho học sinh cảm thấy yêu thích
môn học và tiết học. Các biện pháp cụ thể như nhớ tên, nhớ mặt học sinh ngay