1
I. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chon đề tài.
n học trung đại một bộ phận văn học cùng quan trọng trong nền văn
học nước ta đã góp phần y dựng nên bản lĩnh văn hoá của dân tộc Việt Nam
trong hệ thống văn hoá - văn học khu vực thế giới. Đến với n học trung đại
Việt Nam, chúng ta sẽ biết đến nhiều vấn đthú vị ý nghĩa như: chủ nghĩa u
nước, tinh thần chống giặc ngoại xâm, chủ nghĩa nhân đạo, tình yêu thiên nhiên
con người, tình thần đấu tranh nữ quyền,… Đồng thời thông qua đó, chúng ta cũng
rút ra được những đặc trưng của văn học Việt Nam đi với văn học các nước. Văn
học trung đại chiếm một vtrí quan trọng trong chương trình phần mđầu
cho nền văn học viết của dân tộc. Nhiều tác phẩm văn học trung đại đã đạt đến
mức điêu luyện, tinh xo, nhất với những tác phẩm văn học thế kỉ XVIII
XIX như Truyện Kiều” - Nguyễn Du. Chính thế việc giảng dạy các tác phẩm
văn học trung đại trong chương trình không chỉ làm cho học sinh hiểu được cái
hay, i đẹp của i văn, bài thơ mà còn rèn luyện ngôn ngữ cho các em, nhất
ngôn ngữ viết. Vì vậy, trong khuôn khổ của đtài này, i xin mạnh dạn p thêm
kinh nghiệm “Phương pháp nâng cao chất lượng dạy học Văn học trung đại trong
chương trình Ngữ văn 9”.
2. Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài.
Việc dạy học văn học trung đại Việt Nam đến nay vẫn n những n
khoăn, trăn trở, gây nhiều khó khăn cho người dạy lẫn người học. Bởi lẽ văn học
trung đại nhiều từ ngữ cổ. Những từ ngữ này hiện nay học sinh ít được gặp
do vậy các em không hiểu. Đối với văn chương, muốn thấy cái hay, cái đẹp, trước
hết phải hiểu. Đối với từ ngữ cũng vậy, mun thấy cái hay của từ, của việc dùng từ,
trước hết phải hiểu ý nghĩa của chúng. Sách giáo khoa có phần chú thích các từ cổ,
song việc chú thích đó chu đáo đến đâu vẫn chưa đ. Chính đặc điểm này
làm cho sự cảm thụ của học sinh đối với văn học trung đại gặp khó khăn.
Đ hiểu được những tác phẩm đó chẳng phải chuyện dễ dàng. Nhưng để
truyền thcái hay, cái đẹp của cho người học hiểu được lại càng khó khăn gấp
bội phần. Vấn đnhiều nguyên nhân, mà nguyên nhân chủ yếu vẫn rào cản
2
ngôn ngữ, bởi những tác phẩm y đều viết bằng ngôn ngữ n văn chay chữ
Nôm phần xa lạ với ngôn ngữ Tiếng Việt hiện đại hôm nay. Thêm vào đó
người tiếp nhận văn bản dù muốn hay không là phải có một kiến thức nền khả dĩ, ít
nhiều phải hiểu rõ môi trường văn hoá trung đại, tưởng ý thức hệ chính thống
thời trung đại, điển cố điển tích, thể loại văn học v.v.. Chỉ bấy nhiêu thứ cũng đ
làm cho người dạy lẫn người học mệt mỏi. thế, tôi mong muốn cùng đồng
nghiệp tìm ra phương pháp hiệu quả đnâng cao chất lượng dạy học phần văn học
trung đại lớp 9 nói riêng và văn học trung đại THCS nói chung.
3. Đối tượng nghiên cứu.
Trong đtài này tôi chọn đối tượng nghiên cứu học sinh lớp 9 tại Trường
THCS Bình K - Đông Triều - Quảng Ninh.
4. Giới hạn phạm vi nghn cứu.
Chương trình Ngữ văn 9 – Văn học trung đại Việt Nam.
Nhìn một cách tổng thể toàn bộ phần văn học trung đại trong chương trình
Ngữ văn 9, ta có thể phân chia theo các thể loại sau:
Truyền kì: Chuyện người con gái Nam xương” trích trong Truyềnmạn
lục của Nguyễn Dữ.
Tuỳ bút: Chuyn cũ trong phủ chúa Trịnh” trích trong trung tubút
của Phạm Đình Hổ.
Chương hồi: “Hoàng Lê nhất thống chí - Hồi thứ mười bốn” (trích).
Truyện thơ: “Truyện Kiều” của Nguyễn Du, “Truyện Lục Vân Tn” của
Nguyễn Đình Chiểu.
Qua việc phân loại như vậy để ta cái nhìn tổng quát toàn bchương trình
phần văn học trung đại lớp 9. Từ đó đra những phương pháp, biện pháp dạy c
thể cho từng loại thể một cách hợp cũng như việc vận dụng nguyên tắc ch hợp
trong dạy và học một cách phù hợp hơn.
5. Phương pháp nghiên cu.
- Phương pháp tiếp cận thi pháp học.
3
- Phương pháp so sánh văn học.
- Phương pháp phân loại thống kê.
II. PHẦN NỘI DUNG
1. Cơ sở lý luận.
Các c phẩm văn hc trung đại trong chương trình Ngữ văn 9 những tác
phẩm rất giàu giá trị nhân văn, giàu tinh thần dân tộc có tác dụng rất lớn trong việc
giáo dục tình cảm cao đẹp, bồi ỡng tâm hồn trong sáng và ý thức vươn tới điều
thiện đ phát triển hoàn thiện nhân cách cho học sinh. Đó còn những tác
phẩm giá trị nghệ thuật lớn, đạt trình đmẫu mực được viết ra bởi tài nghệ bậc
thầy của c nhà văn, nhà thơ xuất sắc. Vì thế, giáo viên giảng dạy cần năng
phân tích để học sinh hiểu sâu sắc về giá trị của tác phẩm.
Dạy hc các tác phẩm văn học trung đại cũng là dạy học tác phẩm văn học
nói chung. Đó cũng là tác phẩm trữ tình tự sự. vậy dạy học tác phẩm văn học
trung đại trong chương trình Ngữ văn lớp 9 cũng đến phải vận dụng các phương
pháp biện pp dạy học tác phẩm văn học i chung. Nhưng với tác phẩm văn
học trung đại, do những đặc điểm, những khó khăn như đã nói trên nên ta cần
vận dụng những hình thức, biện pháp sao cho hợp lý. Đặc biệt giáo viên cần phải
nắm được các giai đoạn phát triển cũng như đặc điểm của nó đgiờ dạy đạt hiệu
quả cao.
n học trung đại (còn gọi là văn học viết thời phong kiến hoặc văn hc cổ),
là phần chương trình học trong học I lớp 9. Đây phần khó đối với cả học sinh
giáo viên. Giáo viên ít kiến thức thì dhiểu dạy chưa đúng trọng tâm. Với
học sinh, mọi kiến thức đều xa lạ, từ quan hệ xã hội đến quan điểm nghệ thuật,
tưởng tác giả, phong cách nghệ thuật, ngôn ngữ,nên khó cảm nhận được. Tất cả
hầu như lần đầu tiên các em mới biết đến. Những c phẩm n sang tác phẩm
kia cách xa hàng trăm năm khiến cho các em khó cảm nhận từng bài cũng như
quá trình phát triển của văn học trung đại. Trước những thực trạng khó khăn trong
việc tiếp cận, việc dạy hc các tác phẩm văn học trung đại như vậy, với tấm
lòng yêu nghề, yêu bộ môn, tôi đã cùng nhiều đồng nghiệp tìm ra những ớng
4
dạy, bàn ch khắc phục những khó khăn trên để góp phần nâng cao hiệu quả của
các giờ dạy học văn học trung đại.
2. Thực trạng.
Những thuận lợi :
hội trung đại một mảnh đất u mỡ. Nơi đây đã sản sinh ra rất nhiều
nhà văn, nhà thơ nổi tiếng. Hđã lưu danh mình bằng những tác phẩm bất hủ. Đó
Nguyễn Du với câu chuyện buồn về cuộc đời trầm luân của nàng Kiều; đó
tiếng lòng của vị tướng Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn quai Hịch tướng
sĩ,… n rất nhiều c phẩm khác trải dài trong suốt mười thế kỉ. thể i,
một số lượng lớn tác phẩm đã ra đời trong thời đại này. đã vượt qua mọi thời
gian và không gian đ khẳng định vị thế của mình trong ng người đọc và trở
thành i sản q của nền văn học Việt Nam. Chính cái hay sức hp dẫn như
thế nên trong chương trình sách giáo khoa Ngữ Văn 9, những tác phẩm thuộc giai
đoạn trung đại chiếm vị trí không nhỏ.
n học trung đại những bông hoa rực rỡ nhất trong vườn văn học ớc
nhà, góp phần m cho nền văn học Việt Nam phong phú. Văn học trung đại
được đưa vào nhà trường một mặt giúp các em hiểu được tiến trình phát triển của
nền văn học ớc nhà qua các thời nhưng mong muốn hơn hết giúp c em
thấy được giá trị, cảm nhận yêu thích những hòn ngọc ngàn đi vẫn sáng này.
Đó là mong muốn của bất kì giáo viên nào.
Những khó khăn :
Thế nhưng để thưởng thức hương thơm vẻ đẹp của nó thật không dễ chút
nào bởi đòi hỏi người đọc phải đầy đủ vốn hiểu biết về lịch sử thời đại, vn
chữ nghĩa, khả năng cảm thsâu sắc. việc giảng dạy những tác phẩm ấy như
thế nào đ đi vào lòng học sinh, để c em thực sự hiểu cảm vẫn nỗi n
khoăn của nhiều thầy cô giáo. Nhiều giáo viên cho đến nay vẫn cảm thấy khó khăn
khi giảng dạy các tác phẩm này, bởi sự khác biệt về mặt chữ viết, hoàn cảnh
hội nội dung sáng tác. Phan Trọng Luận cũng nhận xét riêng về những tác
phẩm của giai đoạn này như sau : "Nội dung sáng tác xưa kia tiến bộ đến đâu
vẫn cách xa chúng ta về thế giới quan, về lý tưởng thẩm mĩ, về cuộc sống giữa nội
5
dung và các sáng tác ngày xưa với tưởng, nh cảm của những con người ngày
nay.
Như trên đã nói, phương pháp giảng dạy yếu tố quyết định đến sự thành
bại của một giờ dạy. Tuy nhiên, nếu chỉ xét về phía giáo viên để đánh giá e rằng sẽ
rơi vào sự phiến diện. Bởi trong suốt quá trình dạy học luôn có hai chủ thể cùng
tồn tại: giáo viên và học sinh. Hai chủ thể này sẽ hỗ trợ, bổ sung cho nhau. Do vậy,
học sinh ng mt nhân tố quan trọng ảnh ởng ít nhiều hoạt động dạy học
của giáo viên. Nếu học sinh tham gia tích cực vào bài học sẽ làm cho tiết học trở
nên tốt hơn n ngược lại thì chính các em sẽ trở thành một trở lực lớn cho cmột
tiết học y. Ngày nay, kinh tế xã hội nước ta ngày càng phát triển, đem đến nhiều
cơ hội làm giàu cho nhiều người nhưng cũng từ đây lại nảy sinh những tác động về
mặt tâm không mong muốn. Trong giáo dục, học sinh thường có tình trạng học
lệch n, nghĩa các em chuộng các môn tự nhiên hơn các môn xã hi. Cho n
việc dành thời gian cho các môn xã hội nói chung môn Ngữ Văn nói riêng hầu
như rất ít. Điều này cũng ảnh hưởng không nhỏ đến khả ng lĩnh hội, tiếp nhận
của học sinh.
Thực tế hiện nay, một trong những nguyên nhân khiến giáo viên đau đầu
nhất nhiều em học sinh cho đến nay vẫn chưa có thói quen chuẩn bbài trước
nhà hoặc chỉ soạn bài một cách chiếu lệ, cho qua đkhỏi bị khiển trách. Cho nên,
khi đến lớp, những giáo viên truyền đạt đều trở nên khiểu. Với thời lượng 45
phút trên lớp, giáo viên dạy văn bản Chem Thúy Kiều” tương đối dài, cùng với
những bút pháp ước lệ tượng trưng khá xa lạ với các em học sinh, việc giải thích
các từ khó hầu như không thể thực hiện được trên lớp mà ng việc này học sinh
phải làm nhà. Nếu hc sinh không soạn thì chắc chắn những giáo viên giảng
đều không thể nắm bắt được. Cho nên, bỏ qua mất khâu chuẩn bị bài nhà cũng
giống như bỏ mất một “chiếc vé” vào cổng đxem mt bài hát hấp dẫn. Bên cạnh
đó, do chịu sự tác đng của các phương pháp qlâu nên các em vẫn n tâm
lí chờ đợi giáo viên làm sẵn, chưa có thói quen suy nghĩ độc lập, sáng tạo.
Một thực trạng cũng phổ biến trong nhiều năm qua không ít học sinh ời
đọc tác phẩm. Không đọc nhà đã đành, ngay cngồi trên lớp các em cũng không