
1
I. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chon đề tài.
Văn học trung đại là một bộ phận văn học vô cùng quan trọng trong nền văn
học nước ta và đã góp phần xây dựng nên bản lĩnh văn hoá của dân tộc Việt Nam
trong hệ thống văn hoá - văn học khu vực và thế giới. Đến với văn học trung đại
Việt Nam, chúng ta sẽ biết đến nhiều vấn đề thú vị và ý nghĩa như: chủ nghĩa yêu
nước, tinh thần chống giặc ngoại xâm, chủ nghĩa nhân đạo, tình yêu thiên nhiên và
con người, tình thần đấu tranh nữ quyền,… Đồng thời thông qua đó, chúng ta cũng
rút ra được những đặc trưng của văn học Việt Nam đối với văn học các nước. Văn
học trung đại chiếm một vị trí quan trọng trong chương trình và là phần mở đầu
cho nền văn học viết của dân tộc. Nhiều tác phẩm văn học trung đại đã đạt đến
mức điêu luyện, tinh xảo, nhất là với những tác phẩm văn học ở thế kỉ XVIII và
XIX như “Truyện Kiều” - Nguyễn Du. Chính vì thế việc giảng dạy các tác phẩm
văn học trung đại trong chương trình không chỉ làm cho học sinh hiểu được cái
hay, cái đẹp của bài văn, bài thơ mà còn rèn luyện ngôn ngữ cho các em, nhất là
ngôn ngữ viết. Vì vậy, trong khuôn khổ của đề tài này, tôi xin mạnh dạn góp thêm
kinh nghiệm “Phương pháp nâng cao chất lượng dạy học Văn học trung đại trong
chương trình Ngữ văn 9”.
2. Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài.
Việc dạy và học văn học trung đại Việt Nam đến nay vẫn còn là những băn
khoăn, trăn trở, gây nhiều khó khăn cho người dạy lẫn người học. Bởi lẽ văn học
trung đại có nhiều từ ngữ cổ. Những từ ngữ này hiện nay học sinh ít được gặp và
do vậy các em không hiểu. Đối với văn chương, muốn thấy cái hay, cái đẹp, trước
hết phải hiểu. Đối với từ ngữ cũng vậy, muốn thấy cái hay của từ, của việc dùng từ,
trước hết phải hiểu ý nghĩa của chúng. Sách giáo khoa có phần chú thích các từ cổ,
song việc chú thích đó dù có chu đáo đến đâu vẫn chưa đủ. Chính đặc điểm này
làm cho sự cảm thụ của học sinh đối với văn học trung đại gặp khó khăn.
Để hiểu được những tác phẩm đó chẳng phải là chuyện dễ dàng. Nhưng để
truyền thụ cái hay, cái đẹp của nó cho người học hiểu được lại càng khó khăn gấp
bội phần. Vấn đề có nhiều nguyên nhân, mà nguyên nhân chủ yếu vẫn là rào cản

2
ngôn ngữ, bởi những tác phẩm ấy đều viết bằng ngôn ngữ Hán văn cổ hay chữ
Nôm có phần xa lạ với ngôn ngữ Tiếng Việt hiện đại hôm nay. Thêm vào đó là
người tiếp nhận văn bản dù muốn hay không là phải có một kiến thức nền khả dĩ, ít
nhiều phải hiểu rõ môi trường văn hoá trung đại, tư tưởng ý thức hệ chính thống
thời trung đại, điển cố điển tích, thể loại văn học v.v.. Chỉ bấy nhiêu thứ cũng đủ
làm cho người dạy lẫn người học mệt mỏi. Vì thế, tôi mong muốn cùng đồng
nghiệp tìm ra phương pháp hiệu quả để nâng cao chất lượng dạy học phần văn học
trung đại lớp 9 nói riêng và văn học trung đại THCS nói chung.
3. Đối tượng nghiên cứu.
Trong đề tài này tôi chọn đối tượng nghiên cứu là học sinh lớp 9 tại Trường
THCS Bình Khê - Đông Triều - Quảng Ninh.
4. Giới hạn phạm vi nghiên cứu.
Chương trình Ngữ văn 9 – Văn học trung đại Việt Nam.
Nhìn một cách tổng thể toàn bộ phần văn học trung đại trong chương trình
Ngữ văn 9, ta có thể phân chia theo các thể loại sau:
Truyền kì: “Chuyện người con gái Nam xương” trích trong Truyền kì mạn
lục của Nguyễn Dữ.
Tuỳ bút: “Chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh” trích trong Vũ trung tuỳ bút
của Phạm Đình Hổ.
Chương hồi: “Hoàng Lê nhất thống chí - Hồi thứ mười bốn” (trích).
Truyện thơ: “Truyện Kiều” của Nguyễn Du, “Truyện Lục Vân Tiên” của
Nguyễn Đình Chiểu.
Qua việc phân loại như vậy để ta có cái nhìn tổng quát toàn bộ chương trình
phần văn học trung đại lớp 9. Từ đó đề ra những phương pháp, biện pháp dạy cụ
thể cho từng loại thể một cách hợp lý cũng như việc vận dụng nguyên tắc tích hợp
trong dạy và học một cách phù hợp hơn.
5. Phương pháp nghiên cứu.
- Phương pháp tiếp cận thi pháp học.

3
- Phương pháp so sánh văn học.
- Phương pháp phân loại thống kê.
II. PHẦN NỘI DUNG
1. Cơ sở lý luận.
Các tác phẩm văn học trung đại trong chương trình Ngữ văn 9 là những tác
phẩm rất giàu giá trị nhân văn, giàu tinh thần dân tộc có tác dụng rất lớn trong việc
giáo dục tình cảm cao đẹp, bồi dưỡng tâm hồn trong sáng và ý thức vươn tới điều
thiện để phát triển và hoàn thiện nhân cách cho học sinh. Đó còn là những tác
phẩm có giá trị nghệ thuật lớn, đạt trình độ mẫu mực được viết ra bởi tài nghệ bậc
thầy của các nhà văn, nhà thơ xuất sắc. Vì thế, giáo viên giảng dạy cần có kĩ năng
phân tích để học sinh hiểu sâu sắc về giá trị của tác phẩm.
Dạy học các tác phẩm văn học trung đại cũng là dạy học tác phẩm văn học
nói chung. Đó cũng là tác phẩm trữ tình và tự sự. Vì vậy dạy học tác phẩm văn học
trung đại trong chương trình Ngữ văn lớp 9 cũng đến phải vận dụng các phương
pháp và biện pháp dạy học tác phẩm văn học nói chung. Nhưng với tác phẩm văn
học trung đại, do những đặc điểm, những khó khăn như đã nói ở trên nên ta cần
vận dụng những hình thức, biện pháp sao cho hợp lý. Đặc biệt giáo viên cần phải
nắm được các giai đoạn phát triển cũng như đặc điểm của nó để giờ dạy đạt hiệu
quả cao.
Văn học trung đại (còn gọi là văn học viết thời phong kiến hoặc văn học cổ),
là phần chương trình học trong học kì I lớp 9. Đây là phần khó đối với cả học sinh
và giáo viên. Giáo viên ít kiến thức thì dễ hiểu và dạy chưa đúng trọng tâm. Với
học sinh, mọi kiến thức đều xa lạ, từ quan hệ xã hội đến quan điểm nghệ thuật, tư
tưởng tác giả, phong cách nghệ thuật, ngôn ngữ,…nên khó cảm nhận được. Tất cả
hầu như là lần đầu tiên các em mới biết đến. Những tác phẩm nọ sang tác phẩm
kia cách xa hàng trăm năm khiến cho các em khó mà cảm nhận từng bài cũng như
quá trình phát triển của văn học trung đại. Trước những thực trạng khó khăn trong
việc tiếp cận, việc dạy và học các tác phẩm văn học trung đại như vậy, với tấm
lòng yêu nghề, yêu bộ môn, tôi đã cùng nhiều đồng nghiệp tìm ra những hướng

4
dạy, bàn cách khắc phục những khó khăn trên để góp phần nâng cao hiệu quả của
các giờ dạy học văn học trung đại.
2. Thực trạng.
Những thuận lợi :
Xã hội trung đại là một mảnh đất màu mỡ. Nơi đây đã sản sinh ra rất nhiều
nhà văn, nhà thơ nổi tiếng. Họ đã lưu danh mình bằng những tác phẩm bất hủ. Đó
là Nguyễn Du với câu chuyện buồn về cuộc đời trầm luân của nàng Kiều; đó là
tiếng lòng của vị tướng Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn qua bài Hịch tướng
sĩ,… và còn rất nhiều tác phẩm khác trải dài trong suốt mười thế kỉ. Có thể nói,
một số lượng lớn tác phẩm đã ra đời trong thời đại này. Nó đã vượt qua mọi thời
gian và không gian để khẳng định vị thế của mình trong lòng người đọc và trở
thành tài sản quý của nền văn học Việt Nam. Chính vì cái hay và sức hấp dẫn như
thế nên trong chương trình sách giáo khoa Ngữ Văn 9, những tác phẩm thuộc giai
đoạn trung đại chiếm vị trí không nhỏ.
Văn học trung đại là những bông hoa rực rỡ nhất trong vườn văn học nước
nhà, nó góp phần làm cho nền văn học Việt Nam phong phú. Văn học trung đại
được đưa vào nhà trường một mặt giúp các em hiểu được tiến trình phát triển của
nền văn học nước nhà qua các thời kì nhưng mong muốn hơn hết là giúp các em
thấy được giá trị, cảm nhận và yêu thích những hòn ngọc ngàn đời vẫn sáng này.
Đó là mong muốn của bất kì giáo viên nào.
Những khó khăn :
Thế nhưng để thưởng thức hương thơm và vẻ đẹp của nó thật không dễ chút
nào bởi nó đòi hỏi người đọc phải có đầy đủ vốn hiểu biết về lịch sử thời đại, vốn
chữ nghĩa, khả năng cảm thụ sâu sắc. Và việc giảng dạy những tác phẩm ấy như
thế nào để đi vào lòng học sinh, để các em thực sự hiểu và cảm vẫn là nỗi băn
khoăn của nhiều thầy cô giáo. Nhiều giáo viên cho đến nay vẫn cảm thấy khó khăn
khi giảng dạy các tác phẩm này, bởi có sự khác biệt về mặt chữ viết, hoàn cảnh xã
hội và nội dung sáng tác. Phan Trọng Luận cũng có nhận xét riêng về những tác
phẩm của giai đoạn này như sau : "Nội dung sáng tác xưa kia dù tiến bộ đến đâu
vẫn cách xa chúng ta về thế giới quan, về lý tưởng thẩm mĩ, về cuộc sống giữa nội

5
dung và các sáng tác ngày xưa với tư tưởng, tình cảm của những con người ngày
nay”.
Như trên đã nói, phương pháp giảng dạy là yếu tố quyết định đến sự thành
bại của một giờ dạy. Tuy nhiên, nếu chỉ xét về phía giáo viên để đánh giá e rằng sẽ
rơi vào sự phiến diện. Bởi trong suốt quá trình dạy học luôn có hai chủ thể cùng
tồn tại: giáo viên và học sinh. Hai chủ thể này sẽ hỗ trợ, bổ sung cho nhau. Do vậy,
học sinh cũng là một nhân tố quan trọng có ảnh hưởng ít nhiều hoạt động dạy học
của giáo viên. Nếu học sinh tham gia tích cực vào bài học sẽ làm cho tiết học trở
nên tốt hơn còn ngược lại thì chính các em sẽ trở thành một trở lực lớn cho cả một
tiết học ấy. Ngày nay, kinh tế xã hội nước ta ngày càng phát triển, đem đến nhiều
cơ hội làm giàu cho nhiều người nhưng cũng từ đây lại nảy sinh những tác động về
mặt tâm lí không mong muốn. Trong giáo dục, học sinh thường có tình trạng học
lệch môn, nghĩa là các em chuộng các môn tự nhiên hơn các môn xã hội. Cho nên
việc dành thời gian cho các môn xã hội nói chung và môn Ngữ Văn nói riêng hầu
như rất ít. Điều này cũng ảnh hưởng không nhỏ đến khả năng lĩnh hội, tiếp nhận
của học sinh.
Thực tế hiện nay, một trong những nguyên nhân khiến giáo viên đau đầu
nhất là nhiều em học sinh cho đến nay vẫn chưa có thói quen chuẩn bị bài trước ở
nhà hoặc chỉ soạn bài một cách chiếu lệ, cho qua để khỏi bị khiển trách. Cho nên,
khi đến lớp, những gì giáo viên truyền đạt đều trở nên khó hiểu. Với thời lượng 45
phút trên lớp, giáo viên dạy văn bản “Chị em Thúy Kiều” tương đối dài, cùng với
những bút pháp ước lệ tượng trưng khá xa lạ với các em học sinh, việc giải thích
các từ khó hầu như không thể thực hiện được trên lớp mà công việc này học sinh
phải làm ở nhà. Nếu học sinh không soạn thì chắc chắn những gì giáo viên giảng
đều không thể nắm bắt được. Cho nên, bỏ qua mất khâu chuẩn bị bài ở nhà cũng
giống như bỏ mất một “chiếc vé” vào cổng để xem một bài hát hấp dẫn. Bên cạnh
đó, do chịu sự tác động của các phương pháp cũ quá lâu nên các em vẫn còn tâm
lí chờ đợi giáo viên làm sẵn, chưa có thói quen suy nghĩ độc lập, sáng tạo.
Một thực trạng cũng phổ biến trong nhiều năm qua là không ít học sinh lười
đọc tác phẩm. Không đọc ở nhà đã đành, ngay cả ngồi trên lớp các em cũng không

