1
PHẦN 1: ĐẶT VẤN ĐỀ.
I. Lí do chọn đề tài.
Hiện nay nước ta đang tiếp tục thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8, Ban
Chấp hành Trung ương khóa XI (Nghị quyết số 29-NQ/TW) về: Đổi mới căn bản,
toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất
nước. Gần đây, Bộ GD-ĐT đã ban hành Thông tư 32/2020/TT-BGDĐT về Điều
lệ trường THCS, THPT (có hiệu lực từ ngày 1-11-2020). Đối với cấp THCS và
THPT, học sinh vi phạm khuyết điểm trong quá trình học tập, rèn luyện, tùy theo
mức độ vi phạm có thể được giáo dục hoặc thực hiện kỷ luật theo các hình thức sau
đây: Nhắc nhở, hỗ trợ, giúp đỡ trực tiếp để HS khắc phục khuyết điểm; khiển trách,
thông báo với cha mẹ nhằm phối hợp giúp đỡ HS khắc phục khuyết điểm; tạm dừng
học ở trường có thời hạn và thực hiện các biện pháp giáo dục khác theo quy định
của Bộ GD-ĐT.
Qua đó cho thấy so với các quy định về việc xử lý kỷ luật học sinh trước đây,
quy định mới đã xóa bỏ nhiều hình thức kỷ luật cũ như cảnh cáo, đuổi học điều này
đã thể hiện được tinh thần “giáo dục tích cực” mang tính nhân bản, nhân văn trong
việc phát triển con người Việt Nam trong thời đại mới và phù hợp với quy luật phát
triển của xã hội hiện tại mà chúng ta đang hướng tới. Với điều khoản về việc không
đuổi học HS mà tạo điều kiện cho các em thay đổi môi trường, và mức kỷ luật cao
nhất là tạm dừng học tập có thời hạn là phù hợp với những quan điểm đổi mới trong
một số bộ luật mới của nước ta, phù hợp Công ước Liên hiệp quốc về quyền trẻ em
và Luật Trẻ em được Quốc hội ban hành năm 2016.
Để hướng tới mục tiêu giáo dục tích cực nhằm giúp học sinh nhận ra cái sai và
tự mình uốn nắn,sửa chữa theo khuôn phép để theo kịp cuộc sống hiện nay.Vấn đề
đặt ra cho giáo viên chúng ta,nhất là các thầy cô chủ nhiệm cần thiết phải thay đổi
cách nghĩ, cách làm để có hình thức giáo dục kỷ luật phù hợp, đúng mực, mô phạm
hơn, nhờ thế tìm ra phương pháp sư phạm tốt nhất, tích cực nhất, để giáo dục học
sinh chấp hành kỷ luật và ngày càng tiến bộ hơn. Phương pháp giáo dục kỉ luật tích
cực đã cho thấy rõ tính ưu việt, phù hợp với nguyên tắc giáo dục và hiện đã trở thành
một phương pháp giáo dục quan trọng, được triển khai rộng rãi trong các nhà trường,
nhận được sự hưởng ứng, đồng tình cao của xã hội.
Qua thực tiễn hơn 20 năm dạy học và làm chủ nhiệm tại trường THPT miền
núi Tương Dương, nơi có hơn 90% học sinh là người dân tộc thiểu số, sống ở vùng
sâu vùng xa bản tính hiền lành,nhút nhát, có phần tự ti, mặc cảm do học yếu, thiếu
tự tin trong giao tiếp song tính tự ái rất cao. Phần lớn học sinh THPT đều phải xa
nhà, trọ học cuộc sống gặp nhiều khó khăn, thiếu thốn cả về vật chất lẫn tinh thần,
nhất là thiếu sự quan tâm, chăm sóc, bảo ban hàng ngày của bố mẹ, làm cho nhiều
em sống thiếu tích cực, học hành ngày càng sa sút. Những điều này làm ảnh hưởng
rất lớn đến nề nếp, học tập của lớp, của trường. Vốn dĩ học sinh miền núi thường
2
mặc cảm và dễ tổn thương lòng tự trọng, nếu giáo viên chủ nhiệm vẫn thường dùng
biện pháp trách phạt để giáo dục học sinh thì sẽ có nhiều em muốn bỏ học.Từ thực
tế đó tôi thiết nghĩ phương pháp giáo dục kỷ luật tích cực học sinh thực sự là niềm
mong mỏi và thu hút được sự quan tâm, đồng thuận của rất nhiều giáo viên, phụ
huynh, học sinh ở vùng miền núi chúng tôi. Do đặc thù vùng miền ở đây thầy, cô
chủ nhiệm lớp chẳng khác gì người bố, người mẹ thứ hai của các em để có thể thấu
hiểu, chia sẻ và giúp đỡ học sinh kịp thời nhất những lúc gặp khó khăn trong cuộc
sống xa nhà.
Xuất phát từ những lí do trên, chúng tôi thực hiện đề tài: “Sử dụng phương
pháp giáo dục kỷ luật tích cực nhằm nâng cao hiệu quả công tác chủ nhiệm ở
trường THPT miền núi Tương Dương” làm sáng kiến kinh nghiệm. Với mong
muốn đóng góp một chút kinh nghiệm cùng đồng nghiệp học hỏi, trao đổi để làm tốt
hơn công tác chủ nhiệm lớp ở ngôi trường miền núi này.
II. Mục đích nghiên cứu.
Khi lựa chọn đề tài này, chúng tôi hướng đến mục đích nghiên cứu là:
-Sử dụng phương pháp giáo dục kỷ luật tích cực nhằm nâng cao hiệu quả công
tác chủ nhiệm ở trường THPT miền núi Tương Dương.
- Phát huy hiệu quả cao hơn các phương pháp kỷ luật học sinh, nhằm nâng cao
hiệu quả giáo dục đạo đức cho học sinh, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn
diện của nhà trường.
- Chia sẻ với đồng nghiệp một số kinh nghiệm mà chúng tôi đã áp dụng tại lớp
chủ nhiệm: 12I,12E( niên khóa 2020- 2023) và lớp 11L ( năm học 2021- 2022),
trường THPT Tương Dương 1.
III. Đối tượng nghiên cứu.
- Tìm hiểu, nghiên cứu về thực trạng, các giải pháp sử dụng phương pháp giáo
dục kỷ luật tích cực nhằm nâng cao hiệu quả công tác chủ nhiệm ở trường THPT
miền núi Tương Dương.
- Học sinh lớp 12I,12E và lớp 11l trường THPT Tương Dương1- một trường
miền núi của huyện Tương Dương, tỉnh Nghệ An.
IV. Phương pháp nghiên cứu.
Tiến hành thực hiện đề tài này chúng tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu
sau:
Dựa trên cơ sở nghiên cứu lí luận và thực tiễn đề xuất các biện pháp quản lí,
chỉ đạo đổi mới phương pháp chủ nhiệm lớp bằng các biện pháp giáo dục kỷ luật
tích cực ở trường THPT, nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức cho học sinh,
góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện của nhà trường.
3
- Nghiên cứu các vấn đề lý luận liên quan đến phương pháp giáo dục kỷ luật
tích cực.
- Điều tra, phỏng vấn, khảo sát, phân tích, kiểm tra đánh giá, đối chiếu kết quả.
- Triển khai các hoạt động giáo dục thông qua các tiết sinh hoạt lớp, sinh hoạt 15
phút đầu giờ, trong quá trình làm công tác chủ nhiệm…
V. Nhiệm vụ nghiên cứu.
- Nghiên cứu cơ sở lý luận, thực tiễn về phương pháp giáo dục kỉ luật tích cực.
- Khảo sát thực trạng ý thức, nhận thức của HS trường THPT Tương Dương 1.
- Áp dụng các phương pháp giáo dục KLTC thông qua công tác chủ nhiệm lớp.
- Tiến hành thực nghiệm sư phạm, phân tích kết quả thu được. Đánh giá hiệu
quả việc áp dụng các phương pháp giáo dục KLTC cho HS miền núi trường THPT
Tương Dương 1.
VI. Những đóng góp của đề tài.
- Nghiên cứu lý luận về phương pháp giáo dục KLTC.
- Xác định được thực trạng ý thức, nhận thức của học sinh THPT Tương Dương
1 để làm cơ sở thực tiễn cho việc áp dụng phương pháp giáo dục KLTC.
- Thực hiện được các giải pháp giáo dục KLTC cho học sinh THPT miền núi
trong hoạt động chủ nhiệm lớp.
- Nhận thấy được hiệu quả của phương pháp giáo dục KLTC trong giáo dục
nhân cách HS, giảm thiểu tình trạng HS miền núi bỏ học, sa vào các tệ nạn xã hội.
PHẦN 2: NỘI DUNG.
I. CƠ SỞ LÍ LUẬN.
1. Phương pháp giáo dục kỉ luật tích cực.
1.1. Khái niệm .
Giáo dục kỷ luật tích cực là cách GD dựa trên nguyên tắc vì lợi ích tốt nhất
của HS; không làm tổn thương đến thể xác và tinh thần của HS; có sự thỏa thuận
giữa GV- HS và phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của HS.
Cụ thể là:
- Những giải pháp/biện pháp giáo dục phải mang tính dài hạn giúp phát huy
tính kỉ luật, tự giác của học sinh.
- Thể hiện rõ ràng những mong đợi, quy tắc và giới hạn học sinh phải tuân thủ.
- Gây dựng mối quan hệ tôn trọng giữa giáo viên và học sinh.
- Dạy cho HS những kỹ năng sống mà các em sẽ cần trong suốt cả cuộc đời.
4
- Phát huy tính tự giác tuân theo các quy định và quy tắc đạo đức ở thời điểm
trước mắt cũng như về lâu dài.
- Làm tăng sự tự tin và khă năng/kĩ năng xử lý các tình huống khó khăn trong
học tập và cuộc sống của các em.
- Dạy cho HS cách cư xử lịch sự, nhã nhặn, không bạo lực, có sự tôn trọng bản
thân, biết cảm thông và tôn trọng quyền của người khác.
- Động viên, khích lệ thực hiện hành vi, xây dựng sự tự tin, lòng tự trọng và
tính trách nhiệm, giúp HS phát triển toàn diện nhân cách, không làm cho các em bị
tổn thương. (5 T: Tốt nhất cho HS, Tổn thương không làm,Thỏa thuận,Tâm sinh lí,
Tự giác)
=> Giáo dục kỉ luật tích cực là việc dạy và rèn luyện cho HS tính tự giác tuân
theo các quy định và quy tắc đạo đức ở thời điểm trước mắt và lâu dài.
1.2. Sự cần thiết phải sử dụng phương pháp giáo dục kỷ luật tích cực
trong trường học.
a. Thực trạng các biện pháp trừng phạt thân thể (TPTT) và xúc phạm tinh
thần của học sinh trong các trường THPT – nguyên nhân và hậu quả
- Trừng phạt thân thể trẻ em là các hành vi, thái độ, lời nói do người lớn hoặc
người có quyền gây ra nhằm giáo dục trẻ nhưng làm tổn thương các em về thể xác
hoặc tinh thần.
- Ở Việt Nam từ trước đến nay, việc sử dụng các biện pháp trừng phạt thân thể
và xúc phạm tinh thần khi HS mắc lỗi vẫn diễn ra khá phổ biến với nhiều mức độ và
hình thức khác nhau .
* Nguyên nhân của việc sử dụng các các biện pháp trừng phạt thân thể và
xúc phạm tinh thần khi học sinh mắc lỗi
- Quan niệm sai lầm về giáo dục kỉ luật HS: Một bộ phận không nhỏ các thành
viên trong xã hội còn chịu ảnh hưởng của tư tưởng phong kiến: Trong giáo dục
truyền thống, quan niệm “Thương cho roi cho vọt, ghét cho ngọt, cho bùi” cho đến
nay vẫn được nhiều giáo viên và các bậc phụ huynh áp dụng.
Ở nước ta hiện nay ngành giáo dục đã có văn bản chỉ đạo: thầy cô không được
xúc phạm nhân cách học sinh dưới bất kì hình thức nào, nhưng trong thực tế nhiều
thầy cô vẫn áp dụng các biện pháp xử phạt gây tổn thương về thể chất và tinh thần
của học sinh,gây bức xúc trong dư luận, ảnh hưởng đến uy tín nhà giáo.
Nguyên nhân của hiện tượng trên là do một số giáo viên còn chịu ảnh hưởng
của tư tưởng phong kiến.(Quan niệm xưa cho rằng, muốn dạy trẻ thì ngay từ nhỏ trẻ
phải được giáo dục bằng đòn roi thì mới nên người, thầy cô có quyền đánh mắng,
xử phạt...học sinh phải chịu đựng, phải chấp hành, không được cãi lại). Do quan
niệm sai lầm về giáo dục học sinh thông qua sử dụng các hình thức kỷ luật, thiếu
5
hiểu biết về tâm sinh lí học sinh, thiếu quan tâm, tình yêu thương đối với học sinh.
Thiếu hiểu biết về các biện pháp giáo dục kỷ luật tích cực đề giáo dục học sinh.
*Hậu quả của trừng phạt thân thể và xúc phạm tinh thần học sinh: Biện
pháp trừng phạt thân thể không mang lại hiệu quả do không giải quyết được tận gốc
vấn đề học sinh đang gặp phải. Khi học sinh phạm lỗi, giáo viên sử dụng biệp pháp
trừng phạt thân thể để giáo dục thì không những không giải quyết được vấn đề mà
đôi khi còn dẫn đến hậu quả khôn lường vì những vấn đề cốt lõi, nguyên nhân chủ
yếu chưa được giải quyết một cách tích cực. Các biện pháp trừng phạt này ảnh hưởng
đến sức khỏe, sự phát triển trí tuệ, nhân cách của học sinh. Ảnh hưởng đến chất
lượng giáo dục (hs chán học, học tập sa sút , thậm chí bỏ học)gây hệ lụy cho kết quả
học tập, đến việc thu hút học sinh đến trường, ảnh hưởng đến mối quan hệ thầy trò,
đến cảm xúc, công việc của giáo viên, đến gia đình, cộng đồng và xã hội.
b. Trừng phạt thân thể HS là hành vi vi phạm đạo đức nghề nghiệp của
người GV, vi phạm luật pháp Quốc gia và Quốc tế
* Vi phạm quy định về chuẩn nghề nghiệp giáo viên:
Chuẩn nghề ngiệp GV TH quy định:
Tiêu chí 2. Đạo đức nghề nghiệp: Yêu nghề, gắn bó với nghề dạy học, chấp
hành luật giáo dục, điều lệ, quy chế, quy định của ngành; có ý thức tổ chức kỉ luật
và tinh thần trách nhiệm; giữ gìn phẩm chất; danh dự, uy tín cùa nhà giáo; sống trung
thực, lành mạnh, là tấm gương tốt cho học sinh.
Tiêu chí 3. Ứng xử với học sinh: Thương yêu, tôn trọng, đối xử công bằng với
học sinh, giúp học sinh khắc phục khó khăn để học tập và rèn luyện tốt.
Tiêu chí 13. Xây dựng môi trường học tập: Tạo dựng môi trường học tập:
dân chủ, thân thiện, hợp tác, cộng tác, thuận lợi, an toàn và lành mạnh.
* TPTT trẻ em là vi phạm luật pháp quốc gia và quốc tế.
Về mặt pháp luật, sử dụng các biện pháp giáo dục kỉ luật mang tính trừng phạt
thân thể là hành vi vi phạm các văn bản pháp lý quốc gia và quốc tế.
+Các văn bản quốc gia về:- Luật pháp bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em
(Điều 7, Điều 14.)
-Bộ luật hình sự (Điều 104, Điều 110,Điều 110.)
- Luật giáo dục 2005 và được sửa đổi bổ sung năm 2009:
Điều 72. Nhiệm vụ của nhà giáo
Nhà giáo có những nhiệm vụ sau đây:
“Giữ gìn phẩm chất, uy tín, danh dự của nhà giáo; tôn trọng nhân cách người
học, đối xử công bằng với người với người học, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng
của người học”.
