1
MỤC LỤC
CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT…………………………………………………......2
BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG SKKN………………......3
PHẦN 1: NỘI DUNG………………..……………....………………….………4
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ.….…………..………………...4
1. Các khái niệm liên quan……………..…….……………...…..……………....4
2. Các hình thức trình bày đoạn văn.…….……….…...……………………..…..4
3. Các thao tác lập luận…………………………………………………..………4
CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP VIẾT ĐOẠN VĂN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI…...5
1. Một số yêu cầu khi viết đoạn văn nghị luận xã hội 200 từ……………………5
1.1 Dàn ý dạng đề nghị luận về một tư tưởng đạo lý……...…………………….6
1.2 Dàn ý dạng đề nghị luận về một hiện tượng đời sống………..……………...6
1.3 Dàn ý dạng đề nghị luận về một vấn đề xã hội đặt ra trong câu chuyện….....8
2. Thực trạng vấn đề…….……………….……………………………………...8
3. Các giải pháp thực hiện….……………………………………………..……..9
3.1 Giải pháp 1: Phần chuẩn bị………………………………………………......9
3.2 Giải pháp 2: Phần hướng dẫn học sinh tìm ý cho đoạn văn……………......10
3.3 Giải pháp 3: Các hoạt động cụ thể………………………………………….10
2
CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT
SGK: Sách giáo khoa
THPT: Trung học phổ thông
SKKN: Sáng kiến kinh nghiệm
HSG: Học sinh giỏi
HS: Học sinh
THPTQG: Trung học phổ thông quốc gia
3
BÁO CÁO KẾT QUẢ
NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN
1. Lời giới thiệu
Nghị quyết số 29-NQ/TW Hội nghị lần thứ 8 Ban chấp hành Trung ương
khóa XI khẳng định “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo
hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến
thức, kĩ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ
máy móc... Đổi mới căn bản hình thức và phương pháp thi, kiểm tra và đánh giá
kết quả giáo dục, đào tạo, đảm bảo trung thực khách quan...”. Theo tinh thần
trên, đổi mới hình thức đánh giá kiểm tra chất lượng học tập môn Ngữ văn theo
yêu cầu phát triển năng lực là cần thiết.
Phương án thi THPTQG năm 2018 được Bộ giáo dục quyết định học sinh thi
3 bài độc lập: Toán, Văn, Ngoại ngữ và tự chọn một trong hai bài thi tổ hợp:
Khoa học Tự nhiên (Hóa, Sinh, Lý) hoặc Khoa học Xã hội (Sử, Địa, GDCD).
Trong đó môn Văn vẫn theo hình thức tự luận nhưng đã có sự thay đổi như sau:
Về hình thức là đoạn văn (không phải bài văn). Thời gian thi đã giảm xuống từ
180 phút còn 120 phút. Bởi vậy các phần trong đề thi đã có sự điều chỉnh, đặc
biệt phần nghị luận xã hội từ viết bài văn 600 chữ đã chuyển thành viết đoạn văn
200 chữ được triển khai ý từ phần Đọc hiểu. Về điểm số cũng có sự biến động từ
3,0 điểm trước đó thành 2,0 điểm. Yêu cầu về nội dung, đề thi phát huy tối đa
việc phát biểu chủ kiến của học sinh về một quan điểm, hiện tượng, vấn đề được
trích dẫn hoặc được gợi ra từ văn bản đọc hiểu ở phần trên.
Ở bậc THPT trong phân môn Làm văn học sinh tiếp tục được luyện tập viết
đoạn văn nhưng chủ yếu là rèn viết đoạn văn nghị luận văn học. Chương trình
THPT hiện hành, nhất là chương trình lớp 12 chủ yếu rèn kĩ năng lập dàn ý và
tạo lập văn bản mà chưa chú ý đến việc rèn viết đoạn văn nghị luận 200 từ cho
học sinh. Sắp tới Bộ giáo dục có kế hoạch thay đổi Sách giáo khoa mới. Đây là
thời điểm giao thời giữa cũ và mới, giữa hình thức thi đã thay đổi còn chương
trình chưa đáp ứng kịp thời. Với sáng kiến “Rèn luyện kỹ năng viết đoạn văn
4
nghị luận xã hội 200 từ”, người viết mong muốn tháo gỡ những bỡ ngỡ và
vướng mắc nhằm giúp các em học sinh làm tốt câu nghị luận xã hội viết đoạn
200 từ. Từ đó, góp phần nâng cao tổng điểm bài thi môn Ngữ văn của các em
trong kì thi THPTQG.
2. Tên sáng kiến:
- Rèn luyện kỹ năng viết đoạn văn nghị luận xã hội 200 từ.
3. Tác giả sáng kiến:
- Họ và tên: Nguyễn Thị Thanh Hằng
- Địa chỉ tác giả sáng kiến: Xã Đồng Thịnh, huyện Sông Lô, tỉnh Vĩnh Phúc
- Số điện thoại: 0978870469
- Email: nguyenthithanhhang1986@gmail.com
4. Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Nguyễn Thị Thanh Hằng - Giáo viên trường
THPT Sáng Sơn.
5. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Áp dụng trong thực tiễn giảng dạy và học tập
môn Ngữ văn cho cả ba khối 10;11 và 12. Trong đó chủ yếu dành cho lớp 12
chuẩn bị thi THPTQG, cụ thể trong các tiết học về rèn luyện kĩ năng viết đoạn
nghị luận xã hội.
6. Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu: 15/9/2018
7. Mô tả bản chất của sáng kiến:
PHẦN 1: NỘI DUNG
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ
1. Tìm hiểu chung về nghị luận xã hội
Nghị luận xã hội là phương pháp nghị luận lấy đề tài từ các lĩnh vực xã hội
chính trị, đạo đức làm nội dung bàn bạc nhằm làm sáng tỏ cái đúng - sai, cái tốt -
xấu của vấn đề được nêu ra. Từ đó đưa ra một cách hiểu thấu đáo về vấn đề nghị
luận cũng như vận dụng nó vào đời sống.
Nghị luận xã hội gồm có hai dạng: Nghị luận về một tư tưởng, đạo lí và
nghị luận về một hiện tượng đời sống.
2. Đoạn văn và các hình thức trình bày đoạn văn
5
a. Khái niệm về đoạn văn
Đoạn văn: Là đơn vị cơ sở của văn bản, diễn đạt một nội dung trọn vẹn và
thống nhất. Về hình thức, đoạn văn được mở đầu bằng chỗ lùi đầu dòng, viết
hoa và kết thúc bằng dấu chấm ngắt đoạn.
b. Các hình thức trình bày đoạn văn.
Ngoài hai hình thức trình bày đoạn văn theo kiểu móc xích và song hành
(ít dùng), khi dựng đoạn văn nói chung và đoạn văn nghị luận xã hội nói riêng
thường sử dụng 3 hình thức trình bày đoạn văn phổ biến như sau:
+ Diễn dịch: Là đoạn văn trong đó câu chủ đề mang ý khái quát đứng ở đầu
đoạn. Các câu còn lại triển khai ý tưởng đã được nêu ra ở câu chủ đề.
+ Quy nạp: Là đoạn văn trong đó câu chủ đề mang ý khái quát đứng ở cuối
đoạn. Các câu phía trên làm nhiệm vụ dẫn dắt, lí giải để có thể đi đến kết luận ở
câu chủ đề.
+ Tổng phân hợp: Là đoạn văn trong đó câu chủ đề mang ý khái quát đứng ở
đầu đoạn, mở ra vấn đề cho các câu tiếp theo triển khai ý cụ thể. Câu kết đoạn
chốt lại vấn đề và nâng cao ý. Trong quá trình rèn luyện kĩ năng viết đoạn văn
nghị luận xã hội cho học sinh, chúng tôi chú ý tới hình thức tổng - phân - hợp.
3. Các thao tác lập luận
3.1 Thao tác lập luận giải thích
- Làm cho người nghe hiểu rõ tư tưởng đạo lí, phẩm chất, quan hệ… cần được
giải thích nhằm nâng cao nhận thức trí tuệ và bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm cho
con người.
- Giải thích bằng cách: nêu định nghĩa, kể ra các biểu hiện, so sánh, đối chiếu,
chỉ ra mặt có lợi, có hại, nguyên nhân hậu quả và cách phòng tránh…
- Yêu cầu: mạch lạc, ngôn từ trong sáng, dễ hiểu.
3.2 Thao tác lập luận phân tích
- Mục đích: Làm rõ đặc điểm về nội dung và hình thức, cấu trúc và các mối
quan hệ bên trong, bên ngoài của đối tượng.
