Sáng ki
ế
n kinh nghi
ệ
m
Năm học: 2012-2013
Nguyễn Thị Phương Mai
Trang 1
PHẦN I: LỜI NÓI ĐẦU
I. Lý do chọn đề tài:
Môn Tiếng Việt chương trình Tiểu học mới nhằm hình thành và phát
triển ở học sinh các kĩ năng sử dụng tiếng Việt (nghe- nói- đọc- viết) để
học tập, giao tiếp và giúp học sinh có cơ sở tiếp thu kiến thức ở các lớp
trên.
Tập làm văn là phân môn mang tính chất tổng hợp, sáng tạo, thực hành
từ các phân môn khác của môn Tiếng Việt. Đồng thời nó còn gắn bó mật
thiết với tất cả các môn học khác trong chương trình Tiểu học và thể hiện
được đậm nét cá nhân. Dạy Tập làm văn theo hướng đổi mới nhằm rèn
luyện cho học sinh kĩ năng sản sinh văn bản dưới cả hai hình thức nói, viết
về một nội dung nào đó hay một đề tài cụ thể. Điều này đòi hỏi giáo viên
giảng dạy phải vận dụng các phương pháp và cách tổ chức linh hoạt để
mỗi tiết dạy tập làm văn đều đạt được hiệu quả mong muốn.
Văn miêu tả là kim chỉ nam xuyên suốt phân môn Tập làm văn ở bậc
Tiểu học nói chung và Tập làm văn lớp 4 nói riêng. Văn miêu tả là loại văn
căn cứ vào những điều quan sát, cảm nhận được về đối tượng (cây cối, đồ
vật, loài vật, con người…) xung quanh ta sinh động, tươi đẹp đã để lại cho
chúng ta ấn tượng. Những ấn tượng đó được chuyển từ trực quan sinh
động- hình ảnh hội họa sang tư duy trừu tượng- ngôn ngữ văn chương.
Muốn vẽ ra những hình ảnh chân thật của đối tượng đó, trình bày theo bố
cục hợp lí và diễn đạt bằng ngôn ngữ lời văn sinh động giàu hình ảnh,
khiến cho người đọc, người nghe cùng cảm thấy, cùng nhận thấy chúng ta
phải dùng văn miêu tảû. Học sinh Tiểu học rất thích vẽ nhưng vấn đề
chuyển từ hình vẽ sang ngôn ngữ miêu tả đối với các em là điều không thể
Sáng ki
ế
n kinh nghi
ệ
m
Năm học: 2012-2013
Nguyễn Thị Phương Mai
Trang 2
dễ dàng. Vì thế các em rất ngại khi làm văn miêu tả và thường mắc phải
khuyết điểm: “Công thức, khuôn sáo, máy móc, thiếu chân thực” bài văn
của các em có những biểu hiện vai mượn ý của người khác, học thuộc văn
mẫu khi làm bài sao chép ra. Bài văn hời hợt không có sắc thái riêng nào
của đối tượng miêu tả, thiếu sự cảm nhận, sáng tạo của học sinh do không
quan sát cụ thể đối tượng miêu tả, không biết cách hồi tưởng nhớ lại kinh
nghiệm sống của bản thân trong khi miêu tả. Là giáo viên Tiểu học tôi luôn
tự hỏi giáo viên phải làm gì để học sinh yêu thích những con chữ, những
câu văn tạo nên một bài văn miêu tả cũng như các em yêu thích màu vẽ để
tạo nên một bức tranh trên giấy. Với tôi văn chương là chìa khóa để mở ra
cho học sinh một bầu trời tri thức, là con đường đi tới những môn khoa học
khác. Thế nên cần tạo cho học sinh tình yêu văn chương, hướng cho học
sinh tạo ra những sản phẩm cơ bản ban đầu của mình- những bài văn miêu
tả tốt. Để có những bài văn miêu tả ấy giáo viên phải dạy như thế nào để
học sinh làm một bài văn cảm thấy dễ dàng, khơi gợi lòng yêu thích và say
mê làm văn miêu tả ? Theo chương trình đổi mới sách giáo khoa lớp 4, văn
miêu tả chiếm gần một nửa số tiết Tập làm văn của cả năm học. Bao gồm
các kiểu bài: tả đồ vật, tả cây cối, tả con vật. Như vậy, việc rèn kỹ năng làm
văn miêu tả cho học sinh là một việc làm vô cùng quan trọng và cần thiết.
Điều đó tạo tiền đề vững chắc để học sinh làm được những bài văn hay, câu
văn súc tích, giàu hình ảnh, diễn đạt rõ ý, cảm xúc chân thật, sinh động và
sáng tạo. Để tạo điều kiện cho học sinh có những cơ sở học tốt tất cả các
kiểu bài miêu tả đòi hỏi người giáo viên phải đổi mới phương pháp dạy
học. Lấy học trò làm trung tâm, còn thầy chỉ là người tổ chức hướng dẫn,
trò tự khám phá và lĩnh hội tri thức. Có như vậy thì mới nâng cao được
hiệu quả và chất lượng giảng dạy.
Sáng ki
ế
n kinh nghi
ệ
m
Năm học: 2012-2013
Nguyễn Thị Phương Mai
Trang 3
Khi vào thực tế giảng dạy, tôi thấy phần lớn học sinh còn lúng túng,
vụng về, gặp nhiều khó khăn khi làm văn miêu tả nói chung và tả con vật
nói riêng. Số học sinh làm được một bài văn hay, có sáng tạo thật là ít. Hầu
hết khi miêu tả các em chỉ đưa ra những nhận xét chung chung, câu văn thì
rườm rà, diễn đạt ý thì lủng củng… Điều này đã làm tôi trăn trở và lo lắng.
Xuất phát từ cơ sở mang tính lý luận và thực tiễn như trên, nhằm đáp
ứng nhu cầu: “Làm thế nào để các em viết được những câu văn, đoạn văn,
bài văn hay. Giúp các em tự tin, phấn khởi và yêu thích phân môn Tập làm
văn. Tôi quyết định chọn đề tài: “Một vài biện pháp giúp học sinh học tốt
bài văn miêu tả con vật ở lớp 4.”
Qua đó giúp giáo viên tự điều chỉnh phương pháp dạy học để tiết
học diễn ra nhẹ nhàng và có hiệu quả cao.
II. Mục đích đề tài:
- Giúp học sinh lớp 4 có kỹ năng làm bài văn miêu tả con vật hay, sinh
động và sáng tạo.
- Giúp giáo viên khối 4 có một số kiến thức và kinh nghiệm khi hướng dẫn
học sinh viết bài văn miêu tả nói chung và tả con vật nói riêng.
- Giúp bản thân tự học hỏi để nâng cao trình độ chuyên môn.
III. Lịch sử đề tài:
Qua nghiên cứu về phân môn Tập làm văn miêu tả của lớp 4, dự giờ,
học hỏi đồng nghiệp, đồng thời điều tra khảo sát việc học văn miêu tả của
học sinh. Từ đó thấy được những khó khăn vướng mắc của giáo viên và
học sinh thông qua các giờ dạy Tập làm văn. Tôi đi sâu thống kê thực
trạng, tìm nguyên nhân, thể nghiệm những giải pháp cụ thể đối với học sinh
lớp 4, nhằm giúp học sinh làm được một bài văn hay, có sáng tạo.
IV. Phạm vi đề tài:
Sáng ki
ế
n kinh nghi
ệ
m
Năm học: 2012-2013
Nguyễn Thị Phương Mai
Trang 4
Việc nâng cao chất lượng dạy và học Tập làm văn miêu tả lớp 4 có
nhiều vấn đề liên quan như: cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học, năng
khiếu làm văn của học sinh,...Riêng trong phần giảng dạy của giáo viên
cũng có nhiều điều: dạy lập dàn ý, dạy làm văn nói, trả bài viết,...Đề tài này
chủ yếu đi sâu vào những giải pháp giúp học sinh lớp 4 nắm vững và thực
hiện tốt về quan sát, về chọn lọc ý, về lập dàn ý, về viết bài văn miêu tả con
vật gần gũi với các em mà thôi.
Sáng ki
ế
n kinh nghi
ệ
m
Năm học: 2012-2013
Nguyễn Thị Phương Mai
Trang 5
PHẦN II: NỘI DUNG
I. Thực trạng đề tài:
Là một giáo viên trực tiếp giảng dạy trên lớp, tôi nhận thấy rằng các
em rất ngại học phân môn Tập làm văn, nhất là khi làm bài văn viết. Bởi kỹ
năng làm bài của các em còn hạn chế, chất lượng bài làm chưa cao. Cụ thể
là các em chưa biết cách quan sát con vật để miêu tả. Nhiều em còn chưa
hiểu quan sát là gì? Thường thì nhìn thấy cái gì các em nghĩ cái đó theo
kiểu liệt kê, chứ không biết chắt lọc các chi tiết quan sát được. Mặt khác do
vốn từ của các em chưa phong phú nên các em dùng từ chưa chính xác, sử
dụng câu nhạt nhẽo, không chọn lọc. Cách diễn đạt ý của câu văn mang
tính chất văn nói nên khi đọc gây cảm giác rườm rà, lủng củng, lộn xộn,…
Hầu hết các em chưa biết cách sử dụng các biện pháp nghệ thuật như nhân
hóa, so sánh, điệp từ, điệp ngữ, từ láy,… nên bài văn của các em tuy đủ ý
nhưng rất khô khan. Bên cạnh đó còn một số bài viết mắc nhiều lỗi chính
tả. Có em viết hết cả bài văn mà không có lấy một dấu chấm, một lần
xuống dòng. Có em lại chấm phẩy một cách tùy tiện.
Nói tóm lại, khi viết một bài văn miêu tả nói chung và tả con vật nói
riêng, học sinh gặp rất nhiều khó khăn. Đứng trước một thực trạng như vậy
thì bất cứ người giáo viên nào cũng phải băn khoăn lo lắng.
Năm học 2012 – 2013, tôi chủ nhiệm lớp 4/3 với 33 học sinh trong
đó có 19 em nữ, lớp có vài em học yếu về văn miêu tả. Khi dạy đến dạng
bài văn miêu tả tôi cố gắng cho các em làm bài vào tiết củng cố hay làm
thêm ở nhà để nắm bắt thêm tình hình viết bài văn miêu tả của học sinh lớp
mình như thế nào.
Qua hai tuần thực nghiệm, tôi đã rút ra kết quả qua một đề kiểm tra như
sau:
Đề bài: Tả một con vật nuôi trong nhà mà em yêu thích.
