intTypePromotion=3

Sở hữu trí tuệ Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế: Cơ hội, thách thức và một số kiến nghị

Chia sẻ: Ketap Ketap | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:4

0
14
lượt xem
1
download

Sở hữu trí tuệ Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế: Cơ hội, thách thức và một số kiến nghị

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Việc tham gia các hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới tạo cơ hội thu hút đầu tư và chuyển giao công nghệ, giúp doanh nghiệp tiếp cận được công nghệ tiên tiến; sử dụng sở hữu trí tuệ (SHTT) như là công cụ để thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, khuyến khích hoạt động đổi mới sáng tạo (ĐMST)... Tuy nhiên, tiêu chuẩn bảo hộ cao trong các FTA thế hệ mới là xu hướng tất yếu đã đặt ra thách thức cho các doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân Việt Nam. Bài viết phân tích những cơ hội và thách thức về SHTT mà các FTA tác động đến nước ta, trên cơ sở đó đưa ra một số kiến nghị hoàn thiện chính sách nhằm thúc đẩy hoạt động ĐMST, khai thác tài sản trí tuệ (TSTT), đổi mới công nghệ...

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Sở hữu trí tuệ Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế: Cơ hội, thách thức và một số kiến nghị

  1. Diễn đàn khoa học - công nghệ Sở hữu trí tuệ Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế: cơ hội, thách thức và một số kiến nghị TS Khổng Văn Minh Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học và Công nghệ Việc tham gia các hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới tạo cơ hội thu hút đầu tư và chuyển giao công nghệ, giúp doanh nghiệp tiếp cận được công nghệ tiên tiến; sử dụng sở hữu trí tuệ (SHTT) như là công cụ để thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, khuyến khích hoạt động đổi mới sáng tạo (ĐMST)... Tuy nhiên, tiêu chuẩn bảo hộ cao trong các FTA thế hệ mới là xu hướng tất yếu đã đặt ra thách thức cho các doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân Việt Nam. Bài viết phân tích những cơ hội và thách thức về SHTT mà các FTA tác động đến nước ta, trên cơ sở đó đưa ra một số kiến nghị hoàn thiện chính sách nhằm thúc đẩy hoạt động ĐMST, khai thác tài sản trí tuệ (TSTT), đổi mới công nghệ... Cơ hội và thách thức tác giả và quyền liên quan... Việt nghệ, kiểu dáng sản phẩm, bao Nam vẫn đang trong quá trình hội bì, nhãn sản phẩm. Việc minh CPTPP (tiền thân là Hiệp định nhập quốc tế, trong tương lai, dù bạch hóa trên internet các quy TPP) chính thức được ký kết Hoa Kỳ có tham gia CPTPP hay định pháp luật, các thủ tục và vào ngày 9/3/2018 tại Chile mà không thì các chuẩn mực quốc quyết định hành chính có hiệu lực không có sự tham gia của Hoa tế về SHTT nêu trong TPP vẫn áp dụng chung liên quan đến bảo Kỳ. Chuẩn mực quốc tế về SHTT là các chuẩn mực mà các FTA trong CPTPP cao hơn các FTA hộ và thực thi quyền SHTT; thông trong tương lai hướng tới. Vì vậy, tin đã công bố về đơn đăng ký và trước đây nhưng thấp hơn TPP nhằm xây dựng hệ thống SHTT vì một số điều khoản về SHTT văn bằng bảo hộ đối với quyền của Việt Nam theo hướng từ “phù sở hữu công nghiệp (SHCN) và trong TPP đã tạm đình chỉ hoặc hợp”, “đầy đủ” sang “hiệu quả”, thay đổi, nhất là các điều khoản quyền đối với giống cây trồng trong bài viết này, chúng tôi phân sẽ giúp cá nhân, doanh nghiệp: về SHTT ban đầu được đưa vào tích cơ hội và thách thức của các theo yêu cầu của Hoa Kỳ, như i) Dễ dàng xác lập quyền SHTT chuẩn mực SHTT dựa trên nền cách thức/phương pháp/quy trình và tiếp cận thông tin SHTT, khai tảng Hiệp định CPTPP và TPP sử dụng mới của một sản phẩm thác thông tin SHTT và ii) Bảo (sau đây gọi là CPTPP/TPP). đã được biết; điều chỉnh thời hạn vệ quyền SHTT, chống xâm bằng sáng chế do sự chậm trễ của Cơ hội phạm quyền SHTT được thực cơ quan cấp bằng sáng chế, điều Thứ nhất, CPTPP/TPP tạo hiện minh bạch và nghiêm minh chỉnh thời hạn bằng sáng chế cho ra cơ hội lớn cho các cá nhân, tại Việt Nam cũng như tại các sự cắt giảm không hợp lý; bảo hộ doanh nghiệp Việt Nam được nước thành viên CPTPP. Chủ thể dữ liệu thử nghiệm hoặc dữ liệu bí hưởng thành quả đầu tư cao cho quyền được tiếp cận thông tin khi mật khác; thời hạn bảo hộ quyền hoạt động sáng tạo, đổi mới công quyền SHTT của họ bị xâm phạm 13 Soá 6 naêm 2019
  2. Diễn đàn Khoa học - Công nghệ và được cơ quan có thẩm quyền xác lập. Cá nhân, doanh nghiệp hợp chỉ thay đổi nhỏ hoặc thay chủ động thực thi, khi đó chủ thể phải đầu tư nhiều hơn vào hoạt đổi không lớn các thành phần quyền có thể thực hiện thủ tục tố động ĐMST, đổi mới công nghệ, trong dược phẩm đã có, không tụng dân sự đối với hành vi xâm kiểu dáng sản phẩm, bao bì, nhãn quan trọng là cách thức sử dụng phạm để đòi bồi thường thiệt hại. sản phẩm hoặc phải mua quyền mới đó có ảnh hưởng đến hiệu SHTT với giá cao. Điều này làm quả điều trị lâm sàng, đã làm cho Thứ hai, tiêu chuẩn bảo hộ tăng chi phí sản xuất, giá thành sáng chế mới được bảo hộ dễ quyền SHTT cao trong CPTPP/ sản phẩm, ảnh hưởng đến năng dàng hơn và việc bảo hộ này như TPP cũng tạo môi trường thu hút lực cạnh tranh của sản phẩm một cách mà chủ sáng chế cũ đã đầu tư và chuyển giao công nghệ, ngay trên thị trường Việt Nam và hết thời hạn tự ân hạn cho mình. giúp doanh nghiệp Việt Nam tiếp khó có thể xuất khẩu. Ngoài ra, Việc bảo hộ độc quyền cách thức cận được công nghệ tiên tiến. việc tiếp cận và khai thác thông sử dụng mới của một dược phẩm Thứ ba, các chuẩn mực SHTT tin SHTT của cá nhân, doanh cũ làm giảm cạnh tranh trong mới trong CPTPP/TPP tạo cơ hội nghiệp còn nhiều hạn chế, các việc sử dụng thuốc generic, gây cho Nhà nước sử dụng SHTT như dịch vụ hỗ trợ khai thác quyền, khó khăn cho khả năng tiếp cận là công cụ để thúc đẩy thương mại khai thác và đánh giá thông thuốc giá rẻ của người dân và thời hóa kết quả nghiên cứu khoa học tin SHTT chưa được đầy đủ và hạn để sáng chế đó trở thành tài và phát triển công nghệ, khuyến chuyên nghiệp cũng là rào cản sản SHTT công cộng bị lùi xa. khích hoạt động ĐMST. để cá nhân, doanh nghiệp Việt Bảo hộ dữ liệu thử nghiệm bí mật Thứ tư, Việt Nam có cơ hội tiếp Nam đổi mới và sáng tạo ra công hoặc dữ liệu bí mật khác về sản cận và hoàn thiện hệ thống pháp nghệ mới hoặc ứng dụng công phẩm dược cũng làm trì hoãn luật về SHTT, hoàn thiện các cơ nghệ, sáng chế đã hết hạn. việc tiếp cận thị trường của các quan xác lập quyền, cơ quan thực Hai là, việc chống các hành vi loại thuốc generic làm giá thuốc thi quyền SHTT, đặc biệt là các vô hiệu hóa các biện pháp công tăng cao. Đây cũng là thách thức biện pháp cần thiết để bảo vệ sức nghệ hữu hiệu mà các tác giả, đối với các nhà soạn thảo và ban khỏe và dinh dưỡng cộng đồng, người biểu diễn, nhà sản xuất bản hành pháp luật nhằm thực hiện tiếp cận thuốc và thúc đẩy tiếp ghi âm sử dụng trong việc thực các biện pháp cần thiết để bảo cận thuốc của người dân, thúc hiện các quyền của mình và hạn vệ sức khỏe và dinh dưỡng công đẩy các lợi ích công cộng trong chế các hành vi không được cho cộng; các nhà quản lý và hoạch các lĩnh vực có vai trò tối quan phép đối với tác phẩm, cuộc biểu định chính sách trong việc tạo diễn, bản ghi âm đó và cấm sao phúc lợi kinh tế - xã hội, và tạo trọng đối với phát triển công nghệ chép trong bất kỳ cách thức hoặc ra cân bằng giữa quyền, nghĩa vụ và phát triển kinh tế - xã hội. hình thức nào (kể cả dưới dạng của chủ thể quyền SHTT. Thách thức điện tử) đã tạo độc quyền lớn Bốn là, việc bảo hộ nhãn hiệu Bên cạnh những thuận lợi nêu nhất dành cho các tác giả, người âm thanh (nhãn hiệu phi truyền trên, CPTPP/TPP cũng tạo ra biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi thống - không nhìn thấy được) những thách thức không nhỏ. âm. Điều này gây khó khăn trong cũng là một rào cản đối với cơ Một là, tiêu chuẩn bảo hộ việc tạo cân bằng thích hợp giữa quan xác lập quyền vì đây là đối cao về SHTT trong CPTPP/TPP hệ thống quyền tác giả và quyền tượng yêu cầu bảo hộ mới, cơ sở tạo ra thách thức lớn cho các cá liên quan, giữa người nắm quyền dữ liệu về nhãn hiệu âm thanh nhân, doanh nghiệp Việt Nam và người sử dụng (xã hội). chưa được xây dựng, chưa có trong việc tiếp cận các sản phẩm Ba là, cách thức/phương pháp/ thẩm định viên được đào tạo để SHTT. Thời gian bảo hộ càng dài quy trình sử dụng mới của một thẩm định đối tượng này, chưa có thì thời điểm sản phẩm SHTT đó sản phẩm đã được biết là đối bộ tiêu chí xác định các dấu hiệu trở thành tài sản SHTT công cộng tượng có thể cấp bằng độc quyền có thể được xem xét bảo hộ dưới càng xa, tiêu chuẩn bảo hộ càng sáng chế. Trong trường hợp dược dạng âm thanh. cao thì phạm vi bảo hộ càng rộng phẩm, cách thức sử dụng mới Năm là, thực thi quyền SHTT và khả năng bảo hộ quyền SHTT của một dược phẩm cũ được bảo bằng thủ tục và hình phạt hình cho chủ thể khác càng khó được hộ độc quyền mới trong trường sự, các hình phạt được áp dụng 14 Soá 6 naêm 2019
  3. Diễn đàn khoa học - công nghệ bao gồm cả phạt tù cũng như đẩy và thu hút chuyển giao công đổi mới công nghệ, nhất là công phạt tiền phải tương ứng với mức nghệ tiên tiến của nước ngoài nghệ nội sinh. Do đó, ngoài việc hình phạt áp dụng cho các tội vào Việt Nam, các sản phẩm tuân thủ các thỏa thuận đã cam phạm có mức độ nghiêm trọng mang quyền SHTT sẽ có chất kết thì việc tiếp cận quan điểm tương tự đã có nhiều hành vi xâm lượng tốt hơn và được bán với giá nhằm xây dựng hệ thống bảo hộ phạm quyền (chưa đến mức gây cạnh tranh hơn hoặc thậm chí giá SHTT phù hợp cũng là một thách nguy hại lớn đối với xã hội) được cao hơn. Trong lĩnh vực SHCN, thức lớn. quy định trước đây có thể xử phạt nhất là sáng chế, khi mà phần hành chính hoặc thực thi bằng lớn công nghệ mới, các sáng chế Một số kiến nghị thủ tục, chế tài dân sự nay sẽ là mới đến từ nước ngoài, theo đó Với nhận thức quyền SHTT là hành vi bị áp dụng thủ tục và hình hệ thống bảo hộ cao về SHTT công cụ để phát triển kinh tế - xã phạt hình sự. Việc sửa đổi Luật thường có lợi cho các cá nhân, hội, qua đánh giá các cơ hội và SHTT và các bộ luật, luật liên doanh nghiệp nước ngoài và bất thách thức về SHTT đối với Việt quan (Bộ luật Dân sự, Bộ luật lợi cho cá nhân, doanh nghiệp Nam trong quá trình tham gia các Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự, Việt Nam. Khả năng yêu cầu bảo FTA thế hệ mới, chúng tôi có một Luật Hải quan, Luật Dược, Luật hộ quyền SHTT mới sẽ khó hơn số kiến nghị sau: Công nghệ thông tin...) là một nên các doanh nghiệp, cá nhân thách thức không nhỏ đối với các Thứ nhất, cải cách hệ thống trong nước khó được bảo hộ sáng nhà soạn thảo ban hành pháp pháp luật về SHTT theo hướng chế, khó có khả năng độc quyền luật, nhất là các nghĩa vụ chưa có hiện đại, đồng bộ, tuân thủ chủ công nghệ mới, khó tiếp cận công hoặc chưa quy định trong pháp trương về cải cách thủ tục hành nghệ mới, hoặc phải nhập mua luật Việt Nam. chính, đáp ứng các chuẩn mực, công nghệ mới với chi phí cao, cam kết quốc tế trên cơ sở xây Sáu là, nâng cao năng lực cơ làm tăng chi phí sản xuất, giảm dựng hệ thống bảo hộ SHTT phù quan xác lập quyền, cơ quan thực sức cạnh tranh của sản phẩm. hợp, vừa sử dụng SHTT như là thi quyền SHTT, các tổ chức hỗ Ngược lại, nếu xây dựng hệ thống công cụ để thúc đẩy thương mại trợ liên quan đến SHTT cũng là bảo hộ thấp về SHTT thì số lượng hóa kết quả nghiên cứu khoa học một thách thức đối với các nhà đối tượng quyền SHTT có nguồn và phát triển công nghệ, khuyến quản lý và hoạch định chính gốc Việt Nam dễ dàng được xác khích hoạt động ĐMST, vừa hài sách. Việc minh bạch thông tin lập quyền hơn, các sản phẩm SHTT và hiện đại hóa quản trị hệ hòa cân bằng lợi ích giữa chủ thể mới chứa đối tượng SHTT được thống SHTT như: (i) Công khai quyền và lợi ích cộng đồng. Việc bảo hộ dễ dàng ra đời và được cho công chúng tiếp cận thông tiếp cận theo hệ thống bảo hộ bán với giá cạnh tranh hơn, người tin về đơn sáng chế đã công bố SHTT phù hợp cần xuyên suốt, tiêu dùng phải chi trả ít hơn cho và bằng độc quyền sáng chế, ít thống nhất từ việc ban hành các các sản phẩm công nghệ, tăng nhất là thông tin về kết quả tra văn bản quy phạm pháp luật liên khả năng tiếp cận nguồn thuốc cứu và thẩm định đơn; (ii) Xây quan tới SHTT đến việc thực hiện giá rẻ chất lượng của người dân. dựng hệ thống điện tử đối với đơn xác lập quyền, thực thi quyền Hệ thống bảo hộ thấp về SHTT đăng ký và duy trì nhãn hiệu, và SHTT của các cơ quan, tổ chức cũng sẽ làm độ tương đồng giữa hệ thống thông tin điện tử có thể liên quan. Đồng thời, xây dựng các sản phẩm SHTT tăng cao, truy cập (bao gồm cơ sở dữ liệu sự khác biệt về công nghệ, trình các phương án đàm phán, lập trực tuyến về đơn đăng ký nhãn độ sáng tạo của các đối tượng trường của Việt Nam liên quan hiệu và nhãn hiệu được bảo hộ) SHTT được bảo hộ của các chủ đến SHCN trong các FTA mà Việt cũng là một thách thức lớn đối với thể khác nhau không lớn. Điều Nam đang tiến hành, xây dựng lộ Việt Nam. này làm giảm lợi ích của chủ trình và thời hạn thực hiện cam thể quyền, giảm hoạt động đầu kết về SHTT sao cho phù hợp với Bảy là, nếu xây dựng hệ thống bảo hộ cao về SHTT sẽ làm tăng tư cho ĐMST, giảm hoạt động điều kiện hiện tại của Việt Nam. quyền và lợi ích của các chủ thể chuyển giao công nghệ từ nước Thứ hai, cần sớm phê duyệt quyền SHTT, thúc đẩy các hoạt ngoài vào Việt Nam, đặc biệt làm và triển khai thực hiện chiến động đầu tư cho ĐMST, thúc giảm tính đột phá trong cải tạo, lược quốc gia về SHTT. Chiến 15 Soá 6 naêm 2019
  4. Diễn đàn Khoa học - Công nghệ lược này sẽ cho phép Việt Nam xử lý vi phạm bằng thủ tục và tăng cường vai trò của tòa án sử dụng các nguồn lực xã hội hình phạt hình sự phải tiến hành trong việc xử lý tranh chấp, xâm tối ưu và hiệu quả trong việc đồng bộ với các bộ luật, luật liên phạm quyền SHTT. thúc đẩy ĐMST, tăng và khai quan: Bộ luật Dân sự, Bộ luật Thứ sáu, phát triển hệ thống thác TSTT, đồng thời đảm bảo Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự, hỗ trợ các hoạt động SHTT, nâng hệ thống SHTT có vai trò quan Luật Hải quan, Luật Dược, Luật cao vai trò và năng lực của tổ trọng, không thể thiếu trong mô Công nghệ thông tin và các văn chức dịch vụ đại diện SHTT, tổ hình tăng trưởng mới, đóng góp bản dưới luật khác; phải đảm bảo chức giám định, đánh giá TSTT, vào các chiến lược, chính sách và tính thống nhất trong hệ thống dịch vụ định giá TSTT; nâng cao mục tiêu phát triển tổng thể của pháp luật, tính khả thi, tiết kiệm, vai trò của các hiệp hội; cung đất nước. Xây dựng chiến lược dễ tiếp cận, dễ thực hiện, đảm bảo sự công bằng, hài hòa lợi ích cấp dịch vụ thẩm định nhanh đơn quốc gia về SHTT cần quá trình cho các chủ thể quyền SHTT với SHCN theo nhu cầu của người chuẩn bị khoa học và thực tiễn, đòi hỏi nhiều chủ thể trong xã hội lợi ích cộng đồng, không làm cản nộp đơn, dịch vụ tra cứu SHCN tham gia, nhất là các chủ thể thụ trở việc thực hiện các cam kết phục vụ nghiên cứu, đào tạo và hưởng từ chiến lược, chính sách, quốc tế về SHTT mà Việt Nam triển khai; xây dựng, thành lập chương trình về SHTT và cần chú đã ký kết; đảm bảo công khai, các cơ sở nghiên cứu về SHCN, ý các nội dung sau: i) Xác định minh bạch khi sửa đổi, hủy bỏ, bổ các cơ sở đánh giá và khai thác rõ mục tiêu của chiến lược quốc sung, ban hành các văn bản quy thông tin sáng chế. gia về SHTT phải là hỗ trợ việc phạm pháp luật về SHTT. Thứ bảy, hoàn thiện thư viện hiện thực hóa tầm nhìn của Việt Thứ tư, thực hiện các chính số về SHTT, cập nhật kịp thời dữ Nam trong tương lai là phát triển sách kinh tế, xã hội chống tác liệu SHTT; thiết lập, duy trì, cập phát triển kinh tế - xã hội dựa vào động tiêu cực của chế độ bảo hộ nhật mạng thông tin quốc gia khoa học và công nghệ, nhất là SHCN mới như: chính sách y tế về SHTT, nhất là mạng thông ưu tiên phát triển công nghệ cao, phải bảo đảm khả năng tiếp cận tin quốc gia về SHCN; xây dựng trí tuệ nhân tạo; tạo môi trường thuốc với giá cả hợp lý cho toàn các công cụ tra cứu về SHCN; nhằm khuyến khích việc sử dụng dân; chính sách về nhập khẩu ứng dụng công nghệ thông tin và TSTT một cách có chiến lược song song, nhất là trong việc tiếp truyền thông vào hoạt động thu để phát triển kinh tế - xã hội; cận các nguồn thuốc giá rẻ, và thập, xử lý, tổng hợp, công bố ii) Phải gắn với các chính sách giảm sự độc quyền của các công thông tin, xây dựng ngân hàng dữ công khác; gắn với chiến lược ty nước ngoài sản xuất thuốc; liệu thống kê về SHTT. phát triển kinh tế quốc gia, nhất chính sách thúc đẩy, hỗ trợ việc là một số lĩnh vực kinh tế (nông Thứ tám, đẩy mạnh hợp tác xác lập quyền đối với chỉ dẫn địa nghiệp, công nghệ thông tin và quốc tế trong lĩnh vực SHTT, lý trong nước, hỗ trợ việc đăng ký truyền thông, năng lượng...) và bảo hộ nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý nhất là với các nước có hệ thống xã hội (giáo dục, y tế, nhà ở, nước của Việt Nam ở nước ngoài... SHTT phát triển để tiếp cận và sạch và vệ sinh, môi trường); xây hoàn thiện hệ thống pháp luật Thứ năm, nâng cao năng lực về SHTT, hoàn thiện cơ quan dựng cơ chế phối hợp và tạo sự của bộ máy cơ quan quản lý nhà xác lập quyền SHTT, cơ quan kết nối với các chiến lược khác; nước về SHTT, xây dựng Cục đánh giá nhu cầu trong các lĩnh thực thi, đào tạo nhân lực chuyên SHTT trở thành một tổ chức đi vực ưu tiên; iii) Xây dựng chiến môn cao về SHTT, đồng thời hợp đầu trong hệ thống SHTT, hoạt lược quốc gia về SHTT gắn với tác xây dựng hạ tầng công nghệ động xác lập quyền SHCN phải kế hoạch hành động với các mục thông tin hiện đại, đáp ứng được có chất lượng và đúng thời hạn; tiêu cụ thể. yêu cầu mới ? nâng cao năng lực của các cơ Thứ ba, rà soát, sửa đổi Luật quan thực thi, xây dựng cơ chế SHTT và các văn bản dưới luật phối hợp giữa các cơ quan thực nhằm tạo sự thống nhất, phù hợp thi trong việc xử lý xâm phạm, với tiêu chuẩn mới về SHTT. Việc tranh chấp quyền SHTT; xây sửa đổi Luật SHTT, nhất là phần dựng tòa chuyên trách về SHTT, 16 Soá 6 naêm 2019

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản