intTypePromotion=1
ADSENSE

Sự biến đổi về sản phẩm của làng nghề truyền thống tại tỉnh Bắc Ninh

Chia sẻ: _ _ | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:6

25
lượt xem
0
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Nghiên cứu một số làng nghề truyền thống ở tỉnh Bắc Ninh cho thấy có sự biến đổi không ngừng từ loại hình, kiểu dáng đến mẫu mã mang tính đa dạng, phong phú của sản phẩm. Sự biến đổi của các loại hình sản phẩm tại làng nghề truyền thống là tất yếu để phù hợp với mọi nhu cầu khác nhau của cộng đồng trong xã hội đương đại.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Sự biến đổi về sản phẩm của làng nghề truyền thống tại tỉnh Bắc Ninh

  1. VĂN HÓA NGHIÊN CỨU SỰ BIẾN ĐỔI VỀ SẢN PHẨM CỦA LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG TẠI TỈNH BẮC NINH ĐINH CÔNG TUẤN* Tóm tắt Đối với mỗi làng nghề truyền thống, sản phẩm được coi là yếu tố cốt lõi tạo nên thương hiệu đặc trưng gắn với văn hóa của địa phương, vùng miền. Quá trình tồn tại và phát triển của các làng nghề từ truyền thống đến đương đại cũng đồng thời là quá trình vận động, biến đổi không ngừng về mọi mặt của làng nghề, trong đó có yếu tố sản phẩm. Nghiên cứu một số làng nghề truyền thống ở tỉnh Bắc Ninh cho thấy có sự biến đổi không ngừng từ loại hình, kiểu dáng đến mẫu mã mang tính đa dạng, phong phú của sản phẩm. Sự biến đổi của các loại hình sản phẩm tại làng nghề truyền thống là tất yếu để phù hợp với mọi nhu cầu khác nhau của cộng đồng trong xã hội đương đại. Từ khóa: Biến đổi văn hóa, sản phẩm làng nghề, làng nghề truyền thống, Bắc Ninh Abstract For each traditional craft village, the product is vitally important element to create a unique brand associated with the local and regional culture. In the existence and development process of traditional craft villages and contemporary ones as well as process of continuous movement and changes in all aspects of craft villages, including product factors. Research on some traditional craft villages in Bac Ninh province shows that there is a constant change, from the type, style to diverse and plentiful model of the products. The change of product types in traditional craft villages in Bac Ninh province is indispensable to meet different needs of the community in contemporary society. Keywords: Cultural change, products of craft villages, traditional craft villages, Bac Ninh S ản phẩm của làng nghề truyền thống truyền thống tại tỉnh Bắc Ninh đã nghiên cứu là thành quả lao động, sáng tạo của và bổ sung, thay đổi về sản phẩm làng nghề người thợ; là sự kết tinh của nhiều loại để phù hợp với nhu cầu của thị trường trong và ngoài nước. hình nghệ thuật phản ánh đời sống vật chất, tinh thần của người dân trong xã hội qua từng 1. Sản phẩm của làng nghề đúc đồng Đại Bái thời kỳ. Từ xa xưa, làng gò, đúc đồng Đại Bái đã Trong phạm vi bài viết, tác giả tập trung lựa vang danh khắp mọi miền với các sản phẩm chọn sản phẩm của 3 làng nghề truyền thống đồ gia dụng và đồ thờ cúng. “Nhờ vào tính ưu làm đối tượng nghiên cứu gồm: Đại Bái, Phù việt của mũi dùi gò, các mặt hàng gia dụng của Khê, Phù Lãng. Đây là 3 làng nghề có những người thợ gò đồng Đại Bái, càng phong phú và đa dạng hơn về chủng loại và hình dáng so với sản phẩm thủ công nổi tiếng lâu đời. Tuy nhiên, các mặt hàng gia dụng bằng chất liệu khác” [1, cùng với sự phát triển của đất nước, nhu cầu tr.34]. Người dân Việt Nam đã quá quen thuộc và thị hiếu của người dân có khá nhiều thay với các mặt hàng gò, đúc đồng trong sinh hoạt đổi. Vì vậy, cũng giống như nhiều làng nghề hàng ngày. Sản phẩm làng nghề đúc đồng Đại truyền thống khác trong cả nước, 3 làng nghề Bái mang tính đa dạng với nhiều loại hình sản phẩm như: đồ gia dụng, đồ thờ cúng, đồ trang * TS., Trường Đại học Văn hóa Hà Nội trí (Bảng 1). 20 Số 32 (Tháng 6 - 2020)
  2. DI SẢN VĂN HÓA Bảng 1. Phân loại sản phẩm làng nghề truyền thống gò đồng Đại Bái loại: loại tròn (có chân và không TT Loại hình Sản phẩm đúc Sản phẩm gò chân), loại lục giác và bát giác (có chân và không chân). Loại 1 Đồ gia dụng Ốc vít, dây điện, khóa Xoong, nồi, sanh, thùng, mâm lục giác cho 6 người ăn, xe, khóa van ga nồi nấu rượu, mâm, chậu thau, ngòi bút mâm bát giác cho 8 người ăn; nhiều loại còn được chạm khắc 2 Đồ thờ cúng Đỉnh hương, bát Khám thờ, cuốn thư, hương, vạc, chuông, hoành phi, câu đối, ngai hoa văn hoặc cẩn tam khí. Sanh khánh, chân đèn, lọ thờ, bài vị, chiêng, cồng, đồng được nhiều bà nội trợ ưa cắm hương, tượng thờ, thanh ban, mã la, thanh chuộng vì xào nấu rất nhanh tượng nhân vật lịch sử, la, lệnh, não cái, não đục, và tiện dụng. Lòng sanh sâu hạc thờ tiu, cảnh… vừa phải, đáy phẳng, miệng loe 3 Đồ trang trí Tranh, tượng nghệ thuật, Tranh mỹ nghệ, tranh chữ khá rộng; hai quai là hai thanh phù điêu, huy hiệu đồng xoắn gắn với miệng sanh vừa bảo đảm tính bám chắc Đúng như tên gọi của làng nghề, sản phẩm vừa tăng thêm vẻ đẹp. Chậu thau thường được truyền thống của làng Đại Bái xưa là những gò trơn, đơn giản, có nhiều kích thước khác sản phẩm đúc đồng, từ những đồ gia dụng nhau sử dụng cho nhiều mục đích như: thau hàng ngày đến những đồ thờ cúng. Bàn tay tài rửa mặt, thau tắm, thau ngâm chân… hoa của thợ thủ công làng Đại Bái đã sáng tạo ra nhiều sản phẩm tinh xảo. Ngày nay, các mặt hàng gia dụng của Đại Bái không còn được ưa chuộng như trước đây Các đồ thờ cúng như chiêng, cồng ở Đại Bái nữa. Vì làm bằng chất liệu đồng, nên các đồ đều là những chiêng cồng gò, đảm bảo giá trị dùng đó có trọng lượng rất lớn, và nếu không sử dụng về mặt âm nhạc. Ngoài ra còn có thanh sử dụng thường xuyên sẽ dẫn đến hiện tượng ban, mã la, thanh la, lệnh, não cái, não đục, tiu, rỉ. Bên cạnh đó, trong bối cảnh công nghiệp cảnh… Đỉnh đồng có nhiều hình dạng và kích hóa, có rất nhiều đồ gia dụng làm bằng chất thước khác nhau như: đỉnh hình cầu, hình đấu, hình trụ tròn,… với các họa tiết hoa văn trang liệu mới đáp ứng được độ bền, đẹp như nồi trí gắn liền với các đề tài tứ linh, hoa văn hồi inox, nhôm, nhựa,… cạnh tranh gay gắt với văn, hoa văn chữ thọ… Bên cạnh đó còn có mặt sản phẩm thủ công truyền thống. Tình hình đó hàng cẩn tam khí, ngũ sắc giúp làm tăng thêm buộc người thợ thủ công Đại Bái phải tìm ra độ thẩm mỹ và giá trị cho các sản phẩm của hướng đi mới. người thợ thủ công Đại Bái. Ngoài ra, còn có hạc Trong những năm gần đây, đứng trước nhu thờ, bát hương, lọ cắm hương, chân đèn… Các cầu và thị hiếu thẩm mỹ ngày càng cao của loại sản phẩm này rất phong phú và đa dạng về người tiêu dùng, những người thợ thủ công kiểu dáng mẫu mã và kích thước. Về sau, trong Đại Bái đã nhanh nhạy sáng tạo ra một dòng tiến trình phát triển lịch sử, người dân làng nghề sản phẩm mới: Hàng thủ công mỹ nghệ, gồm đã làm thêm kỹ thuật gò đồng. Kỹ thuật này đã tranh đồng nghệ thuật, tranh chữ, tượng đồng cho ra các sản phẩm đa dạng, phong phú đáp nghệ thuật… Điểm mới trong sản phẩm của ứng nhu cầu sử dụng của người dân. làng Đại Bái phải kể đến việc đúc tượng lớn. Có thể kể đến một số sản phẩm gia dụng Thậm chí người thợ thủ công phải tổ chức đúc như: Nồi đồng mô phỏng theo hình dáng của tại nơi đặt hàng vì tác phẩm điêu khắc có kích nồi đất, những loại nồi đồng gò sớm nhất có thước và trọng lượng lớn. Trước đây, sản phẩm tên là nồi đồng đất. Vai và cổ nồi đồng đất chất liệu đồng mang tính thuần nhất, nhưng là những đường cong trơn nên dễ gò để vỗ. trong những năm gần đây đã xuất hiện những Người thợ làng nghề đã thay đổi hình dạng sản phẩm đồ đồng cao cấp/đồ khảm tam khí làm cho sản phẩm đẹp hơn, bề thế hơn và (đồng, vàng, bạc), ngũ khí (đồng, vàng, bạc, nâng cao hiệu suất khi đun nấu. Sau đó nồi nhôm, thiếc). Để có những sản phẩm này, đồng điếu đã ra đời với các nếp gấp ở cổ, vai đòi hỏi người thợ thủ công phải có trình độ và đáy nồi, làm tăng độ vững chắc, chống biến tay nghề cao và có những ý tưởng mới trong dạng khi đun nấu. Mâm đồng ra đời sau mâm trang trí trên bề mặt các sản phẩm, trong đó, gỗ và mâm đồng đúc, mâm đồng Đại Bái có hai sản phẩm đồ thờ là chủ yếu. Số 32 (Tháng 6 - 2020) VĂN HÓA NGHIÊN CỨU 21
  3. VĂN HÓA NGHIÊN CỨU 2. Sản phẩm của làng nghề chạm khắc gỗ ngang; nhưng phần chạm trổ rồng, phượng Phù Khê bên trong được xếp vào hàng chạm. Như Sản phẩm nghề mộc ở làng nghề chạm vậy, đối với một số sản phẩm làng nghề rất khắc gỗ Phù Khê khá phong phú và đa dạng khó để phân định rạch ròi là hàng ngang hay (Bảng 2). “Theo thời gian, cùng với tính cần cù, hàng chạm. Tuy nhiên, xét về những đặc điểm chịu khó, đôi bàn tay khéo léo và óc sáng tạo chung nhất, nhóm sản phẩm hàng ngang của tuyệt vời của các nghệ nhân, thợ chạm khắc Phù Khê trước đây chủ yếu là dựng nhà, đình gỗ Phù Khê ngày một nâng cao tay nghề, hoàn chùa, dinh thự… Theo ông Nguyễn Kim (sinh thiện trong từng sản phẩm và sáng tạo thêm năm 1933), nghệ nhân chạm khắc gỗ thôn những mẫu mã mới với nhiều loại hình khác Phù Khê: “Trước kia các hiệp hội thợ mộc Phù nhau” [3, tr.154]. Khê thường đi khắp nơi để dựng nhà và đóng đồ Theo thực tế khảo sát tại Phù Khê cho thấy, cho tầng lớp địa chủ, quan lại phong kiến hoặc sản phẩm của làng chạm khắc gỗ Phù Khê dựng đình chùa và chạm khắc các hoa văn trang được phân ra hai loại cơ bản: hàng ngang và trí trên đầu dư, bức cốn, đồng thời chính họ là tác hàng chạm. Ở loại hình nào người Phù Khê giả của những đồ thờ tự được bày biện bên trong cũng sáng tạo ra những sản phẩm đạt đến độ các di tích đó” (Tư liệu PVS). khéo léo, tinh xảo và thẩm mỹ cao. Bàn ghế có lẽ là mặt hàng phong phú nhất Trong một sản phẩm của làng nghề thường trong bộ sản phẩm đồ gia dụng của làng Phù bao gồm cả hai phần hàng ngang và hàng Khê. Chỉ xét riêng về mặt trang trí trên ghế có chạm: Hàng ngang là những phần sản phẩm thể phân ra hàng chục loại khác nhau như: được bào trơn đóng bén, bắt mộng vào nhau quốc triện, quốc đào, quốc lân, như ý; xét về tạo thành hình dáng; hàng chạm là những kích thước có thể phân chia thành nhiều loại phần sản phẩm được chạm trổ hoa văn để tô khác nữa: ghế nhi, ghế đại...; xét về vị trí sử điểm thêm cho sản phẩm đó. Trường hợp, trên dụng có: bàn ghế phòng ăn, phòng làm việc, một bức tranh tứ linh, phần khung viền bên văn phòng, nhà riêng, bể bơi, sân vườn mỗi ngoài được bào trơn đóng bén gọi là hàng loại lại được thiết kế sao cho tiện dụng nhất. Nhưng có lẽ bàn ghế Bảng 2. Phân loại sản phẩm làng nghề truyền thống Phù Khê phòng khách là được chạm trổ, trang trí Trước năm 1986 Sau năm 1986 TT Loại hình cầu kỳ hơn cả. Thông (Xưa) (Nay) Bát bửu, long ngai, Hoành phi, câu đối, tượng Phật, nhang án, thường một bộ bàn bài vị, hoành phi, hương án, lọ hoa, ống cắm hương… ghế đầy đủ sẽ gồm 1 Đồ thờ câu đối, kiệu thờ, năm món: một ghế nhang án, tượng dài, hai ghế vuông, Phật, khám thờ… một bàn hình chữ Tranh Tứ linh, Tứ Tượng nghệ thuật các nhân vật tôn giáo; nhật và một bàn quý, Bát tiên, Lý ngư tượng Lý Thiết Quài, Hà Tiên Cô; các nhân vọng nguyệt, Bát vật lịch sử: Quan Vân Trường, Bác Hồ, Võ hình vuông đặt giữa mã truy phong… Nguyên Giáp, Nguyễn Trãi…; tượng động hai ghế vuông. Trang 2 Đồ trang trí vật: 12 con giáp, voi, ếch ngậm đồng tiền; trí trên sản phẩm tượng thực vật: quả phật thủ, quả bầu hồ lô…; gỗ lũa nghệ thuật. Tranh nghệ thuật: thường là rồng, bên cạnh những đề tài trang trí cũ còn phượng hoặc bát sáng tạo thêm những đề tài mới hiện đại. tiên đều là những đề Tủ chè, tủ chùa, bộ Ghế Minh quốc, ghế như ý, ghế Minh lùn, tài mang ý nghĩa tốt Đồ gia ghế Âu Á, giường, ghế Minh đế, ghế Minh trọc…; sập, tủ lành. Tùy vào không 3 dụng tủ ba buồng, trường tường, giường, bàn trà; gạt tàn, lọ hoa… kỷ… gian, diện tích của chủ nhà mà người Nhà ở, dinh thự, đình, Đình, nghè của địa phương; nhà thờ họ; Công trình chùa, đền, miếu… ngoài ra, làm theo nhu cầu của các địa thợ sẽ tính toán và 4 kiến trúc các mảng chạm phương khác. thiết kế kích thước trang trí kiến trúc cho phù hợp nhất. 22 Số 32 (Tháng 6 - 2020)
  4. DI SẢN VĂN HÓA Trong văn hóa của người Việt, giường là gia tủ chùa, trường kỷ) hiện nay không còn được ưa dụng không thể thiếu đối với mỗi gia đình. chuộng nên những người thợ Phù Khê đã ngừng Đây là thứ đồ cần phải mua sắm đầu tiên khi sản xuất; kỹ thuật dựng nhà gỗ của thợ mộc Phù chuyển về nhà mới hoặc cưới xin, xây dựng gia Khê cũng gần như không được phát huy. đình. Chính vì vậy, mặt hàng này luôn được 3. Sản phẩm của làng nghề gốm Phù Lãng những người thợ Phù Khê quan tâm sáng tạo Làng nghề gốm Phù Lãng một thời nổi thêm nhiều mẫu mã mới với kích thước đẹp tiếng khắp vùng với nước men da lươn truyền mang ý nghĩa sinh sôi. Ngày nay, do không thống. Cũng giống như hai làng Đại Bái và Phù gian sống chật hẹp, những người thợ Phù Khê Khê, các mặt hàng sản phẩm của làng nghề còn sáng tạo, thiết kế giường kết hợp tủ đựng Phù Lãng rất phong phú và đa dạng trên cả đồ là ngăn kéo phía dưới gầm giường. Một ba loại hình: gia dụng, thờ cúng và mỹ nghệ. chi tiết rất nhỏ này thôi cũng chứng tỏ được Tuy nhiên, đặt trong bối cảnh chung của xã sự thông minh, sáng tạo của người thợ chạm hội, sản phẩm gốm Phù Lãng đang đứng trước khắc gỗ Phù Khê. nhất nhiều khó khăn và thách thức. Vấn đề đặt Làng nghề truyền thống Phù Khê còn được ra lúc này là phải liên tục thay đổi mẫu mã sản biết đến với những sản phẩm về đồ thờ cúng. phẩm, ngày một hoàn thiện hơn. Chính vì vậy, Tiêu biểu có thể kể đến tượng Phật. Gỗ để tạc danh mục sản phẩm làng nghề luôn có sự thay tượng thường là gỗ mít. Tượng có hai thế cơ đổi (Bảng 3). bản là: ngồi và đứng. Với mỗi một tư thế, nghệ Bảng 3 cho thấy những sản phẩm tiêu biểu nhân tạc tượng lại có một công thức tính riêng của làng nghề gốm Phù Lãng có sự thay đổi theo rất chuẩn xác thông qua truyền miệng. Có lẽ thời gian. Thời kỳ đầu, những sản phẩm là bát, điều tài tình nhất mà nghệ nhân tạc tượng Phù đĩa, ấm, nồi, ống nhổ, ống cống… được sản xuất Khê làm được đó chính là lột tả được chất liệu thịnh hành trong tất cả các cơ sở sản xuất gốm qua mũi đục. Chỉ bằng đôi bàn tay, mà người Phù Lãng. Nhưng ngày nay, loại sản phẩm này Phù Khê đã giúp cho người xem phân biệt được đã không còn xuất hiện nữa. Có nhiều nguyên rõ ràng đâu là da thịt, đâu là nếp sống áo. Nét nhân, song chủ yếu là do người tiêu dùng mặt, khóe môi của các tượng đều toát lên thần không còn ưu chuộng mặt hàng này. “Mặt khác thái và có hồn. Hiện nay, sản phẩm tượng thờ do nếp sống thay đổi, người dân không còn sử chỉ có hai hộ gia đình trong làng sản xuất. dụng ống nhổ, thay vào đó là bồn rửa mặt tráng Cũng giống như làng Đại Bái, hiện nay, làng men. Các công trình cấp thoát nước công cộng Phù Khê đang đi theo con đường phát triển và tư nhân đã sử dụng ống cống bằng chất liệu các mặt hàng đồ trang trí làm tiêu điểm. Tượng bê tông, cốt thép hoặc ống nhựa để giảm thiểu nghệ thuật là một trong những mặt hàng đòi những khớp nối do ống cống bằng gốm mang hỏi trình độ tay nghề cao, không phải ai cũng lại” [4, tr.129]. Khi nhu cầu của người dân không có thể sáng tạo được. Mảng sản phẩm này chủ còn nữa thì việc dừng sản xuất những mặt hàng yếu khai thác các đề tài của Đạo giáo như: Tam này là điều tất yếu. Thay vào đó, trên thực tế đa (Phúc, Lộc, Thọ), Bát tiên (Lý Thiết Quài, Hà lại xuất hiện những mặt hàng và loại hình sản Tiên Cô, Lã Đồng Tân…). Bên cạnh đó, còn phẩm mới trước đây chưa có như: tranh gốm, có các nhân vật lịch sử như: Hồ Chí Minh, Võ tượng trang trí, độc bình, tiểu quách… Nguyên Giáp, Quan Vân Trường… Mỗi một Về đồ gia dụng, Phù Lãng nổi tiếng với sản nhân vật lại được nghệ nhân bắt được cái thần phẩm nồi, niêu có thân hình cầu, gờ miệng vê và lột tả một cách sinh động. tròn, đường viền thường làm là một đường Tranh là sản phẩm phong phú nhất ở thể cong khép kín. Quai có hai dạng, dạng thứ loại trang trí. Ngoài những đề tài quen thuộc nhất được đắp nổi hai bên thân tạo sự cân đối, như: tứ linh, tứ quý,… còn có những đề tài loại quai này thường tạo dáng như nửa vành khác như: Lý ngư vọng nguyệt (cá chép trông khuyên; dạng thứ hai thường làm một quai trăng), Vinh quy bái tổ… dài để cầm tay. Hai loại sản phẩm này ngày Tuy nhiên, một số sản phẩm truyền thống nay vẫn được sản xuất theo đơn đặt hàng của nổi tiếng của làng nghề trước đây (như tủ chè, những cửa hàng ăn với món cá kho tộ, cơm Số 32 (Tháng 6 - 2020) VĂN HÓA NGHIÊN CỨU 23
  5. VĂN HÓA NGHIÊN CỨU Bảng 3. Phân loại sản phẩm làng nghề truyền thống Phù Lãng xưa và nay trên tất cả các lĩnh vực như: hội họa, TT Loại hình Xưa Nay điêu khắc, đồ họa… Bát, đĩa, chum, vại, Bàn uống nước, bình, lọ hoa, niêu, nồi, vại, Trước tiên, người chậu, chõ, vò, ấm, chum, vò, chõ, ấm sắc thuốc, cối giã cua, thợ phải vẽ trên đất nồi, ang, liễn, âu, chậu hoa, chậu cảnh, đôn 1 Gia dụng thạp, cối giã cua sau đó đắp nổi các (lon), máng lợn, bát chi tiết sao cho bố điếu, ống nhổ, bình cục hợp lý tạo thành vôi một chỉnh thể thống Nậm rượu, bát Cây đèn, bình, lọ, mâm bồng, tượng các nhất. Chính sự tổng 2 Thờ cúng hương, đỉnh, lư con vật linh hợp trên nhiều lĩnh hương, bình, lọ, ống vực này đã khiến cắm hương, tứ linh cho tranh gốm của Chậu hoa, chậu Độc bình, tranh gốm với các đề tài: Vinh Phù Lãng ghi dấu cảnh, thống, đôn, quy Bái tổ, Bách điểu quần đào, Bát mã ấn trong lòng khách tượng các con thú: truy phong… Tượng trang trí sân vườn: hổ, sư tử, voi, trâu, tượng nhân vật trong đời sống sinh hoạt hàng, giúp cho du 3 Trang trí chó… (têm trầu, tát nước, thêu thùa, xay lúa…); khách phân biệt trong sinh hoạt văn hóa văn nghệ (Liền được với sản phẩm anh, liền chị…); trong các tích cổ (Há tranh gốm Bát Tràng. miệng chờ sung, Tam cố thảo lư…); tượng Một số đề tài tiêu 12 con giáp, tượng thú… biểu của tranh gốm 4 Kiến trúc Gạch, ngói, ống cống Gạch, ngói, tiểu quách Phù Lãng như: Bách điểu quần đào (một niêu ở các thành phố. Vại, chum có thân hình trăm con chim quần tụ tại vườn đào), Bát mã trụ tròn, đường viền thường là sự kết hợp truy phong, Mã đáo thành công… Bên cạnh giữa một đường cong làm thân và một đường thẳng đứng ở cổ. Ngày nay, hai sản phẩm này đó, tranh phố cổ của cố họa sỹ Bùi Xuân Phái còn được sản xuất khá nhiều. Vại được người cũng được tái hiện lại trong tranh gốm. Đây là dân sử dụng phổ biến để muối dưa, cà; chum đề tài trang trí đang được đông đảo khách hàng dùng làm tương, ủ rượu tạo ra vị thơm ngon trong và ngoài nước yêu thích. Ngoài ra, những rất đặc trưng. đề tài trang trí trên tranh Đông Hồ như: Vinh hoa phú quý, gà đàn, lợn đàn cũng được tái Về đồ thờ cúng, gốm Phù Lãng từng vang hiện lại trên chất liệu gốm đã thu được hiệu danh một thời khắp các vùng gần xa với sản quả thẩm mỹ cao. phẩm bát hương có dáng hình đấu, thân đắp nổi đôi rồng chầu mặt nhật đang trong tư thế Về sản phẩm tượng, khác với hai làng nghề trườn từ trên xuống [2, tr.72] và đèn cây, đây Đại Bái và Phù Khê chỉ sản xuất những sản phẩm là mặt hàng vừa có tác dụng làm đồ thờ vừa thuộc mảng đề tài liên quan đến tôn giáo, tín dùng để trang trí. Miệng đèn được tạo hình ngưỡng, các nhân vật lịch sử,… sản phẩm của hoa sen, thân trang trí đắp nổi rồng cuốn, đế làng nghề Phù Lãng lại đi vào khai thác những giật tam cấp. Hiện nay, đèn đã được người thợ nhân vật đời thường, đặc biệt là những con gốm Phù Lãng cách điệu để sử dụng thắp đèn người đang lao động như: giã gạo, xay lúa, tát điện bên trong, không đơn thuần thắp nến và nước gầu dây,… hoặc sinh hoạt đời thường như: đèn dầu như trước đây. thêu thùa, may vá, têm trầu, bắt cua… Ngoài ra, Trong khoảng 10 năm trở lại đây, sản phẩm còn có những sản phẩm tượng được sáng tạo của làng gốm Phù Lãng có thêm tranh gốm, mô phỏng theo các tích cổ như: Há miệng chờ là sản phẩm mới được sáng tạo. Tranh có kích sung. Đặc biệt là tượng 12 con giáp, trong đó thước lớn và đề tài trang trí phong phú nhất hình tượng con trâu được sáng tạo nhiều hơn cả trong số những sản phẩm của làng nghề hiện với đủ các tư thế khách nhau từ nằm nghỉ ngơi, nay. Nghệ nhân Nguyễn Đức Thịnh (32 tuổi) gặm cỏ cho đến đi cày, kéo xe… cho biết: Để hoàn thiện một bức tranh gốm Những sản phẩm khác như gạch, ngói, tiểu đòi hỏi người thợ phải am hiểu và thành thạo quách cũng là một trong nhiều sản phẩm có 24 Số 32 (Tháng 6 - 2020)
  6. DI SẢN VĂN HÓA tiếng của làng nghề này. Đây là những sản phú như: Vinh quy bái tổ, Mã đáo thành công, phẩm được xếp vào danh mục sản phẩm thời Lý ngư vọng nguyệt, phong cảnh rừng núi nay, vì trước đây, các mặt hàng này do làng sông nước… Đây là loại sản phẩm đang được gốm Thổ Hà (Bắc Giang) sản xuất, nhưng từ khi các khách hàng đặc biệt quan tâm và mang lại làng gốm Thổ Hà đứng trước nguy cơ bị “khai hiệu quả cao về kinh tế trong hoạt động giao tử”, gần như các hoạt động sản xuất của làng dịch thương mại trong và ngoài nước. nghề bị đóng băng, thì làng Phù Lãng đã sản Nhìn chung, sản phẩm của các làng nghề xuất loại hình sản phẩm đặc thù này. Trừ mặt có nhiều biến đổi, có loại sản phẩm bị thu đáy, các mặt còn lại của sản phẩm tiểu quách hẹp về quy mô sản xuất, song cũng có loại đều được trang trí chạm nổi một con rồng uốn sản phẩm được mở rộng quy mô sản xuất để lượn trong đường viền kỷ hà khuôn theo thành đáp ứng nhu cầu thị trường. Bản thân các sản tiểu. Hai đầu tiểu được in hai đồ án hoa văn, một phẩm của làng nghề cũng được người thợ loại hình vuông, một loại hình tròn để phân biệt điều chỉnh cho hợp lý về kiểu dáng, màu sắc, hướng đầu và hướng chân của hài cốt. chất lượng và giá thành bán ra thị trường. Thực Kết luận tế cho thấy, sản phẩm mỹ nghệ theo chất liệu Trong các nghề mà nghiên cứu của chúng đồng, gỗ, gốm,… đều mang lại tính thẩm mỹ tôi lựa chọn để khảo sát tại tỉnh Bắc Ninh như và hiệu quả kinh tế cao, được thị trường trong gốm, gỗ, đồng,… đều cho thấy rõ ràng có sự và ngoài nước ưa chuộng. Thông qua tư liệu biến đổi trong các sản phẩm làng nghề, và qua phỏng vấn hồi cố và thực tế khảo sát tại các làng đó là sự biến đổi trong thể hiện bản sắc văn nghề truyền thống ở Bắc Ninh, chúng tôi nhận hóa dân tộc trên sản phẩm làng nghề. Trường thấy sự biến đổi về sản phầm làng nghề là yếu hợp sản phẩm gốm, trước đây đồ gốm được tố rõ nét nhất, dễ nhận diện hơn cả trong tổng làm khá đơn giản và chủ yếu là đồ gia dụng thể những biến đổi văn hóa làng nghề truyền phục vụ cuộc sống thường nhật, cách tạo thống. Có thể nhận định rằng, sản phẩm của tác đơn giản, để thô hoặc phủ men có điểm làng nghề ngày một phong phú về loại hình, đa hoa văn. Do đó, tính thẩm mỹ trên sản phẩm dạng về kỹ thuật chế tác và hoàn thiện hơn về gốm ít được quan tâm. Nhưng hiện nay, đồ đề tài cũng như chất lượng sản phẩm. gốm gia dụng được nâng cấp lên khá nhiều Đ.C.T từ mẫu mã sản phẩm đến chất lượng và giá thành. Bên cạnh đó, các sản phẩm gốm lại có sự góp mặt của dòng tranh gốm, tượng gốm mỹ nghệ. Đây là 02 dòng sản phẩm đạt tính Tài liệu tham khảo thẩm mỹ cao, thể hiện nhiều đề tài thiết thực 1. Đỗ Thị Hảo (1987), Làng Đại Bái gò đồng, Hội với cuộc sống thường nhật và thường được Văn nghệ dân gian Việt Nam xuất bản, Hà Nội. đặt ở các vị trí trang trọng. Trường hợp sản 2. Trương Minh Hằng (2006), Gốm sành nâu phẩm gỗ, cách thức tạo dáng và trang trí theo ở Phù Lãng, Viện Khoa học xã hội Việt Nam, Viện ý đồ của người thợ. Các đề tài chạm khắc trên Nghiên cứu Văn hóa, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội. gỗ truyền thống, hiện đại được thể hiện trên 3. Trần Đình Luyện (1997), Văn hóa truyền khối gỗ có diện tích rộng với ý tưởng phong thống làng nghề Bắc Ninh - Thực trạng và giải phú như chạm khắc trên các cấu kiện kiến trúc, pháp bảo tồn, phát triển, Đề tài nghiên cứu khoa tạc tượng, chạm khắc tranh mỹ nghệ… Trường học cấp tỉnh, Bắc Ninh. hợp đồ đồng, trước đây chủ yếu sản xuất hai 4. Đinh Công Tuấn (2015), Biến đổi văn hóa loại chính là đồ gia dụng và đồ thờ cúng. Đặc làng nghề truyền thống tỉnh Bắc Ninh, Nxb. Công biệt là đồ thờ cúng được tạo dáng và chạm an nhân dân, Hà Nội. khắc khá tinh xảo thể hiện tính thẩm mỹ cao, ví dụ như đỉnh hương đồng chạm tứ linh… Hiện Ngày nhận bài: 31 - 5 - 2020 nay, ngoài hai loại sản phẩm trên, các làng Ngày phản biện, đánh giá: 15 - 6 - 2020 nghề gò, đúc đồng còn sáng tạo ra loại sản phẩm tranh trang trí với số lượng đề tài phong Ngày chấp nhận đăng: 25 - 6 - 2020 Số 32 (Tháng 6 - 2020) VĂN HÓA NGHIÊN CỨU 25
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2