CHƯƠNG IV: HỆ QUẢ CỦA SỰ CAN THIỆP
CỦA NHÀ NƯỚC TBCN ĐỐI VỚI BÁO CHÍ
Các phương tiện thông tin đại chúng trên thế giới, đặc biệt là báo chí
phương Tây đang lâm vào khủng hoảng nghiêm trọng về mọi mặt: từ các
nhật báo, tuần báo, tạp chí...tên tuổi trên thế giới đến các hãng thông tấn
“gạo cội” vì lý do công chúng của báo chí ngày càng giảm sút do sự mất
lòng tin.
1. Báo chí TBCN sụt giảm đáng kể
Trước hết phải kể đến hiện tượng giảm sút đáng kể số lượng phát
hành. Theo thống kê của AP năm 2005:
- Nhật báo Mỹ International Herald Tribune năm qua giảm
4,16%
- Tờ Financial Times của Anh giảm 6,6%
- Ở Đức, trong vòng năm năm qua, số lượng phát hành
giảm 7,7%
- Ở Đan Mạch giảm 9,5%
- Ở Áo giảm 9,9%
- Ở Bỉ giảm 6%
- Nhiều tên báo đang biến mất dần, ví như tờ Magyar Hirlap ở
Hunggari vừa đóng cửa ngày 5/11/2004, hay tờ ''''Far Eastern Ecconomic
Review'''' ở Hồng Kông cũng đình bản từ ngày 4/11. Ở Pháp, nguyệt san
Nova Magazine cũng đã ngừng hoạt động từ ngày 7/12/2004...
Trong khoảng những năm 2000 đến 2004, hơn hai ngàn chỗ làm việc
của báo viết đã ''''xóa sổ'''', tức là khoảng 4% tổng số nhân công. Không
những thế, các hãng thông tấn lớn cung cấp thông tin cho các báo cũng khốn
đốn. Chẳng hạn như hãng Reuters vừa thông báo sa thải 4500 nhân viên.
Nhiều người đang tự hỏi liệu có phải báo viết sẽ ½ chỉ còn là một phương
tiện thông tin đại chúng của kỷ nguyên công nghiệp đang bị diệt vong hay
không?
Nguyên nhân của hiện tượng này có nhiều, song phải kể trước hết đến
sự công phá của các nhật báo miễn phí, kèm theo quảng cáo, thông báo...
Thậm chí, nhiều báo còn lôi kéo độc giả vào cuộc cạnh tranh bằng nhiều
hình ảnh ''hấp dẫn''. Chẳng hạn như ở Ý, Tây Ban Nha, Hy Lạp, Thổ Nhĩ
Kỳ, mỗi ngày chỉ cần trả thêm một chút xíu là độc giả có thể nhận thêm đĩa
CD, DVD, băng hoạt hình, sách, bản đồ, từ điển bách khoa, thậm chí cả bộ
sưu tập tem hay tiền cổ, hoặc các bộ cốc chén, bộ cờ...
Một nguyên nhân khác nữa là sự phát triển bùng nổ của Internet. Chỉ
riêng trong quý I năm 2004, hơn 4,7 triệu trang Web đã được lập ra. Hiện
trên thế giới có tới 70 triệu trang Web và có 700 triệu người đang sử dụng
Internet. Trong các nước phát triển, nhiều người bỏ rơi báo chí, thậm chí cả
TiVi để say sưa với màn hình vi tính. Chỉ phải chi từ 10 đến 30 euro mỗi
tháng, người ta đã có thể sử dụng mạng Internet nhanh. Ở Pháp, hơn 5,5
triệu gia đình đang sử dụng báo điện tử với đủ loại tin tức, ảnh, âm nhạc, các
chương trình của truyền hình hay phát thanh, xem phim hay trò chơi video,
với dung lượng rất cao. Hiện trên thế giới 79% các báo cáo đã được phát lên
mạng. Thậm chí còn phải kể đến một nguy cơ mới nữa là điện thoại di dộng
(ĐTDĐ) ''''toàn năng'''', với công cụ này, người ta có thể biết tất cả mọi thứ
diễn ra trên thế giới vào bất cứ lúc nào. Ở Ấn Độ, tờ Times of India mỗi
ngày phát cho mạng ĐTDĐ 30 triệu thông tin dưới dạng tin vắn (SMS -
Short Message Service), rất nhanh, vắn tắt và không đắt chút nào. Ở Nhật
Bản, Hàn Quốc, số người sử dụng thông tin qua ĐTDĐ ngày càng tăng,. Họ
có thể nhận các buổi phát của đài phát thanh, hoặc các kênh TiVi liên tục.
2. Độc giả mất lòng tin
Có một nguyên nhân cơ bản dẫn đến việc giảm sút số lượng độc giả
của báo chí là là sự mất lòng tin. Càng ngày các báo có tên tuổi càng thuộc
về tay các tập đoàn công nghiệp đang kiểm soát kinh tế và thông đồng với
quyền lực chính trị, và cả cách nhìn nhận thiếu khách quan, dối trá, bị giật
dây ... ngày càng tăng. Chẳng hạn như vụ nhà báo Mỹ Jayson Blair do đưa
tin xuyên tạc đã gây cho tờ New York Times một thiệt hại tai tiếng, dẫn đến
việc hai giám đốc tòa soạn phải từ chức.
Chỉ vài tháng sau đó, một vụ "xì-căng-đan" còn nổi hơn: đó là việc
phóng viên nổi tiếng Jack Kelley - ngôi sao quốc tế đã "cày xới" cả hành
tinh, người đã từng phỏng vấn 36 nguyên thủ quốc gia và đưa tin về hàng
chục cuộc chiến, với cả trăm bài báo giật gân - ngày 10/3/2000 đã viết một
phóng sự về một phụ nữ Cuba trốn chạy và chết đuối thê thảm ở vịnh
Floride. Vụ việc đã bị nhà báo Blake Morrisson của tờ USA Today phanh
phui vì ông này đã gặp người phụ nữ đó, và xác minh sự thật là người phụ
nữ đó còn sống và không hề chạy trốn. Đây bị coi là một trong những vụ tai
tiếng lớn nhất của ngành báo chí Mỹ.
Gần đây nhất, giữa chiến dịch bầu cử Tổng thống Mỹ, một cuộc chấn
động về đạo đức đã làm rung chuyển giới báo chí Mỹ. Dan Rather, ngôi sao
của truyền hình CBS và chương trình đầy uy tín "Sixty Minutes" thừa nhận
đã phát đi mà không xác minh những tài liệu giả chứng tỏ rằng Tổng thống
Bush đã được hưởng mọi ủng hộ để khỏi phải tham chiến ở Việt Nam. Dan
Rather đã tuyên bố xin thôi việc.
Tệ hơn nữa, nhiều phương tiện thông tin đại chúng có tên tuổi còn bị
biến thành những cơ quan tuyên truyền những tin tức dối trá của Nhà Trắng
về Irắc, đặc biệt là kênh Fox News, hoặc Washington Post, New York Times
còn tham gia vào các chiến dịch "nhồi sọ"...
Tất cả những vụ việc trên cũng như liên minh ngày càng chặt chẽ với
quyền lực kinh tế và chính trị đã gây nên sự mất lòng tin nghiêm trọng của
báo chí phương Tây, đồng thời cho thấy sự suy giảm dân chủ đáng lo ngại.
Người ta có thể hỏi phải chăng khái niệm báo chí tự do ở phương Tây
đang biến mất.
=> Và còn rất nhiều hệ quả khác nữa khiến công chúng phải đặt ra 1
câu hỏi: Phải chăng đã đến ngày “tận thế” của báo chí phương Tây? (Câu
hỏi này trích từ Vietnamnet ngày 14/1/2005)
