S tích đ t n c vi t t p 2ự ấ ướ ệ ậ
Ngày x a, có hai v ch ng m t ng i nghèo khó tên là Th ch Sùng.ư ợ ồ ộ ườ ạ
H s ng chui rúc trong m t túp l u g n ch , xin ăn qua ngày. Cu cọ ố ộ ề ầ ợ ộ
s ng th t là v t v . Nh ng Th ch Sùng là ng i có chí kinh doanhố ậ ấ ả ư ạ ườ
l n, l i có nhi u th đo n. T lâu hai v ch ng ăn nh n đ dành, l nớ ạ ề ủ ạ ừ ợ ồ ị ể ầ
h i góp nh t m t s v n chôn góc nhà. S ti n y ngày m t l n mãiồ ặ ộ ố ố ở ố ề ấ ộ ớ
lên. Nh ng h v n gi b nghèo khó, làm ngh hành kh t nh cũ.ư ọ ẫ ả ộ ề ấ ư
M t hôm Th ch Sùng đi ăn xin v khuya. D c theo b sông ông trôngộ ạ ề ọ ờ
th y hai con trâu t d i n c l i lên và húc nhau chí t . Đoán bi tấ ừ ướ ướ ộ ử ế
y là đi m tr i s m a l t to, nên t đó có bao nhiêu ti n chôn, ôngấ ề ờ ẽ ư ụ ừ ề
đào lên đong g o t t c . Qu nhiên, tháng Tám năm y tr i làm m tạ ấ ả ả ấ ờ ộ
tr n l t kinh kh ng, n c lênh láng kh p m i mi n: mùa màng, nhàậ ụ ủ ướ ắ ọ ề
c a và súc v t v.v... đ u trôi n i. N n đói đe d a kh p m i n i. Giáử ậ ề ổ ạ ọ ắ ọ ơ
g o t m t tăng lên g p m i r i d n dà tăng lên g p trăm. Th màạ ừ ộ ấ ườ ồ ầ ấ ế
v n không ai có g o đ bán. Th ch Sùng ch đ n lúc dân tình cùngẫ ạ ể ạ ờ ế
ki t m i ném s g o tích tr c a mình ra. Có nh ng nhà giàu ph i đ iệ ớ ố ạ ữ ủ ữ ả ổ
cho ông ta m t thoi vàng m i đ c m t đ u g o. T khi có v n, haiộ ớ ượ ộ ấ ạ ừ ố
v ch ng Th ch Sùng thôi ngh b g y. H đem ti n cho vay m t v nợ ồ ạ ề ị ậ ọ ề ộ ố
năm b y l p lãi. Th r i ch ng bao lâu Th ch Sùng nghi m nhiên trả ớ ế ồ ẳ ạ ễ ở
thành m t phú ông. ng ta t u bi t bao nhiêu là trâu bò ru ng v n,ộ ạ ậ ế ộ ườ
nh ng th đó m i năm m i nhi u lên mãi. Nh ng Th ch Sùng còn cóữ ứ ỗ ỗ ề ư ạ
nhi u mánh khóe làm ti n khác. Ngoài vi c thu lúa r , cho vay lãi, ôngề ề ệ ẽ
ta còn buôn bán l n. Thuy n buôn c a Th ch Sùng dong bu m đi kh pớ ề ủ ạ ồ ắ
m i c a bi n. R i h n thông l ng v i b n c p trong vùng. M i m tọ ử ể ồ ắ ư ớ ọ ướ ỗ ộ
chuy n làm ăn, ch ng nh ng đ c chia ph n mà h n còn oa tàng vàế ẳ ữ ượ ầ ắ
tiêu th h nh ng c a b t nghĩa. C nh th sau m i năm, Th chụ ộ ữ ủ ấ ứ ư ế ườ ạ
Sùng tr nên m t tay c phú, ti n c a châu báu nh n c nh non,ở ộ ự ề ủ ư ướ ư
không ai đ ch n i. Nh ng tay thiên h bá h so v i h n ch b ng cáiị ổ ữ ộ ộ ớ ắ ỉ ằ
móng tay.
Có ti n trong tay, Th ch Sùng r t d ki m đ c đ a v . H n dâng vuaề ạ ấ ễ ế ượ ị ị ắ
bao nhiêu là vàng b c ng c ngà, nên đ c vua phong t c qu n công.ạ ọ ượ ướ ậ
H n ra kinh thành, xây d ng ph đ , không khác gì ph đ c a ôngắ ở ự ủ ệ ủ ệ ủ
hoàng bà chúa. Trong ph đ c a h n có m t trăm nàng h u v l ,ủ ệ ủ ắ ộ ầ ợ ẽ
ng i nào ng i y ăn m c toàn l a là g m vóc. Còn h n và v conườ ườ ấ ặ ụ ấ ắ ợ
thì gi đây s ng m t cách xa x , đ n n i trong n c tr hoàng đ raờ ố ộ ỉ ế ỗ ướ ừ ế
khó có m t ng i nào dám sánh. H i đó kinh đô có m t ng i emộ ườ ồ ở ộ ườ
hoàng h u h V ng. Y cũng là tay c phú n i ti ng ti n r ng bi nậ ọ ươ ự ổ ế ề ừ ể
b c và xài phí vào b c nh t. M t hôm, y g p Th ch Sùng trong m tạ ậ ấ ộ ặ ạ ộ
b a ti c đ các b c v ng công đ i th n. Câu chuy n d n d nữ ệ ủ ậ ươ ạ ầ ệ ầ ầ
chuy n thành m t cu c khoe c a gi a hai bên. H V ng nói: "B nể ộ ộ ủ ữ ọ ươ ọ
nô tỳ nhà tôi đ u m c đ t l a. Chúng nó đông đ n n i năm h t t tề ặ ồ ơ ụ ế ỗ ế ế
đ n ph i có hàng kho v i l a đ may m c cho chúng m i t m đ ".ế ả ả ụ ể ặ ớ ạ ủ
Th ch đáp: "B n nô tỳ nhà tôi thì ph i có lúa g o c a c m t huy nạ ọ ả ạ ủ ả ộ ệ
m i đ cho chúng ăn". V ng l i khoe: "B p nhà tôi ph i dùng đ ngớ ủ ươ ạ ế ả ườ
thay cho c i". Nh ng Th ch c p l i: "Đ s i m các phòng trongủ ư ạ ướ ờ ể ưở ấ
mùa đông, chúng tôi ph i đ t m i ngày hàng hòm n n". Nghe b n hả ố ỗ ế ọ ọ
không bên nào ch u bên nào, có m t v quan khách dàn x p: "Hai ngàiị ộ ị ế
cãi nhau nh th không ích gì c . C n ph i có ch ng c thì chúng tôiư ế ả ầ ả ứ ớ
m i tin. ớ
Œu là m t hôm nào đó, hai ngài hãy tr ng c a c i ra cho chúng tôiộ ư ủ ả
xem. Ai thua ph i n p cho bên đ c m i thúng vàng. Chúng tôi sả ộ ượ ườ ẽ
làm ch ng cho". C hai ng i đ u kh ng khái nh n l i. Đ n ngàyứ ả ườ ề ả ậ ờ ế
đ u c a, có m y v đ i th n ra làm ch ng cho b n h . Hai bên ký vàoấ ủ ấ ị ạ ầ ứ ọ ọ
gi y giao c. Hoàng h u lo cho em mình thua cu c, có phái m y viênấ ướ ậ ộ ấ
ho n quan nhi u m u trí đi theo đ giúp s c. Đ u tiên, V ng sai l yạ ề ư ể ứ ầ ươ ấ
l a căng làm màn tr n trong t t c các dinh th c a mình. Đ n l tụ ầ ấ ả ự ủ ế ượ
Th ch Sùng h n sai l y g m căng che và tr n tr ng t t c m i nhàạ ắ ấ ấ ầ ướ ấ ả ọ
c a c a h n. Th y v y, V ng sai l y th y tinh thay ngói l p t t cử ủ ắ ấ ậ ươ ấ ủ ợ ấ ả
các nhà c a ph đ c a y, khi n chúng tr thành nh ng tòa l u sángử ủ ệ ủ ế ở ữ ầ
choang nh ng c. Nh ng đ i l i, Th ch Sùng sai l y ng c th ch choư ọ ư ố ạ ạ ấ ọ ạ
th đá c t ra t ng phi n lát cái sân tr c nhà. M i ng i đ u t mợ ắ ừ ế ở ướ ọ ườ ề ấ
t c khen ng i Th ch Sùng. Cu c đ u c a l i ti p t c. Th ch h iắ ợ ạ ộ ấ ủ ạ ế ụ ạ ỏ
V ng: "Nhà ng i có san hô chăng?" V ng đ a ra m t cây san hôươ ươ ươ ư ộ
cao m y th c, và h i l i: "Nhà ng i có tê giác không?" Th ch bĩuấ ướ ỏ ạ ươ ạ
môi ra hi u cho m t ng i h u b ng ra m t b đ trà b ng s ng têệ ộ ườ ầ ư ộ ộ ồ ằ ừ
n m ng c. C hai ng i còn khoe nhi u n a, ch a ai ch u thua ai.ạ ọ ả ườ ề ữ ư ị
Đ n l t h b t đ u khoe các v t kỳ l . Th ch Sùng nói: "Ta có conế ượ ọ ắ ầ ậ ạ ạ
thiên lý mã mua t bên Thiên Trúc v m i ngày ch y đ c m t ngànừ ề ỗ ạ ượ ộ
d m". Ng i ta xúm nhau xem và tán t ng con ng a quý. Nh ngặ ườ ụ ự ư
V ng l i m i h v v n c a mình th ng th c m t con h u cóươ ạ ờ ọ ề ườ ủ ưở ứ ộ ươ
hai cái đ u. L n này Th ch Sùng yên l ng khá lâu. Ti ng xôn xao n iầ ầ ạ ặ ế ổ
lên kh p n i. Ai cũng t ng Th ch Sùng đã h t c v t quý. Nh ngắ ơ ưở ạ ế ả ậ ư
b t ng h n rút trong b c ra m t viên ng c và nói: "Ta có m t viênấ ờ ắ ọ ộ ọ ộ
ng c, mùa nóng đeo vào thì mát, mùa rét đeo vào thì m. Tôi ch c trongọ ấ ắ
thiên h có m t không hai". Th y th h V ng b t đ u b i r i. Yạ ộ ấ ế ọ ươ ắ ầ ố ố
toan sai ng i vào m n hoàng h u viên ng c nh ý đ đ ch l i,ườ ượ ậ ọ ư ể ị ạ
nh ng ngay lúc đó m t viên ho n quan ng i bên c nh, nói nh vào taiư ộ ạ ồ ạ ỏ
h n m y câu. Th r i ng i ta th y V ng quay sang h i Th chắ ấ ế ồ ườ ấ ươ ỏ ạ
Sùng: "Nhà ng i tuy r t giàu nh ng có đ y mà không đ . Ta thì choườ ấ ư ầ ủ
r ng th nào trong nhà nhà ng i cũng còn thi u nhi u đ v t".ằ ế ươ ế ề ồ ậ
Th ch Sùng đang c n đ c ý: "Nhà ta không thi u m t đ v t gì c .ạ ơ ắ ế ộ ồ ậ ả
N u nhà ng i ch ra đ c m t v t mà ta thi u, ta s m t v i nhàế ươ ỉ ượ ộ ậ ế ẽ ấ ớ
ng i không ph i m i thúng vàng mà còn t t c gia s n n a. Tráiươ ả ườ ấ ả ả ữ
l i, n u ta mà có đ thì nhà ng i cũng ph i m t cho ta y nh v y!".ạ ế ủ ươ ả ấ ư ậ
Th r i trong m t c n kiêu căng đ n c c đi m, Th ch b t V ngế ồ ộ ơ ế ự ể ạ ắ ươ
cùng mình ký tên vào b n giao c m i. Khi ký xong, V ng b oả ướ ớ ươ ả
h n: "Nhà ng i hãy đ a mau ra đây cho các v xem m kho c a nhàắ ươ ư ị ẻ ủ
ng i đi". Nghe đ n đó, Th ch Sùng gi t mình. M kho là th gì h nươ ế ạ ậ ẻ ứ ắ
cũng đã bi t. Đó là th n i đ t m mà ch nhà nào cùng kh l m m iế ứ ồ ấ ẻ ỉ ổ ắ ớ
dùng đ n u th c ăn. Ngày x a h i còn hàn vi, h n đã t ng đi nh tể ấ ứ ư ồ ắ ừ ặ
v t đó trong đ ng rác đ a v đánh chùi đ kho cá. Nh ng đã t lâu,ậ ố ư ề ể ư ừ
lâu quá r i, h n không còn nh đ n th đ dùng hèn h y n a. Vìồ ắ ớ ế ứ ồ ạ ấ ữ
nhà h n bây gi toàn dùng đ đ c b ng vàng b c, t nh t cũng b ngắ ờ ồ ạ ằ ạ ệ ấ ằ
đ ng thau, có b n tâm ch a nh ng th c a y đ làm gì. Nh ng h nồ ậ ứ ữ ứ ủ ấ ể ư ắ
cũng c gi c b n đ y t l c tìm trong xó v n góc b p xem sao. Tìmố ụ ọ ầ ớ ụ ườ ế
đi ki m l i kh p m i n i mà v n không nh t đ c dù ch là m tế ạ ắ ọ ơ ẫ ặ ượ ỉ ộ
m nh n i v . Qu là nhà Th ch Sùng không th làm gì ki m đ cả ồ ỡ ả ạ ể ế ượ
nh ng món y. Th r i sau đó m t lúc lâu, nh ng ng i làm ch ngữ ấ ế ồ ộ ữ ườ ứ
công nh n s th ng cu c v phía em hoàng h u. Th ch Sùng khôngậ ự ắ ộ ề ậ ạ
ng mình b thua m t v đau nh th . H n cay đ ng nhìn th y t t cờ ị ộ ố ư ế ắ ắ ấ ấ ả
gia s n cho đ n v con, nàng h u, nô tỳ v.v. .. đ u ch y sang tay hả ế ợ ầ ề ạ ọ
V ng. Còn l i m t mình ng i trong túp l u, h n t c l i ti c cho cươ ạ ộ ồ ề ắ ắ ưỡ ế ơ
nghi p t tay mình gây d ng trong bao năm đ n nay tay tr ng l i hoànệ ự ự ế ắ ạ
tay tr ng. R i h n ch t, hóa thành con m i t c là con th n l n, cũngắ ồ ắ ế ố ứ ằ ằ
g i là con th ch sùng. Loài m i th nh tho ng l i ch t l i kêu lênọ ạ ố ỉ ả ạ ắ ưỡ
m y ti ng "Th ch Th ch" là vì th . ấ ế ạ ạ ế
Ngày nay ng i ta còn có câu t c ng : ườ ụ ữ
Th ch Sùng còn thi u m khoạ ế ẻ , có ý nói trên đ i khó có ai đ c hoànờ ượ
toàn đ y đ .ầ ủ
