intTypePromotion=1

TÁC ĐỘNG CỦA CÁC HIỆP ĐỊNH WTO ĐỐI VỚI CÁC NƯỚC ĐANG PHÁT TRIỂN

Chia sẻ: Sczc Zczc | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:251

0
94
lượt xem
26
download

TÁC ĐỘNG CỦA CÁC HIỆP ĐỊNH WTO ĐỐI VỚI CÁC NƯỚC ĐANG PHÁT TRIỂN

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Các nước đang phát triển cần được hỗ trợ trong những lĩnh vực như Tiếp thị qua mạng, Chiến lược phát triển nguồn nhân lực, Trao đổi kinh nghiệm, và Nguồn vốn cần thiết để làm cho nền kinh tế du lịch quốc gia cạnh tranh và bền vững. Cần có một khung pháp lý để cân bằng giữa nhu cầu phát triển và mở rộng của các doanh nghiệp và các quyền của người lao động. Tôn trọng các nguyên tắc đạo đức và nâng cao nhận thức về du lịch trong giáo dục là vấn đề quan trọng...

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: TÁC ĐỘNG CỦA CÁC HIỆP ĐỊNH WTO ĐỐI VỚI CÁC NƯỚC ĐANG PHÁT TRIỂN

  1. Y BAN QU C GIA V H P TÁC KINH T QU C T TÁC NG C A CÁC HI P NH WTO I V I CÁC N C ANG PHÁT TRI N Hà N i - 2005
  2. TÁC NG C A CÁC HI P NH WTO I V I CÁC N C ANG PHÁT TRI N KOMMERSKOLLEGIUM y ban Th ng m i qu c gia TH Y N 1
  3. Cu n sách này c xu t b n trong khuôn kh Ch ng trình h p tác gi a U ban qu c gia v H p tác kinh t qu c t vàU ban Th ng m i qu c gia Thu n v i s tr giúp c a C quan H p tác phát tri n qu c t Thu n (Sida) ch t nguyên b n ti ng Anh ng Nguyên Anh Tr n ình V ng Hi u ính n phòng U ban qu c gia v H p tác kinh t qu c t & các B , Ngành thành viên 2
  4. L I GI I THI U Quá trình h i nh p vào n n kinh t th gi i, c bi t là vi c gia nh p T ch c Th ng m i Th gi i (WTO) mang l i nhi u c h i nh ng c ng t o ra nhi u thách th c i v i các n c ang phát tri n. Trong b i c nh Vi t Nam ang ch ng y nhanh àm phán có th gia nh p WTO trong th i gian s m nh t, n phòng U ban Qu c gia v H p tác kinh t qu c t ã ph i h p v i i s quán Th y i n t i Vi t Nam d ch và xu t b n cu n sách “Tác ng c a các Hi p nh WTO i v i các n c ang phát tri n” v i mong mu n cung c p nh ng thông tin b ích cho các quan qu n lý nhà n c c ng nh các doanh nghi p trong vi c t n d ng c các c h i và v t qua c các thách th c khi Vi t Nam tr thành thành viên WTO. Cu n sách này là k t qu nghiên c u công phu c a U ban Th ng m i Qu c gia Thu i n (NBT), trong ó gi i thi u h t s c cô ng v H th ng th ng m i a biên, trình bày ng n g n và phân tích tác ng c a t ng Hi p nh c a WTO i v i các n c ang phát tri n t ó nêu b t nh ng l i ích mà các n c ang phát tri n có th thu c c ng nh các thách th c có th ph i t qua. Nhân d p này, y ban qu c gia v H p tác kinh t qu c t xin chân thành c m n Chính ph Th y i n, thông qua C quan H p tác phát tri n qu c t Thu i n (SIDA) và U ban Th ng m i Qu c gia Thu i n, ã h p tác và h tr y ban qu c gia v H p tác kinh t qu c t trong th i gian qua, trong ó có vi c xu t b n cu n sách tham kh o r t b ích này. T ng th ký UBQG v HTKTQT Th tr ng Th ng m i ng V n T 3
  5. L it a T ch c Th ng m i th gi i (WTO) c thành l p vào n m 1995, là k t qu c a Vòng àm phán Th ng Uruguay trong khuôn kh Hi p nh chung v Thu quan và Th ng m i (GATT). Trong nh ng n m sau ó, các t ch c phê phán WTO ã kêu g i ánh giá tác ng c a các hi p nh WTO i v i các n c ang phát tri n tr c khi b t u vòng àm phán th ng m i ti p theo. Trong báo cáo này, U ban Th ng m i qu c gia trình bày quan i m riêng c a mình v tác ng c a các hi p nh WTO i v i các n c ang phát tri n d a trên nh ng nghiên c u và phân tích hi n có. B n báo cáo c so n th o theo yêu c u c a Qu c h i Th y i n. Ph n l n báo cáo t p trung vào vi c xem xét l i v i m c ích t p h p tài li u và phân tích vi c các n c ang phát tri n ã ch u nh h ng c a WTO nh th nào. Theo ó, báo cáo t p trung vào vi c ánh giá h qu c a nh ng quy nh hi n hành c a WTO, nh th ng m i hàng hóa, th ng m i d ch v , quy ns h u trí tu và gi i quy t tranh ch p mà không c p tr c ti p t i các v n liên quan t i Vòng àm phán Doha hi n nay. Stockholm, tháng 3/2004 Peter Kleen T ng giám c 4
  6. Nhóm nghiên c u Báo cáo này là k t qu óng góp c a m t nhóm nghiên c u mà h u h t là các cán b ph trách các v n WTO t i U ban Th ng m i qu c gia. Peter Kleen ph trách Ban ch o, trong ó có Elisabeth Dahlin và Gunnar Fors. Ingrid Jegou là tr ng d án. Cùng v i Per Altenberg, Jegou còn là ng i biên t p báo cáo này. Annika Widell, Maria Liungman và Ingrid Lindeberg có vai trò biên t p trong t ng giai o n nghiên c u. Các thành viên tham gia nghiên c u: Per Altenberg (Các hi p nh th ng m i song ph ng và khu v c), Christer Arvius (Hi p nh TBT), Mattias Bjorklid Chu (Hi p nh v Mua s m chính ph ), Agnès Courades Allebeck (Hi p nh TRIPS), Helena Detlof (Hi p nh v T v ), Elisabeth Florell (Gi m thu quan i v i hàng hóa phi nông nghi p), Hans Flykt (Hi p nh v Công ngh thông tin), Hilda Fridh (Hi p nh v Ch ng bán phá giá), Marcus Hellqvist (Hi p nh v Giám nh hàng hoá tr c khi x p hàng), Henrick Isakson (Hi p nh v Hàng d t và may m c, Hi p nh v Th t c c p phép nh p kh u), Anna Jansson (Hi p nh v Quy t c xu t x ), Andrew Jenks (Các hi p nh th ng m i song ph ng và khu v c), Maria Johem (Hi p nh v nh giá h i quan), Maria Liungman (Gi m thu quan i v i hàng hóa phi nông nghi p), Ulrika Lyckman Alnered (Hi p nh v Quy t c xu t x ), Bo Magnusson (Hi p nh v Nông nghi p, Hi p nh SPS), Magnus Nikkarinen (Hi p nh v Nông nghi p), Hakan Nordstrom (H th ng th ng m i a ph ng, gi m thu quan i v i hàng phi nông nghi p), Magnus Rentzhog (Hi p nh GATS), Carl Michael Simon (Tho thu n v Gi i quy t tranh ch p, Hi p nh TRIPS), Annika Widell (Hi p nh v Tr c p và Các bi n pháp i kháng, Hi p nh v Mua bán máy bay dân d ng), và Gunvor Akerblom (Hi p nh v Tr c p và Các bi n pháp i kháng, Hi p nh v Mua bán máy bay dân d ng). Cu i cùng, r t nhi u cá nhân và t ch c, c t i Th y i n và qu c t , ã óng góp nh ng thông tin và quan i m có giá tr cho nghiên c u này. 5
  7. Tóm t t Theo yêu c u c a Qu c h i Th y i n, U ban Th ng m i qu c gia ã phân tích tác ng c a các hi p nh WTO hi n hành và h th ng WTO i v i các n c ang phát tri n cho n nay. Nh n nh chung c a U ban Th ng m i qu c gia là m t s hi p nh c ký k t trong khuôn kh c a GATT và WTO ã góp ph n c i thi n kh n ng ti p c n th tr ng cho các n c ang phát tri n và gia t ng th ng m i c a h . V i t cách là thành viên c a WTO, các n c ang phát tri n có nhi u c h i t t h n tham gia vào th ng m i th gi i và h i nh p n n kinh t th gi i. WTO c ng ã t o ra m t khuôn kh cho th ng m i th gi i v i kh n ng d tính tr c cao h n và ít b áp t h n - nh ng c i m có l i r t nhi u cho các n c ang phát tri n. Trong khi ó, U ban Th ng m i qu c gia c ng ghi nh n là có nh ng khó kh n trong vi c rút ra nh ng k t lu n chung khi xác nh tác ng c a các hi p nh WTO i v i các n c ang phát tri n. Các n c ang phát tri n là m t nhóm n c l n và không ng nh t, các giai o n phát tri n khác nhau và có các nhu c u và l i ích khác nhau. H n n a, khi xem xét m i quan h gi a th ng m i và phát tri n, có nhi u y u t có vai trò tác ng nh s n nh v chính tr , kinh t và xã h i, pháp tr , c s h t ng, v trí a lý, tình tr ng y t , trình giáo d c và chính sách tái phân ph i c a chính ph . Hàng hóa phi nông nghi p - GATT và các hi p nh khác Các n c ang phát tri n ã giành c kh n ng thâm nh p t t h n vào th tr ng c a các n c phát tri n và các n c ang phát tri n khác nh vi c c t gi m thu quan trong khuôn kh c a GATT và WTO. Nguyên t c c b n c a WTO là i x công b ng (nguyên t c “T i hu qu c”), i u này có ngh a là trong m t s ngành, các n c ang phát tri n là thành viên c a WTO t ng c quy n ti p c n th tr ng c a các n c khác mà không c n ph i tuân theo nguyên t c có i có l i. Tuy nhiên, vi c c t gi m thu quan l i ít h n áng k trong m t s ngành c bi t quan tr ng i v i các n c ang phát tri n, ngh a là v th c ch t các nhà xu t kh u các n c ang phát tri n ph i ch u m c thu quan cao h n so v i các nhà xu t kh u các n c phát tri n. H n n a, thu quan các n c ang phát tri n nhìn chung còn cao h n so v i các n c phát tri n; i u này ti p t c h n ch t ng tr ng th ng m i, ít nh t là gi a các n c ang phát tri n. Các hi p nh b sung c a GATT M t s hi p nh b sung c a GATT i u ch nh các l nh v c nh nh giá h i quan, các hàng rào k thu t i v i th ng m i, tr c p, các bi n pháp an toàn th c ph m và s c kh e c a ng, th c v t, các bi n pháp t v . Theo ánh giá c a U ban Th ng m i qu c gia, các hi p nh này c i thi n kh n ng ti p c n th tr ng và ch ng l i ch ngh a b o h tùy ti n. Tuy nhiên, b n báo cáo này nh n m nh n nh ng khó kh n trong vi c xác nh v m t th c nghi m nh ng tác ng c a các hi p nh b sung này. 6
  8. Các hi p nh m i Cùng th i gian WTO c thành l p vào n m 1995, khuôn kh th ng m i a ph ng này c b sung thêm m t s hi p nh m i gi i quy t nhi u l nh v c, trong ó có th ng m i d ch v , quy n s h u trí tu liên quan n th ng m i (TRIPS), th ng m i hàng d t may và hàng nông s n. Các hi p nh này v a tác ng tích c c v a tác ng tiêu c c i v i các n c ang phát tri n: - i v i hàng nông s n và d ch v , kh n ng ti p c n th tr ng m i ch t ng lên ôi chút. Tuy nhiên, Hi p nh v Nông nghi p và Hi p nh chung v Th ng m i d ch v (GATS) ã xác l p c m t khuôn kh cho các cu c àm phán trong t ng lai và t o ra m t m c b o mt i thi u i v i m c a th tr ng. - Vi c xoá b qu n lý i v i th ng m i hàng d t may d ki n s làm t ng kh n ng ti p c n th tr ng nói chung i v i các n c ang phát tri n k t n m 2005. Theo d ki n, m t s n c ang phát tri n có kh n ng c nh tranh v hàng xu t kh u s t ng th ph n c a mình. Tuy nhiên, m t s n c khác kém c nh tranh h n có th s b m t th ph n t vi c xoá b qu n lý. - Hi p nh TRIPS có th mang ngu n l i cho nh ng n c ang phát tri n có trình công ngh cao, nh ng l i t o ra gánh n ng tài chính kh ng l cho nh ng n c ang phát tri n nghèo có n n tài chính công y u kém. Gánh n ng này m t ph n do nh ng chi phí m t l n xây d ng h th ng lu t c n thi t v quy n s h u trí tu , và m t ph n là do chi phí th ng xuyên cho vi c b o m tuân th pháp lu t. H th ng gi i quy t tranh ch p c a WTO U ban Th ng m i qu c gia có quan i m cho r ng h th ng gi i quy t tranh ch p c a WTO ã nâng cao kh n ng các n c ang phát tri n giám sát vi c th c hi n các cam k t th ng m i mà các i tác th ng m i ã a ra. So v i GATT, các n c ang phát tri n kh i ki n nhi u h n d i h th ng WTO và theo u i các v ki n v i m c thành công cao h n. Tuy nhiên, các bi n pháp tr ng ph t trong h th ng gi i quy t tranh ch p này v n ch gi i h n trong nh ng e d a tr ng ph t th ng m i - i u gây b t l i cho các n c ang phát tri n vì h không s c dám e d a hàng nh p kh u c a mình theo cách ó. Tuy nhiên, cho n nay, ây không ph i là m t v n l n vì các siêu c ng kinh t , nh Hoa K và EU, th ng v n tuân th các quy t nh c a WTO dù h thua ki n. Chi phí c a các hi p nh WTO i v i các n c ang phát tri n Chi phí chính c a các hi p nh WTO i v i các n c ang phát tri n g n li n v i các yêu c u v vi c th c hi n, nh h th ng lu t m i, t ng c ng i u hành và h th ng b o m tuân th . Do ó, cho dù m c ích c a m t hi p nh là t t, song nó v n có nguy c tr thành m t gánh n ng v i các n c ang phát tri n có ngu n l c h n h p. Vì các n c ch m phát tri n (LDCs) c mi n tr nhi u trong s nh ng yêu c u này, nên nh ng n c b nh h ng nhi u nh t b i các 7
  9. chi phí ó là nh ng n c ang phát tri n nghèo không c x p vào nhóm n c LDCs. H n n a, các chi phí ó khác nhau gi a các hi p nh. Ví d , Hi p nh TRIPS òi h i chi phí r t l n các bên có th áp ng nh ng tiêu chu n t i thi u nh t nh v lu t pháp và hành chính. Hi p nh v nh giá h i quan òi h i nhi u n c ang phát tri n ph i u t vào h th ng qu n lý h i quan. Ng c l i, GATS là m t hi p nh t ng i “ít t n kém”, vì nó d a trên nguyên t c mà các n c ch a ra nh ng cam k t mà h s n lòng th c hi n. K t lu n K t lu n c a U ban Th ng m i qu c gia là WTO ã góp ph n gi m b t các hàng rào th ng m i và thúc y th ng m i th gi i trong m t s l nh v c, nh ng còn r t nhi u i u ph i làm trong m t s ngành mà các n c ang phát tri n có l i ích l n. i u này c bi t úng i v i th ng m i d ch v và nông s n – nh ng ngành hi n v n còn b qu n lý n ng n h u h t các n c. c ng Báo cáo này nghiên c u t ng hi p nh WTO m t cách riêng l . Cu i phân tích c a m i hi p nh u có m t k t lu n ng n g n. Tóm l c các k t lu n c a U ban Th ng m i qu c gia a ra ph n cu i báo cáo. 8
  10. M cl c L i t a ............................................................................................................... 1 Nhóm nghiên c u ................................................................................................2 Tóm t t................................................................................................................3 M c l c ...............................................................................................................6 1. Gi i thi u ......................................................................................................11 1.1 Nhi m v .................................................................................................11 1.2 Khuôn kh nhi m v ...............................................................................11 1.3 Các nh ngh a.........................................................................................12 1.4 M t phân tích ph c t p ............................................................................13 Tài li u tham kh o.............................................................................................14 2. H th ng th ng m i a ph ng ...................................................................15 2.1. S ki n l ch s ........................................................................................16 2.1.1. Th i k tr c Chi n tranh th gi i th nh t ....................................16 2.1.2. Th i k gi a hai cu c chi n tranh ....................................................16 2.1.3. nh hình tr t t kinh t sau chi n tranh...........................................17 2.2. K nguyên c a GATT ............................................................................19 2.2.1. T hi p nh t i th ch ...................................................................19 2.2.2. Các nguyên t c ch y u ...................................................................19 2.2.3. Các cu c àm phán v thu quan .....................................................21 2.2.4. Các quy nh c m r ng.............................................................22 2.2.5 S thành viên t ng lên.......................................................................23 2.2.6. ix c bi t i v i các n c ang phát tri n..............................25 2.2.7. T GATT t i WTO..........................................................................27 2.3. T ch c Th ng m i th gi i (WTO) .....................................................28 2.3.1. Hi p nh WTO ...............................................................................28 2.3.2. Các ch c n ng c a WTO .................................................................29 Tài li u tham kh o .....................................................................................32 3. Th ng m i hàng hóa....................................................................................33 Các hi p nh t ng c ng ti p c n th tr ng.....................................................33 3.1. Gi m thu quan i v i hàng hóa phi nông nghi p trong GATT .............33 3.1.1. B i c nh...........................................................................................33 3.1.2. Mô t các quy nh c t gi m thu quan trong GATT........................34 3.1.3. Các cu c àm phán v thu quan i v i hàng hóa phi nông nghi p trong 3.1.4. Tác ng c a c c u thu quan i v i các n c ang phát tri n .... .38 3.1.5. Tác ng c a vi c gi m thu quan i v i ngu n thu t th ng m i và h i quan t i các n c ang phát tri n ....................................................41 3.1.6. K t lu n ...........................................................................................46 Tài li u tham kh o .....................................................................................47 3.2. Hi p nh v Công ngh Thông tin (ITA) ...............................................49 3.2.1. B i c nh...........................................................................................49 3.2.2. Mô t ITA........................................................................................49 3.2.3. Tác ng i v i các n c ang phát tri n .......................................50 3.2.4. K t lu n ...........................................................................................51 9
  11. Tài li u tham kh o .....................................................................................51 3.3. Hi p nh v Hàng d t và may m c.........................................................52 3.3.1. B i c nh...........................................................................................52 3.3.3. Tác ng i v i các n c ang phát tri n .......................................59 3.3.4. K t lu n ...........................................................................................63 Tài li u tham kh o .....................................................................................65 3.4. Hi p nh v Nông nghi p ......................................................................67 3.4.1. B i c nh...........................................................................................67 3.4.2. Mô t Hi p nh v Nông nghi p .....................................................68 3.4.3. Tác ng i v i các n c ang phát tri n .......................................72 3.4.4. K t lu n ...........................................................................................88 Tài li u tham kh o .....................................................................................90 3.5. Hi p nh v Th ng m i máy bay dân d ng..........................................93 3.5.1. Mô t Hi p nh ...............................................................................93 3.5.2. Tác ng i v i các n c ang phát tri n .......................................94 3.5.3. K t lu n ...........................................................................................94 3.6. Hi p nh v Mua s m chính ph (GPA) ................................................95 3.6.1. B i c nh...........................................................................................95 3.6.2. Mô t GPA.......................................................................................95 3.6.3. Tác ng i v i các n c ang phát tri n .......................................96 3.6.4. K t lu n ...........................................................................................97 Tài li u tham kh o .....................................................................................97 Các hi p nh s sung................................................................................98 3.7. Hi p nh v nh giá h i quan (CVA) ...................................................98 3.7.1. B i c nh...........................................................................................98 3.7.2. Mô t CVA ......................................................................................98 3.7.3. Tác ng i v i các n c ang phát tri n ..................................... 100 3.7.4. K t lu n ......................................................................................... 103 Tài li u tham kh o ................................................................................... 104 3.8. Hi p nh v Quy t c xu t x ............................................................... 106 3.8.1. B i c nh......................................................................................... 106 3.8.2. Mô t Hi p nh v Quy t c xu t x ............................................... 107 3.8.3. Tác ng i v i các n c ang phát tri n ..................................... 108 3.8.4. K t lu n ......................................................................................... 109 Tài li u tham kh o ................................................................................... 110 3.9. Hi p nh v Th t c c p phép nh p kh u (ILP) ................................... 112 3.9.1. B i c nh......................................................................................... 112 3.9.2. Mô t ILP....................................................................................... 112 3.9.3. Tác ng i v i các n c ang phát tri n ..................................... 113 3.9.4. K t lu n ......................................................................................... 115 Tài li u tham kh o ................................................................................... 115 3.10. Hi p nh v Giám nh hàng hoá tr c khi x p hàng (Hi p nh PSI)116 3.10.1. B i c nh....................................................................................... 116 3.10.2. Mô t Hi p nh PSI .................................................................... 117 3.10.3. Tác ng i v i các n c ang phát tri n ................................... 119 10
  12. 3.10.4. K t lu n ....................................................................................... 121 Tài li u tham kh o ................................................................................... 121 3.11. Hi p nh v Các hàng rào k thu t i v i th ng m i (Hi p nh TBT) ........................................................................................................... 123 3.11.1. B i c nh....................................................................................... 123 3.11.2. Mô t Hi p nh TBT................................................................... 124 3.11.3. Tác ng i v i các n c ang phát tri n ................................... 125 3.11.4. K t lu n ....................................................................................... 128 Tài li u tham kh o ................................................................................... 129 3.12. Hi p nh v vi c áp d ng các bi n pháp ki m d ch ng th c v t (Hi p nh SPS) .................................................................................................... 130 3.12.1. B i c nh....................................................................................... 130 3.12.2. Mô t Hi p nh SPS.................................................................... 131 3.12.3 Tác ng i v i các n c ang phát tri n ................................... 135 3.12.4 K t lu n ........................................................................................ 138 Tài li u tham kh o ................................................................................... 139 3.13. Hi p nh v Tr c p và Các bi p pháp i kháng (Hi p nh SCM) .. 140 3.13.1. B i c nh....................................................................................... 140 3.13.2. Mô t Hi p nh SCM.................................................................. 141 3.13.3. Tác ng i v i các n c ang phát tri n ................................... 143 3.13.4. K t lu n ....................................................................................... 147 Tài li u tham kh o ................................................................................... 147 3.14. Hi p nh v Ch ng bán phá giá ......................................................... 148 3.14.1. B i c nh....................................................................................... 148 3.14.2. Mô t Hi p nh v Ch ng bán phá giá ........................................ 149 3.14.3. Tác ng i v i các n c ang phát tri n ................................... 151 3.14.4. K t lu n ....................................................................................... 156 Tài li u tham kh o ................................................................................... 157 3.15. Hi p nh v T v ............................................................................. 159 3.15.1. B i c nh....................................................................................... 159 3.15.2. Mô t Hi p nh ........................................................................... 159 3.15.3. Tác ng i v i các n c ang phát tri n ................................... 160 3.15.4. K t lu n ...................................................................................... 163 Tài li u tham kh o ................................................................................... 163 3.16. Hi p nh v Các bi n pháp u t liên quan t i th ng m i (TRIMs) 164 3.16.1. B i c nh....................................................................................... 164 3.16.2. Mô t Hi p nh ........................................................................... 164 3.16.3. Tác ng i v i các n c ang phát tri n ................................... 165 3.16.4. K t lu n ....................................................................................... 167 Tài li u tham kh o ................................................................................... 168 4. Hi p nh chung v Th ng m i d ch v (GATS) ....................................... 170 4.1. B i c nh ............................................................................................... 170 4.2. Mô t Hi p nh.................................................................................... 173 4.2.1. Nh ng ngh a v chung................................................................... 174 4.2.2. Nh ng cam k t c th .................................................................... 176 11
  13. 4.3. Tác ng i v i các n c ang phát tri n............................................ 177 4.3.1. T ng c ng kh n ng d báo ........................................................ 177 4.3.2. i x t i hu qu c........................................................................ 178 4.3.3. Minh b ch h n và gi m tham nh ng .............................................. 178 4.3.4. Chi phí vi c th c thi và công vi c àm phán .................................. 178 4.3.5. GATS và t do hóa m c a th tr ng ........................................... 178 4.3.6. Quy nh trong n c ...................................................................... 182 4.3.7. GATS và các d ch v công............................................................. 183 4.3.8. Gi i quy t tranh ch p ..................................................................... 183 4.4. K t lu n ............................................................................................... 183 Tài li u tham kh o....................................................................................... 184 5. Hi p nh v các khía c nh liên quan n th ng m i c a Quy n s h u trí tu (TRIPS) ..................................................................................................... 188 5.1. B i c nh ............................................................................................... 188 5.2. Mô t Hi p nh TRIPS ........................................................................ 190 5.2.1. Ph m vi và n i dung c a Hi p nh TRIPS .................................... 190 5.2.2. ix c bi t và i x phân bi t i v i các n c ang phát tri n191 5.2.3. Th c thi Hi p nh TRIPS các n c ang phát tri n ................... 192 5.3. Tác ng i v i các n c ang phát tri n............................................ 193 5.3.1. Thông tin chung trong các phân tích v TRIPS và các n c ang phát tri n......................................................................................... 193 5.3.2. Tác ng i v i ngân sách chính ph ................................................... 194 5.3.3. Nh ng tác ng v m t kinh t trong th i k b o v : các dòng tài chính t i ng i n m quy n s h u .................................................................... 196 5.3.4. Tác ng kinh t trong dài h n: th ng m i, u t và t ng tr ng 196 5.3.5. Chuy n giao công ngh .................................................................. 198 5.3.6. M c a ngành d c ph m.............................................................. 199 5.3.7. Nông nghi p và các ngu n sinh h c ............................................... 202 5.4. K t lu n ................................................................................................ 210 Tài li u tham kh o....................................................................................... 212 6. Gi i quy t tranh ch p................................................................................... 217 6.1. B i c nh ............................................................................................... 217 6.2. Mô t th t c gi i quy t tranh ch p ....................................................... 217 6.2.1. Các i u kho n chung .................................................................... 217 6.2.2. ix c bi t và i x phân bi t................................................ 218 6.3. Tác ng i v i các n c ang phát tri n............................................ 219 6.3.1. Gi i quy t tranh ch p c a WTO so v i gi i quy t tranh ch p c a GATT...................................................................................................... 219 6.3.2. Các n c ang phát tri n kh i ki n nhi u h n WTO................... 220 6.3.3…. và thành công l n h n ................................................................ 221 6.3.4. H th ng này có hi u qu i v i các n c ang phát tri n t ng t nh i v i các n c phát tri n?.............................................................. 221 6.3.5. Nh ng v n i v i các n c ang phát tri n.............................. 222 6.4. K t lu n ................................................................................................ 224 12
  14. Tài li u tham kh o....................................................................................... 224 7. Các i u kho n trong WTO v các hi p nh th ng m i song ph ng và khu v c .................................................................................................................. 227 7.1. B i c nh ............................................................................................... 227 7.2. i u ki n c a WTO i v i các hi p nh song ph ng và khu v c ..... 229 7.3. Tác ng i v i các n c ang phát tri n............................................ 229 7.4. K t lu n ................................................................................................ 232 Tài li u tham kh o....................................................................................... 232 8. c ng th o lu n và các k t lu n ............................................................. 233 8.1. Tác ng chung c a các hi p nh WTO............................................... 233 8.2. Tác ng c a các hi p nh WTO i v i các nhóm n c theo vùng a lý và theo m c phát tri n.................................................................. 237 Ph l c 1. Ch vi t t t ................................................................................. 239 Ph l c 2. Ch s phát tri n con ng i c a UNDP, 2003.............................. 241 M c phát tri n con ng i cao ................................................................. 241 M c phát tri n con ng i trung bình ...................................................... 242 M c phát tri n con ng i th p ................................................................ 244 13
  15. 1. Gi i thi u 1.1. Nhi m v Trong vài n m qua ã xu t hi n m t s yêu c u, c Th y i n l n qu c t , v m t ánh giá v tác ng c a các hi p nh WTO i v i các n c ang phát tri n, tr c khi di n ra vòng àm phán m i trong khuôn kh WTO. Nh ng tài li u hi n có trong l nh v c này h u nh không t p trung và ít a ra m t b c tranh chính th c v tác ng c a các hi p nh WTO i v i các n c ang phát tri n. Trong b i c nh này, n m 2003, Qu c h i Th y i n ã yêu c u U ban Th ng m i qu c gia ti n hành th c hi n m t ánh giá sâu r ng v tác ng c a các hi p nh WTO i v i các n c ang phát tri n. Báo cáo này a ra m t t ng quan và ánh giá các phân tích h c thu t hi n có trong l nh v c này, c ng nh các phân tích do các t ch c Th y i n và qu c t th c hi n. Thêm vào ó, các k t lu n c rút ra t báo cáo này d a trên kinh nghi m c a b n thân chúng tôi trong l nh v c nghiên c u. M c tiêu c a nghiên c u là ánh tác ng c a các hi p nh WTO i v i các n n kinh t c a các n c ang phát tri n và tri n v ng t c s phát tri n b n v ng. Trong s các y u t c nghiên c u có m c a th tr ng; th ng m i; ngân sách; GDP; tình tr ng nghèo ói và phân ph i thu nh p; n ng l c th ch ; các chi phí, ti t ki m hay nh ng l i ích thu c t vi c th c hi n các hi p nh WTO. H n n a, báo cáo còn xem xét các tác ng c a s khác bi t có th th y c gi a các nhóm n c ang phát tri n. Nh ng nghiên c u tình hu ng v tác ng c a các hi p nh WTO khác nhau c ng c trình bày. Vi c xác nh m i quan h nhân qu gi a các hi p nh WTO và các tác ng c a chúng là m c tiêu tr ng tâm. 1.2 Khuôn kh nhi m v M c tiêu c a báo cáo là phân tích nh ng tác ng c a các hi p nh WTO i v i các n c ang phát tri n. i u ó có ngh a là báo cáo không phân tích các l i th và b t l i th c a th ng m i qu c t v m t lý thuy t. Tuy nhiên, nói m t cách ng n g n, U ban Th ng m i qu c gia cho r ng th ng m i t do và m c a là m t trong nh ng công c quan tr ng góp ph n t c t ng tr ng kinh t .1 T ng tr ng kinh t , v ph n mình, cùng v i các bi n pháp khác, có th thúc y phát tri n b n v ng v kinh t , xã h i và môi tr ng. i u này c ph n ánh trong các chính sách c a nhi u n c ang phát tri n, trong ó các chính sách th ng m i th ng là nh ng v n u tiên, ngay c khi là m t ph n nh c a chi n l c phát tri n. Báo cáo này không phân tích nh ng tác ng chung c a th ng m i i v i các n c ang phát tri n. V m t t nhiên, trong h u h t các tr ng h p, r t khó có th phân bi t gi a tác ng c a các hi p nh WTO và tác ng c a th ng m i nói chung, c bi t là vì th c t chúng ta không bi t i u gì s x y ra n u WTO 1 y ban Th ng m i qu c gia và Sida (2002). V t ng quan các tranh lu n kinh t v th ng m i, t ng tr ng và phát tri n, xem Bigsten (2003) 14
  16. không t n t i. Tuy nhiên, m c tiêu c a chúng tôi là t p trung vào nh ng tác ng c th c a các hi p nh WTO. Nghiên c u này t p trung vào nh ng tác ng i v i các n c ang phát tri n. Tuy nhiên, khó có th nói rõ v nh ng tác ng i v i các nhóm dân c khác nhau trong các n c ang phát tri n, vì i u này ph thu c vào chính sách trong n c c a t ng n c v , ví d , gi m nghèo, phân ph i thu nh p, giáo d c, y t , v.v.. i u mà báo cáo này th c hi n là gi i thích các y u t c th có tác ng t i các nhóm dân c (nh nghèo ói, an toàn th c ph m, vi c làm và bình ng gi i), trong nh ng tr ng h p mà U ban Th ng m i qu c gia tìm c các phân tích phù h p v i các v n này. M c tiêu c a nghiên c u là tóm l c nh ng tác ng c a các hi p nh WTO i v i các n c ang phát tri n cho t i nay. Vì lý do ó, báo cáo ch y u t p trung nhìn l i quá kh . Do ó, các vòng àm phán g n ây không c th o lu n. B t k m t k t qu nào t các vòng àm phán g n ây liên quan t i l nh v c th ng m i truy n th ng, hay trong các l nh v c hoàn toàn m i nh cái g i là “v n Singapore” ( u t , c nh tranh, minh b ch trong mua s m chính ph và thu n l i hoá th ng m i), n m ngoài m c tiêu c a báo cáo này. Các v n môi tr ng c ng n m ngoài m c tiêu báo cáo. Các lo i tính toán kinh t l ng c s d ng c tính nh ng tác ng trong t ng lai c a các hi p nh WTO i v i các n c ang phát tri n ch chi m m t ph n nh trong báo cáo. Tuy nhiên, i v i m t s hi p nh WTO nh t nh, nh nh ng hi p nh m i, ch có r t ít ánh giá vì th c t là các hi p nh này ch a c th c thi m t cách y nên chúng tôi s d ng m t s nghiên c u ánh giá h qu t ng lai c a chúng. Báo cáo c ng a ra ví d v các y u t mà U ban Th ng m i qu c gia ph i nghiên c u. Có th nói, báo cáo c ng ph i phân bi t gi a nh ng tác ng i v i các n c ang phát tri n ho c các nhóm n c ang phát tri n. U ban Th ng m i qu c gia ghi nh i u này trong quá trình nghiên c u và ã th hi n trong báo cáo các y u t c minh h a và phân bi t tác ng gi a các n c ang phát tri n khác nhau và gi a các nhóm n c ang phát tri n. Tuy nhiên, khi th c hi n nghiên c u này m i th y r ng m t s y u t ch a c nghiên c u nhi u trong các tài li u chuyên môn. Vi c thi u k t n i tr c ti p gi a các chính sách th ng m i và các y u t c nghiên c u có th là m t lý do quan tr ng gi i thích i u này. T p h p các hi p nh WTO ã tr nên s sau nhi u th p k àm phán và àm phán l i. Có nhi u lý do cho th yrõ ràng không th phân tích t ng i u kho n riêng l và t ng tác ng c a các hi p nh này i v i các n c ang phát tri n. U ban Th ng m i qu c gia ã ch n th c hi n phân tích theo chi u r ng v t t c các hi p nh WTO liên quan t i th ng m i hàng hóa, d ch v , quy n s h u trí tu và gi i quy t tranh ch p, c ng nh nh ng i u kho n c th n i b t trong GATT c coi là có t m quan tr ng c bi t. 1.3 Các nh ngh a 15
  17. Khái ni m “các n c ang phát tri n” là không rõ ràng trong b i c nh c a WTO. Không có m t tiêu chí chính th c nào i v i vi c nh ngh a m t n c ang phát tri n. Thay vào ó, m i n c thành viên có th t ch n cho mình v trí là m t n c phát tri n hay n c ang phát tri n. Trong WTO, hi n có kho ng 100 n c ang phát tri n. M t lý do t i sao không th th hi n chính xác h n là vì các n c có th có nh ng a v khác nhau trong các hi p nh khác nhau. Nói cách khác, các n c có th c phân lo i là n c ang phát tri n trong hi p nh này và là n c phát tri n trong m t hi p nh khác. Khái ni m “các n c ang phát tri n” c s d ng trong báo cáo này là ch các n c ã ch n th b c này trong WTO. Tuy nhiên, các n c ang phát tri n là m t nhóm không ng nh t có m c phát tri n, n ng l c s n xu t khác nhau, v.v.. Do v y, U ban Th ng m i qu c gia cho r ng không úng n u n gi n coi các n c ang phát tri n là m t nhóm n l . Theo ó, Ph l c kèm theo báo cáo này cho th y Ch ng trình Phát tri n Liên h p qu c (UNDP) ã phân lo i các n c theo m c phát tri n con ng i c g i là Ch s Phát tri n con ng i (HDI). Tài li u tham kh o c a ra i v i ch s này n m trong b n báo cáo. M t i m n a là các n c ã tr thành thành viên c a EU vào ngày 1/5/2004 và các n c là ng viên c a EU (Bulgaria, Croatia, Romania, Th Nh K ), không c coi là “các n c ang phát tri n” do m c tiêu c a báo cáo. LDC là thu t ng c Liên h p qu c s d ng ch “các n c kém phát tri n”. Vi c m t n c ang phát tri n có c coi là m t LDC hay không c xác nh d a trên m c thu nh p, i u ki n c a ngu n nhân l c (tu i th trung bình k v ng, m c dinh d ng, trình giáo d c và trình c vi t) và m c khác bi t v kinh t . Hi n t i, có 49 LDC trên th gi i, trong ó có 32 n c là thành viên c a WTO. Các LDC c li t kê Ph l c 2. Khái ni m “phát tri n b n v ng” ang ngày càng có ý ngh a l n h n i v i vi c ho ch nh chính sách. ý t ng c n b n v các v n phát tri n và môi tr ng ph i c gi i quy t theo ph ng cách th ng nh t l n u tiên hình thành t i H i ngh Liên h p qu c v Môi tr ng con ng i di n ra t i Stockholm n m 1972. Tuy nhiên, khái ni m th c t c a phát tri n b n v ng c a ra u tiên vào n m 1987 trong báo cáo “T ng lai chung c a chúng ta”c a H i ng Brundland. Báo cáo này a ra nh ngh a: “Phát tri n b n v ng là s phát tri n th a mãn nhu c u c a hi n t i mà không làm ph ng h i t i kh n ng th a mãn nhu c u c a các th h t ng lai”. N m 1998, b tr ng các n c OECD nh t trí gi i thích phát tri n b n v ng theo m t cách nhìn r ng h n, bao g m c các ph ng di n kinh t , xã h i và môi tr ng.2 Báo cáo này t p trung vào hai ph ng di n kinh t và xã h i. 1.4 M t phân tích ph c t p Phân tích và ánh giá tác ng c a các hi p nh WTO i v i các n c ang phát tri n là m t công vi c ph c t p v nhi u khía c nh. Do ó, khi c báo cáo này, có th th y m t s khó kh n mà chúng tôi g p ph i khi th c hi n công vi c: 2 V các th o lu n sâu h n, xem y ban Th ng m i qu c gia (2001). 16
  18. • Làm th nào phân bi t gi a GATT và WTO? M t ph n quan tr ng c a các quy nh và nguyên t c trong các hi p nh WTO là d a vào nh ng gì ã c hình thành n m 1948, khi thành l p GATT. Nh ng quy nh này sau ó, trong su t n a th k qua, ã c m r ng và b sung. Tác ng c a các hi p nh WTO i v i các n c ang phát tri n do ó có th c truy nguyên t th i i m u tiên và không ch n thu n trong giai o n sau 1995, khi WTO c thành l p. • Làm th nào phân bi t gi a WTO và các quá trình t do hóa th ng m i khác? M t khó kh n khác là xác l p các m i quan h nhân qu xác nh xem li u nh ng tác ng c a t do hóa th ng m i i v i các n c ho c nhóm n c khác nhau có th c truy nguyên tr c ti p t các hi p nh WTO hay không. Do ó, thách th c là phân bi t tác ng c a các y u t không liên quan t i WTO, nh các c i cách c c u trong n c, s hi n h u c a các hi p nh th ng m i song ph ng và khu v c, hay t do hóa th ng m i n ph ng. • Tác ng trong ng n h n hay dài h n? M t y u t khác làm cho phân tích tr nên ph c t p là các tác ng c a các hi p nh WTO khác nhau theo th i gian. M t cam k t WTO có th là ngu n l c m nh m trong ng n h n, trong khi các l i ích ch có th xu t hi n trong dài h n. H n n a, m t s hi p nh c nghiên c u trong báo cáo này ch gói g n m t cách t ng i các khái ni m th ng m i m i và các cam k t c p a ph ng, nh TRIPS. Trong m t s tr ng h p, các cam k t này ch a có hi u l c nên các k t qu k v ng ch a c ghi l i. • Có ph i t t c các n c ang phát tri n u b tác ng nh nhau? Cu i cùng, không th ánh giá t t c các n c ang phát tri n gi ng nhau. Các n c ang phát tri n là m t nhóm bao g m r t nhi u n c và không ng nh t, v i m c thu nh p r t khác nhau, c i m th ng m i, quy n l i và nh ng u tiên c ng khác nhau. Nh v y, tác ng c a các hi p nh riêng bi t là khác nhau gi a các n c. V i các y u t nh v y, chúng tôi trình bày ánh giá c a mình v tác ng c a các hi p nh WTO i v i các n c ang phát tri n. ánh giá này d a vào phân tích các nghiên c u hi n h u, t n c ngoài c ng nh t i Th y i n, và b ng nh ng kinh nghi m và tri th c c a chính b n thân chúng tôi. Tài li u tham kh o Bigsten, Arne. 2003. “Globalisering och ekonomisk utveckling”, Ekonomisk Debatt, 31:2, trang18-33. U ban Th ng m i qu c gia. 2001. “Handel och hallbar utveckling i ett integrerat perspektiv: slutyttrade”. Dnr 199-2323-001. 17
  19. U ban Th ng m i qu c gia và Sida. 2002. “En samlad ansats for att uppfylla utvecklings dimensionen i Doha-deklartionen -forslad till svenskt agerande”. 18
  20. 2. H th ng th ng m i a ph ng • GATT có hi u l c vào n m 1948 v i 23 n c ký k t, trong ó có 12 n c ang phát tri n. ây c coi ch là m t hi p nh t m th i, vì ng i ta có ý nh r ng GATT s d n d n tr thành m t b ph n trong m t c quan l n h n c a Liên h p qu c là T ch c Th ng m i qu c t (ITO), có trách nhi m bao hàm trong các l nh v c th ng m i hàng hóa và d ch v , u t , c nh tranh, lu t lao ng, v.v. Tuy nhiên, d th o ITO thi u s ng h v chính tr và GATT t ó tr thành m t n n t ng th c t c a h th ng th ng m i sau chi n tranh. • GATT ch i u ch nh th ng m i hàng hóa. Các nguyên t c c b n quan tr ng nh t c a hi p nh là i x công b ng v i các i tác th ng m i khác nhau (nguyên t c T i hu qu c - MFN) và i x công b ng gi a hàng hóa trong n c và n c ngoài sau khi hàng hóa n c ngoài ã i qua biên gi i (nguyên t c i x qu c gia). • Ban u, trong GATT không có s phân bi t gi a các n c phát tri n và các n c ang phát tri n. Tuy nhiên, theo th i gian, các n c ang phát tri n tr nên thích h p v i các i x c bi t “tích c c”. Ví d , ng i ta không yêu c u các n c ang phát tri n t do hóa th ng m i v i cùng t c và ph m vi nh các n c phát tri n. • Trong 25 n m u tiên c a GATT, các cu c àm phán ã làm cho hàng rào thu quan i v i các hàng hóa công nghi p c a các n c phát tri n gi m t m c trung bình 40% xu ng còn x p x 4%. Tuy nhiên, các s n ph m quan tr ng theo quan i m c a các n c ang phát tri n (nh hàng nông s n và d t may) ph n l n không n m trong các cu c àm phán này. • Trong giai o n sau, tr ng tâm ã chuy n t thu quan sang các hàng rào th ng m i phi thu quan. Nhi u n c ang phát tri n ã ch n h ng không tham gia vào các hi p nh này mà thay vào ó là tham gia d i hình th c hi p nh ph t nguy n. • Vòng àm phán cu i cùng c a GATT là Vòng àm phán Uruguay (1986- 1993) ã d n t i s ra i c a m t khuôn kh th ch m i c a h th ng th ng m i a ph ng, T ch c Th ng m i th gi i (WTO). Các quy nh th ng m i c ng c m r ng ra i v i th ng m i d ch v và quy n s h u trí tu . Vòng àm phán Uruguay c ng bao hàm c th ng m i hàng nông s n và d t may vào ph m vi c a GATT. M t thay i quan tr ng n a là yêu c u t t c các n c thành viên c a WTO u ph i tham gia vào t t c các hi p nh, b t k trình phát tri n nào. • WTO c thành l p vào tháng Giêng n m 1995. Các hi p nh WTO c chia ra làm 3 tr c t chính: th ng m i hàng hóa (GATT + các hi p nh b sung); th ng m i d ch v (GATS); và quy n s h u trí tu (TRIPS). WTO còn th c hi n m t c ch gi i quy t tranh ch p i v i t t c các hi p nh. 19
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2