229
TÁC ĐỘNG CỦA TRÍ TUỆ NHÂN TẠO (AI) ĐẾN GIÁO DỤC NGHỀ
NGHIỆP TRONG CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0
LIÊN HỆ THỰC TẾ TẠI TRƢỜNG CAO ĐẲNG
BÁCH KHOA NAM SÀI GÒN
ThS.Nguyễn Ngọc Lễ
Trưởng phòng, Phòng Thanh tra –Khảo thí và Đảm bảo chất lượng
E- mail: nguyenngocle@namsaigon.edu.vn
Điện thoại: 0984763819
T m tắt
Trí tuệ nhân tạo (Artificial intelligence - viết tắt là AI) đang góp phần thay đổi sâu sắc nhiều
khía cạnh của cuộc sống, dần trở thành một yếu tố quan trọng trong hoạt động muôn màu
muôn vẻ của nhân loại. AI đã trở thành một phần quan trọng trong đời sống kinh tế xã hội,
đặc biệt trong thời kỳ hội nhập quốc tế và cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Trong
lĩnh vực giáo dục, đặc biệt là giáo dục nghề nghiệp (GDNN) do ảnh hưởng bởi đại dịch
COVID-19, vai trò của AI ngày càng phát huy thế mạnh trong việc tối đa hóa hiệu quả học
tập của từng học sinh sinh viên như cung cung cấp các học liệu vô cùng phong phú. Cùng
với việc cơ quan quản lý nhà nước về GDNN cho phép những môn học lý thuyết được phép
dạy học trực tuyến thì vai trò của AI càng trở nên cấp thiết vì nó sẽ giúp hỗ trợ nhà giáo rất
nhiều trong lĩnh vực này. AI góp phần nâng cao chất lượng dạy và học, tăng số lượng nguồn
tri thức và tài liệu tham khảo, đặc biệt là thúc đẩy sự đổi mới trong giáo dục đào tạo nhằm
thích ứng với xu thế hội nhập quốc tế. Bài viết này sẽ tổng hợp vai trò và tầm ảnh hưởng
của trí tuệ nhân tạo đến giáo dục và đưa ra một số khuyến nghị thúc đẩy ứng dụng AI trong
lĩnh vực giáo dục.
T kh a: Trí tuệ nhân tạo, cách mạng công nghiệp, giáo dục nghề nghiệp
1. Đặt vấn đề
Cuộc cách mạng công nghiệp (CMCN) 4.0 đã và đang tác động mạnh mẽ đến mọi mặt đời
sống xã hội, thông qua các công nghệ như internet vạn vật (Internet of Things - IoT), trí tuệ
nhân tạo (Artificial Intelligence - AI), thực tế ảo (Virtual Realtime - VR), tương tác thực tại
ảo (Augmented Reality - AR), mạng xã hội, điện toán đám mây, di động, phân tích dựa trên
dữ liệu lớn (Social, Mobile, Analytics và Cloud - SMAC) ... để chuyển hóa toàn bộ thế giới
thực thành thế giới số. Trong thời đại CMCN 4.0, nhiều quan niệm học tập truyền thống đã
thay đổi so với quá khứ, mở ra một viễn cảnh giáo dục rộng mở và linh hoạt hơn. Học tập
suốt đời, học tại bất cứ đâu, vai trò của giảng viên từ chuyên gia thành người điều phối... là
những khác biệt trong nền giáo dục.
Một trong những công nghệ được nhắc đến nhiều trong một vài năm trở lại đây, góp phần
tạo ra những bước đột phá mạnh mẽ và đem lại những kết quả ―thần kỳ‖ chính là trí tuệ
nhân tạo (AI). Nhiệm vụ quan trọng nhất của AI là phát triển lý thuyết về quy trình thông tin
thông minh từ đó xây dựng một hệ thống máy tính với hành vi thông minh của con người.
AI tập trung vào việc sử dụng phương pháp nhân tạo và công nghệ điện tử để mô phỏng và
mở rộng trí thông minh của con người, nhằm đạt được trí thông minh nhân tạo ở một mức
độ nhất định. Là một trong những công nghệ cốt lõi thúc đẩy sự tiến bộ của xã hội hiện đại,
AI được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực khoa học và đời sống, trong đó có giáo dục. Một số
cơ sở đào tạo đã từng bước đưa AI vào giảng dạy và quản lý góp phần tạo ra sự thay đổi rõ
nét trong quản lý, giảng dạy.
230
Trí tuệ nhân tạo trong giáo dục ra đời vào khoảng những năm 1970 và tập trung nghiên cứu,
phát triển và đánh giá phần mềm máy tính để cải thiện việc giảng dạy và học tập. Mục tiêu
dài hạn được xác định là giải thích phản ứng học phức tạp của người học khi họ tham gia
học tập, tìm hiểu nguyên nhân người học hiểu sai lệch, đưa ra các gợi ý giúp người học hiểu
tài liệu đó và cuối cùng là mô phỏng hành vi và hướng dẫn của người dạy.
2. Vai trò và tầm ảnh hƣởng của trí tuệ nhân tạo (AI) đến giáo dục
2.1 Trí tuệ nhân tạo c thể tự động h a c c hoạt động cơ bản trong gi o dục, như chấm
điểm
Ở trường học, việc chấm điểm bài tập về nhà và bài kiểm tra cho các bài giảng lớn có thể là
công việc tẻ nhạt. Ngay cả ở các lớp thấp hơn, giảng viên thường thấy rằng việc chấm điểm
chiếm một lượng thời gian, thời gian đáng kể có thể được sử dụng để tương tác với sinh
viên, chuẩn bị cho lớp học hoặc làm việc về phát triển chuyên môn bằng các phương pháp
khác nhau nhằm tạo cho bài học thêm sinh động phát huy tối đa vai trò cố vấn của giảng
viên và vai trò là trung tâm tiết học của học sinh sinh viên.
Mặc dù AI có thể không bao giờ có thể thực sự thay thế việc chấm điểm của con người,
nhưng nó lại trở nên khá gần. Giờ đây, giảng viên có thể tự động hóa việc chấm điểm cho
gần như tất cả các loại bài kiểm tra trắc nghiệm và điền vào chỗ trống và chấm điểm tự
động của bài viết của sinh viên có thể không bị tụt hậu. Ngày nay, phần mềm chấm điểm
tiểu luận vẫn còn ở giai đoạn sơ khai và chưa hoàn toàn ngang bằng, nhưng nó có thể cải
thiện trong những năm tới, cho phép giảng viên tập trung nhiều hơn vào các hoạt động trong
lớp và tương tác với sinh viên hơn là chấm điểm.
2.2 Phần mềm gi o dục c thể phù hợp với nhu cầu của sinh viên
Từ mẫu giáo đến sau đại học, một trong những cách quan trọng mà trí tuệ nhân tạo sẽ tác
động đến giáo dục là thông qua việc áp dụng mức độ học tập cá nhân cao hơn. Điều này đã
xảy ra thông qua số lượng ngày càng tăng của các chương trình, trò chơi và phần mềm học
tập thích ứng. Các hệ thống này đáp ứng nhu cầu của sinh viên, tập trung nhiều hơn vào một
số chủ đề nhất định, lặp lại những điều mà sinh viên đã thành thạo, và nói chung là giúp
sinh viên làm việc theo tốc độ của riêng mình, bất cứ điều gì có thể. Tại trường Cao đẳng
Bách khoa Nam Sài Gòn, hiện nay Nhà trường đang dùng phần mềm DigalaxySIMS.NET
như là một giải pháp quản lý toàn diện các hoạt động trong dạy và học như: Quản lý học
sinh sinh viên, quản lý tài chính, quản lý nhân sự, quản lý đào tạo, giám sát dạy của giảng
viên, quản lý các giảng dạy văn hóa, quản lý đào tạo lái xe….điều này giúp cho việc quản lý
dạy và học của Nhà trường thuận lợi hơn rất nhiều.
2.3 AI c thể chỉ ra những vấn đề mà c c kh a học cần phải cải thiện
Giảng viên có thể không phải lúc nào cũng nhận thức được những lỗ hổng trong bài giảng
và tài liệu giáo dục có thể khiến sinh viên bối rối về một số khái niệm. Trí tuệ nhân tạo cung
cấp một cách để giải quyết vấn đề đó. Coursera, một nhà cung cấp khóa học trực tuyến mở,
đã đưa điều này vào thực tế. Khi một số lượng lớn sinh viên phát hiện được gửi câu trả lời
sai cho bài tập về nhà, hệ thống sẽ thông báo cho giảng viên và cung cấp cho sinh viên một
thông điệp tùy chỉnh đưa ra gợi ý cho câu trả lời đúng. Hoặc thông qua khảo sát về việc
giảng dạy của giảng viên, nếu số lượng lớn câu trả lời của học sinh sinh viên có cùng câu trả
lời về cần thay đổi phương pháp giảng dạy của một giảng viên nào đó thì hệ thống sẽ thống
kê dữ liệu và gửi về cho giảng viên đó để tự điều chỉnh và từng bước hoàn thiện chính mình.
2.4 C c chương tr nh do AI điều khiển c thể cung cấp cho sinh viên và c c nhà
gi o dục phản hồi hữu ích
231
AI không chỉ có thể giúp giảng viên và sinh viên tạo ra các khóa học được tùy chỉnh theo
nhu cầu của họ, mà còn có thể cung cấp phản hồi cho cả hai về sự thành công của khóa học
nói chung. Một số trường, đặc biệt là những trường có dịch vụ trực tuyến, đang sử dụng các
hệ thống AI để theo dõi tiến bộ của sinh viên và để cảnh báo các giảng viên khi có thể có
vấn đề với kết quả học tập của sinh viên để đưa ra những nội dung cần cải thiện như: thời
gian đóng học phí, số lần tham gia chiến dịch tình nguyện, cảnh báo nợ học phần….
2.5 AI đang thay đổi c ch chúng ta t m và tương t c với thông tin
Chúng ta nhận thấy các hệ thống AI ảnh hưởng đến thông tin chúng ta nhìn thấy và tìm thấy
hàng ngày. Google điều chỉnh kết quả cho người dùng dựa trên vị trí, Amazon đưa ra đề
xuất dựa trên giao dịch mua trước đó, Siri thích nghi với nhu cầu và mệnh lệnh của bạn và
gần như tất cả quảng cáo trên web đều hướng đến sở thích và sở thích mua sắm của bạn.
Những loại hệ thống thông minh này đóng một vai trò lớn trong cách chúng ta tương tác với
thông tin trong cuộc sống cá nhân và nghề nghiệp của chúng ta, và có thể thay đổi cách
chúng ta tìm và sử dụng thông tin trong trường học và thư viện. Trong vài thập kỷ qua, các
hệ thống dựa trên AI đã thay đổi hoàn toàn cách chúng ta tương tác với thông tin và với
công nghệ mới hơn, tích hợp hơn, sinh viên trong tương lai có thể có nhiều trải nghiệm khác
nhau khi nghiên cứu và tìm kiếm sự thật so với sinh viên ngày nay.
2.6 Dữ liệu được cung cấp bởi AI c thể thay đổi c ch c c trường t m kiếm, dạy và
hỗ trợ sinh viên
Thu thập dữ liệu thông minh, được cung cấp bởi các hệ thống máy tính thông minh, đã thực
hiện các thay đổi về cách các trường đại học tương tác với các sinh viên. Từ khâu tuyển
dụng đến việc giúp sinh viên chọn các khóa học tốt nhất, hệ thống máy tính thông minh
đang giúp làm cho mọi phần của trải nghiệm đại học phù hợp hơn với nhu cầu và mục tiêu
của sinh viên.
Các hệ thống khai thác dữ liệu đã đóng một vai trò không thể thiếu trong bối cảnh ngày
càng cao, nhưng trí tuệ nhân tạo có thể làm thay đổi giáo dục đại học hơn nữa. Các sáng
kiến đã được tiến hành tại một số trường để cung cấp cho sinh viên chương trình đào tạo
hướng dẫn.
2.7 AI c thể thay đổi nơi sinh viên học, người dạy và c ch họ c được c c kỹ
năng cơ bản
Sử dụng các hệ thống, phần mềm và hỗ trợ AI, sinh viên có thể học hỏi từ bất cứ nơi nào
trên thế giới bất cứ lúc nào và với các loại chương trình này thay thế một số loại hướng dẫn
trong lớp học.
AI có thể chỉ cần thay thế giảng viên trong một số trường hợp. Các chương trình giáo dục
do AI cung cấp đã giúp sinh viên học các kỹ năng cơ bản, nhưng khi các chương trình này
phát triển và khi các nhà phát triển học hỏi nhiều hơn, họ có thể sẽ cung cấp cho sinh viên
nhiều dịch vụ rộng hơn.Mặc dù AI có thể đảm nhận các nhiệm vụ như chấm điểm, có thể
giúp sinh viên cải thiện việc học thì sẽ luôn có một vai trò cho giảng viên trong giáo dục,
nhưng vai trò đó là gì và nó đòi hỏi thế nào thì có thể thay đổi.
3. Thực trạng triển khai trí tuệ nhân tạo AI tại trƣờng Cao đẳng Bách khoa Nam Sài
Gòn.
3.1 Số h a và chuyển đổi số trong hoạt động đào tạo tại trường Cao đẳng ch khoa
Nam Sài Gòn
232
Từ 2005, nhà trường đã đầu tư trang bị phần mềm quản lý điểm số, bước đầu chỉ là số hóa
và lưu trữ hệ thống điểm kiểm tra thường xuyên, điểm kiểm tra định kỳ và điểm thi kết thúc
môn học; tạo điều kiện cho quy trình phối hợp đánh giá kết quả học tập và rèn luyện hiệu
quả, khách quan, chính xác hơn, tiết kiệm thời gian hơn. Đến 2013, để phục vụ chiến lược
phát triển, nhà trường tiếp tục đầu tư bổ sung nâng cấp phần mềm quản lý đào tạo
DigalaxySIMS.NET 2018 số hóa chương trình đào tạo, kế hoạch đào tạo. Năm 2018, nhà
trường tiếp tục nâng cấp, bổ sung số hóa hồ sơ học sinh sinh viên, phân công chuyên môn,
tiến độ đào tạo, thời khóa biểu, trang bị ứng dụng khảo thí
enamsaigon.phanmemdaotao.com tích hợp vào hệ thống quản lý đào tạo, số hóa ngân hàng
câu hỏi và tổ chức thi trắc nghiệm trực tuyến. Năm 2020, tiếp tục nâng cấp hệ thống số hóa
lịch giảng dạy, bài giảng, quản lý phòng học, tài chính, trang bị hệ thống tuyển sinh trực
tuyến tích hợp vào hệ thống quản lý đào tạo, số hóa dữ liệu tuyển sinh, nhà trường tích hợp
dữ liệu kết quả học tập, rèn luyện của học sinh lên website trường để HSSV thuận tiện trong
việc tra cứu. Năm 2021, nhà trường đầu tư xây dựng ứng dụng giảng dạy trực tuyến
Elearning.phanmemdaotao.com kết hợp Google Meet, số hóa hệ thống giáo trình, bài tập,
bài kiểm tra, tài liệu tham khảo các môn học tích hợp vào hệ thống quản lý đào tạo, đầu tư
xây dựng cơ bản thư viện điện tử. Hệ thống được nâng cấp quản lý đào tạo các khóa ngắn
hạn, đào tạo văn hóa, đào tạo trung cấp, cao đẳng của nhà trường. Với hệ thống dữ liệu được
số hóa đã cải tiến hiệu quả quy trình tuyển sinh, chấm công giờ giảng, quy trình kiểm tra
tiến độ đào tạo, quy trình xét điều kiện dự thi kết thúc môn học, xét tốt nghiệp, quy trình
thực hiện giờ giảng, quy trình đánh giá kết quả học tập, đánh giá điểm rèn luyện đạo đức
học kỳ, toàn khóa, quy trình quản lý văn bằng, xác minh văn bằng, quy trình quản lý học lại,
thi lại, quy trình cấp mã số HSSV biên chế lớp; việc trích xuất dữ liệu phục vụ công tác
thống kê báo cáo được thuận lợi, nhanh chóng và chính xác.
- Năm 2023, Nhà trường đã đưa vào vận hành hệ thống điểm danh nhận dạng khuôn
mặt (Face ID) áp dụng điểm danh trong học sinh, sinh viên mà trước hết là áp dụng cho học
sinh trình độ Trung cấp. Hệ thống sau khi điểm danh bằng nhận dạng khuôn mặt sẽ truyền
dữ liệu vào hệ thống xử lý và thống kê số liệu thực học của học sinh sinh viên hàng tuần.
Trên cơ sở này, Phòng Công tác chính trị - Học sinh sinh viên sẽ gửi kết quả về cho Giáo
viên chủ nhiệm và cố vấn học tập để phối hợp với phụ huynh học sinh thực hiện tốt hơn
trong việc giáo dục toàn diện học sinh sinh viên.
- Hiện nay Nhà trường đã cho ra ứng dụng app NAMSAIGON dành cho học sinh
sinh viên, đây là một ứng dụng rất tiện ích mà học sinh sinh viên có thể xem được hầu hết
những số liệu liên quan đến học tập, rèn luyện, cập nhật điểm thi, học phí và cơ hội kết nối
việc làm với doanh nghiệp và công việc bán thời gian cho học sinh sinh viên có nhu cầu.
Đây là cam kết của Nhà trường về nâng cao chất lượng toàn diện cho học sinh sinh viên và
cam kết với xã hội về sản phẩm đào tạo của Nhà trường với phương châm: ―Chất lượng làm
nên thương hiệu‖ như hiện nay.
Như vậy sau gần 20 năm đầu tư, vận hành đến nay nhà trường đã có hệ thống dữ liệu, quy
trình tuyển sinh - đào tạo được số hóa, tuy nhiên chặng đường chuyển đổi số của nhà trường
còn phụ thuộc vào đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý cần được đào tạo bổ sung nâng cao
năng lực số, kỹ năng, phương pháp sư phạm phù hợp, phát triển học liệu số để triển khai đào
tạo trên môi trường số, để xây dựng nghề mới, cải tiến chương trình đào tạo cập nhật kỹ
năng mới được tạo ra từ tác động của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Bên cạnh đó,
cán bộ chuyên trách chuyển đổi số, công nghệ thông tin cần được đào tạo về công nghệ số,
tham mưu phù hợp cho cải tiến cơ sở hạ tầng công nghệ của nhà trường tương thích với hệ
thống quản lý cấp Sở, cấp Bộ.
233
Để công tác chuyển đổi sốở nhà trường, cũng như các cơ sở giáo dục nghề nghiệp thành
công thì trong chương trình giáo dục các cấp học phổ thông cũng cần cập nhật các môn học
STEM/STEAM và Kỹ thuật số. Đồng thời, tuyên truyền nâng cao nhận thức chuyển đổi số,
kỹ năng số toàn dân thông qua phương tiện truyển thông, mạng xã hội, người dân biết đến
và làm quen với dịch vụ công, cơ bản nắm được cách thức sử dụng, từ đó không bỡ ngỡ khi
tiếp cận môi trường chuyển đổi số tại nhà trường.
3.2 Việc triển khai trí tuệ nhân tạo AI tại trƣờng Cao đẳng Bách khoa Nam Sài Gòn
hiện nay
Như phân tích ở trên, AI đóng vai trò rất quan trọng trong công tác quản lý, dạy và học tại
trường Cao đẳng Bách khoa Nam Sài Gòn. Lãnh đạo Nhà trường cũng xác định AI là một
trong những chiến lược ưu tiên hang đầu trong việc phát triển Nhà trường trong thời gian
tới. Tại Trường Cao đẳng Bách khoa Nam Sài Gòn có một số điều kiện thuận lợi sau đây:
- Đội ngũ nhà giáo của Nhà trường thì 100% đã đạt chuẩn về chuyên môn, nghiệp vụ. Trong
đó khả năng sử dụng công nghệ thông tin phục vụ cho việc dạy và học được sử dụng rất
hiệu quả. Hiện nay hầu hết các bài giảng của giảng viên đã được số hóa, tích hợp 100%
công nghệ thông tin vào trong bài giảng như sử dụng các phần mềm Powerpoint, Canva,
ChatGPT…hỗ trợ rất hiệu quả cho việc giảng dạy
- Hệ thống hạ tầng thông tin, hệ thống internet, wifi… thông suốt với đường truyền tốc độ
cao, ổn định phục vụ tốt cho việc dạy và học của thầy và trò trong Nhà trường.
- Giảng viên nhà trường thường xuyên được học tập, bồi dưỡng nâng cao với các cơ sở giáo
dục nghề nghiệp uy tín ở nước ngoài. Năm 2023, Nhà trường đã ký Biên bản ghi nhớ về
triển khai hợp tác toàn diện trong lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp với Trường Cao đẳng Bách
khoa Hàn Quốc IV (Korean Polytechnic College IV). Và từ đó Cao đẳng Bách khoa Hàn
Quốc IV cũng đã triển khai các chương trình giao lưu văn hóa, đào tạo giảng viên của
trường Cao đẳng Bách khoa Nam Sài Gòn trong lĩnh vực điện và điện tử.
3.3 Một số th ch thức trong việc triển khai AI tại Nhà trường hiện nay
- Thông suốt tư tưởng là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong việc triển khai AI tại
trường hiện nay. Chúng ta đều biết rằng để chuyển từ một phương pháp giảng dạy cũ sang
hình thức mới đòi hỏi phải có sự thích nghi và vượt qua những khuôn mẫu, lối mòn, lạc hậu
để định hướng theo cái mới tốt hơn và tiến bộ hơn. Điều này đòi hỏi giảng viên phải đặt
trong tâm thế sẵn sáng đón nhận những thay đổi, những thử thách, những trong trách phía
trước. Không tiến ắt sẽ lùi, khi mà một xu thế đang phù hợp với giai đoạn hiện nay thì
không còn cách nào khác là chúng ta phải thích nghi như là một cách để tồn tại và phát
triển.
- Trang bị ngoại ngữ, đặc biệt là Tiếng anh như là một công cụ đắc lực hỗ trợ cho giảng viên
trong việc học tập và nghiên cứu AI, cũng như là vận dụng nó trong việc dạy và học trong
giai đoạn hiện nay. Với việc trang bị Tiếng anh tốt, giảng viên có thể dễ dàng tìm kiếm các
nguồn học liệu phong phú trên mạng, cũng như là tham gia các diễn đàn chia sẽ học liệu của
các nhà khoa học trên thế giới, khai thác tính năng hỗ trợ của công cụ ChatGPT để tự bồi
dưỡng kiến thức vững chắc phục vụ tốt hơn cho công tác giảng dạy của mình.
3.4 Một số giải ph p đề xuất đưa AI vào trong công t c dạy và học tại trường Cao đẳng
ch khoa Nam Sài Gòn
- Thứ nhất, xây dựng lộ trình thật cụ thể cho từng giai đoạn triển khai tại Trường. Trong
từng giai đoạn thực hiện, cần chia nhỏ công việc, nhóm công tác thực hiện, sản phẩm cụ thể