intTypePromotion=1
ADSENSE

Tác động xã hội đối với việc chăm sóc sức khỏe và dinh dưỡng trong cộng đồng các dân tộc thiểu số - Nguyễn Hồng Quang

Chia sẻ: Huynh Thi Thuy | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:0

52
lượt xem
1
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Chăm sóc sức khỏe và dinh dưỡng trong cộng đồng không chỉ thuần túy là vấn đề kỹ thuật y tế mà còn là vấn đề xã hội bởi vì xuất phát điểm các quá trình thực hiện mục tiêu của công việc này đều được quy định và chịu sự tác động của các nhân tố xã hội. Nhằm giúp các bạn hiểu hơn về vấn đề này, mời các bạn cùng tham khảo nội dung bài viết "Tác động xã hội đối với việc chăm sóc sức khỏe và dinh dưỡng trong cộng đồng các dân tộc thiểu số" dưới đây.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Tác động xã hội đối với việc chăm sóc sức khỏe và dinh dưỡng trong cộng đồng các dân tộc thiểu số - Nguyễn Hồng Quang

X· héi häc sè 2 (78), 2002 33<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> T¸c ®éng x· héi ®èi víi viÖc ch¨m sãc søc kháe<br /> vµ dinh d−ìng trong céng ®ång c¸c d©n téc thiÓu sè<br /> NguyÔn Hång Quang<br /> <br /> Ch¨m sãc søc kháe vµ dinh d−ìng trong céng ®ång kh«ng chØ thuÇn tóy lµ vÊn<br /> ®Ò kü thuËt y tÕ, mµ cßn lµ vÊn ®Ò x· héi, bëi v× xuÊt ph¸t ®iÓm, c¸c qu¸ tr×nh thùc<br /> hiÖn, môc tiªu cña c«ng viÖc nµy ®Òu ®−îc qui ®Þnh vµ chÞu sù t¸c ®éng cña c¸c nh©n tè<br /> x· héi. V× vËy, viÖc ch¨m sãc søc kháe vµ dinh d−ìng trong céng ®ång chØ cã thÓ ®−îc<br /> tiÕn hµnh mét c¸ch hiÖu qu¶ khi c¸c t¸c ®éng x· héi ®èi víi lÜnh vùc nµy ®−îc xem xÐt<br /> mét c¸ch thÊu ®¸o. KÕt qu¶ nghiªn cøu tr−êng hîp c¸c nhãm d©n téc thiÓu sè d−íi ®©y<br /> ®−îc Trung t©m Nghiªn cøu vµ t− vÊn vÒ ph¸t triÓn tiÕn hµnh n¨m 2000 gãp phÇn lµm<br /> s¸ng tá c¸ch tiÕp cËn nªu trªn. TËp hîp mÉu nghiªn cøu lµ 10 nhãm d©n téc thiÓu sè<br /> thuéc 10 x· kh¸c nhau trªn ®Þa bµn c¶ n−íc ViÖt Nam: 1) D©n téc Khmer thuéc x· Lai<br /> Hßa, huyÖn VÜnh Ch©u, tØnh Sãc Tr¨ng; 2) D©n téc Th¸i ®en thuéc x· ChiÒng Mai,<br /> huyÖn Mai S¬n, tØnh S¬n La; 3) D©n téc Tµy thuéc x· H÷u Kh¸nh, huyÖn Léc B×nh,<br /> tØnh L¹ng S¬n; 4) D©n téc Ch¨m thuéc x· Nh©n S¬n, huyÖn Ninh S¬n, tØnh Ninh<br /> ThuËn; 5) D©n téc Kh¬ Mó thuéc x· Tµ Héc, huyÖn ChiÒng Mai, tØnh S¬n La; 6) D©n<br /> téc H’rª x· S¬n Th−îng, huyÖn S¬n Hµ, tØnh Qu¶ng Ng·i; 7) D©n téc Br©u, x· Bê Y,<br /> huyÖn Ngäc Håi, tØnh Kon Tum; 8) D©n téc Bana, x· Ya Ma, huyÖn Kong Chro, tØnh<br /> Gia Lai; 9) D©n téc £ §ª, x· Kr«ng Puk, huyÖn Kr«ng Buk, tØnh §¾c L¾c; 10) D©n téc<br /> H’M«ng, x· S¶ng Tñng, huyÖn §ång V¨n, tØnh Hµ Giang.<br /> 1. C¸c yÕu tè ®Þa lý - kinh tÕ<br /> * §Þa lý<br /> §Þa lý lµ yÕu tè ®Çu tiªn t¸c ®éng tíi viÖc ch¨m sãc søc kháe vµ dinh d−ìng<br /> trong céng ®ång c¸c d©n téc thiÓu sè. YÕu tè ®Þa lý - x· héi trong c¸c nghiªn cøu<br /> tr−êng hîp cña chóng t«i tr−íc hÕt lµ ®Þa bµn c− tró, cÊu tróc x· héi thÝch øng víi<br /> ®Þa bµn c− tró vµ cuèi cïng lµ c¸c mèi liªn hÖ x· héi trong vµ xung quanh ®Þa bµn c−<br /> tró. §èi víi c¸c mÉu nghiªn cøu, yÕu tè ®Þa lý x· héi ®©y lµ yÕu tè do con ng−êi lùa<br /> chän, nh−ng còng lµ yÕu tè hä b¾t buéc ph¶i chÊp nhËn vµ thÝch nghi. §ã lµ viÖc hä<br /> ph¶i c− tró ë nh÷ng khu vùc khã kh¨n vÒ giao th«ng, t¸ch biÖt, ®«i khi biÖt lËp vÒ<br /> th«ng tin, khã giao tiÕp víi c¸c céng ®ång kh¸c, thËm chÝ ngay c¶ víi céng ®ång<br /> m×nh. Cã nh÷ng céng ®ång c− tró kh«ng xa ®« thÞ, nh−ng v× khÐp kÝn trong lµng b¶n<br /> víi c¸c phong tôc, tËp qu¸n truyÒn thèng cña d©n téc m×nh nªn viÖc giao l−u cña hä<br /> víi céng ®ång l¸ng giÒng còng gÆp nhiÒu trë ng¹i.<br /> Trong sè 10 mÉu nghiªn cøu th× ®Þa bµn c− tró cña d©n c− hÇu hÕt c¸ch xa thÞ<br /> trÊn, thÞ x· vµ thµnh phè. ChØ cã hai mÉu nghiªn cøu c¸ch thÞ x· tõ 10 ®Õn 13km, ®ã<br /> lµ mÉu nghiªn cøu ng−êi Khmer Lai Hßa, VÜnh Ch©u, Sãc Tr¨ng vµ mÉu nghiªn cøu<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br /> 34 T¸c ®éng x· héi ®èi víi viÖc ch¨m sãc søc kháe vµ dinh d−ìng ...<br /> <br /> ng−êi Ch¨m ë Nh©n S¬n, Ninh S¬n, Ninh ThuËn. Sè mÉu cßn l¹i hÇu hÕt ®Òu c¸ch thÞ<br /> x· tõ 100 km trë lªn. Trong sè 10 ®Þa ®iÓm nghiªn cøu nãi trªn, chØ cã hai mÉu ng−êi<br /> Khmer vµ ng−êi Ch¨m sèng t¹i vïng ®ång b»ng vµ ven biÓn. Vµ còng chØ cã hai mÉu<br /> nµy lµ hai ®iÓn h×nh cña viÖc chÞu t¸c ®éng, ¶nh h−ëng cña nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng,<br /> theo c¶ hai h−íng ng−îc chiÒu nhau: tÝch cùc vµ tiªu cùc. Tr−êng hîp tÝch cùc, ®ã lµ<br /> ®Þnh h−íng thÞ tr−êng hµng hãa trong ch¨n nu«i vµ trång trät cña ng−êi Ch¨m Nh©n<br /> S¬n. Tr−êng hîp tiªu cùc lµ do t¸c ®éng xÊu cña thÞ tr−êng dÉn ®Õn viÖc ph¶i b¸n<br /> ruéng, mÊt ®Êt vµ lµm thuª víi tiÒn c«ng rÎ m¹t, kh«ng cã chuyªn m«n, xuÊt hiÖn t×nh<br /> tr¹ng h«n nh©n mua b¸n cña ng−êi Kh’mer Lai Hßa, VÜnh Ch©u, Sãc Tr¨ng.<br /> T¸m mÉu nghiªn cøu cßn l¹i ®Òu sèng ë c¸c vïng nói cao, vïng s©u, vïng xa thuéc<br /> T©y Nguyªn, §«ng B¾c vµ T©y B¾c ViÖt Nam, n¬i cã ®Þa h×nh hiÓm trë, mËt ®é d©n c−<br /> th−a thít, ®i l¹i rÊt khã kh¨n. Ho¹t ®éng kiÕm sèng chñ ®¹o cña hä vÉn lµ lµm n−¬ng rÉy<br /> kÕt hîp víi viÖc khai th¸c c¸c nguån lîi tù nhiªn hiÕm hoi cßn l¹i cña thiªn nhiªn. Kh«ng<br /> nh÷ng thÕ, c¸c nguån dinh d−ìng truyÒn thèng cña c¸c d©n c− n¬i ®©y hÇu hÕt tr«ng vµo<br /> h¸i l−îm, s¨n thó, ®¸nh b¾t cua c¸ th× nay ®Òu ®· bÞ c¹n kiÖt, v× rõng ®· bÞ tµn ph¸, s«ng<br /> suèi kh«ng cßn dåi dµo thñy s¶n nh− x−a n÷a. C¸ biÖt cã mét bé phËn c− d©n vÉn sèng<br /> b»ng ph−¬ng thøc du canh nh− tr−êng hîp 27 hé ng−êi Ba Na thuéc lµng H©n, x· Ya Ma<br /> (Kong Chro, Gia Lai). Ngay c¶ l·nh ®¹o x· còng kh«ng biÕt ®−îc 27 hé nµy cã bao nhiªu<br /> nh©n khÈu, cã bao nhiªu trÎ em. Hä chØ kh¼ng ®Þnh ®−îc sè hé mµ th«i.<br /> * Kinh tÕ<br /> Theo sau t¸c ®éng cña yÕu tè ®Þa lý - x· héi, mét trong nh÷ng nh©n tè cã ¶nh<br /> h−ëng quyÕt ®Þnh ®Õn viÖc ch¨m sãc søc kháe vµ dinh d−ìng céng ®ång chÝnh lµ ®iÒu<br /> kiÖn kinh tÕ cña c¸c gia ®×nh vµ cña c¶ céng ®ång. C¸c céng ®ång thiÓu sè vèn ®· c−<br /> tró ë nh÷ng ®iÒu kiÖn ®Þa lý bÊt lîi, h¬n n÷a, trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng c¹nh tranh<br /> gay g¾t, nh÷ng bÊt lîi vèn cã ®èi víi hä l¹i cµng ®−îc nh©n lªn gÊp béi.<br /> Trong 10 x· ®−îc nghiªn cøu tû lÖ c¸c hé cã møc sèng trung b×nh vµ nghÌo ®ãi<br /> lªn ®Õn 80,3%, cã nh÷ng x· nh− S¬n Th−îng (ng−êi H'rª) tû lÖ nghÌo ®ãi lªn ®Õn<br /> 61,5%, x· Yama (Bana) lµ 58,3%.<br /> C¸c hé cã møc sèng trung b×nh trong c¸c mÉu nghiªn cøu, ®êi sèng cña hä còng<br /> kh¸ bÊp bªnh. Hä cã thÓ dÔ dµng r¬i tõ møc sèng trung b×nh xuèng møc sèng nghÌo<br /> khæ, thËm chÝ d−íi møc nghÌo khæ v× nh÷ng biÕn ®éng nhanh chãng vµ kh«ng dÔ l−êng<br /> tr−íc cña nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng. Ng−îc l¹i, viÖc c¶i thiÖn møc sèng cho c¸c hé nghÌo<br /> khã kh«ng ph¶i lµ viÖc dÔ dµng. Tuy nhiªn, cÇn ghi nhËn r»ng trong nh÷ng n¨m gÇn<br /> ®©y, c¸c ch−¬ng tr×nh trî gióp cña c¸c tæ chøc trong n−íc vµ ngoµi n−íc còng ®· gióp<br /> c¶i thiÖn mét phÇn cuéc sèng cña c¸c céng ®ång thiÓu sè. KÕt qu¶ ®ã phÇn nµo t¹o ®iÒu<br /> kiÖn cho viÖc thùc thi c¸c dù ¸n ch¨m sãc søc kháe vµ dinh d−ìng trong céng ®ång.<br /> 2. T¸c ®éng cña v¨n hãa, phong tôc tËp qu¸n<br /> Cïng víi c¸c nh©n tè kinh tÕ, c¸c t¸c ®éng cña thÓ chÕ vµ tæ chøc x· héi th× v¨n<br /> hãa, phong tôc tËp qu¸n cã mét søc m¹nh ghª gím ®èi víi viÖc ch¨m sãc søc kháe vµ<br /> dinh d−ìng trong céng ®ång. C¸c mÉu nghiªn cøu ®Òu lµ nh÷ng d©n téc thiÓu sè, n¬i mµ<br /> t¸c ®éng cña v¨n hãa, phong tôc tËp qu¸n vÉn cßn rÊt ®Ëm nÐt, vµ kh«ng khái cã nh÷ng<br /> phong tôc, tËp qu¸n ®· trë thµnh l¹c hËu, thµnh lùc c¶n ®èi víi tiÕn bé x· héi.<br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.ac.vn<br /> NguyÔn Hång Quang 35<br /> <br /> <br /> Cã lÏ mét trong nh÷ng trë ng¹i lín ®èi víi ch−¬ng tr×nh ch¨m sãc søc kháe vµ<br /> dinh d−ìng céng ®ång ¸p dông cho c¸c gia ®×nh, ®ã lµ tËp qu¸n sinh ®Î sím vµ sinh<br /> nhiÒu con. §iÒu nµy võa g©y khã kh¨n cho viÖc ch¨m sãc ng−êi mÑ, võa c¶n trë kh¶<br /> n¨ng ch¨m sãc trÎ em, kÓ c¶ trÎ s¬ sinh. Riªng ë x· Lai Hßa, ng−êi Kh’mer cã 14.618<br /> khÈu th× ®· cã tíi 12.975 ng−êi sèng phô thuéc, mµ phÇn lín lµ trÎ em. Trong sè 22<br /> phô n÷ d−íi 45 tuæi ®−îc chän ®Ó pháng vÊn th× mçi ng−êi trung b×nh cã 4,5 con.<br /> Ng−êi Ch¨m còng rÊt thÝch cã nhiÒu con. Hä cã c©u: “Cµ nóp lãa ti ptµ” cã nghÜa lµ<br /> “Con nhiÒu quÝ h¬n cña nhiÒu”. Trong sè 8 trÎ em ®é tuæi 13 – 14 ®−îc gäi tíi hái<br /> chuyÖn th× 7 em cã 8 anh chÞ em. HÇu hÕt c¸c d©n téc thiÓu sè ®Òu mong cã ®«ng con.<br /> KÕt qu¶ nghiªn cøu cho thÊy ®»ng sau c¸c mong muèn mang tÝnh ®¹o ®øc vµ tËp<br /> qu¸n th× nhu cÇu s©u xa ®Én ®Õn mong muèn cã nhiÒu con lµ nh»m ®¸p øng nhu cÇu<br /> søc lao ®éng cao trong c¸c céng ®ång n«ng nghiÖp truyÒn thèng.<br /> Mét tËp qu¸n kh¸c phæ biÕn t¹i c¸c céng ®ång thiÓu sè, ®ã lµ nh÷ng kiªng c÷<br /> ®èi víi c¸c bµ mÑ vµ ®øa trÎ míi sinh në. ViÖc ng−êi mÑ kh«ng ®−îc ch¨m sãc vµ ¨n<br /> uèng ®Çy ®ñ lµ mét nguyªn nh©n quan träng khiÕn ®øa trÎ bÞ suy dinh d−ìng ngay tõ<br /> khi cßn lµ mét thai nhi. §¹i bé phËn phô n÷ cña 10 d©n téc thiÓu sè trong mÉu nghiªn<br /> cøu ®Òu kh«ng ®−îc ch¨m sãc vÒ dinh d−ìng trong qu¸ tr×nh mang thai. Hä ph¶i lao<br /> ®éng ®Õn tËn lóc sinh vµ trë l¹i lµm viÖc sím sau khi sinh. PhÇn lín phô n÷ trong céng<br /> ®ång cña c¸c mÉu nghiªn cøu ®Òu kh«ng kh¸m thai tr−íc khi sinh vµ ®Òu sinh në t¹i<br /> nhµ do chång hoÆc ng−êi giµ trong b¶n cã kinh nghiÖm ®ì ®Î (d©n téc Bana, d©n téc<br /> £®ª...) c¸ biÖt cßn cã nh÷ng céng ®ång d©n téc gi÷ tËp qu¸n sinh ®Î l¹c hËu nh− ng−êi<br /> H’rª cã tËp qu¸n ®Î ngåi. ChÞ g¸i hoÆc mÑ cña s¶n phô ®ãng vai trß bµ ®ì. NÕu ng−êi<br /> ®ì ®Î kh«ng nhanh tay th× ®øa trÎ dÔ bÞ tö vong do g·y cæ hoÆc ng¹t thë do nhau thai.<br /> ViÖc kiªng khem thiÕu tÝnh khoa häc cho thêi gian sau khi sinh ®èi víi c¸c bµ<br /> mÑ còng lµ nguyªn nh©n quan träng dÉn ®Õn viÖc tû lÖ trÎ em suy dinh d−ìng kh¸<br /> cao trong céng ®ång 10 d©n téc ®−îc kh¶o s¸t. C¸c bµ mÑ míi ë c÷ th× cã rÊt nhiÒu<br /> mãn ¨n ngon vµ bæ d−ìng mµ hä kh«ng ®−îc phÐp ®ông tíi. Ng−êi phô n÷ sau khi<br /> sinh buéc ph¶i kiªng thÞt, ng−êi Kh’mó ph¶i kiªng thÞt tr©u, thÞt thó rõng... Phô n÷<br /> Bana, H’rª, £®ª, Br©u, H’m«ng chØ ®−îc phÐp ¨n c¬m víi muèi tiªu hoÆc muèi gõng.<br /> ViÖc kiªng khem th−êng kÐo dµi kho¶ng 1 th¸ng.<br /> Thùc tr¹ng suy dinh d−ìng cña trÎ em cña mÉu nghiªn cøu<br /> <br /> §Þa bµn Sè trÎ suy Suy dinh d−ìng Suy dinh d−ìng Suy dinh d−ìng TØ lÖ %<br /> dinh d−ìng ®é I ®é II ®é III<br /> S¬n Th−îng 200 0 19 181 45,5<br /> H÷u Kh¸nh 94 81 13 0 33,0<br /> Tµ Héc 48 34 8 6 32,0<br /> Yama 39 30 9 0 50,0<br /> ChiÒng Mai 38 22 16 0 10,82<br /> Bë Y 320 83 167 70 29,9<br /> Kr«ngpuk 610 432 110 68 45,0<br /> Nh©n s¬n 2.140 1.819 321 0 33,0<br /> S¶ng Tñng 77 25 36 19 59,0<br /> Lai Hßa 894 452 289 153 31,3<br /> Nguån: KÕt qu¶ nghiªn cøu cña DRCC vµ UNICEF Hµ Néi, th¸ng 9 n¨m 2000<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br /> 36 T¸c ®éng x· héi ®èi víi viÖc ch¨m sãc søc kháe vµ dinh d−ìng ...<br /> <br /> Do phong tôc tËp qu¸n cña c¸c d©n téc nªn hÇu nh− c¸c ch¸u chØ ®−îc bó mÑ<br /> sau 3 ngµy. 3 ngµy ®Çu tiªn chµo ®êi c¸c ch¸u chØ ®−îc uèng n−íc ®−êng víi chanh<br /> hoÆc mËt ong v× theo phong tôc vµ kinh nghiÖm do ng−êi giµ truyÒn l¹i viÖc ®ã sÏ<br /> gióp ®øa trÎ s¹ch ®êm r·i trong ng−êi. TrÎ s¬ sinh tõ 3-5 th¸ng ®−îc cho ¨n thªm<br /> ch¸o lo·ng nÊu víi bét ngät. §øa trÎ ®−îc bó mÑ cho ®Õn khi ng−êi mÑ cã chöa ®øa<br /> tiÕp theo hoÆc ®Õn 4-5 tuæi míi th«i bó. ViÖc ch¨m sãc ®Õn dinh d−ìng cña trÎ em<br /> hoµn toµn dùa vµo kinh nghiÖm truyÒn thèng. Nh÷ng thãi quen nh− vËy chÝnh lµ<br /> mét trong nh÷ng lý do g©y ra t×nh tr¹ng suy dinh d−ìng cho trÎ em.<br /> Chóng t«i xin cung cÊp mét sè tµi liÖu cña ViÖn Dinh d−ìng vÒ trÎ em suy<br /> dinh d−ìng ë c¸c tØnh miÒn nói.<br /> Tû lÖ chung vÒ suy dinh d−ìng cña trÎ em d−íi 5 tuæi t¹i ViÖt Nam lµ 33,8%<br /> vµ t¹i c¸c tØnh cã mÉu nghiªn cøu lµ nh− sau: Hµ Giang: 40,4%; L¹ng S¬n: 38,1%;<br /> S¬n La: 37,6%; Lai Ch©u: 39,8%; Kontum: 42,6% Gia Lai: 42,9%; §¾c L¾c: 46,8%;<br /> Ninh ThuËn: 37,3% vµ Sãc Tr¨ng: 32,0%.1<br /> C¸c sè liÖu mµ chóng t«i nghiªn cøu còng cho c¸c kÕt qu¶ t−¬ng tù, cã nh÷ng x·<br /> sè trÎ suy dinh d−ìng ®· ë møc cao nh− S¬n Th−îng, Kr«ng Puk vµ ®Æc biÖt lµ S¶ng<br /> Tñng. Víi tû lÖ b×nh qu©n cho 10 x· lµ 37% sè trÎ suy dinh d−ìng th× ®ã lµ mét con sè rÊt<br /> ®¸ng ®Ó chóng ta suy nghÜ. Nguyªn nh©n trÎ suy dinh d−ìng th× cã nhiÒu, song tr−íc hÕt<br /> vµ trong tÇm tay cña gia ®×nh vµ céng ®ång lµ ®Ó kh¾c phôc t×nh tr¹ng nµy, cÇn ph¶i tõ<br /> bá nh÷ng tËp qu¸n l¹c hËu trong viÖc ch¨m sãc bµ mÑ vµ trÎ s¬ sinh. Ngoµi ra, tËp qu¸n<br /> ch÷a bÖnh vµ mét sè thãi quen kh¸c t¹i c¸c nhãm d©n téc ®−îc nghiªn cøu th−êng ®−îc<br /> dùa vµo c¸c ph−¬ng thuèc d©n gian kÕt hîp víi viÖc cóng tÕ. Ng−êi d©n téc Bana, H’rª,<br /> Kh’mó, B’r©u.... khi gia ®×nh cã ng−êi ®au èm vµ nhÊt lµ trÎ em th−êng kh«ng ®i kh¸m<br /> ch÷a ë bÖnh viÖn hoÆc tr¹m x¸ mµ hä tiÕn hµnh viÖc cóng thÇn linh ®Çu tiªn vµ cho<br /> uèng thuèc do thÇy cóng chØ ®Þnh, bÊt kÓ ®ã lµ lo¹i bÖnh g×. NÕu kh«ng khái hoÆc bÖnh<br /> tiÕn triÓn nÆng h¬n th× míi ®−a ®i bÖnh viÖn. Trong thùc tÕ, mÆc dï cã rÊt nhiÒu bµi<br /> thuèc d©n gian vÉn gi÷ nguyªn t¸c dông ch÷a bÖnh rÊt tèt, song nÕu chØ dùa vµo c¸c bµi<br /> thuèc d©n gian ®¬n gi¶n vµ phÇn nhiÒu ®· bÞ thÊt truyÒn th× cã nguy c¬ nhiÒu c¨n bÖnh<br /> kh«ng thÓ ®iÒu trÞ kÞp thêi, vµ cã thÓ nguy hiÓm ®Õn tÝnh m¹ng cña ng−êi bÖnh.<br /> Cßn mét sè thãi quen kh¸c còng rÊt phæ biÕn t¹i c¸c céng ®ång thiÓu sè lµ tËp<br /> qu¸n dïng n−íc suèi, uèng n−íc l· vµ kh«ng sö dông nhµ vÖ sinh. HÇu nh− kh«ng mét<br /> céng ®ång d©n téc nµo trong 10 mÉu mµ chóng t«i kh¶o s¸t cã nhµ vÖ sinh. ViÖc kh«ng<br /> cã nhµ vÖ sinh cïng víi viÖc bµ con nu«i tr©u, bß, lîn th¶ r«ng lµ mét trong nh÷ng<br /> nguyªn nh©n g©y « nhiÔm m«i tr−êng sèng cña hä vµ lµ nguyªn nh©n cña c¸c bÖnh<br /> th−êng gÆp t¹i c¸c ®Þa ph−¬ng nµy nh− tiªu ch¶y, giun s¸n, sèt rÐt... Nh÷ng thãi quen<br /> nh− vËy chÝnh lµ mét trong nh÷ng lý do g©y ra t×nh tr¹ng bÖnh tËt vµ suy dinh d−ìng.<br /> 3. Y tÕ nhµ n−íc vµ y tÕ gia ®×nh<br /> Nh÷ng yÕu tè thÓ chÕ x· héi t¸c ®éng trùc tiÕp ®Õn viÖc ch¨m sãc søc kháe vµ<br /> dinh d−ìng céng ®ång tr−íc hÕt liªn quan tíi c¸c chÝnh s¸ch vµ c¸ch thøc tæ chøc nhµ<br /> n−íc vÒ ph−¬ng diÖn y tÕ, søc kháe vµ c¸c chiÕn l−îc con ng−êi t¹i céng ®ång.<br /> C¸c x· thuéc 10 mÉu nghiªn cøu, cã mét sù thiÕu hôt râ rµng vÒ nh÷ng ®iÒu<br /> kiÖn y tÕ cÇn thiÕt, mét c¬ së vËt chÊt tèi thiÓu, kÓ c¶ ng−êi vµ trang thiÕt bÞ. ChØ cã 1<br /> <br /> 1<br /> Nguån: ViÖn dinh d−ìng, sè liÖu ®iÒu tra trÎ suy dinh d−ìng ë ViÖt Nam n¨m 2000.<br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.ac.vn<br /> NguyÔn Hång Quang 37<br /> <br /> <br /> x· lµ cã b¸c sÜ (mét ng−êi), thuéc mét x· t−¬ng ®èi gÇn thÞ trÊn, thÞ x· lµ x· Lai Hßa,<br /> 9 x· cßn l¹i kh«ng cã mét b¸c sÜ nµo. Trõ x· Ya Ma ®−îc UNICEF vµ UNFPA trang<br /> bÞ cho mét c¬ së vËt chÊt t−¬ng ®èi kh¸, c¸c x· kh¸c mäi trang thiÕt bÞ y tÕ gÇn nh−<br /> ch−a cã g× ®¸ng kÓ. Tuy nhiªn, ®iÒu ®¸ng nãi ë ®©y lµ tr¹m y tÕ vµ chÝnh quyÒn ®Þa<br /> ph−¬ng ®· cã nh÷ng cè g¾ng trong viÖc x©y dùng ®−îc hÖ thèng y tÕ th«n b¶n ch¨m<br /> sãc søc kháe céng ®ång t¹i hÇu hÕt c¸c b¶n cña c¸c x·, tuy r»ng kh«ng ph¶i tÊt c¶ c¸c<br /> nh©n viªn y tÕ th«n b¶n ®· ®¶m b¶o ®ñ tr×nh ®é cÇn thiÕt.<br /> Nghiªn cøu còng cho thÊy n¬i nµo mµ chÝnh quyÒn vµ c¸c ®oµn thÓ x· héi ho¹t<br /> ®éng tèt, cã hiÖu qu¶ th× viÖc ch¨m sãc søc kháe vµ dinh d−ìng cho ng−êi d©n tèt h¬n.<br /> Bªn c¹nh thiÕt chÕ vµ tæ chøc y tÕ nhµ n−íc, t¹i c¸c th«n b¶n thuéc c¸c mÉu<br /> nghiªn cøu, chóng t«i cßn ®−îc chøng kiÕn nh÷ng ho¹t ®éng ch¨m sãc søc kháe vµ dinh<br /> d−ìng céng ®ång kh¸c, mang tÝnh chÊt phong trµo hoÆc c¸c ho¹t ®éng ®oµn héi, nhÊt lµ<br /> cña chÞ em phô n÷ vµ cña ho¹t ®éng søc kháe häc ®−êng. §©y lµ nh÷ng ho¹t ®éng th−êng<br /> xuyªn vµ cã hiÖu qu¶ võa tr−íc m¾t, võa l©u dµi. T¹i x· S¬n Th−îng - d©n téc H’rª, Héi<br /> phô n÷ x· ®· tæ chøc thùc hµnh dinh d−ìng víi tiªu chuÈn 1000®/1ch¸u. §èi víi trÎ d−íi 1<br /> tuæi mµ 2-3 th¸ng liÒn kh«ng lªn c©n ®−îc cÊp 12 ngh×n ®ång/ch¸u (chØ ®−îc tèi ®a 15<br /> ch¸u). §èi víi phô n÷ mang thai 6 th¸ng mµ t¨ng c©n d−íi 2,5 kg ®−îc cÊp 10.000/ng−êi<br /> trong vßng 3 th¸ng vµ tèi ®a chØ ®−îc cÊp cho 12 ng−êi. Do vËy n¨m 2000, sè trÎ suy dinh<br /> d−ìng cña x· ®· gi¶m t−¬ng ®èi tõ tû lÖ 55% (1999) xuèng cßn 45,5%.<br /> Y tÕ gia ®×nh cã thÓ coi lµ mét trong nh÷ng ho¹t ®éng cña hÖ thèng ch¨m sãc<br /> søc kháe vµ dinh d−ìng trong céng ®ång. C¸c ho¹t ®éng y tÕ gia ®×nh ®−îc thùc hiÖn<br /> tèt sÏ gãp phÇn c¶i thiÖn ®¸ng kÓ bé mÆt cña x· héi. VÉn tr−êng hîp th«n L−¬ng Tri<br /> cña ng−êi Ch¨m lµ mét ®iÓn h×nh. Cã tíi 25% gia ®×nh trong th«n cã tñ thuèc gia<br /> ®×nh. V× trong th«n cã hai b¸c sÜ lµm ë bÖnh viÖn tØnh vµ huyÖn, hµng ngµy vÉn ®i vÒ,<br /> nªn bµ con th−êng ®Õn kh¸m bÖnh vµ tham kh¶o t− vÊn søc kháe t¹i nhµ c¸c b¸c sÜ<br /> nµy. §iÒu ®ã gióp h×nh thµnh dÇn nh÷ng thãi quen trong viÖc ch¨m sãc søc kháe, t¹o<br /> ®iÒu kiÖn ra ®êi vµ ph¸t triÓn hÖ thèng dÞch vô y tÕ t− nh©n ngay c¶ ë nh÷ng vïng<br /> s©u, vïng xa, n¬i mµ hÖ thèng ch¨m sãc cña nhµ n−íc kh«ng thÓ bao qu¸t hÕt ®−îc.<br /> Tuy vËy dÞch vô y tÕ t− nh©n chØ cã thÓ ph¸t triÓn vµ cã hiÖu qu¶ ë nh÷ng vïng<br /> cã møc sèng æn ®Þnh, nÕu kh«ng nãi lµ cã thu nhËp cao. §iÒu ®ã liªn quan tíi cÊu tróc<br /> x· héi trong céng ®ång. Nhãm hé cã møc sèng kh¸ gi¶ ®ßi hái ph¶i cã dÞch vô ch¨m sãc<br /> søc kháe vµ cã mét chÕ ®é dinh d−ìng tèt h¬n. Hä hoµn toµn cã kh¶ n¨ng thanh to¸n<br /> cho c¸c dÞch vô nµy. T¹i th«n L−¬ng Tri cña ng−êi Ch¨m tû lÖ hé kh¸ vµ giµu ®· chiÕm<br /> tíi 55% (trong ®ã cã 10% lµ giµu). Theo l·nh ®¹o x· th× hé kh¸ cã thu nhËp ®Çu ng−êi<br /> lµ 5.000.000 ®ång/n¨m. Hé giµu thu nhËp trung b×nh ®Çu ng−êi lµ 10.000.000<br /> ®ång/n¨m. Víi møc thu nhËp nh− vËy ng−êi d©n khã tháa m·n víi mét c¬ së ch¨m sãc<br /> søc kháe nghÌo nµn chØ víi tñ thuèc 1.000.000 ®ång/n¨m. Mét thãi quen ®ang phæ biÕn<br /> trong ng−êi d©n gÇn thÞ trÊn vµ thÞ x·, hiÖn nay ®· du nhËp vµ ph¸t triÓn t¹i 10 céng<br /> ®ång d©n téc ®−îc nghiªn cøu, ®ã lµ viÖc mua thuèc t¹i c¸c hiÖu thuèc t− nh©n mçi khi<br /> èm ®au mµ th−êng kh«ng cã chØ ®Þnh cña b¸c sü hoÆc nh©n viªn y tÕ. ViÖc ®ã ®èi víi bµ<br /> con ®¬n gi¶n vµ “tiÖn” h¬n so víi viÖc ph¶i ®i ra tr¹m x¸.<br /> 4. T¸c ®éng cña häc vÊn vµ nhËn thøc<br /> C¸c cuéc pháng vÊn cña chóng t«i cho thÊy hÇu hÕt nh÷ng ng−êi cã tr×nh ®é häc<br /> vÊn cao h¬n th× kh¶ n¨ng nhËn thøc vÒ viÖc ch¨m sãc søc kháe vµ dinh d−ìng cho b¶n<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br /> 38 T¸c ®éng x· héi ®èi víi viÖc ch¨m sãc søc kháe vµ dinh d−ìng ...<br /> <br /> th©n vµ cho gia ®×nh tèt h¬n. HÇu hÕt nh÷ng ng−êi nµy còng cã kh¶ n¨ng kinh tÕ kh¸<br /> h¬n, hä còng cã ®iÒu kiÖn tham gia c¸c c«ng viÖc x· héi nhiÒu h¬n. Trong sè 10% hé giµu<br /> thuéc th«n L−¬ng Tri x· Nh©n S¬n th× tû lÖ phô n÷ trong gia ®×nh häc cao h¬n c¸c hé<br /> nghÌo lµ 20%. §èi víi nh÷ng bµ mÑ trÎ ®é tuæi 20-24 hiÖn nay t¹i 10 céng ®ång d©n téc<br /> ®−îc nghiªn cøu th× tr×nh ®é häc vÊn líp 5 lµ kh¸ phæ biÕn vµ hä còng n¾m ®−îc nhiÒu<br /> th«ng tin vÒ viÖc ch¨m sãc con c¸i. Trong tÇng líp nµy ®· cã nh÷ng chÞ ®i kh¸m thai khi<br /> mang thai. Hä còng biÕt r»ng khi sinh con ph¶i cã trøng, thÞt ®Ó nÊu bét, ch¸o cho con<br /> vµ ph¶i ®−a con ®i tiªm chñng, ®i c©n theo ®Þnh kú (ng−êi Th¸i, ng−êi Ch¨m). Qua b¸o<br /> c¸o vÒ y tÕ cña c¸c x·, chóng t«i nhËn thÊy t¹i céng ®ång nµo mµ ng−êi phô n÷ ®−îc häc<br /> hµnh nhiÒu h¬n th× ë ®ã sè trÎ suy dinh d−ìng gi¶m ®i. V× thÕ cã thÓ kÕt luËn r»ng<br /> nguyªn nh©n cña t×nh tr¹ng h¹n chÕ ch¨m sãc søc kháe vµ dinh d−ìng ngoµi khã kh¨n<br /> vÒ kinh tÕ cßn lµ vÊn ®Ò nhËn thøc cña ng−êi d©n nhÊt lµ cña phô n÷.<br /> Nh−ng nh− vËy kh«ng cã nghÜa lµ khi ch−a tho¸t khái t×nh tr¹ng khã kh¨n<br /> kinh tÕ ng−êi ta kh«ng cã bÊt cø mét c¸ch nµo ®Ó ch¨m sãc søc kháe vµ dinh d−ìng<br /> céng ®ång. Trªn thùc tÕ, t¹i c¸c céng ®ång thiÓu sè, mét phÇn khã kh¨n kinh tÕ cã<br /> nguyªn nh©n tõ nh÷ng nhËn thøc sai lÖch vÒ gia ®×nh, vÒ b¶n th©n mçi thµnh viªn<br /> trong céng ®ång, gia ®×nh vµ x· héi. NÕu nh− c¸c céng ®ång thiÓu sè kiÓm so¸t ®−îc tû<br /> lÖ sinh con th× kh¶ n¨ng v−ît qua nh÷ng khã kh¨n kinh tÕ kh«ng ph¶i lµ ®iÒu kh«ng<br /> t−ëng. RÊt nhiÒu phong tôc tËp qu¸n l¹c hËu vÉn cßn ®Ì nÆng lªn vai nh÷ng ng−êi<br /> ®ang sèng, vµ hä ®«i khi ®· trë thµnh n¹n nh©n cña c¸c phong tôc tËp qu¸n ®ã, nhÊt lµ<br /> nh÷ng ng−êi Ýt cã kh¶ n¨ng vµ ®iÒu kiÖn tù vÖ lµ phô n÷ vµ trÎ em. §iÒu quan träng<br /> ®èi víi c¸c céng ®ång thiÓu sè lµ ph¶i nhËn râ nh÷ng g× cña qu¸ khø lµ cã Ých, nh÷ng g×<br /> nªn v−ît qua. V× vËy, viÖc thay ®æi nhËn thøc vÒ ch¨m sãc søc kháe vµ dinh d−ìng<br /> céng ®ång ph¶i trë thµnh mét cuéc vËn ®éng x· héi réng lín vµ s©u s¾c.<br /> 5. Nh÷ng bµi häc vµ c¸c gi¶i ph¸p<br /> CÇn ph¶i ch¨m sãc søc kháe vµ dinh d−ìng céng ®ång ngay tõ khi c¸c ®iÒu<br /> kiÖn kinh tÕ – x· héi cßn nhiÒu khã kh¨n.<br /> Ch¨m sãc søc kháe vµ dinh d−ìng céng ®ång cÇn cã sù −u tiªn cho ®èi t−îng phô<br /> n÷ vµ trÎ em, ®Æc biÖt lµ phô n÷ vµ trÎ em vïng s©u, vïng xa, vïng c¸c d©n téc thiÓu sè.<br /> Thùc tiÔn nghiªn cøu cho thÊy c¸c ch−¬ng tr×nh ch¨m sãc søc kháe vµ dinh<br /> d−ìng céng ®ång kh«ng chØ lµ c«ng viÖc riªng cña ngµnh y tÕ, mµ ph¶i lµ mèi quan<br /> t©m chung cña c¸c c¸ nh©n, c¸c gia ®×nh, c¸c céng ®ång vµ c¸c tæ chøc x· héi.<br /> T¨ng c−êng gi¸o dôc nhËn thøc céng ®ång vÒ c«ng cuéc ch¨m sãc søc kháe vµ<br /> dinh d−ìng céng ®ång.<br /> KÕt hîp c¸c tiÒm lùc cña gia ®×nh, ®Þa ph−¬ng vµ nhµ n−íc trong c«ng cuéc<br /> ch¨m sãc søc kháe vµ dinh d−ìng céng ®ång.<br /> TriÖt ®Ó khai th¸c n¨ng lùc, nguån lùc ®Þa ph−¬ng, c¸c c«ng nghÖ ®Þa ph−¬ng<br /> vµ c«ng nghÖ truyÒn thèng trong ch¨m sãc søc kháe vµ dinh d−ìng céng ®ång.<br /> Tranh thñ c¸c trî gióp tõ mäi tæ chøc trong n−íc vµ ngoµi n−íc ®èi víi viÖc<br /> ch¨m sãc søc kháe vµ dinh d−ìng céng ®ång.<br /> ¦u tiªn ch¨m sãc søc kháe vµ dinh d−ìng céng ®ång cho nh÷ng d©n téc,<br /> nh÷ng céng ®ång gÆp nhiÒu khã kh¨n, thiÖt thßi nhÊt.<br /> Ch¨m sãc søc kháe vµ dinh d−ìng céng ®ång ph¶i kÕt hîp víi chiÕn l−îc ph¸t<br /> triÓn céng ®ång l©u dµi, bÒn v÷ng.<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.ac.vn<br />
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2