intTypePromotion=1
ADSENSE

Tài liệu giáo dục môi trường _ lớp 6

Chia sẻ: TRẦN THỊ THANH HẰNG | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:50

104
lượt xem
22
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Tham khảo sách 'tài liệu giáo dục môi trường _ lớp 6', khoa học tự nhiên, công nghệ môi trường phục vụ nhu cầu học tập, nghiên cứu và làm việc hiệu quả

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Tài liệu giáo dục môi trường _ lớp 6

  1. Döï aùn PARC - Vöôøn Quoác gia Yok Ñoân Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng TAØI LIEÄU GIAÙO DUÏC MOÂI TRÖÔØNG LÔÙP 6 Soâng Sreâpoâk Buoân Ñoân 2003 (Taøi lieäu löu haønh noäi boä)
  2. VÖÔØN QUOÁC GIA YOK ÑOÂN Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng – LÔÙP 6 Lôøi caûm ôn ! Chóng t«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n Côc KiÓm l©m thuéc Bé N«ng nghiÖp & Ph¸t triÓn N«ng th«n, ñy ban Nh©n d©n tØnh Dak Lak, V−ên Quèc gia Yok §«n, ñy ban Nh©n d©n HuyÖn Bu«n §«n, Phßng Gi¸o dôc §µo t¹o huyÖn Bu«n §«n ®· gióp ®ì chóng t«i trong qu¸ tr×nh biªn so¹n tµi liÖu nµy. Cho phÐp chóng t«i göi lêi c¶m ¬n ®Õn Ban l·nh ®¹o vµ c¸n bé c«ng nh©n viªn thuéc c¸c tæ chøc ®· trùc tiÕp céng t¸c gióp ®ì chóng t«i trong suèt qu¸ tr×nh chuÈn bÞ vµ biªn so¹n tµi liÖu nµy: Dù ¸n PARC Yok §«n; Phßng Kü thuËt, H¹t kiÓm l©m vµ Ban Du lÞch V−ên Quèc gia Yok §«n, Dù ¸n PARC Ba BÓ/Na Hang, Tr−êng TiÓu häc Y Jót, Tr−êng TiÓu häc NguyÔn ThÞ Minh Khai, Tr−êng TiÓu häc NguyÔn Du, Tr−êng Trung häc C¬ së Vâ ThÞ S¸u, Tr−êng Trung häc C¬ cë Lª Hång Phong Chóng t«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n c¸c c¸n bé, chuyªn gia, t− vÊn cña Dù ¸n PARC Yok §«n ®· cho phÐp chóng t«i sö dông kÕt qu¶ nghiªn cøu khoa häc cña quÝ vÞ ®Ó phôc vô cho viÖc biªn so¹n tµi liÖu nµy. Chóng t«i còng mong muèn ®−îc c¶m ¬n tÊt c¶ c¸c c¸ nh©n vµ tæ chøc ®· tham gia ®ãng gãp ý kiÕn còng nh− cung cÊp tµi liÖu tham kh¶o trong qu¸ tr×nh viÕt tµi liÖu nµy, bao gåm: Ch−¬ng tr×nh Ph¸t triÓn Liªn HiÖp Quèc (UNDP), Quü B¶o tån Thiªn nhiªn Hoang d· (WWF). V−ên Quèc gia C¸t Tiªn. Ch−¬ng tr×nh Gi¸o dôc M«i tr−êng Dù ¸n PARC - V−ên Quèc gia Yok §«n
  3. VÖÔØN QUOÁC GIA YOK ÑOÂN Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng – LÔÙP 6
  4. VÖÔØN QUOÁC GIA YOK ÑOÂN Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng – LÔÙP 6 MUÏC LUÏC Trang 5 BAØI 1 : TÌM HIEÅU VEÀ VÖÔØN QUOÁC GIA YOK ÑOÂN - Muïc ñích I. GIÔÙI THIEÄU CHUNG 5 II. HOAÏT ÑOÄNG 7 8 III. KEÁT LUAÄN IV. BAØI TAÄP 8 V. HOAÏT ÑOÄNG NGOAÏI KHOÙA 8 Trang 9 BAØI 2 : TÌM HIEÅU VEÀ THUÙ - Muïc ñích I. GIÔÙI THIEÄU CHUNG 9 II. HOAÏT ÑOÄNG 9 III. TOÙM TAÉT 11 IV. CAÂU HOÛI BAØI TAÄP 11 V. THAM KHAÛO 12 Trang 13 BAØI 3 : SÖÏ THÍCH NGHI CUÛA ÑOÄNG VAÄT - Muïc ñích I. GIÔÙI THIEÄU CHUNG 13 13 II. HOAÏT ÑOÄNG III. TOÙM TAÉT 15 IV. BAØI TAÄP VEÀ NHAØ 15 V. THAM KHAÛO 16 BAØI 4 : NÖÔÙC VAØ RÖØNG ÔÛ YOK ÑOÂN Trang 17 - Muïc ñích I. GIÔÙI THIEÄU CHUNG 17 18 II. HOAÏT ÑOÄNG III. TOÙM TAÉT 19 IV. BAØI TAÄP VEÀ NHAØ 19 V. BAØI ÑOÏC THAM KHAÛO 19 BAØI 5 : TAÀM QUAN TROÏNG CUÛA LÖÔÕNG CÖ Trang 21 - Muïc ñích 21 I. GIÔÙI THIEÄU II. HOAÏT ÑOÄNG 22 III. KEÁT LUAÄN 24 IV. BAØI TAÄP 24 V. BAØI THAM KHAÛO 24
  5. VÖÔØN QUOÁC GIA YOK ÑOÂN Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng – LÔÙP 6 Trang 26 BAØI 6 : CAÙC MOÁI ÑE DOÏA ÑOÁI VÔÙI TAØI NGUYEÂN ÑOÄNG VAÄT VAØ THÖÏC VAÄT CUÛA VÖÔØN QUOÁC GIA YOK ÑOÂN - Muïc ñích I. GIÔÙI THIEÄU CHUNG 26 26 II. HOAÏT ÑOÄNG III. TOÙM TAÉT 28 IV. BAØI TAÄP VEÀ NHAØ 28 V. BAØI ÑOÏC THAM KHAÛO 28 Trang 30 BAØI 7 : GIÔÙI THIEÄU VEÀ MOÄT SOÁ LOAØI CAÂY COÙ ÔÛ RÖØNG KHOÄP VÖÔØN QUOÁC GIA YOK ÑOÂN - Muïc ñích I. GIÔÙI THIEÄU 30 II. HOAÏT ÑOÄNG 30 31 III. TOÙM TAÉT IV. BAØI TAÄP VEÀ NHAØ 32 V. HOAÏT ÑOÄNG NGOAÏI KHOÙA 32 VI. PHAÀN THAM KHAÛO THEÂM 32 BAØI 8 : GIÔÙI THIEÄU MOÄT SOÁ CAÂY THUOÁC QUYÙ ÔÛ ÑÒA PHÖÔNG Trang 37 - Muïc ñích I. GIÔÙI THIEÄU 37 II. HOAÏT ÑOÄNG 37 III. KEÁT LUAÄN 43 IV. BAØI TAÄP VEÀ NHAØ 43 Trang 44 BAØI 9 : ÑA DAÏNG SINH HOÏC - Muïc ñích I. GIÔÙI THIEÄU CHUNG 44 II. HOAÏT ÑOÄNG 44 III. TOÙM TAÉT 47 IV. BAØI TAÄP VEÀ NHAØ 47 V. BAØI ÑOÏC THAM KHAÛO 48
  6. VÖÔØN QUOÁC GIA YOK ÑOÂN Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng – LÔÙP 6 Bµi sè 1 : T×m hiÓu vÒ v−ên quèc gia Yok §«n Môc ®Ých - Cung cÊp cho c¸c em häc sinh c¸c th«ng tin c¬ b¶n vÒ vÞ trÝ ®Þa lý, hÖ ®éng, thùc vËt cña VQG Yok §«n. - N©ng cao nhËn thøc b¶o vÖ c¸c nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn. I - Giíi thiÖu chung VQG Yok §«n c¸ch thµnh phè Hå ChÝ Minh 500km vÒ phÝa B¾c vµ c¸ch thµnh phè Bu«n Ma Thuét (trung t©m tØnh §¨k L¨k) 40 km vÒ phÝa T©y. Toµn bé VQG n»m trªn ®Þa h×nh t−¬ng ®èi b»ng ph¼ng, ®é cao trung b×nh 200m so víi mÆt n−íc biÓn, chia thµnh 2 d¹ng chÝnh nh− sau: §Þa h×nh ®åi vµ nói thÊp: Ph©n bè r¶i r¸c trªn diÖn tÝch VQG Yok §«n. Däc theo bê ph¶i s«ng Srªp«k lµ d·y C− M’Lan ch¹y suèt tõ biªn giíi ViÖt Nam - Cam Pu Chia tíi gÇn trung t©m huyÖn Bu«n §«n víi ®Ønh cao nhÊt lµ C− M’Lan (502m) vµ c¸c ®Ønh 498m, 382m... Cuèi cïng lµ ®Ønh Ch− Minh (384m). Bê tr¸i s«ng Srªp«k cã ngän nói thÊp lµ Yok §a (466m). GÇn ranh giíi phÝa nam cña V−ên lµ d·y nói thÊp Yok §«n (482m) ®−îc ®Æc tr−ng b»ng kiÓu rõng l¸ réng th−êng xanh nªn ®· ®−îc chän lµm tªn gäi cho V−ên. §Þa h×nh b»ng ph¼ng: Ph©n bè däc s«ng Sªrªp«k vµ c¸c suèi lín trong vïng. §iÒu kiÖn ®Þa h×nh t−¬ng ®èi b»ng ph¼ng thuËn lîi cho sù tån t¹i cña c¸c loµi thó lín nh− Voi, Tr©u rõng, Bß rõng... Ranh giíi: PhÝa B¾c: theo ®−êng « t« tõ ng· ba C− M’Lan (tØnh lé 1A) qua ®ån biªn phßng sè 2 ®Õn biªn giíi ViÖt Nam - Cam Pu Chia. PhÝa Nam: Gi¸p HuyÖn C− Jót vµ ®o¹n ®−êng 6B tõ VQG giao víi ®−êng T15 ch¹y th¼ng phÝa T©y ®Õn biªn giíi ViÖt Nam - Cam Pu Chia. PhÝa §«ng: Däc theo tØnh lé 1A tõ ng· 3 C− M’Lan ®Õn B¶n §«n vµ sau ®ã ng−îc s«ng Srªp«k ®Õn ranh giíi huyÖn C− Jót. Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng 5
  7. VÖÔØN QUOÁC GIA YOK ÑOÂN Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng – LÔÙP 6 PhÝa T©y: Lµ biªn giíi ViÖt Nam - Cam Pu Chia dµi 102 km. So víi c¸c KBTTN vµ VQG trong khu vùc, Yok §«n cã diÖn tÝch lín nhÊt, (b¶ng 3.1): KhÝ hËu - Thñy v¨n: VQG Yok §«n n»m trong vïng khÝ hËu nhiÖt ®íi giã mïa, cã hai mïa râ rÖt: Mïa m−a vµ mïa kh«. Mïa m−a tõ th¸ng 4 ®Õn th¸ng 10, tËp trung l−îng m−a tíi 93,5% l−îng m−a c¶ n¨m, tæng l−îng m−a trung b×nh tõ n¨m 1990 ®Õn 2000 lµ 1.588 mm, l−îng bèc h¬i lµ 1.470mm (sè liÖu cña Tr¹m khÝ t−îng thñy v¨n Bu«n §«n n¨m 2001). Mïa kh« tõ th¸ng 11 ®Õn th¸ng 3 n¨m sau, l−îng m−a kh«ng ®¸ng kÓ vµ th−êng bÞ kh« h¹n vµo cuèi mïa, thiÕu n−íc cho ¨n uèng, sinh ho¹t vµ s¶n xuÊt, g©y khã kh¨n cho ®êi sèng nh©n d©n trong vïng. HÖ thùc vËt: HÖ thùc vËt cña VQG Yok §«n ph¸t triÓn trong mét quÇn thÓ rõng l¸ réng, rông l¸ vµo mïa kh« (Rõng Khép), rõng th−êng xanh, rõng b¸n th−êng xanh vµ rõng tre nøa. C¸c nhµ khoa häc ®· thèng kª ®−îc 566 loµi thùc vËt ë VQG Yok §«n víi c¸c loµi c©y, cá ®Æc tr−ng vµ cã gi¸ trÞ nh−: CÈm Lai, Tr¾c, Gâ ®á, Gi¸ng h−¬ng, C¨m xe, Sao ®en, CÈm liªn, Cµ chÝt... Ngoµi ra, cßn cã 116 loµi lµm thuèc, 35 loµi lµm c¶nh vµ c¸c gi¸ trÞ tµi nguyªn kh¸c nh−: Cung cÊp nguyªn liÖu ®an l¸t, lµm thñ c«ng mü nghÖ, thùc phÈm... HÖ ®éng vËt: Do ®Æc ®iÓm cña hÖ sinh th¸i rõng Khép vµ ®iÒu kiÖn ®Þa h×nh b»ng ph¼ng ®· gãp phÇn h×nh thµnh nªn khu hÖ ®éng vËt ë ®©y còng mang tÝnh chÊt ®iÓn h×nh. KÕt qu¶ nghiªn cøu vÒ khu hÖ ®éng vËt tõ 1991 ®Õn nay cho thÊy t¹i VQG Yok §«n cã 384 loµi ®éng vËt cã x−¬ng sèng (b¶ng 4.3), trong ®ã cã 70 loµi thó, 250 loµi chim, 48 loµi bß s¸t, 16 loµi l−ìng c−: §Æc tr−ng cña khu hÖ ®éng vËt cã x−¬ng sèng ë c¹n cña VQG Yok §«n lµ sù ph©n bè kh¸ tËp trung cña nhiÒu loµi ë mét sè khu vùc nh−: Nói Yok §«n, Yok §a, khu vùc suèi §¨k Na, §¨k Nor, nhÊt lµ c¸c loµi chim thó lín nh−: bß rõng, bß tãt, tr©u rõng, voi, c«ng, cao c¸t, hång hoµng... Sù ph©n bè tËp trung cho phÐp chóng ta dÔ dµng b¶o vÖ nghiªm ngÆt, t¹o ®iÒu kiÖn cho chóng ph¸t triÓn vÒ mÆt sè l−îng. Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng 6
  8. VÖÔØN QUOÁC GIA YOK ÑOÂN Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng – LÔÙP 6 II - Ho¹t ®éng 1. VÞ trÝ cña VQG Yok §«n. Quan s¸t b¶n ®å vÞ trÝ ®Þa lý VQG Yok §«n. H·y chØ ra ®©u lµ ranh giíi cña VQG Yok §«n; C¸c mÆt tiÕp gi¸p: §«ng, T©y, Nam vµ B¾c. VQG Yok §«n víi diÖn tÝch lµ 115.545ha, n»m trong ®Þa phËn cña 4 x· thuéc 3 huyÖn: X· Kr«ng Na - HuyÖn Bu«n §«n. X· Ea Bung, Ch− M’Lanh - HuyÖn Ea Sóp. X· Ea P« - HuyÖn C− Jót. - PhÝa B¾c ranh giíi ch¹y theo ®−êng « t« tõ ng· 3 Ch− M’Lanh (tØnh lé 1A) qua ®ån biªn phßng sè 2 ®Õn biªn giíi ViÖt Nam - Campuchia. - PhÝa Nam gi¸p huyÖn Ch− Jót vµ ®o¹n ®−êng tõ VQG ®Õn ng· 3 ®−êng biªn giíi vµ ch¹y th¼ng phÝa T©y ®Õn biªn giíi 2 n−íc. - PhÝa §«ng ch¹y theo tØnh lé 1A tõ ng· 3 Ch− M’Lanh ®Õn B¶n §«n vµ sau ®ã ng−îc s«ng Srªp«k ®Õn gi¸p ranh giíi huyÖn C− Jót. - PhÝa T©y lµ biªn giíi cña hai n−íc ViÖt Nam - Campuchia. 2. §Þa h×nh cña VQG Yok §«n. (GV cho häc sinh th¶o luËn vµ sau ®ã nhËn xÐt tãm t¾t nh− sau). Toµn bé V−ên Quèc Gia Yok §«n n»m trªn ®Þa h×nh t−¬ng ®èi b»ng ph¼ng, nghiªng tõ B¾c xuèng Nam vµ tõ §«ng sang T©y. §é cao trung b×nh 150 ®Õn 200 mÐt so víi mÆt n−íc biÓn. 3. §Æc ®iÓm chung cña V−ên QG Yok §«n. a) KhÝ hËu: VQG Yok §«n n»m trong vïng cã nÒn nhiÖt kh¸ cao, thuéc lo¹i h×nh khÝ hËu nhiÖt ®íi nãng, thÓ hiÖn hai mïa râ rÖt: - Mïa m−a: Tõ th¸ng 5 ®Õn th¸ng 10. - Mïa kh«: Tõ th¸ng 11 ®Õn th¸ng 4 n¨m sau. b) Thùc vËt: Do nh÷ng ®Æc ®iÓm vµ khÝ hËu, ®Þa h×nh, ®Êt ®ai cña VQG Yok §«n nªn c©y cèi ë ®©y cã nhiÒu ®Æc tr−ng riªng biÖt biÓu hiÖn ë 4 kiÓu rõng chÝnh sau: 1. Rõng th−a, c©y l¸ réng, rông l¸ vµo mïa kh« (Cßn gäi lµ rõng khép). Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng 7
  9. VÖÔØN QUOÁC GIA YOK ÑOÂN Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng – LÔÙP 6 2 . Rõng th−a, cã c¸c loµi c©y rông l¸ vµ kh«ng rông l¸ (Cßn gäi lµ rõng b¸n th−êng xanh). 3. Rõng c©y xanh t−¬i quanh n¨m vµ kh«ng rông l¸ vµo mïa kh« (Cßn gäi lµ rõng th−êng xanh). 4. Rõng tre nøa th−êng däc theo s«ng, suèi vµ chiÕm diÖn tÝch kh«ng lín. Chó ý: Cho häc sinh nªu tªn mét sè loµi c©y, cá ®Æc tr−ng cña mçi kiÓu rõng. a) §éng vËt: (GV cho c¸c em häc sinh th¶o luËn theo nhãm vµ kÓ tªn c¸c loµi ®éng vËt ë VQG theo c¸c loµi sau). Chim: Thó lín: L−ìng c−: Bß s¸t: C«n trïng: C¸: HÖ ®éng vËt rõng cña VQG Yok §«n rÊt phong phó vµ ®a d¹ng; cã rÊt nhiÒu loµi thó rõng, chim, bß s¸t, Õch nh¸i, c«n trïng. Trong ®ã cã nh÷ng ®éng vËt quý vµ hiÕm nh−: Voi ch©u ¸, Bß tãt, Bß rõng, Nai cµ tong, hæ, Chim c«ng... III - KÕt luËn VQG Yok §«n cã diÖn tÝch tù nhiªn lµ 115.545 ha, n»m trong ®Þa phËn cña 4 x· thuéc 3 huyÖn: Bu«n §«n, C− Jut vµ Ea Sup. Trong V−ên cã 4 kiÓu rõng chÝnh, trong ®ã rõng khép chiÕm diÖn tÝch lín nhÊt. VQG Yok §«n lµ n¬i sinh sèng cña nhiÒu loµi ®éng vËt, trong ®ã cã nhiÒu loµi quý nh−: Voi Ch©u ¸, Bß tãt, C«ng... IV. Bµi tËp 1. VQG Yok §«n cã bao nhiªu kiÓu rõng chÝnh vµ kÓ tªn cña chóng ? 2. VQG Yok §«n n»m trªn ®Þa phËn cña x·, huyÖn nµo ? 3. T×m hiÓu c¸c loµi ®éng vËt quý vµ hiÕm sèng trong VQG Yok §«n ? 4. H·y vÏ mét kiÓu rõng hoÆc mét con vËt ë VQG Yok §«n mµ em thÝch nhÊt. V - ho¹t ®éng ngo¹i khãA Tæ chøc cho häc sinh tham quan VQG Yok §«n. Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng 8
  10. VÖÔØN QUOÁC GIA YOK ÑOÂN Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng – LÔÙP 6 BµI sè 2 : t×m hiÓu vÒ thó môc ®Ých - Gióp c¸c em häc sinh t×m hiÓu vÒ ®Æc ®iÓm sinh häc cña loµi thó. - T×m hiÓu c¸c mèi ®e däa ®Õn c¸c loµi thó hoang d·. - N©ng cao nhËn thøc b¶o vÖ c¸c loµi ®éng vËt sèng trong tù nhiªn. I - giíi thiÖu chung Thó lµ nhãm ®éng vËt cã x−¬ng sèng vµ tån t¹i c¸ch ®©y kho¶ng 225 triÖu n¨m. Tr¸i ®Êt hiÖn cã trªn 4.500 loµi thó ®ang sinh sèng. KÝch th−íc cña c¸c loµi thó rÊt kh¸c nhau: Cã con nhá xÝu nh− chuét vµ chØ dµi kho¶ng 4 cm, cã con l¹i nÆng tíi hµng tr¨m tÊn nh− c¸ voi... Thó hiÖn lµ loµi ®éng vËt cã kh¶ n¨ng tiÕn hãa cao nhÊt vµ cã hÖ thÇn kinh ph¸t triÓn nhÊt. Thó ph©n bè ë kh¾p mäi n¬i trªn thÕ giíi bëi chóng cã kh¶ n¨ng thÝch nghi cao ë nh÷ng m«i tr−êng sèng kh¸c nhau. Thó lµ ®éng vËt m¸u nãng nªn nã cã thÓ tån t¹i ®−îc ë nh÷ng m«i tr−êng mµ nhiÖt ®é bªn ngoµi ®−îc coi lµ qu¸ thÊp ®èi víi c¸c loµi ®éng vËt m¸u l¹nh. §iÒu nµy t¹o cho thó mét lîi thÕ h¬n h¼n so víi loµi bß s¸t ®ång thêi cho qu¸ tr×nh tiÕn hãa cña nã. C¨n cø vµo c¸c ®Æc ®iÓm c¬ thÓ cña thó, ng−êi ta ph©n thó thµnh Líp thó ®Î trøng vµ Líp thó cã tói. II - Ho¹t ®éng 1. §Æc ®iÓm ®Ó ph©n biÖt gi÷a thó víi c¸c líp ®éng vËt kh¸c. (Gi¸o viªn gióp c¸c em häc sinh t×m hiÓu vÒ c¸c ®Æc ®iÓm sinh häc cña loµi thó th«ng qua c¸c ý chÝnh sau). - C¬ thÓ cña thó ®−îc phñ mét líp l«ng vµ líp l«ng nµy liªn quan mËt thiÕt ®Õn viÖc ®iÒu chØnh nhiÖt ®é c¬ thÓ. - Thó mÑ cã kh¶ n¨ng ®Î con vµ nu«i con b»ng s÷a vµ d¹y cho chóng c¸c kü n¨ng cÇn thiÕt ®Ó tån t¹i vµ ph¸t triÓn trong m«i tr−êng sèng nh− t×m kiÕm con måi, vå måi, lÈn tr¸nh kÎ thï... Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng 9
  11. VÖÔØN QUOÁC GIA YOK ÑOÂN Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng – LÔÙP 6 - Bé r¨ng ph©n hãa thµnh r¨ng cöa, r¨ng nanh vµ r¨ng hµm. - Tim cã 4 ng¨n vµ bé n·o rÊt ph¸t triÓn nªn th«ng minh h¬n c¸c loµi ®éng vËt kh¸c. - Lµ loµi ®éng vËt ®¼ng nhiÖt (nhiÖt ®é c¬ thÓ æn ®Þnh vµ kh«ng thay ®æi theo nhiÖt ®é cña m«i tr−êng xung quanh). 2. Sù tiÕn hãa cña loµi thó Loµi thó tiÕn hãa nhÊt trong mäi loµi thó trªn tr¸i ®Êt nµy lµ loµi ng−êi. Loµi ng−êi cã bé n·o lín nhÊt so víi c¸c loµi ®éng vËt kh¸c tõ tr−íc ®Õn nay. Víi kh¶ n¨ng vµ trÝ tuÖ cña m×nh, con ng−êi nµy cµng trë nªn cùc kú tinh th«ng trong mäi ho¹t ®éng thay ®æi m«i tr−êng sèng cña m×nh còng nh− trong viÖc sö dông nh÷ng c«ng cô ®Ó c¶i t¹o thiªn nhiªn. Tuy nhiªn, chÝnh nh÷ng c«ng cô Êy ®· vµ ®ang ®e däa tíi sù sèng cña c¸c loµi sinh vËt kh¸c. H·y th¶o luËn vÒ c¸c hµnh ®éng thiÕu tr¸ch nhiÖm cña loµi ng−êi ®ang ®e däa ®Õn sù sèng cña c¸c loµi thó vµ c¸c sinh vËt kh¸c trªn tr¸i ®Êt. 3. Thó trong V−ên Quèc gia Yok §«n. V−ên Quèc gia Yok §«n lµ n¬i c− tró cña nhiÒu lo¹i thó. Theo nghiªn cøu gÇn ®©y nhÊt cña c¸c nhµ khoa häc th× hiÖn nay V−ên cã tíi 70 loµi thó ®ang sinh sèng. Trong ®ã cã 25 loµi lµ nh÷ng loµi quý hiÕm vµ cÇn ®−îc b¶o vÖ nh− loµi Voi, Nai Cµ tong, Bß Tãt, Voäc B¹c, V−în m¸ Vµng... 4. Mèi ®e däa nµo ®èi víi c¸c loµi Thó sèng trong V−ên Quèc gia Yok §«n. C¸c loµi thó sinh sèng trong khu vùc V−ên Quèc gia ®ang ph¶i ®èi mÆt víi nhiÒu mèi ®e däa do c¸c ho¹t ®éng cña ng−êi d©n trong vïng nh−: - Ph¸ rõng lÊy ®Êt trång trät. - S¨n b¾t. - ChÆt h¹ c©y lín ®Ó lÊy gç lµm nhµ. - ChÆt h¹ c©y con ®Ó lµm cñi... C¸c ho¹t ®éng nµy lµm cho diÖn tÝch rõng bÞ thu hÑp nhanh chãng, lµm mÊt m«i tr−êng sèng vµ h¹n chÕ nguån thøc ¨n cña c¸c loµi thó. Sè l−îng cña c¸c loµi thó ë Yok §«n sÏ ngµy cµng gi¶m vµ dÉn ®Õn nguy c¬ tuyÖt chñng. Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng 10
  12. VÖÔØN QUOÁC GIA YOK ÑOÂN Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng – LÔÙP 6 - T¹i sao nãi 4 ho¹t ®éng trªn cña ng−êi d©n ®Þa ph−¬ng sÏ lµm gi¶m sè l−îng c¸c loµi thó sèng ë V−ên Quèc gia Yok §«n vµ mét sè loµi cã nguy c¬ tuyÖt chñng ? - H·y bæ sung thªm vµ th¶o luËn vÒ c¸c ho¹t ®éng cña ng−êi d©n ®Þa ph−¬ng mµ cã ¶nh h−ëng xÊu ®Õn ®êi sèng cña c¸c loµi thó ë V−ên Quèc gia Yok §«n iii - tãm t¾t Sù kh¸c biÖt gi÷a thó vµ c¸c loµi ®éng vËt kh¸c ®ã lµ c¬ thÓ cña thó ®−îc phñ mét líp l«ng, thó mÑ cã kh¶ n¨ng ®Î con vµ nu«i con b»ng s÷a, bé r¨ng ph©n hãa thµnh r¨ng cöa, r¨ng nanh vµ r¨ng hµm, tim cã 4 ng¨n, bé n·o rÊt ph¸t triÓn vµ lµ loµi ®éng vËt ®¼ng nhiÖt. V−ên Quèc gia Yok §«n lµ n¬i c− ngô cña nhiÒu loµi thó quý hiÕm nh−: Voi Ch©u ¸, Bß Tãt, Nai Cµ Tong, Voäc B¹c, V−în m¸ Vµng... Tuy nhiªn, chóng ®ang ®øng tr−íc nguy c¬ bÞ ®e däa ®Õn sù sèng v× c¸c ho¹t ®éng thiÕu tr¸ch nhiÖm cña con ng−êi. Iv - C©u hái vµ bµi tËp 1. Theo em, h¹n chÕ c¸c mèi ®e däa tíi c¸c loµi thó sèng trong VQG Yok §«n th× khã hay dÔ ? Cã thÓ thùc hiÖn ®−îc kh«ng ? 2. Em h·y gîi ý mét vµi c¸ch thùc hiÖn ®Ó h¹n chÕ c¸c mèi ®e do¹ tíi sù sèng cña c¸c loµi thó hiÖn cã trong VQG Yok §«n ? 3. H·y liÖt kª mét sè vËt nu«i trong gia ®×nh thuéc loµi thó. 4. H·y −íc tÝnh sè l−îng c¸c loµi thó bÞ b¾t, bÉy vµ b¾n mçi ngµy ë V−ên. TÝnh xem khi nµo V−ên kh«ng cßn loµi thó nµo hÕt nÕu chóng tiÕp tôc bÞ s¨n b¾t víi sè l−îng nh− vËy. Em cã thÓ lµm g× ®Ó h¹n chÕ t×nh tr¹ng s¨n b¾n nµy ? 5. Em h·y viÕt mét c©u chuyÖn theo trÝ t−ëng t−îng cña m×nh kÓ vÒ sù ly t¸n cña mét gia ®×nh nhµ thó khi con ng−êi ph¸ rõng lµm rÉy, tµn ph¸ n¬i ë cña gia ®×nh thó. Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng 11
  13. VÖÔØN QUOÁC GIA YOK ÑOÂN Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng – LÔÙP 6 V - Tham kh¶o LÞch sö tiÕn hãA cña Thó Tr−íc ®¹i Trung sinh (c¸ch ®©y kho¶ng 225 triÖu n¨m), tÊt c¶ c¸c loµi ®éng vËt ®Òu sèng ë d−íi n−íc. Kho¶ng gi÷a vµ cuèi ®¹i Cæ sinh (c¸ch ®©y kho¶ng 600 triÖu n¨m), loµi c¸ cã x−¬ng sèng xuÊt hiÖn vµ trë thµnh loµi sinh vËt l−ìng c− ®Çu tiªn trªn tr¸i ®Êt võa sèng trªn c¹n võa sèng d−íi n−íc. Mét sè loµi trong sè ®ã lªn khái mÆt n−íc vµ trë thµnh ®éng vËt sèng trªn c¹n. §éng vËt ®ã lµ loµi Bß s¸t. Trong ®¹i Trung sinh (c¸ch ®©y kho¶ng 225 ®Õn 65 triÖu n¨m) nhiÒu loµi bß s¸t kÓ trªn ®· biÕn thµnh nh÷ng loµi kh¸c nhau, trong ®ã cã mét loµi ®Æc biÖt lµ loµi Thó nhá m¸u nãng ®Çu tiªn. C¸c loµi bß s¸t thÝch nghi nhanh chãng víi m«i tr−êng sèng vµ tiÕn hãa víi c¸c h×nh d¸ng, kiÓu sèng kh¸c nhau. Chóng cã nh÷ng “vïng sèng” réng lín trªn tr¸i ®Êt. Loµi thèng trÞ c¸c loµi kh¸c lµ loµi Khñng long to lín. TiÕp theo lµ cuéc ®¹i tuyÖt chñng diÔn ra c¸ch ®©y kho¶ng 65 triÖu n¨m. Nguyªn nh©n lµ mét thiªn th¹ch khæng lå ®· va ch¹m vµo tr¸i ®Êt. Sau vô va ch¹m, tr¸i ®Êt bÞ bôi vµ hãa chÊt bay trong bÇu khÝ quyÓn. ¸nh s¸ng kh«ng lät ®−îc xuèng mÆt ®Êt trong nhiÒu n¨m dµi nªn tr¸i ®Êt trë nªn l¹nh gi¸. Th¶m häa nµy ®· giÕt chÕt kho¶ng 90% sinh vËt trªn tr¸i ®Êt sinh sèng ë thêi ®iÓm ®ã. V× kh«ng ®iÒu chØnh ®−îc nhiÖt ®é c¬ thÓ víi khÝ hËu l¹nh vµ míi thay ®æi bªn ngoµi nªn c¸c loµi Khñng long hÇu nh− kh«ng thÓ sèng sãt ®−îc. Trong khi ®ã, nhê cã nh÷ng lîi thÕ so víi c¸c loµi Bß s¸t nªn loµi Thó ®· sèng sãt cho tíi khi khÝ hËu trë nªn æn ®Þnh. C¸c loµi thó nhá ph¸t triÓn m¹nh mÏ ngay sau kÕt thóc kû thø hai vµ b¾t ®Çu kû thø ba. Lý do lµ c¸c loµi thùc vËt còng ph¸t triÓn m¹nh nªn c¸c loµi Thó cã nh÷ng nguån thøc ¨n dåi dµo. §ång cá, rõng nhiÖt ®íi vµ rõng réng ph¸t triÓn ®· cung cÊp nhiÒu m«i tr−êng sèng cho c¸c loµi ®éng vËt. Vµo kho¶ng 15 ®Õn 5 triÖu n¨m tr−íc, v¹ch tiÕn hãa cña Hä ng−êi t¸ch khái tæ tiªn cña loµi KhØ cao lín cã h×nh ng−êi. Hä Homo xuÊt hiÖn ë Ch©u Phi c¸ch ®©y kho¶ng 2 triÖu n¨m. Hä nµy trë thµnh loµi Thó th«ng minh nhÊt tõng sèng ®Õn ngµy nay trªn tr¸i ®Êt. §ã chÝnh lµ Loµi ng−êi... Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng 12
  14. VÖÔØN QUOÁC GIA YOK ÑOÂN Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng – LÔÙP 6 Bµi sè 3 : Sù thÝch nghi cña ®éng vËt MôC ®ÝCH - Gióp c¸c em häc sinh t×m hiÓu - VÒ kh¸i niÖm thÝch nghi. - C¸c d¹ng thÝch nghi cña ®éng vËt I - Giíi thiÖu chung ThÝch nghi lµ g× ? ThÝch nghi cã thÓ lµ sù tiÕn hãa, thay ®æi vÒ ®Æc ®iÓm c¬ thÓ (nh−: C¸c kiÓu r¨ng, bµn ch©n, má, c¸nh...) Lµ sù thay ®æi tËp tÝnh sinh ho¹t v× sù thay ®æi c¸c yÕu tè m«i tr−êng nh−: §é Èm, nhiÖt ®é, ¸nh s¸ng, ®é cao. Sù thÝch nghi cßn ®−îc thÓ hiÖn b»ng hiÖn t−îng ngôy trang ®Ó kiÕm ¨n, lÈn trèn sao cho phï hîp víi m«i tr−êng sèng. * Nãi tãm l¹i, ThÝch nghi lµ sù thay ®æi ®Æc ®iÓm cña ®éng vËt cã liªn quan ®Õn viÖc tù ®iÒu chØnh cña c¬ thÓ ®Ó phï hîp víi sù thay ®æi cña m«i tr−êng sèng. II - Ho¹t ®éng 1. C¸c d¹ng thÝch nghi: (GV lÇn l−ît nªu tªn c¸c d¹ng thÝch nghi vµ cho c¸c em häc sinh kÓ tªn c¸c loµi cã kiÓu thÝch nghi ®ã vµ môc ®Ých lµ g×). a) Ngôy trang b»ng h×nh d¸ng, mµu s¾c: (Loµi, Môc ®Ých). Cã rÊt nhiÒu ®éng vËt cã mµu s¾c hay h×nh d¸ng c¬ thÓ gièng m«i tr−êng bªn ngoµi nªn rÊt khã nh×n thÊy, vÝ dô: vÑt, hæ, bä l¸, bä que, r¾n lôc... Mét sè loµi ®éng vËt thay ®æi mµu s¾c theo mïa hay thay ®æi mµu s¾c khi di chuyÓn vÝ dô: T¾c kÌ hoa... b) Ngôy trang b»ng mïi: (Loµi, Môc ®Ých). Mét sè loµi ®éng vËt tiÕt ra c¸c chÊt cã mïi ®éc hay mïi khã chÞu ®Ó xua ®uæi kÎ thï (VÝ dô: Chån h«i th−êng tiÕt ra mét chÊt dÞch rÊt h«i lµm kÎ thï khã chÞu vµ lÈn trèn). Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng 13
  15. VÖÔØN QUOÁC GIA YOK ÑOÂN Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng – LÔÙP 6 c) Ngôy trang b»ng ©m thanh: (Loµi, Môc ®Ých). Mét sè loµi ®éng vËt ¨n thÞt th−êng b¾t ch−íc ©m thanh cña con måi vµ ¨n thÞt chóng. Ng−îc l¹i chóng cã thÓ b¾t ch−íc ©m thanh cña c¸c loµi ®éng vËt ¨n thÞt kh¸c ®Ó xua ®uæi kÎ thï (vÝ dô: b−ím b¾t ch−íc ©m thanh cña ong chóa nªn cã thÓ chui vµo tæ vµ ¨n c¸c con non). d) B¾t ch−íc: NhiÒu loµi ®éng vËt th−êng b¾t ch−íc h×nh d¸ng hoÆc mµu s¾c cña nh÷ng loµi cã ®éc ®Ó ®¸nh lõa kÎ thï. §iÒu nµy gióp chóng cã thÓ tr¸nh sù tÊn c«ng cña kÎ thï mµ kh«ng cÇn ch¹y trèn. e) Tù vÖ: §éng vËt th−êng sö dông kh¶ n¨ng tù vÖ ®Ó trèn tr¸nh hay chèng l¹i kÎ thï. Sù thay ®æi vÒ tËp tÝnh hay ®Æc ®iÓm c¬ thÓ th−êng lµm cho con vËt trë nªn hung d÷ tr−íc kÎ thï (vÝ dô: con mùc khi bÞ tÊn c«ng th−êng th¶i ra mét hîp chÊt mµu ®en ®Ó ®¸nh lõa thÞ gi¸c cña kÎ thï vµ ch¹y trèn). g) LÈn trèn: Mét sè loµi th−êng sinh sèng hay lµm tæ ë nh÷ng n¬i thÝch hîp vµ tr¸nh ®−îc sù tÊn c«ng cña kÎ thï (VÝ dô: Chim th−êng lµm tæ trªn c©y, Thá, D¬i th−êng sèng trong lßng ®Êt, hang ®éng...). h) Di c−: Khi thêi tiÕt thay ®æi, mét sè loµi sÏ di c− ®Õn n¬i sinh sèng kh¸c ®Ó t×m kiÕm thøc ¨n, n¬i tró Èn, trèn tr¸nh sù nãng bøc hay l¹nh buèt. VÝ dô: Khi mïa kh« ®Õn c¸c loµi ®éng vËt trong VQG Yok §«n th−êng rêi khái c¸c khu rõng khép (v× rõng rông hÕt l¸) di chuyÓn ®Õn c¸c khu rõng th−êng xanh, b¸n th−êng xanh ®Ó t×m n¬i tró Èn, thøc ¨n, n−íc uèng... (Hay vÝ dô vÒ sù di c− cña mét sè loµi chim). Con ng−êi cã kh¶ n¨ng thÝch nghi kh«ng ? cho vÝ dô: (§©y lµ phÇn më réng nh»m gióp c¸c em häc sinh thÊy ®−îc kh¶ n¨ng s¸ng t¹o cña con ng−êi trong viÖc thÝch nghi víi cuéc sèng vµ m«i tr−êng). - Chóng ta lµm g× khi trêi l¹nh ? MÆc thªm ¸o Êm, ®èt löa ®Ó s−ëi. - Chóng ta lµm g× khi trêi nãng ? - Vïng hay cã lò lôt ®ång bµo lµm nhµ theo kiÓu nµo. - T¹i sao ®ång bµo ®Þa ph−¬ng cã truyÒn thèng lµm nhµ sµn. Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng 14
  16. VÖÔØN QUOÁC GIA YOK ÑOÂN Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng – LÔÙP 6 III - Tãm T¾t ThÝch nghi lµ sù phï hîp c¸c cÊu tróc c¬ thÓ hoÆc tËp tÝnh sèng cña sinh vËt ®èi víi m«i tr−êng nh»m gióp sinh vËt tån t¹i. Nh÷ng biÕn ®æi vÒ m«i tr−êng sèng vµ sù c¹nh tranh khiÕn cho sù thÝch nghi cña sinh vËt trë nªn ®a d¹ng víi nh÷ng kiÓu thÝch nghi kh¸c nhau nh−: Ngôy trang, b¾t tr−íc, tù vÖ lÈn tr¸nh... IV - bµi tËp vÒ nhµ 1. H·y nªu c¸c d¹ng thÝch nghi ? Cho vÝ dô cô thÓ ? 2. Nªu tªn mét sè loµi cã mét sè kiÓu thÝch nghi kh¸c nhau ®Ó phï hîp víi m«i tr−êng sèng ë Yok §«n. 3. ThÝch nghi cña sinh vËt cã vai trß nh− thÕ nµo ®èi víi sù sinh tån cña thÕ giíi sinh vËt ? 4. T×m trong khu v−ên hoÆc c¸nh rõng gÇn nhµ mét sè c«n trïng nh−: Bä Ngùa, B−ím, S©u... sau ®ã h·y quan s¸t thËt kü ®Ó ghi l¹i nh÷ng ®Æc ®iÓm vÒ c¬ thÓ cña chóng (Nh−: Mµu s¾c, h×nh d¸ng, mïi tõ c¬ thÓ chóng ph¸t ra...) vµ cho biÕt nhËn xÐt cña m×nh ? 5. B¹n h·y quan s¸t: Tr©u, Bß, Ngùa, Lîn (Heo), Gµ, VÞt... B¹n h·y ghi l¹i c¸c ®Æc ®iÓm trªn c¬ thÓ chóng mµ nh÷ng ®Æc ®iÓm nµy ®· gióp chóng tån t¹i ®−îc. (Nh−: ChiÕc sõng cña con tr©u, bé l«ng, chiÕc má cña con vÞt... c¸c ®Æc ®iÓm ®ã nãi lªn ®iÒu g× ? 6. B¹n h·y viÕt mét bµi luËn ng¾n vÒ sù thÝch nghi cña loµi ng−êi ®Ó tån t¹i. Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng 15
  17. VÖÔØN QUOÁC GIA YOK ÑOÂN Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng – LÔÙP 6 V - Tham kh¶o CÊu T¹o Má Chim - Cã nhiÒu d¹ng kh¸c nhau ®Ó thÝch nghi víi viÖc kiÕm ¨n nh−: - Má chim Bãi c¸ dµi vµ to thÝch hîp víi viÖc b¾t t«m c¸ d−íi n−íc. - Má vÑt cÊu t¹o nh− hai gäng k×m, ®−îc sö dông rÊt lîi h¹i khi cÇn kÑp. - Má bå n«ng th−êng cã hµm d−íi réng vµ s©u, cã t¸c dông trong viÖc xóc c¸. - Lo¹i chim ¨n s©u bä th−êng cã má nhá vµ nhän, cã cÊu t¹o nh− mét c¸i kim, thÝch hîp ®Ó b¾t s©u bä vµ c«n trïng. - C¸c lo¹i chim ¨n s©u bä trªn c©y cã má h¬i quÆp xuèng d−íi, cã t¸c dông moi s©u bä lÉn trong c¸c khe hÑp, kÏ l¸. - C¸c loµi chim ¨n thÞt nh−: C¾t, DiÒu h©u, Chim −ng... cã bé má to, cøng vµ c¹nh s¾c. * CÊu t¹o h×nh d¸ng cña c«n trïng: - Bä l¸ cã c¬ thÓ gièng h×nh chiÕc l¸. Mµu s¾c vµ h×nh d¹ng cña ch©n gióp cho ch©n kh«ng gièng thËt vµ lµm cho vËt s¨n måi khã nhËn ra måi h¬n. Mµu lôc vµ mµu n©u hßa lÉn víi n¬i cã l¸ xung quanh. - C¬ thÓ bä que cã mµu lôc hoÆc n©u. C¬ thÓ dµi, thon cã ch©n m¶nh vµ r©u. Ban ngµy, chóng tr¸nh sù tÊn c«ng cña kÎ thï b»ng c¸ch treo m×nh bÊt ®éng trªn c©y vµ c©y bôi khiÕn chóng tr«ng hÖt mét cµnh c©y. - Mét sè c«n trïng th−êng cã m¾t gi¶ ®Ó ®¸nh lõa kÎ thï nh−: B−ím, Mèi... - Mét sè c«n trïng kh¸c l¹i thay ®æi mµu s¾c c¬ thÓ ®Ó phï hîp víi m«i tr−êng nh−: Ch©u chÊu cã c¬ thÓ mµu xanh hßa lÉn víi cá, Rïa c¹n th−êng cã mai mµu x¸m gièng mµu cña ®¸... Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng 16
  18. VÖÔØN QUOÁC GIA YOK ÑOÂN Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng – LÔÙP 6 Bµi sè 4 : N−íc vµ rõng ë Yok §«n MôC §ÝCH Gióp häc sinh t×m hiÓu hÖ thèng s«ng, suèi, ao, hå... ë rõng Yok §«n qua ®ã t×m hiÓu mèi quan hÖ gi÷a n−íc vµ rõng. I - giíi thiÖu chung 1. Mèi quan hÖ gi÷a n−íc vµ rõng. Cã thÓ nãi, rõng ®ãng vai trß quan träng trong viÖc ®iÒu hßa l−îng n−íc trªn mÆt ®Êt. Líp th¶m môc d−íi t¸n rõng cã t¸c dông nh− lµ mét tÊm xèp c¸ch nhiÖt lµm gi¶m l−îng n−íc bèc h¬i, gi÷ ®é Èm cho ®Êt. N−íc m−a r¬i trªn rõng, mét phÇn ®−îc c¸c t¸n c©y gi÷ l¹i, mét phÇn ch¶y theo cµnh, th©n xuèng ®Êt, nªn tèc ®é n−íc ch¶y chËm h¬n. Quan träng h¬n, líp th¶m môc d−íi t¸n rõng cã kh¶ n¨ng gi÷ l¹i mét phÇn n−íc rÊt lín. PhÇn n−íc nµy thÊm dÇn xuèng líp ®Êt s©u, tíi tÇng n−íc ngÇm, t¹o thµnh dßng ch¶y trong lßng ®Êt sau ®ã chóng ch¶y vµo c¸c chç thÊp trªn mÆt ®Êt, t¹o thµnh suèi nèi liÒn víi c¸c dßng s«ng. Tãm l¹i, rõng cã kh¶ n¨ng gi÷ l¹i phÇn lín l−îng n−íc m−a vµ h¹n chÕ lò lôt, xãi mßn ®Êt. ChÝnh nguån n−íc ®−îc rõng gi÷ l¹i sÏ nu«i sèng c¸c loµi ®éng, thùc vËt trong rõng, lµm cho rõng thªm ®a d¹ng vµ phong phó. 2. HÖ thèng s«ng, suèi, ao, hå... ë Yok §«n. Khu vùc V−ên Quèc gia Yok §«n n»m trong vïng khÝ hËu nhiÖt ®íi giã mïa, cã hai mïa râ rÖt: Mïa m−a vµ mïa kh«. Mïa m−a tõ th¸ng 4 ®Õn th¸ng 10, tËp trung l−îng m−a tíi 93,5% l−îng m−a c¶ n¨m, tæng l−îng m−a trung b×nh tõ n¨m 1990 ®Õn 2000 lµ 1.588 mm, l−îng bèc h¬i lµ 1.470mm. Mïa kh« tõ th¸ng 11 ®Õn th¸ng 3 n¨m sau, l−îng m−a kh«ng ®¸ng kÓ vµ th−êng bÞ kh« h¹n vµo cuèi mïa kh«, thiÕu n−íc cho ¨n uèng, sinh ho¹t vµ s¶n xuÊt, g©y khã kh¨n cho ®êi sèng cña c¸c loµi ®éng vËt vµ nh©n d©n trong vïng. V× thÕ, hÖ thèng s«ng suèi, ao hå trong khu vùc V−ên Quèc gia Yok §«n cã vai trß hÕt søc quan träng. Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng 17
  19. VÖÔØN QUOÁC GIA YOK ÑOÂN Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng – LÔÙP 6 HÖ thèng s«ng suèi, ao hå trong khu vùc VQG Yok §«n n»m trong l−u vùc s«ng Mª K«ng. Nguån n−íc quan träng nhÊt lµ nh¸nh s«ng Srªp«k. PhÇn ch¶y qua V−ên dµi kho¶ng 60 km. S«ng cã nhiÒu th¸c ghÒnh, khã ®i l¹i b»ng thuyÒn. Ngoµi ra, cßn cã nhiÒu suèi nhá nh−: §¨k Na, §¨k Nor, §¨k Ken, §¨k Lau, vµ c¸c hè n−íc n»m r¶i r¸c trong V−ên... HÇu hÕt c¸c suèi nµy ®Òu c¹n n−íc theo mïa. Ii - Ho¹t ®éng 1. Mèi quan hÖ gi÷a n−íc vµ rõng. (GV cho häc sinh th¶o luËn vÒ mèi quan hÖ gi÷a n−íc vµ rõng th«ng qua vai trß cña chóng ®èi víi cuéc sèng vµ m«i tr−êng). a) Vai trß cña rõng: - Cung cÊp l©m s¶n (Gç, s¶n phÈm rõng, th¶o d−îc v.v...). - §iÒu hßa khÝ hËu. - Lµm n¬i sinh sèng cho c¸c loµi ®éng vËt. - §iÒu hßa l−îng n−íc trªn tr¸i ®Êt (NhÊn m¹nh ý nµy). b) Vai trß cña n−íc ®èi víi rõng: - N−íc nu«i sèng c¸c loµi thùc vËt vµ ®éng vËt trong rõng, lµm cho rõng thªm ®a d¹ng vµ phong phó. 2. HÖ thèng s«ng suèi trong khu vùc V−ên Quèc gia Yok §«n. (Gi¸o viªn sö dông b¶n ®å vÒ hÖ thèng s«ng, suèi, ao, hå... cña Yok §«n ®Ó chØ cho c¸c em thÊy ®−îc hÖ thèng s«ng, suèi, ao, hå cña Yok §«n). L−u ý: Víi häc sinh r»ng mÆc dï khu vùc V−ên Quèc gia Yok §«n cã hÖ thèng s«ng, suèi, ao, hå... dµy ®Æc nh− thÕ nh−ng thùc tÕ vµo mïa kh«, hÇu hÕt c¸c con suèi, ao hå nµy ®Òu c¹n n−íc, g©y khã kh¨n cho con ng−êi vµ c¸c loµi sinh vËt sèng trong vïng. Chóng ta cã thÓ lµm g× ®Ó b¶o vÖ nguån n−íc còng nh− b¶o vÖ rõng. Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng 18
  20. VÖÔØN QUOÁC GIA YOK ÑOÂN Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng – LÔÙP 6 III - Tãm t¾t V−ên Quèc gia Yok §«n cã hÖ thèng s«ng, suèi, ao, hå... dµy ®Æc tuy nhiªn vµo mïa kh« chØ cã s«ng Srªp«k vµ mét sè con suèi chÝnh nh− suèi Dak Ken, Dak Lau, Dak Tol lµ cßn cã n−íc. §©y lµ nguån n−íc rÊt quan träng cho tÊt c¶ c¸c loµi ®éng vËt ë V−ên Quèc gia Yok §«n. ViÖc b¶o bÖ nguån n−íc còng nh− viÖc b¶o vÖ rõng lµ mét yªu cÇu cÊp thiÕt, kh«ng ph¶i lµ nhiÖm vô cña riªng ai mµ lµ tr¸ch nhiÖm cña mäi ng−êi. IV - Bµi tËp vÒ nhµ 1. T×m hiÓu xem ®Þa ph−¬ng/khu vùc em ®ang sinh sèng cã s«ng suèi ao, hå... g× kh«ng ? NÕu cã h·y cho thÇy c« cïng c¸c b¹n biÕt n−íc ë ®ã nh− thÕ nµo ? cã ch¶y quanh n¨m kh«ng ? vµ lîi Ých cña n−íc ®ã ®èi víi khu vùc ®ã lµ g× ? 2. Ng−êi d©n ®Þa ph−¬ng n¬i em sinh sèng cã nh÷ng ho¹t ®éng nµo mµ em cho lµ ¶nh h−ëng kh«ng tèt ®Õn rõng vµ hÖ thèng s«ng, suèi, ao, hå ? (chÆt c©y lÊy gç, ph¸ rõng lµm n−¬ng rÉy, chÆt c©y rõng lµm cñi...). V - Bµi ®äc tham kh¶o V× sao nãi : “Rõng lµ kho vµng xanh”? Rõng xanh gióp con ng−êi gi÷ ®−îc nguån n−íc cÇn dïng. Mçi khi m−a lín, kho¶ng 25% n−íc m−a bÞ c¸c t¸n l¸ gi÷ l¹i, 15% bÞ hót vµo líp l¸ c©y kh« môc trªn mÆt ®Êt, 35% thÊm xuèng ®Êt vµ chØ cã 25% n−íc m−a ch¶y ®i. Mçi hecta ®Êt rõng cã thÓ gi÷ ®−îc thªm 300 m3 n−íc m−a so víi ®Êt kh«ng cã rõng c©y bao phñ. NÕu ta trång 5 v¹n hecta rõng sÏ t−¬ng ®−¬ng víi x©y dùng mét hå chøa n−íc dung tÝch 15 triÖu m3. ë c¸c rõng th«ng l©u n¨m, mçi hecta mÆt ®Êt cã kho¶ng 5-13 tÊn cµnh, l¸ kh« môc cã hµm l−îng n−íc tõ 34,7 - 82,3 %, tøc lµ mçi hecta mÆt ®Êt nµy chøa 12 - 28 tÊn n−íc. Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng 19
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2