intTypePromotion=1
ADSENSE

Tài liệu giáo dục môi trường _ lớp 9

Chia sẻ: TRẦN THỊ THANH HẰNG | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:45

138
lượt xem
35
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Tham khảo sách 'tài liệu giáo dục môi trường _ lớp 9', khoa học tự nhiên, công nghệ môi trường phục vụ nhu cầu học tập, nghiên cứu và làm việc hiệu quả

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Tài liệu giáo dục môi trường _ lớp 9

  1. Döï aùn PARC - Vöôøn Quoác gia Yok Ñoân Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng TAØI LIEÄU GIAÙO DUÏC MOÂI TRÖÔØNG LÔÙP 9 Soâng Sreâpoâk Buoân Ñoân 2003 (Taøi lieäu löu haønh noäi boä)
  2. VÖÔØN QUOÁC GIA YOK ÑOÂN Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng – LÔÙP 9 Lôøi caûm ôn ! Chóng t«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n Côc KiÓm l©m thuéc Bé N«ng nghiÖp & Ph¸t triÓn N«ng th«n, ñy ban Nh©n d©n tØnh Dak Lak, V−ên Quèc gia Yok §«n, ñy ban Nh©n d©n HuyÖn Bu«n §«n, Phßng Gi¸o dôc §µo t¹o huyÖn Bu«n §«n ®· gióp ®ì chóng t«i trong qu¸ tr×nh biªn so¹n tµi liÖu nµy. Cho phÐp chóng t«i göi lêi c¶m ¬n ®Õn Ban l·nh ®¹o vµ c¸n bé c«ng nh©n viªn thuéc c¸c tæ chøc ®· trùc tiÕp céng t¸c gióp ®ì chóng t«i trong suèt qu¸ tr×nh chuÈn bÞ vµ biªn so¹n tµi liÖu nµy: Dù ¸n PARC Yok §«n; Phßng Kü thuËt, H¹t kiÓm l©m vµ Ban Du lÞch V−ên Quèc gia Yok §«n, Dù ¸n PARC Ba BÓ/Na Hang, Tr−êng TiÓu häc Y Jót, Tr−êng TiÓu häc NguyÔn ThÞ Minh Khai, Tr−êng TiÓu häc NguyÔn Du, Tr−êng Trung häc C¬ së Vâ ThÞ S¸u, Tr−êng Trung häc C¬ cë Lª Hång Phong Chóng t«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n c¸c c¸n bé, chuyªn gia, t− vÊn cña Dù ¸n PARC Yok §«n ®· cho phÐp chóng t«i sö dông kÕt qu¶ nghiªn cøu khoa häc cña quÝ vÞ ®Ó phôc vô cho viÖc biªn so¹n tµi liÖu nµy. Chóng t«i còng mong muèn ®−îc c¶m ¬n tÊt c¶ c¸c c¸ nh©n vµ tæ chøc ®· tham gia ®ãng gãp ý kiÕn còng nh− cung cÊp tµi liÖu tham kh¶o trong qu¸ tr×nh viÕt tµi liÖu nµy, bao gåm: Ch−¬ng tr×nh Ph¸t triÓn Liªn HiÖp Quèc (UNDP), Quü B¶o tån Thiªn nhiªn Hoang d· (WWF). V−ên Quèc gia C¸t Tiªn. Ch−¬ng tr×nh Gi¸o dôc M«i tr−êng Dù ¸n PARC - V−ên Quèc gia Yok §«n
  3. VÖÔØN QUOÁC GIA YOK ÑOÂN Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng – LÔÙP 9
  4. VÖÔØN QUOÁC GIA YOK ÑOÂN Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng – LÔÙP 9 MUÏC LUÏC BAØI 1 : HEÄ SINH THAÙI (I) Trang 5 - Muïc ñích I. GIÔÙI THIEÄU 5 5 II. HOAÏT ÑOÄNG III. KEÁT LUAÄN 7 IV. BAØI TAÄP VEÀ NHAØ 7 Trang 8 BAØI 2 : HEÄ SINH THAÙI (II) - Muïc ñích I. GIÔÙI THIEÄU 8 9 II. HOAÏT ÑOÄNG III. KEÁT LUAÄN 11 IV. BAØI TAÄP VEÀ NHAØ 11 V. THAM KHAÛO 11 Trang 13 BAØI 3 : GIAÙ TRÒ CUÛA RÖØNG - Muïc ñích I. GIÔÙI THIEÄU CHUNG 13 II. HOAÏT ÑOÄNG 14 III. TOÙM TAÉT 15 15 IV. BAØI TAÄP VEÀ NHAØ V. HOAÏT ÑOÄNG HOÃ TRÔÏ 16 BAØI 4 : MOÂ HÌNH BIOGAS Trang 19 - Muïc ñích I. GIÔÙI THIEÄU CHUNG 19 II. HOAÏT ÑOÄNG 20 III. TOÙM TAÉT 21 IV. BAØI TAÄP VEÀ NHAØ 21 21 V. HOAÏT ÑOÄNG NGOAÏI KHOÙA BAØI 5 : DAÂN SOÁ VAØ MOÂI TRÖÔØNG Trang 23 - Muïc ñích I. GIÔÙI THIEÄU CHUNG 23 23 II. HOAÏT ÑOÄNG III. KEÁT LUAÄN 24 IV. BAØI TAÄP VEÀ NHAØ 25 V. BAØI ÑOÏC THAM KHAÛO 25
  5. VÖÔØN QUOÁC GIA YOK ÑOÂN Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng – LÔÙP 9 BAØI 6 : BAÛO TOÀN VAØ PHAÙT TRIEÅN ÔÛ ÑÒA PHÖÔNG Trang 27 - Muïc ñích I. GIÔÙI THIEÄU CHUNG 27 II. HOAÏT ÑOÄNG 28 III. TOÙM TAÉT 29 IV. BAØI TAÄP VEÀ NHAØ 30 30 V. HOAÏT ÑOÄNG NGOAÏI KHOÙA BAØI 7 : DU LÒCH VAØ BAÛO VEÄ MOÂI TRÖÔØNG Trang 31 - Muïc ñích I. GIÔÙI THIEÄU CHUNG 31 32 II. HOAÏT ÑOÄNG III. TOÙM TAÉT 34 IV. BAØI TAÄP VEÀ NHAØ 34 V. HOAÏT ÑOÄNG NGOAÏI KHOÙA 34 Trang 35 BAØI 8 : MOÄT SOÁ LEÃ HOÄI CHÍNH CUÛA ÑOÀNG BAØO ÑÒA PHÖÔNG - Muïc ñích I. GIÔÙI THIEÄU CHUNG 35 II. HOAÏT ÑOÄNG 36 37 III. TOÙM TAÉT IV. BAØI TAÄP VEÀ NHAØ 37 V. BAØI ÑOÏC THAM KHAÛO 38 BAØI 9 : EM LAØM GÌ ÑEÅ BAÛO VEÄ MOÂI TRÖÔØNG Trang 40 - Muïc ñích I. GIÔÙI THIEÄU CHUNG 40 II. HOAÏT ÑOÄNG 41 III. TOÙM TAÉT 42 IV. BAØI TAÄP VEÀ NHAØ 42 42 V. BAØI ÑOÏC THAM KHAÛO
  6. VÖÔØN QUOÁC GIA YOK ÑOÂN Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng – LÔÙP 9 Bµi sè 1: HÖ SINH TH¸I (I) Môc ®Ých Gióp häc sinh hiÓu ®−îc: - Kh¸i niÖm quÇn thÓ sinh vËt, quÇn x· sinh vËt, vµ hÖ sinh th¸i. - Mèi quan hÖ gi÷a c¸c quÇn thÓ sinh vËt kh¸c nhau trong mét quÇn x· vµ trong mét hÖ sinh th¸i. I - Giíi thiÖu Trong cuéc sèng tù nhiªn sinh vËt th−êng sèng tËp hîp thµnh khãm, bôi, côm, nhãm, bÇy, ®µn (nh−: khãm lóa, bôi c©y, ®µn chim, bÇy voi), chiÕm tõng vïng cã ®iÒu kiÖn thuËn lîi vµ dùa vµo nhau ®Ó sinh sèng t¹o nªn quÇn thÓ sinh vËt. C¸c c¸ thÓ cïng loµi sèng trong quÇn thÓ ®Òu cã nh÷ng quan hÖ t¸c ®éng trùc tiÕp hoÆc gi¸n tiÕp lªn sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña nhau. Trªn cïng mét ph¹m vi m«i tr−êng sinh sèng cã ®ång thêi nhiÒu quÇn thÓ sinh vËt cïng nhau sinh sèng, g¾n bã víi nhau bëi nhiÒu mèi quan hÖ trùc tiÕp vµ gi¸n tiÕp, h×nh thµnh nªn mét quÇn x· sinh vËt. Mçi quÇn x· sinh vËt (bao gåm nhiÒu quÇn thÓ sinh vËt) cïng víi khu vùc sèng cña quÇn x· th−êng t¹o thµnh mét hÖ thèng t−¬ng ®èi æn ®Þnh vµ hoµn chØnh ®−îc gäi lµ mét hÖ sinh th¸i. C¸c quÇn thÓ sinh vËt cã mèi quan hÖ t¸c ®éng vµ g¾n bã víi m«i tr−êng chung quanh ®Ó tån t¹i vµ ph¸t triÓn. VÝ dô, c¸c quÇn thÓ trong mét quÇn x· cã thÓ lµm biÕn ®æi m«i tr−êng, m«i tr−êng bÞ biÕn ®æi nµy l¹i t¸c ®éng ®Õn cÊu tróc cña quÇn x·. Do vËy tr¸nh g©y tr¹ng th¸i mÊt c©n b»ng sinh häc lµ viÖc lµm v« cïng quan träng cña con ng−êi. II - HO¹T ®éng 1. QuÇn x· sinh vËt. (Gi¸o viªn yªu cÇu H/S liÖt kª c¸c quÇn thÓ sinh vËt cã thÓ cã trong mét quÇn x· hoÆc ë mét m«i tr−êng sinh sèng nµo ®ã, vÝ dô quÇn x· “tru«ng c©y bôi cá ” hoÆc c¸c quÇn thÓ sinh vËt trong mét ao th¶ c¸). Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng 5
  7. VÖÔØN QUOÁC GIA YOK ÑOÂN Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng – LÔÙP 9 C¸c quÇn thÓ sinh vËt trong quÇn x· “tru«ng c©y bôi cá” cã thÓ lµ: QuÇn thÓ c©y, cá, ong, b−ím, s©u bä ¨n thùc vËt, s©u bä ¨n thÞt (Bä ngùa, bä rïa, chuån chuån...), bß s¸t, chim ¨n s©u bä, chim ¨n thÞt, vi khuÈn, giun ®Êt... Trong mét ao th¶ c¸ (mét quÇn x·) cã thÓ cã c¸c quÇn thÓ sinh vËt sau: QuÇn thÓ c¸ r«, c¸ chÐp, c¸ diÕc... quÇn thÓ t«m, cua, trai, èc, hÕn, quÇn thÓ bÌo c¸i, bÌo tÊm, quÇn thÓ rong... * KÕt luËn : Kh«ng bao giê ta chØ gÆp cã mét quÇn thÓ sinh vËt (thùc vËt hoÆc ®éng vËt) t¹i mét m«i tr−êng sinh sèng nµo ®ã. Lu«n cã nhiÒu loµi sinh vËt cïng sèng víi nhau t¹i mét m«i tr−êng. Chóng cã t¸c ®éng qua l¹i víi nhau t¹o nªn sù c©n b»ng sinh th¸i. 2. Mèi quan hÖ t¸c ®éng gi÷a c¸c quÇn thÓ sinh vËt trong mét quÇn x· sinh vËt trong hÖ sinh th¸i. (§Ò nghÞ H/S lµm viÖc theo nhãm nhá nªu lªn c¸c mèi quan hÖ cã thÓ x¶y ra ®èi víi c¸c quÇn thÓ sinh vËt trong quÇn x· “tru«ng c©y bôi cá”, c¸c nhãm sau ®ã tr×nh bµy ý kiÕn cña nhãm m×nh, G/V tæng kÕt l¹i vµ bæ sung nÕu cÇn thiÕt vµ nªu kÕt luËn). C¸c mèi quan hÖ gi÷a c¸c quÇn thÓ trong quÇn x· “tru«ng c©y bôi cá” nh− sau: - Ong, b−ím lÊy phÊn hoa vµ hót mËt hoa, ®ång thêi gióp thô phÊn cho nh÷ng c©y thÝch hîp. - Cã mét sè s©u ¨n thùc vËt; nh÷ng lo¹i s©u nµy l¹i bÞ ¨n bëi nh÷ng loµi s©u bä ¨n thÞt. C¸c loµi s©u ¨n thÞt l¹i lµ måi cña Õch, nh¸i, th»n l»n vµ nh÷ng loµi chim ¨n s©u bä kh¸c (chñ yÕu lµ chim sÎ). Chim ¨n s©u bä l¹i bÞ chim ¨n thÞt nh− diÒu h©u, c¾t s¨n b¾t. - X¸c c¸c loµi ®éng vËt vµ thùc vËt ®−îc vi khuÈn, giun ®Êt ph©n hñy thµnh mïn lµm thøc ¨n cho c©y. * KÕt luËn : QuÇn x· kh«ng ph¶i lµ tËp hîp « hîp nh÷ng loµi sinh vËt cïng sinh sèng ë mét n¬i nhÊt ®Þnh mµ lµ tËp hîp nh÷ng loµi sinh vËt rµng buéc nhau bëi nh÷ng quan hÖ sinh th¸i vÒ thøc ¨n, n¬i ë vµ nh÷ng nhu cÇu sinh häc kh¸c nh− thô phÊn, n¬i ®Î trøng... t¹o nªn tr¹ng th¸i c©n b»ng sinh häc. Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng 6
  8. VÖÔØN QUOÁC GIA YOK ÑOÂN Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng – LÔÙP 9 - B×nh th−êng c¸c quÇn x· sinh vËt cã cÊu tróc æn ®Þnh trong mét thêi gian t−¬ng ®èi víi nh÷ng mèi quan hÖ g¾n bã t−¬ng ®èi æn ®Þnh nh− trªn, t¹o nªn sù æn ®Þnh sè l−îng c¸c loµi sinh vËt vµ sè l−îng c¸ thÓ cña tõng loµi: ®ã lµ sù c©n b»ng sinh th¸i. - NÕu v× mét nguyªn nh©n nµo ®ã mµ quÇn x· cã mét sè loµi bÞ tiªu diÖt hoÆc cã thªm mét vµi loµi míi th× sÏ g©y mÊt c©n b»ng sinh th¸i, dÉn ®Õn c¸c loµi ®éng thùc vËt trong hÖ sinh th¸i ®ã sÏ bÞ ¶nh h−ëng (vÝ dô nÕu trong hÖ thèng ®ª kÌ mµ cã thªm c¸c tæ mèi th× cã thÓ sÏ g©y vì ®ª trong mïa lò. Do vËy, con ng−êi ph¶i cã tr¸ch nhiÖm gi÷ c©n b»ng sinh th¸i, nghÜa lµ tiªu mèi trong c¸c ®ª kÌ. III - KÕt luËn Trong tù nhiªn, c¸c c¸ thÓ cïng mét loµi th−êng sèng quÇn tô bªn nhau t¹o thµnh mét quÇn thÓ. NhiÒu quÇn thÓ c¸c loµi ®éng, thùc vËt kh¸c nhau cïng tËp hîp ë mét vïng sinh sèng vµ cã quan hÖ g¾n bã kh¨ng khÝt víi nhau t¹o thµnh mét quÇn x· sinh vËt. Mçi tËp hîp hoµn chØnh cña quÇn x· sinh vËt vµ vïng sinh sèng cña quÇn x· sinh vËt t¹o thµnh mét hÖ sinh th¸i. C¸c quÇn thÓ sinh vËt trong mét quÇn x· cã quan hÖ t¸c ®éng g¾n bã víi m«i tr−êng sinh sèng t¹o nªn sù c©n b»ng sinh häc: §iÒu kiÖn quan träng ®Ó c¸c quÇn x· tån t¹i vµ ph¸t triÓn. IV - Bµi tËp vÒ nhµ 1. Ph©n biÖt c¸c kh¸i niÖm: QuÇn thÓ sinh vËt, quÇn x· sinh vËt, hÖ sinh th¸i. 2. Nªu c¸c mèi quan hÖ gi÷a c¸c quÇn thÓ sinh vËt trong hÖ sinh th¸i ao th¶ c¸ hoÆc v−ên thó... Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng 7
  9. VÖÔØN QUOÁC GIA YOK ÑOÂN Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng – LÔÙP 9 Bµi sè 2 : HÖ SINH TH¸I (II) Môc ®Ých Gióp häc sinh hiÓu ®−îc: - C¸c thµnh phÇn trong hÖ sinh th¸i. Qu¸ tr×nh trao ®æi vËt chÊt vµ n¨ng l−îng trong hÖ sinh th¸i I - Giíi thiÖu Mét hÖ sinh th¸i (HST) bao gåm hai thµnh phÇn: Sèng vµ kh«ng sèng. - Thµnh phÇn sèng gåm thùc vËt (Sinh vËt s¶n xuÊt), ®éng vËt (Sinh vËt tiªu thô) vµ sinh vËt ph©n hñy (Vi sinh vËt, vi khuÈn...). - Thµnh phÇn kh«ng sèng gåm c¸c chÊt cã trong tù nhiªn mµ thùc vËt dïng lµm thøc ¨n nh−: ®Êt, ®¸, kh«ng khÝ, n−íc, ¸nh s¸ng... Qu¸ Tr×nh Trao §æi VËt ChÊt vµ N¨ng L−îng Trong HST §Çu Vµo: §Çu Ra: HÖ sinh th¸i Thµnh phÇn N−íc, KhÝ O2 N¨ng l−îng, C¸c tæ chøc vËt sèng vµ thµnh (¸nh s¸ng) chÊt (vi sinh vËt, phÇn Dinh d−ìng, vi khuÈn, nÊm...) kh«ng sèng ChÊt khãang, KhÝ CO2 Trong thùc tÕ (xem h×nh vÏ), HST sö dông mét sè ®Çu vµo (lÊy vµo) vµ t¹o ra mét sè ®Çu ra (mÊt ®i). Cã mét sè thø ®−îc hÖ sinh th¸i sö dông nhiÒu h¬n lµ mÊt di, vµ ng−îc l¹i cã mét sè thø ®−îc lµm mÊt ®i nhiÒu h¬n lµ sö dông. VÝ dô: Gia ®×nh gièng nh− mét hÖ sinh th¸i. Gia ®×nh sö dông mét sè thø nh− nhiªn liÖu, n−íc, thøc ¨n... vµ t¹o ra r¸c, n¨ng l−îng, con c¸i... Gia ®×nh sÏ lu«n tån t¹i nh−ng lóc nµo còng cã viÖc sö dông ®Çu vµo vµ lµm mÊt ®i ®Çu ra. Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng 8
  10. VÖÔØN QUOÁC GIA YOK ÑOÂN Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng – LÔÙP 9 Trong mét hÖ sinh th¸i, tÊt c¶ ®Çu vµo ®Òu ®−îc sö dông. Mét sè ®Çu vµo ®−îc sö dông ®Ó t¹o ®Çu ra, nh−ng phÇn lín ë l¹i trong hÖ sinh th¸i vµ ®−îc tù nhiªn t¸i t¹o kh«ng ngõng. C¸c hÖ sinh th¸i cã mèi quan hÖ hç t−¬ng víi nhau ®Ó t¹o nªn sù c©n b»ng sinh th¸i th«ng qua c¸c chu tr×nh nh− chu tr×nh dinh d−ìng, chu tr×nh t¸c ®éng... Chóng ta cÇn hiÓu râ c¸c chu tr×nh nµy ®Ó hiÓu râ h¬n c¸c quy luËt cña thiªn nhiªn vµ kh«ng lµm ¶nh h−ëng cã h¹i ®Õn c©n b»ng sinh th¸i. II - Ho¹t ®éng 1. Chu tr×nh dinh d−ìng - Qu¸ tr×nh trao ®æi vËt chÊt vµ n¨ng l−îng. (G/V nªu c¸c c©u hái gîi ý ®Ó gióp H/S tr¶ lêi x©y dùng bµi). C¸c nguyªn tè nµo lµ thµnh phÇn quan träng trong thøc ¨n cña c¸c loµi ®éng vËt vµ thùc vËt ? C¸c chÊt dinh d−ìng trong HST lu«n c©n b»ng. Em h·y gi¶i thÝch hiÖn t−îng nµy vµ nªu vÝ dô minh häa ? C¸c chÊt dinh d−ìng quan träng trong thøc ¨n cña ®éng vËt vµ thùc vËt bao gåm Nit¬, Phèt pho, Cali, vµ nhiÒu chÊt kh¸c. Trong tù nhiªn c¸c nguyªn tè nµy lu«n cã mÆt trong ®Êt (th«ng qua ph©n bãn ®−îc sö dông), trong c¬ thÓ cña ®éng vËt vµ thùc vËt. Trong thùc tÕ, c¸c chÊt dinh d−ìng trong HST lu«n c©n b»ng. Thùc vËt hót chÊt dinh d−ìng tõ ®Êt, nh−ng c¸c loµi thùc vËt nµy kh«ng thÓ tån t¹i m·i m·i. Chóng sÏ bÞ ®éng vËt ¨n hoÆc chÕt ®i. Khi chÕt chóng sÏ bÞ ph©n hñy. C¸c loµi ®éng vËt råi còng sÏ chÕt ®i vµ còng bÞ ph©n hñy. §©y lµ hai qu¸ tr×nh t¸i chÕ chÊt dinh d−ìng cña HST: Thùc vËt t¹o ra chÊt dinh d−ìng cho c¬ thÓ tõ chÊt dinh d−ìng lÊy tõ ®Êt. §éng vËt t¹o ra chÊt dinh d−ìng tõ viÖc ¨n thùc vËt. C¸c loµi nÊm mèc, vi khuÈn vµ giun tõ ®Êt sÏ ph©n hñy x¸c ®éng vµ thùc vËt t¹o ra chÊt dinh d−ìng cho ®Êt, vµ c¸c loµi thùc vËt kh¸c sÏ sö dông c¸c chÊt dinh d−ìng nµy. §ã lµ chu tr×nh dinh d−ìng trong tù nhiªn. Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng 9
  11. VÖÔØN QUOÁC GIA YOK ÑOÂN Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng – LÔÙP 9 VÝ dô: Chu tr×nh c¸cbon: Trong HST tr¸i ®Êt, sè l−îng c¸cbon cã trong kh«ng khÝ vµ sè l−îng c¸cbon cã trong thùc vËt vµ ®éng vËt lµ c©n b»ng. Sù c©n b»ng nµy lu«n ®−îc gi÷ ë thÕ c©n ®èi; ®ã lµ do chu tr×nh C¸cbon x¶y ra nh− sau: - §éng vËt ho¹t ®éng vµ nghiÒn n¸t thøc ¨n t¹o ra CO2. - Thùc vËt hÊp thu CO2 ®Ó t¹o thµnh ®−êng lµm thøc ¨n cho ®éng vËt. 2. Chu tr×nh t¸c ®éng. * C©u hái gîi ý: Mét sè t¸c ®éng tù nhiªn cã t¸c ®éng cã lîi cho HST, em h·y nªu vÝ dô vµ gi¶i thÝch. C¸c ho¹t ®éng cña con ng−êi cã t¸c ®éng thÕ nµo ®Õn HST ? Nªu vÝ dô. - §Ó ®−îc æn ®Þnh vµ bÒn v÷ng, nhiÒu HST ®«i khi ph¶i phô thuéc vµo nh÷ng chu tr×nh t¸c ®éng. §©y lµ nh÷ng chu kú thiªn tai nh− háa ho¹n, b·o, lò lôt... mµ HST ph¶i thÝch nghi. C¸c chu kú nµy cã thÓ g©y tæn h¹i cho mét hÖ sinh th¸i, nh−ng ®«i khi l¹i cÇn thiÕt cho mét HST kh¸c. VÝ dô: Lò lôt lµ mét vÝ dô ®iÓn h×nh vÒ sù h÷u Ých cña chu tr×nh t¸c ®éng cña thiªn nhiªn cho HST. Khi cã lò lôt, nhiÒu s«ng, hå bÞ ngËp lôt. Khi n−íc lò rót ®i, phï sa sÏ båi lÊp ë mét sè khu vùc, khiÕn cho ®Êt ®ai ë khu vùc ®ã trë nªn mµu mì, gióp ®Êt kh«ng bÞ tho¸i hãa vµ thùc vËt ë khu vùc ®ã ph¸t triÓn tèt. - Tuy nhiªn t¸c ®éng cña con ng−êi th−êng g©y h¹i nhiÒu h¬n ®Õn HST so víi nh÷ng t¸c ®éng cña thiªn nhiªn. VÝ dô: ViÖc ®èt rõng lµm n−¬ng rÉy cña con ng−êi khiÕn cho nh÷ng khu rõng bÞ ph¸ trôi sÏ mÊt ®i cÊu tróc ®Êt, mÊt h¹t gièng vµ ®é ph× nhiªu cña ®Êt. Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng 10
  12. VÖÔØN QUOÁC GIA YOK ÑOÂN Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng – LÔÙP 9 III - KÕt luËn - Mét hÖ sinh th¸i (HST) bao gåm hai thµnh phÇn: Sèng vµ kh«ng sèng. Thµnh phÇn sèng gåm thùc vËt (sinh vËt s¶n xuÊt), ®éng vËt (sinh vËt tiªu thô) vµ sinh vËt ph©n hñy (vi sinh vËt, vi khuÈn...). Thµnh phÇn kh«ng sèng gåm: Kh«ng khÝ, ®Êt... - HST cã c¸c dßng n¨ng l−îng vµ dßng vËt chÊt chu chuyÓn ra vµo gäi lµ ®Çu ra vµ ®Çu vµo. - HST gåm mét sè chu tr×nh n¨ng l−îng nh− chu tr×nh dinh d−ìng, chu tr×nh c¸cbon, vµ chu tr×nh t¸c ®éng... - Mét sè chu tr×nh t¸c ®éng tù nhiªn cã t¸c ®éng cã lîi cho HST. Tuy nhiªn c¸c ho¹t ®éng cña con ng−êi th−êng g©y t¸c ®éng cã h¹i ®Õn HST. IV - Bµi tËp vÒ nhµ 1. H·y gi¶i thÝch qu¸ tr×nh trao ®æi vËt chÊt trong hÖ sinh th¸i ? 2. Ranh giíi cña hÖ sinh th¸i cã bÒn v÷ng kh«ng ? T¹i sao ? 3. H·y cho biÕt c©n b»ng vµ mÊt c©n b»ng hÖ sinh th¸i m«i tr−êng cã t¸c ®éng ®Õn con ng−êi nh− thÕ nµo ? gi¶i thÝch t¹i sao ? 4. KÓ tªn mét sè t¸c ®éng tù nhiªn cã ¶nh h−ëng tíi c¸c hÖ sinh th¸i tù nhiªn nh−ng tù nhiªn d−êng nh− cã thÓ phôc håi ®−îc. Bµi häc nµy cã liªn hÖ nh− thÕ nµo tíi bµi “Th¶m häa tù nhiªn” ? 5. Häc sinh viÕt mét c©u chuyÖn hoÆc vÏ mét bøc tranh gi¶i thÝch hÖ sinh th¸i ho¹t ®éng nh− thÕ nµo vµ t¹i sao nh÷ng t¸c ®éng cña con ng−êi cã thÓ g©y ra nhiÒu thiÖt h¹i. (VÏ ®¬n gi¶n vµ sö dông c¸c hiÖn t−îng ë ®Þa ph−¬ng). V - Tham kh¶o TÇng sinh quyÓn cña tr¸i ®Êt chøa ®«ng ®¶o c¸c hÖ sinh th¸i phøc t¹p mµ tËp trung toµn bé c¸c c¬ thÓ sèng trªn hµnh tinh. C¸c HST nµy cã c¸c mèi quan hÖ víi nhau. Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng 11
  13. VÖÔØN QUOÁC GIA YOK ÑOÂN Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng – LÔÙP 9 Quan hÖ b»ng sù hîp t¸c vµ c¹nh tranh thó vÞ: RÊt nhiÒu loµi thùc vËt tån t¹i t¸ch biÖt thµnh nh÷ng thùc vËt ®ùc vµ thùc vËt c¸i. PhÊn cña hoa ®ùc ph¶i tíi ®−îc hoa c¸i ®Ó hoa c¸i cã thÓ ®−îc thô phÊn vµ råi cho h¹t, nh÷ng ®øa con cña thùc vËt. T¸c nh©n cho sù thô phÊn thØnh tho¶ng lµ giã (mét yÕu tè cña m«i tr−êng vËt chÊt), nh−ng trong nhiÒu tr−êng hîp th× ®ã lµ c«n trïng, d¬i, hoÆc chim (nh÷ng thµnh viªn cña m«i tr−êng sinh häc). Thùc vËt còng dùa vµo nh÷ng t¸c nh©n nµy ®Ó ph¸t t¸n h¹t cña nã. VËy sau khi ®−îc thô phÊn, mét c©y anh ®µo sÏ ph¸t triÓn qu¶ anh ®µo ®Ó hÊp dÉn mét sè loµi chim nhÊt ®Þnh. Chim sÏ ¨n qu¶ anh ®µo vµ th¶i hét anh ®µo ë nh÷ng n¬i kh¸c chim vÉn bay qua. Thùc vËt tham gia vµo nhiÒu mèi quan hÖ lîi Ých t−¬ng hç kh¸c víi thùc vËt vµ ®éng vËt, nh− qu¸ tr×nh vi khuÈn lµm ®Æc khÝ Nit¬ trong mÊu rÔ cña c©y ®Ëu. NhiÒu ®ång cá vµ c¸c loµi thùc vËt kh¸c mäc ë nh÷ng khu ®Êt l¹i dùa vµo c¸c loµi ®éng vËt ¨n cá kh¸c nhau ®Ó gi÷ rõng ph¸t triÓn tíi gÇn vµ che khuÊt cá. C¸c loµi thùc vËt th−êng ®Êu tranh nh»m lÊy ¸nh s¸ng cho sù sèng, nhiÒu loµi ph¸t triÓn nh÷ng c¬ chÕ nh− t¹o cho l¸ vµ t¸n cña chóng nh÷ng h×nh d¹ng ®Æc biÖt, hoÆc t¨ng chiÒu cao ®Ó nhËn ®−îc nhiÒu tia s¸ng mÆt trêi. NhiÒu loµi thùc vËt s¶n xuÊt ra nh÷ng hãa chÊt ®Ó h¹n chÕ sù n¶y mÇm cña h¹t cña c¸c loµi kh¸c ë xung quanh, th«ng qua ®ã lo¹i trõ nh÷ng loµi c¹nh tranh tíi nguån kho¸ng chÊt vµ ¸nh s¸ng. Mét thÝ dô lµ loµi c©y ãc chã. Loµi nµy ph¸t ra mét xung lùc ®Ó ®uæi c¸c loµi kh¸c ra xa. Quan hÖ th«ng qua m¹ng l−íi thøc ¨n: Thùc vËt lµ nh÷ng loµi tù d−ìng, hay cã nghÜa chóng cã thÓ tù s¶n xuÊt thøc ¨n cho m×nh, nªn thùc vËt cã mÆt ë mäi tÇng cña chuçi thøc ¨n. Thùc vËt lµ thøc ¨n cña nh÷ng loµi ®éng vËt ¨n thùc vËt (loµi tiªu thô bËc 1). Nh÷ng loµi ®éng vËt ¨n thùc vËt l¹i lµ thøc ¨n cña c¸c loµi ®éng vËt ¨n thÞt (loµi tiªu thô bËc 2). VËt ph©n hñy cã mÆt t¹i mäi cÊp ®é tiªu thô (trong chuçi thøc ¨n) bëi chóng lµ t¸c nh©n xö lý thøc ¨n cho c¸c loµi. Mét tØ lÖ lín n¨ng l−îng bÞ mÊt ®i ë mçi b−íc tiªu thô thøc ¨n trong chuçi thøc ¨n: chØ cßn kho¶ng 10% n¨ng l−îng sau mçi b−íc tiªu thô thøc ¨n. V× vËy, phÇn lín m¹ng l−íi thøc ¨n chØ gåm mét sè b−íc tiªu thô nhÊt ®Þnh. Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng 12
  14. VÖÔØN QUOÁC GIA YOK ÑOÂN Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng – LÔÙP 9 Bµi sè 3 : gi¸ trÞ cña rõng Môc ®Ých - Gióp c¸c em häc sinh hiÓu ®−îc gi¸ trÞ vµ tÇm quan träng cña rõng. - Rõng cung cÊp cho con ng−êi lîi Ých mµ con ng−êi kh«ng thÓ tù t¹o ra ®−îc, h·y b¶o vÖ lÊy rõng. I - GIíI THIÖU CHUNG rõng cung cÊp m«i tr−êng sèng cho rÊt nhiÒu lo¹i ®éng vËt vµ thùc vËt, rõng cßn thùc hiÖn nhiÒu chøc n¨ng quan träng cho con ng−êi. 1. Rõng lµ hÖ thèng hç trî cho sù sèng cña tr¸i ®Êt. Tr−íc hÕt, rõng c©n b»ng l−îng «xy vµ c¸cbonnÝc (CO2) trong khÝ quyÓn. Quang hîp lµ qu¸ tr×nh l¸ c©y sö dông ¸nh s¸ng mÆt trêi vµ c¸cbonÝc ®Ó t¹o ra mét lo¹i nhùa nh»m ®Ó cung cÊp n¨ng l−îng cho sù sèng (nhùa sèng) cña c©y. còng trong qu¸ tr×nh quang hîp, c©y sÏ nh¶ «xy, cã nh− vËy con ng−êi vµ ®éng vËt míi cã «xy ®Ó thë. 2. Rõng cã vai trß chèng xãi mßn ®Êt, h¹n chÕ thiªn tai, t¨ng c−êng kh¶ n¨ng gi÷ n−íc cña ®Êt. L¸ vµ cµnh cña c©y rõng cã kh¶ n¨ng ng¨n c¶n lµm h¹n chÕ l−îng n−íc m−a r¬i xuèng ®Êt trùc tiÕp vµ ch¶y trªn mÆt ®Êt, tõ ®ã h¹n chÕ nhiÒu nguyªn nh©n g©y lò lôt vµ qu¸ tr×nh röa tr«i líp ®Êt mÆt (xãi mßn). Cµnh vµ l¸ c©y cßn cã kh¶ n¨ng l−u gi÷ s−¬ng mï t¹o thµnh dßng n−íc ch¶y xuèng s«ng suèi, t¨ng c−êng kh¶ n¨ng gi÷ n−íc cña ®Êt. Ngoµi ra rõng cßn cã thÓ lµm gi¶m søc m¹nh cña giã, h¹n chÕ thiÖt h¹i do b·o, lèc g©y ra. 3. Rõng lµ ng«i nhµ cña nhiÒu loµi ®éng vËt. Rõng lµ m¸i nhµ vµ lµ n¬i sinh sèng cña rÊt nhiÒu loµi ®éng vËt trong ®ã cã c¶ con ng−êi. Ngoµi viÖc cung cÊp n¬i c− ngô, tró Èn, rõng cßn cung cÊp thøc ¨n cho rÊt nhiÒu lo¹i ®éng vËt. NÕu kh«ng cã rõng th× c¸c loµi ®éng vËt ®ã kh«ng thÓ sèng næi. Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng 13
  15. VÖÔØN QUOÁC GIA YOK ÑOÂN Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng – LÔÙP 9 4. Rõng cung cÊp cho con ng−êi nhiÒu lo¹i tµi nguyªn thiªn nhiªn quý gi¸. Rõng cung cÊp cho con ng−êi gç ®Ó lµm nhµ vµ c¸c vËt dông kh¸c. Ngoµi ra, rõng cã c¸c tµi nguyªn nh− kho¸ng chÊt, thøc ¨n, c©y thuèc ch÷a bÖnh... 5. C¸c mèi ®e däa ®Õn rõng. Nh÷ng x¸o trén nh− ch¸y rõng hoÆc chÆt ph¸ rõng lÊy gç cã thÓ dÉn ®Õn viÖc biÕn ®æi mét kiÓu rõng nµy thµnh mét kiÓu rõng kh¸c cã thÓ lµm gi¶m hoÆc mÊt ®i mét sè chøc n¨ng quan träng cña rõng. Cuèi thÕ kû 20, mét trong nh÷ng hiÓm häa m«i tr−êng toµn cÇu lµ n¹n ph¸ rõng, ®Æc biÖt lµ ë nh÷ng hÖ thèng rõng m−a nhiÖt ®íi ë Ch©u ¸, Phi, Trung vµ Nam Mü. C¸c ch−¬ng tr×nh khai hoang, ®Þnh canh ®Þnh c− ®· khiÕn nhiÒu c¸nh rõng bÞ “dän” vµ ph¸t quang s¹ch sÏ ®Ó nh−êng ®Êt cho ®ång ruéng, nhµ cöa, c«ng së, nhµ m¸y... Trong khu vùc chóng ta ®ang sinh sèng, rõng ®ang bÞ khai th¸c ®Ó lÊy gç, hoÆc ®Êt canh t¸c. §©y chÝnh lµ mét trong nh÷ng nguyªn nh©n g©y ra lò lôt, h¹n h¸n nghiªm träng. Khi rõng bÞ chÆt ph¸, c¸c loµi ®éng vËt hoang d· sèng trong nh÷ng rõng sÏ ph¶i dêi ®i n¬i kh¸c hoÆc bÞ b¾t giÕt. §iÒu nµy cã thÓ ®· dÉn ®Õn sù tuyÖt chñ cña mét sè loµi ®éng vËt quý hiÕm vµ lµm gi¶m ®i sù ®a d¹ng sinh häc cña khu vùc. II - Ho¹t ®éng (Bµi häc nµy cã thÓ ®−îc tæ chøc trong hoÆc ngoµi líp häc. C¸c ý chÝnh sau ®©y cÇn ®−îc truyÒn ®¹t cho häc sinh). 1. C¸c chøc n¨ng cña rõng. Rõng lµ hÖ thèng hç trî cho sù sèng cña tr¸i ®Êt. Rõng cã vai trß chèng xãi mßn ®Êt, h¹n chÕ thiªn tai, t¨ng c−êng kh¶ n¨ng gi÷ n−íc cña ®Êt. Rõng lµ ng«i nhµ cña nhiÒu lo¹i ®éng vËt. Rõng cung cÊp cho con ng−êi nhiÒu lo¹i tµi nguyªn thiªn nhiªn quý gi¸: (Víi th«ng tin mét, gi¸o viªn cã thÓ gi¶i thÝch cho c¸c em qua h×nh vÏ). Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng 14
  16. VÖÔØN QUOÁC GIA YOK ÑOÂN Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng – LÔÙP 9 Víi ba th«ng tin cßn l¹i, gi¸o viªn cã thÓ sö dông ph−¬ng ph¸p vÊn ®¸p hoÆc cho c¸c em th¶o luËn theo nhãm. Sau khi ®¹i diÖn c¸c nhãm ®· tr¶ lêi th× gi¸o viªn cã thÓ s¬ kÕt l¹i dùa trªn th«ng tin chung ë phÇn giíi thiÖu. 2. C¸c mèi ®e däa ®Õn rõng. - Ch¸y rõng. - Khai th¸c gç. - Ph¸t rõng lÊy ®Êt canh t¸c. Gi¸o viªn cã thÓ ¸p dông l¹i h×nh thøc chia nhãm th¶o luËn nh− ë phÇn trªn. Sau khi c¸c em ®· nªu ra c¸c mèi ®e däa, gi¸o viªn cã thÓ cho c¸c em ph¸t biÓu vÒ hËu qu¶ sau khi rõng bÞ tµn ph¸ råi s¬ kÕt l¹i dùa theo ý trong phÇn giíi thiÖu chung. Iii - Tãm t¾t Rõng lµ mét tµi nguyªn thiªn nhiªn v« cïng quý gi¸. Rõng lµ mét hÖ thèng hç trî cho sù sèng trªn tr¸i ®Êt. Ngoµi viÖc cung cÊp thøc ¨n, d−îc th¶o vµ c¸c nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn cho con ng−êi vµ mu«ng thó, rõng cßn hç trî cho viÖc duy tr× nguån nuíc, gi¶m thiÓu c¸c thiªn tai nh− lò lôt, h¹n h¸n, h¹n chÕ hiÖn t−îng xãi mßn ®Êt. B¶o vÖ rõng lµ viÖc lµm cÇn thiÕt vµ lµ tr¸ch nhiÖm cña mäi ng−êi b¶o vÖ rõng chÝnh lµ c¸ch tèt nhÊt chóng ta tù b¶o vÖ lÊy m×nh. TiÕp tôc ph¸ rõng sÏ ®Õn mét lóc nµo ®ã ®éng vËt còng nh− con ng−êi kh«ng thÓ sinh sèng ®−îc n÷a. iv. Bµi tËp vÒ nhµ 1. NÕu trªn mÆt trêi cã rõng th× em cã thÓ sèng ë trªn ®ã kh«ng ? NÕu mÆt tr¨ng cã rõng th× sao? 2. LiÖt kª nh÷ng lîi Ých mµ rõng trong khu vùc Bu«n §«n cung cÊp cho gia ®×nh em vµ em vµo c¸c buæi s¸ng, chiÒu, tèi. So s¸nh 7 ngµy trong tuÇn, c¸c tuÇn trong th¸ng, c¸c th¸ng trong n¨m vµ so s¸nh víi danh s¸ch cña c¸c b¹n kh¸c. Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng 15
  17. VÖÔØN QUOÁC GIA YOK ÑOÂN Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng – LÔÙP 9 Ngµy Cho gia ®×nh em Cho em S¸ng ChiÒu Tèi 3. Em h·y t−ëng t−îng cã mét l·o phï thñy ®éc ¸c lµm biÕn mÊt nh÷ng c¸nh rõng ë khu vùc nµy. H·y nghÜ vÒ tÊt c¶ nh÷ng thø quan träng nhÊt mµ rõng mang l¹i cho chóng ta vµ vÏ mét bøc tranh m« t¶ nh÷ng ®iÒu sÏ x¶y ra ®èi víi khu vùc m×nh sinh sèng nÕu kh«ng cßn rõng. V - Ho¹t ®éng hç trî C¸ch 1: 1. Gi¸o viªn cã thÓ sö dông 20 phót ®Çu tiªn ®Ó tãm t¾t cho c¸c em biÕt gi¸ trÞ cña rõng nh− thÕ nµo ? (nh− ®· nªu trong phÇn néi dung phÝa trªn). 2. Sau khi thùc hiÖn bµi gi¶ng, gi¸o viªn cã thÓ ®−a häc sinh ra ngoµi trêi ®Ó thùc hiÖn mét trß ch¬i vÒ tÇm quan träng cña rõng nh− sau: Häc sinh ®i vßng quanh c« gi¸o võa vç tay vµ h¸t mét bµi h¸t nµo ®ã. Khi nµo gi¸o viªn h« “c¸c con thó vÒ nhµ” lËp tøc c¸c em ph¶i quay vÒ vµ ®øng ë trong c¸c vßng trßn (chó ý, mçi vßng trßn ph¶i vÏ nhá chØ ®Ó ®ñ 3 ng−êi ®øng vµo trong ®ã). V× vËy sè ng−êi ch¬i ph¶i nhiÒu h¬n sè ng−êi cã thÓ ®øng trong c¸c vßng trßn ®ã (vÝ dô nÕu cã 4 vßng trßn th× sè ng−êi ch¬i ph¶i lµ 13 hoÆc 14 chø kh«ng thÓ lµ 12, 11 hoÆc 10 v× nh− vËy c¸c em sÏ ®øng hÕt vµo trong vßng trßn). Nh÷ng em nµo kh«ng ®−îc ®øng trong vßng trßn sÏ bÞ lo¹i ra khái cuéc ch¬i, cø nh− thÕ, mçi mét lÇn ch¬i, gi¸o viªn nªn ®i mét vßng trßn vµ lo¹i mét sè em ra. 3. Cuèi cña trß ch¬i nµy, gi¸o viªn cÇn nhÊn m¹nh víi c¸c em häc sinh r»ng, c¸c vßng trßn ®ã nh− c¸c khu rõng vµ c¸c em häc sinh nh− lµ con ng−êi vµ ®éng vËt sinh sèng trong rõng, nÕu sè vßng trßn gi¶m ®i tøc lµ rõng gi¶m ®i, khi rõng gi¶m ®i sè l−îng ®éng vËt sÏ gi¶m ®i v× vËy nÕu chóng ta cø tiÕp tôc ph¸ rõng sÏ ®Õn mét lóc nµo ®ã ®éng vËt còng nh− con ng−êi kh«ng thÓ sinh sèng ®−îc n÷a. Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng 16
  18. VÖÔØN QUOÁC GIA YOK ÑOÂN Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng – LÔÙP 9 C¸ch 2 : 1. Em cã muèn cã mét c¸nh rõng ë ngay trong v−ên nhµ m×nh kh«ng? T−ëng t−îng cã mét c¸nh rõng ë ®»ng sau nhµ. Em muèn c¸nh rõng cña em cã nh÷ng loµi c©y vµ ®éng vËt nµo sinh sèng? M« t¶ vµ kÓ cho c¸c b¹n nghe vÒ c¸nh rõng cña m×nh. Gi¸o viªn viÕt lªn b¶ng c¸c th«ng tin hoÆc mêi nhiÒu em lªn b¶ng cïng viÕt råi so s¸nh. 2. Mçi nhãm chän mét gi¸ trÞ cña rõng vµ liÖt kª nh÷ng gi¸ trÞ kh¸c cã mèi liªn hÖ. Sau ®ã liÖt kª nh÷ng gi¸ trÞ cã mèi liªn hÖ víi tõng gi¸ trÞ nµy. Ho¹t ®éng nµy gióp häc sinh hiÓu râ nh÷ng gi¸ trÞ kh¸c nhau cña rõng vµ mèi liªn hÖ hai chiÒu gi÷a chóng. 3. Gi¸ trÞ vÒ ©m thanh cña tù nhiªn. Ngåi thµnh h×nh trßn vµ nh¾m m¾t. Tay ph¶i n¾m vµo vµ gi¬ lªn. Häc sinh nµo nghe thÊy ©m thanh cña tù nhiªn th× gi¬ mét ngãn tay ra. Nghe trong kho¶ng 2 phót, sau ®ã tõng em kÓ vÒ ©m thanh ®· nghe. Hái: - Em ®· nghe thÊy bao nhiªu ©m thanh ? - ThÝch ©m thanh nµo nhÊt ? T¹i sao ? - ThÝch ©m thanh nµo em kh«ng thÝch nhÊt ? T¹i sao ? - ©m thanh nµo em lÇn ®Çu nghe thÊy? C¸i g× t¹o nªn ©m thanh ®ã?... V× SAO NãI RõNG Lµ VÖ SÜ CñA LOµI NG−êi ? Ng−êi x−a nãi “méc v« thiªn, v« hung niªn”. C©u ®ã cã nghÜa lµ trång thªm mét sè c©y xanh sÏ kh«ng lo bÞ ®ãi. §óng vËy, c©y cèi cã kh¶ n¨ng phi th−êng vÒ c¸c mÆt chèng giã, chèng h¹n vµ b¶o vÖ ®Êt ®ai. Theo tÝnh to¸n cña c¸c nhµ khoa häc, c¸c hµng c©y víi kho¶ng c¸ch phï hîp sÏ c©n ®−îc 30% tèc ®é giã vµ cã kh¶ n¨ng b¶o vÖ mét ph¹m vi ®Êt ®ai gÊp h¬n hai lÇn chiÒu dµi cña c©y. ë nh÷ng n¬i cã giã c¸t vµ h¹n h¸n nghiªm träng, viÖc trång nh÷ng hµng c©y phi lao ng¨n giã c¸t rÊt cã t¸c dông c¶i thiÖn m«i tr−êng sinh th¸i ®Êt ®ai. Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng 17
  19. VÖÔØN QUOÁC GIA YOK ÑOÂN Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng – LÔÙP 9 Rõng lµ chiÕc « b¶o vÖ mÆt ®Êt. Khi trêi m−a, do t¸n l¸ c©y høng ®ì nªn n−íc m−a kh«ng trùc tiÕp xèi xuèng mÆt ®Êt, ®iÒu nµy cã ý nghÜa rÊt lín ®èi víi viÖc phßng chèng xãi mßn. Thùc nghiÖm cho thÊy r»ng, nÕu ®Ó n−íc m−a trùc tiÕp xèi vµo mÆt ®Êt th× mçi n¨m mét hacta ®Êt kh«ng cã g× che ch¾n bÞ xãi mßn 200 tÊn, ®Êt cã trång hoa mµu bÞ xãi mßn 20 tÊn, ®Êt trång cá bÞ xãi mßn 1 tÊn vµ ®Êt trång rõng chØ bÞ xãi mßn 0,1 tÊn. MÆt ®Êt trong rõng cã nhiÒu cµnh vµ l¸ c©y kh«, n−íc m−a r¬i xuèng mÆt ®Êt kh«ng thÓ xèi th¼ng vµo ®Êt, còng kh«ng thÓ ch¶y nhanh mµ ngÊm ch¶y tõ tõ. §ã lµ vËt c¶n quan träng khiÕn m−a to kh«ng g©y ra lò lôt vµ rÊt cã Ých ®èi víi viÖc b¶o vÖ ®ång ruéng, nhµ cöa. C©y cèi còng lµ nh÷ng “anh hïng” hót bôi, chèng « nhiÔm. L¸ cña mét sè lo¹i c©y cã nh÷ng nÕp nh¨n, cã l«ng nh¸m, thËm chÝ cã lo¹i l¸ cßn tiÕt ra chÊt nhùa diÖt vi khuÈn. V× vËy c©y cèi võa cã kh¶ n¨ng hót bôi võa cã kh¶ n¨ng tiªu diÖt vi khuÈn. Ngay nh− c©y th«ng, tuy cã diÖn tÝch bÒ mÆt l¸ rÊt nhá, nh−ng kh¶ n¨ng hót bôi vµ diÖt vi khuÈn l¹i rÊt lín. Mét c©y th«ng tr¨m tuæi, diÖn tÝch mÆt l¸ h×nh kim cña nã céng l¹i chØ cã 75 ha, nh−ng kh¶ n¨ng hót bôi, diÖt vi khuÈn cña nã lín h¬n nhiÒu lo¹i c©y kh¸c. Ta cã thÓ nhËn biÕt kh¶ n¨ng hót bôi, diÖt vi khuÈn cña c©y cèi qua viÖc gi¸m ®Þnh kh«ng khÝ trong c«ng viªn vµ trong cöa hµng b¸ch hãa hoÆc bÕn tµu xe: Mçi mÐt khèi kh«ng khÝ trong c«ng viªn chØ cã 2000 ®Õn 3000 vi khuÈn, nh−ng mét mÐt khèi kh«ng khÝ trong cöa hµng, bÕn tµu xe cã tíi 20.000 ®Õn 30.000 con. HiÖn nay c¸c n−íc trªn thÕ giíi ®ang ®au ®Çu vÒ viÖc l−îng khÝ cacbonic trong khÝ quyÓn mçi ngµy mét t¨ng. BiÖn ph¸p duy nhÊt ®Ó gi¶i quyÕt vÊn ®Ò nµy lµ trång nhiÒu c©y xanh v× c©y xanh cã kh¶ n¨ng hÊp thô khÝ cacbonic. Th«ng th−êng mét hacta c©y t¸n l¸ réng trong mét ngµy cã thÓ hÊp thô ®−îc mét tÊn khÝ cacbonic vµ nh¶ ra 730 kg khÝ ¤xy. L−îng khÝ cacbonic do mét ng−êi th¶i ra trong mét ngµy sÏ ®−îc 10 m2 c©y xanh hót hÕt. Ngoµi ra c©y xanh cßn cã kh¶ n¨ng hÊp thô tiÕng ån, hÊp thô mét sè chÊt « nhiÔm trong kh«ng khÝ vµ mét sè nguyªn tè kim lo¹i nÆng trong ®Êt. ViÖc g× cã lîi cho con ng−êi lµ c©y xanh ®Òu cè søc phông sù rÊt tËn tôy, xøng ®¸ng lµ vÖ sÜ trung thµnh cña con ng−êi. C©y xanh cã kh¶ n¨ng rÊt lín trong viÖc chèng giã, gi÷ n−íc, chèng « nhiÔm... nh−ng kh¶ n¨ng tù b¶o vÖ cña chóng l¹i cã h¹n. Chóng cÇn sù che chë b¶o vÖ cña con ng−êi. C©y xanh ®· cèng hiÕn cho con ng−êi qu¸ nhiÒu, chóng ta cÇn yªu mÕn vµ tr©n träng b¶o vÖ chóng. Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng 18
  20. VÖÔØN QUOÁC GIA YOK ÑOÂN Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng – LÔÙP 9 Bµi sè 4 : m« h×nh biogas Môc ®Ých - Gióp häc sinh nhËn thøc ®−îc gi¸ trÞ kinh tÕ vµ ý nghÜa to lín trong viÖc b¶o vÖ m«i tr−êng cña nguån n¨ng l−îng sinh häc – Biogas. - Gióp häc sinh lµm quen víi m« h×nh Biogas. I - Giíi thiÖu chung Biogas (KhÝ sinh häc) ®−îc t¹o ra nhê qu¸ tr×nh lªn men cña vi sinh vËt yÕm khÝ. Nguyªn liÖu ®Ó t¹o ra biogas lµ c¸c phÕ th¶i n«ng nghiÖp (phÕ liÖu ch¨n nu«i, trång trät...), phÕ th¶i l©m nghiÖp, chÊt th¶i ®« thÞ (r¸c h÷u c¬ vµ bïn th¶i..). Biogas cã thÓ dïng nÊu ¨n, s−ëi Êm, s¶n xuÊt ®iÖn... ViÖc s¶n xuÊt biogas rÊt cã Ých: Nã kh«ng nh÷ng gióp ta xö lý chÊt th¶i an toµn tr¸nh « nhiÔm, mµ cßn sinh ra nguån n¨ng l−îng rÊt cã gi¸ trÞ. B¶o vÖ nh÷ng c¸nh rõng kh«ng bÞ ph¸ hñy, sa m¹c sÏ kh«ng h×nh thµnh thªm. PhÇn cßn l¹i cña qu¸ tr×nh lªn men sÏ cung cÊp nguån ph©n bãn h÷u c¬ cã phÈm chÊt cao cho trång trät. S¬ ®å: 1. C¬ chÕ cña qu¸ tr×nh s¶n sinh Biogas. (50-80% lµ Metan- CH4 vµ 15-50% lµ CO2) X¸c ®éng vËt, thùc vËt, ph©n h÷u c¬ §−êng Acid amin Acid h÷u c¬ R−îu Acid h÷u c¬ H2SO4 NH4 CH3OH H2S HCOOH CH3COOH H2+CO2 CH4 Chöông trình Giaùo duïc Moâi tröôøng 19
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2