intTypePromotion=3

Tài nguyên đất nông lâm nghiệp tỉnh Bắc Kạn: tiềm năng, hiện trạng và giải pháp sử dụng bền vững

Chia sẻ: Thi Thi | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:4

0
26
lượt xem
0
download

Tài nguyên đất nông lâm nghiệp tỉnh Bắc Kạn: tiềm năng, hiện trạng và giải pháp sử dụng bền vững

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Nhìn nhận đúng về tiềm năng, đánh giá khách quan, toàn diện, chính xác về hiện trạng và đưa ra các giải pháp sử dụng, bảo vệ cụ thể, hiệu quả là một công việc hết sức cần thiết và cấp bách để cứu lấy tài nguyên đất nông - lâm nghiệp của tỉnh Bắc Kạn thoát ra khỏi tình trạng đang bị suy giảm cả về số lượng và chất lượng như hiện nay. Sử dụng bền vững tài nguyên đất nông - lâm nghiệp cũng chính là một trong những việc làm để tỉnh Bắc Kạn phát triển kinh tế - xã hội một cách bền vững.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Tài nguyên đất nông lâm nghiệp tỉnh Bắc Kạn: tiềm năng, hiện trạng và giải pháp sử dụng bền vững

Phạm Hương Giang<br /> <br /> Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ<br /> <br /> 80(04): 61 - 64<br /> <br /> TÀI NGUYÊN ĐẤT NÔNG LÂM NGHIỆP TỈNH BẮC KẠN:<br /> TIỀM NĂNG, HIỆN TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP SỬ DỤNG BỀN VỮNG<br /> Phạm Hương Giang*<br /> Khoa Địa lý, Trường ĐH Sư phạm - ĐH Thái Nguyên<br /> <br /> TÓM TẮT<br /> Bắc Kạn là tỉnh có nguồn tài nguyên thiên nhiên giàu có và đa dạng, đặc biệt là tài nguyên đất<br /> nông - lâm nghiệp. Song do ảnh hưởng tiêu cực từ các tập tục, thói quen sinh hoạt, sản xuất lạc<br /> hậu của nhân dân địa phương và các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội đang diễn ra mạnh mẽ<br /> trong những năm gần đây mà tài nguyên đất nông - lâm nghiệp của tỉnh đã bị khai thác, sử dụng<br /> bất hợp lý và quá mức. Nhìn nhận đúng về tiềm năng, đánh giá khách quan, toàn diện, chính xác<br /> về hiện trạng và đưa ra các giải pháp sử dụng, bảo vệ cụ thể, hiệu quả là một công việc hết sức cần<br /> thiết và cấp bách để cứu lấy tài nguyên đất nông - lâm nghiệp của tỉnh Bắc Kạn thoát ra khỏi tình<br /> trạng đang bị suy giảm cả về số lượng và chất lượng như hiện nay. Sử dụng bền vững tài nguyên<br /> đất nông - lâm nghiệp cũng chính là một trong những việc làm để tỉnh Bắc Kạn phát triển kinh tế xã hội một cách bền vững.<br /> Từ khóa: đất nông - lâm nghiệp, tiềm năng, hiện trạng, giải pháp, bền vững<br /> <br /> TIỀM NĂNG ĐẤT NÔNG LÂM NGHIỆP<br /> TỈNH BẮC KẠN*<br /> Kết quả nghiên cứu cho thấy, so với các tỉnh<br /> lân cận thì diện đất phục vụ cho sản xuất nông<br /> nghiệp của tỉnh thuộc mức thấp, ngược lại<br /> diện tích đất lâm nghiệp tuy chưa cao nhất<br /> nhưng cũng thuộc các tỉnh có diện tích đất<br /> rừng khá lớn. Theo Niên giám thống kê năm<br /> 2009, tổng diện tích đất của tỉnh là 485,9<br /> nghìn ha, trong đó: diện tích đất đã được khai<br /> thác phục vụ sản xuất và đời sống là 79,4%;<br /> diện tích chưa sử dụng còn khá lớn (20,6%).<br /> Trong tổng diện tích đất đã đưa vào sử dụng<br /> thì đất nông lâm nghiệp là 372,2 nghìn ha<br /> chiếm 76,6% (trong đó đất sản xuất nông<br /> nghiệp: 37,5 nghìn ha chiếm 7,7%; đất lâm<br /> nghiệp: 334,7 nghìn ha chiếm 68,9%) [3].<br /> Như vậy, có thể nói phát triển nông lâm<br /> nghiệp là một trong những lợi thế của tỉnh<br /> Bắc Kạn, song vấn đề đặt ra đối với việc phát<br /> triển ngành nông lâm nghiệp của tỉnh này<br /> chính là sự phát triển hiệu quả và bền vững<br /> dựa trên việc sử dụng hợp lý, đi đôi với cải<br /> tạo và bảo vệ tài nguyên đất.<br /> Phần lớn diện tích đất của Bắc Kạn là đất<br /> Feralit, có khả năng phát triển nông lâm<br /> nghiệp và được chia thành những loại đất<br /> chính sau đây: [2],[6]<br /> *<br /> <br /> Tel: 0943.977009<br /> <br /> - Đất Feralit màu vàng nhạt trên núi trung<br /> bình chiếm 13,38%, phân bố trên tất cả các<br /> đỉnh núi cao > 700m, trên nền đá macma axit<br /> kết tinh chua, đá trầm tích và biến chất. Tầng<br /> đất mỏng, đá nổi nhiều, đất ẩm có tầng thảm<br /> mục khá dày.<br /> - Đất Feralit điển hình vùng đồi và núi thấp<br /> chiếm 71,62%, phân bố trên vùng đồi thấp<br /> trên nền của nhiều loại đá mẹ như phiến sét,<br /> granit, đá vôi, sa thạch... Đất tốt, thành phần<br /> cơ giới từ nặng đến trung bình, tầng đất trung<br /> bình và mỏng, thích hợp với các loại cây<br /> trồng nông lâm nghiệp.<br /> - Đất dốc tụ và phù sa chiếm 7,49%, phân bố<br /> ven sông suối, trong các thung lũng hẹp hoặc<br /> các bãi đá chân núi... Là loại đất hình thành<br /> do bồi tụ hàng năm của sông suối hoặc do ảnh<br /> hưởng của lắng đọng, dốc tụ, đất có thành<br /> phần cơ giới từ trung bình đến nhẹ, tầng đất<br /> dầy, tơi xốp, còn tốt, thích hợp với cây trồng<br /> nông lâm nghiệp.<br /> - Đất Feralit đá vôi có màu đỏ nâu, chiếm<br /> 7,43% tổng diện tích tự nhiên, phân bố tập<br /> trung ở Ba Bể, bắc Chợ Đồn và Na Rì (khu<br /> vực Kim Hỷ)... Khu vực núi đá vôi thường có<br /> ít đất, đất trong các hang hốc có tầng mỏng<br /> màu đen. Đất đá vôi về mùa khô thường rất<br /> thiếu nước (do nước trên mặt ngấm theo các<br /> khe nứt xuống sâu).<br /> 61<br /> <br /> Phạm Hương Giang<br /> <br /> Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ<br /> <br /> - Đất ngập nước: chiếm 0,08%, chủ yếu ở khu<br /> vực hồ Ba Bể, ven các sông suối và ở các<br /> thung lũng núi. Đất khó thoát nước, thiếu oxy,<br /> thừa nước, xuất hiện quá trình glây.<br /> Nói chung, cùng với khí hậu thích hợp cho<br /> nhiều loại cây trồng, vật nuôi thì đất đai trong<br /> tỉnh còn khá tốt và là cơ sở quan trọng để phát<br /> triển nông - lâm nghiệp. Mặc dù địa hình của<br /> tỉnh phần lớn là đồi và núi cao, lại phân hoá đa<br /> dạng, phức tạp nhưng vẫn có nhiều nơi tầng đất<br /> dày, đất đồi núi có hàm lượng mùn cao thuận<br /> tiện cho sản xuất lương thực, trồng cây công<br /> nghiệp, cây ăn quả và phát triển nghề rừng.<br /> HIỆN TRẠNG SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG<br /> LÂM NGHIỆP TỈNH BẮC KẠN<br /> So với các tỉnh trung du - miền núi vùng<br /> Đông Bắc thì Bắc Kạn là một tỉnh có tiềm<br /> năng lớn về tài nguyên đất nông lâm nghiệp,<br /> đặc biệt là đất lâm nghiệp. Việc khai thác, sử<br /> dụng nguồn tài nguyên quan trọng này của<br /> tỉnh đã bước đầu đi vào hợp lý và hiệu quả<br /> hơn trước, song còn nhiều vấn đề tiêu cực tồn<br /> tại từ lâu vẫn chưa được giải quyết triệt để đã<br /> lại nảy sinh thêm nhiều vấn đề cần được xem<br /> xét cụ thể và có hướng giải quyết kịp thời.<br /> Đối với đất sản xuất nông nghiệp có diện tích<br /> hạn chế do địa hình núi cao, dốc; mặt khác lại<br /> gia tăng chậm. Trong vòng 5 năm từ 2005 đến<br /> 2009 diện tích mới tăng lên 7,5 nghìn ha, diện<br /> tích trồng lúa tăng 2,1 nghìn ha (năm 2005 là<br /> 17,0 nghìn ha). Bình quân đất sản xuất nông<br /> nghiệp cao (đạt 1.500m2/khẩu nông nghiệp,<br /> trong đó đất lúa là 761m2/khẩu nông nghiệp)<br /> nhưng không được sử dụng hết, bỏ hoang rất<br /> nhiều gây lãng phí tài nguyên đất nông<br /> nghiệp. Huyện có diện tích đất đã sử dụng<br /> vào mục đích nông nghiệp nhiều nhất là<br /> huyện Ba Bể, tiếp theo là các huyện Ngân<br /> Sơn, Na Rì, Chợ Mới, Bạch Thông, ít nhất là<br /> Chợ Đồn và thị xã Bắc Kạn.[1]<br /> Đất trống chưa sử dụng nhìn chung tương đối<br /> lớn, với diện tích là 100,1 nghìn ha chiếm<br /> <br /> 80(04): 61 - 64<br /> <br /> 20,6% đất tự nhiên, phân bố nhiều nhất ở các<br /> huyện Chợ Đồn, Na Rì và Ba Bể. Trong đó,<br /> diện tích đồi núi chưa sử dụng là 90,7 nghìn<br /> ha, đất bằng chưa sử dụng là 4,3 nghìn ha,<br /> còn lại là núi đá không trồng được cây rừng<br /> khoảng 5,1 nghìn ha. Tính đến năm 2009,<br /> diện tích đất trống đồi trọc để mở rộng sản<br /> xuất nông nghiệp còn khoảng 11 nghìn ha,<br /> trong đó đất để phát triển cây ăn quả là 4,8<br /> nghìn ha, còn đất để trồng cỏ cho chăn nuôi là<br /> 6,2 nghìn ha.[1]<br /> Đối với đất lâm nghiệp: Theo số liệu kiểm kê<br /> của Bộ Tài nguyên và Môi trường thì diện<br /> tích đất lâm nghiệp hiện nay của tỉnh Bắc Kạn<br /> có khoảng 420,9 nghìn ha (cao hơn số liệu<br /> báo cáo của Viện Điều tra quy hoạch rừng<br /> khoảng 86,2 nghìn ha). Trong đó, đất lâm<br /> nghiệp có rừng có khoảng 281,3 nghìn ha và<br /> đang dần tăng lên qua các năm. Đó là kết quả<br /> của việc thực hiện tốt chính sách phủ xanh đất<br /> trống đồi trọc và các dự án trồng rừng của<br /> Chính phủ như PAM, 327, 661…. Song bên<br /> cạnh đó, hiện tượng cháy rừng (năm 2009 là<br /> 16,0 ha), chặt phá rừng bừa bãi (năm 2007 là<br /> 9,1 ha) đã làm cho không ít đất lâm nghiệp có<br /> rừng trở thành đất lâm nghiệp không còn rừng<br /> nữa, đặc biệt ở hai huyện giáp ranh Ba Bể và<br /> Chợ Đồn.[3]<br /> Cơ cấu đất lâm nghiệp có rừng cũng được<br /> điều chỉnh lại để phù hợp hơn với điều kiện tự<br /> nhiên và nhu cầu sản xuất, sử dụng trong tỉnh.<br /> Căn cứ vào số liệu thống kê năm 2009 của<br /> tỉnh Bắc Kạn, nếu phân loại theo giá trị sử<br /> dụng thì cả tỉnh có 137,8 nghìn ha đất rừng<br /> sản xuất (chiếm 48,98%); 116,7 nghìn ha đất<br /> rừng phòng hộ (chiếm 41,48%) và 26,6 nghìn<br /> ha rừng đặc dụng (chiếm 9,54%). Nếu phân<br /> loại theo nguyên nhân hình thành, diện tích<br /> đất rừng tự nhiên của tỉnh có 230,0 nghìn ha<br /> (chiếm 81,76%), còn đất rừng trồng có 51,3<br /> nghìn ha (18,24%).[1],[3]<br /> <br /> Bảng 1. Hiện trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tỉnh Bắc Kạn (ha)<br /> Hạng mục<br /> Tổng diện tích đất nông nghiệp<br /> 1. Đất trồng cây hàng năm<br /> Trong đó: Đất lúa, lúa màu<br /> 2. Đất trồng cây lâu năm<br /> Trong đó: Đất trồng cây ăn quả<br /> <br /> Năm 2005<br /> 30.023<br /> 25.959<br /> 17.042<br /> 4.064<br /> 861<br /> <br /> Năm 2009<br /> 37.589<br /> 32.336<br /> 19.180<br /> 5.262<br /> 2.776<br /> <br /> Nguồn: Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Bắc Kạn<br /> <br /> 62<br /> <br /> Phạm Hương Giang<br /> <br /> Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ<br /> <br /> 80(04): 61 - 64<br /> <br /> Bảng 2. Cơ cấu đất lâm nghiệp có rừng tỉnh Bắc Kạn qua các năm (ha)<br /> Năm<br /> Tổng số<br /> 1. Đất có rừng sản xuất<br /> 2. Đất có rừng phòng hộ<br /> 3. Đất có rừng đặc dụng<br /> <br /> 2000<br /> 301.722<br /> 163.037<br /> 116.755<br /> 21.930<br /> <br /> 2005<br /> 263.206<br /> 129.886<br /> 107.533<br /> 25.787<br /> <br /> 2009<br /> 281.325<br /> 137.892<br /> 116.749<br /> 26.684<br /> <br /> Nguồn: Viện Điều tra quy hoạch rừng<br /> <br /> Tuy nhiên, diện tích đất lâm nghiệp không có<br /> rừng vẫn còn chiếm một tỷ trọng khá lớn<br /> (khoảng 33%) trong cơ cấu đất lâm nghiệp<br /> của tỉnh. Hiện nay, số đất này gần như bị bỏ<br /> hoang, hoặc là bị sử dụng sai mục đích.<br /> Qua phân tích ở trên cho thấy diện tích đất<br /> dành cho nông lâm nghiệp của tỉnh Bắc Kạn<br /> đang có nguy cơ bị thu hẹp để nhường chỗ<br /> cho đất ở, đất chuyên dùng và các mục đích<br /> khác, diện tích đất trống đồi trọc, đất bị hoang<br /> đang dần tăng lên. Chất lượng đất cũng ngày<br /> càng xấu do sự xói mòn, rửa trôi, thoái hóa<br /> mà không được kiểm soát.<br /> Nguyên nhân dẫn đến tình trạng nêu trên bao<br /> gồm cả nguyên nhân khách quan (do thiên<br /> nhiên) và nguyên nhân chủ quan (do con<br /> người). Nhưng trong tình hình phát triển kinh<br /> tế - xã hội ồ ạt và thiếu quy hoạch, thiếu bền<br /> vững như ở nước ta hiện nay, trong đó có tỉnh<br /> Bắc Kạn thì nguyên nhân chủ quan mới là<br /> nguyên nhân chính dẫn tới sự suy kiệt của tài<br /> nguyên đất nông lâm nghiệp.<br /> GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ<br /> DỤNG VÀ BẢO VỆ TÀI NGUYÊN ĐẤT<br /> NÔNG LÂM NGHIỆP TỈNH BẮC KẠN<br /> - Giáo dục, nâng cao nhận thức của người dân<br /> đối với vấn đề cần phải sử dụng hợp lý và bảo<br /> vệ tài nguyên đất nhằm hạn chế những tác<br /> động tiêu cực từ phía con người đối với loại<br /> tài nguyên này.<br /> - Giữ gìn và phát huy những kiến thức bản địa<br /> tích cực của người dân địa phương, nhất là<br /> của đồng bào các dân tộc thiểu số vào việc<br /> giữ gìn đất - rừng của tỉnh.<br /> - Chuyển đổi cây trồng vật nuôi sao cho phù<br /> hợp với từng loại đất trồng và độ cao địa hình<br /> nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, bảo vệ đất<br /> tránh khỏi các hiện tượng xói mòn, rửa trôi.<br /> <br /> - Xây dựng và phổ biến rộng rãi các kỹ thuật<br /> trồng trọt, chăn nuôi tiên tiến và các mô hình<br /> sản xuất nông nghiệp theo hướng thân thiện<br /> với môi trường như VAC, VACR, nông lâm<br /> kết hợp...<br /> - Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất kỹ thuật<br /> cho nông nghiệp như: kênh mương, trạm<br /> bơm, trạm bảo vệ thực vật... để khai thác tốt<br /> hơn nguồn tài nguyên đất hiện có, đồng thời<br /> có thể đem vào sử dụng các vùng đất còn<br /> hoang hoá.<br /> - Có những chính sách hỗ trợ, khuyến khích<br /> người nông dân tích cực sản xuất nông lâm<br /> nghiệp vừa đem lại giá trị kinh tế vừa sử dụng<br /> hợp lý và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, nhất<br /> là tài nguyên đất - rừng (định canh định cư<br /> cho các đồng bào dân tộc thiểu số Mông,<br /> Dao; giao đất giao rừng đến từng hộ gia đình,<br /> miễn đóng thuế nông nghiệp, hỗ trợ vốn sản<br /> xuất, phổ biến các biện pháp kỹ thuật sản xuất<br /> tiên tiến tới từng người dân...).<br /> - Tích cực bảo vệ và trồng rừng, đặc biệt là<br /> rừng đầu nguồn để vừa hạn chế lũ lụt và vừa<br /> hạn chế xói mòn, rửa trôi cho đất thông qua<br /> các dự án trồng rừng của Chính phủ như<br /> PAM, 327, 661...<br /> - Cần có những phương án quy hoạch cụ thể<br /> trong việc sử dụng đất và phải gắn liền với<br /> quy hoạch tổng thể kinh tế - xã hội tỉnh trong<br /> những năm tiếp theo để vừa đạt được hiệu<br /> quả đề ra để vừa vừa tiết kiệm và bảo vệ được<br /> đất đai.<br /> KẾT LUẬN<br /> Đất nông lâm nghiệp là tài nguyên vô cùng<br /> quý giá của quốc gia, nhất là đối với tỉnh Bắc<br /> Kạn - một tỉnh miền núi còn nhiều khó khăn,<br /> phần lớn lực lượng lao động làm việc trong<br /> khu vực I (nông - lâm - ngư nghiệp). Tuy<br /> nhiên, trước những tác động xấu của việc du<br /> 63<br /> <br /> Phạm Hương Giang<br /> <br /> Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ<br /> <br /> canh du cư, đốt rừng làm nương rẫy, quá trình<br /> mở rộng sản xuất công nghiệp và nâng cao<br /> quy mô, vai trò đô thị đã dẫn đến nguồn tài<br /> nguyên đất của tỉnh chưa được khai thác, sử<br /> dụng và bảo vệ đúng mức, thậm chí còn đang<br /> bị suy giảm cả về số lượng và chất lượng. Vì<br /> vậy, đánh giá tiềm năng, hiện trạng sử dụng tài<br /> nguyên đất nông lâm nghiệp tỉnh Bắc Kạn là<br /> một công việc hết sức cần thiết để bảo vệ loại<br /> tài nguyên trước những ảnh hưởng tiêu cực do<br /> con người gây ra và có hướng sử dụng sao cho<br /> vừa hợp lý vừa mang lại hiệu quả cao.<br /> TÀI LIỆU THAM KHẢO<br /> [1]. Báo cáo kết quả tình hình sản xuất nông - lâm<br /> - ngư nghiệp tỉnh Bắc Kạn năm 2009, Sở<br /> NN&PTNT Bắc Kạn.<br /> <br /> 80(04): 61 - 64<br /> <br /> [2]. Địa lý tỉnh Bắc Kạn (2002), Sở Giáo dục và<br /> Đào tạo Bắc Kạn.<br /> [3]. Niên giám thống kê 2005, 2006, 2007, 2008,<br /> 2009, Tổng cục Thống kê Việt Nam<br /> [4]. Những vấn đề môi trường và phát triển bền<br /> vững vùng Đông Bắc (2007), Kỷ yếu Hội thảo<br /> quốc gia.<br /> [5]. Nghị quyết về việc xét duyệt điều chỉnh quy<br /> hoạch sử dụng đất đến năm 2010 và kế hoạch sử<br /> dụng đất 5 năm (2006 – 2010) của tỉnh Bắc Kạn,<br /> Chính phủ số 58/2007/NQ-CP.<br /> [6]. Trần Kông Tấu (2003), Tài nguyên đất, Nxb<br /> Đại học Quốc gia Hà Nội.<br /> [7]. Hoàng Xuân Tý, Lê Trọng Cúc (1998), Kiến<br /> thức bản địa của đồng bào vùng cao trong sản<br /> xuất nông nghiệp và quản lý tài nguyên thiên<br /> nhiên, Nxb Nông nghiệp, Hà Nội.<br /> <br /> SUMMARY<br /> TO STUDY AGRO-FORESTRY LAND USE OF BAC KAN PROVINCE :<br /> POTENTIAL, STATUS AND SUSTANABLE USE SOLUTIONS<br /> Pham Huong Giang*<br /> College of Education - TNU<br /> <br /> Bac Kan province is rich and diverse in natural resources, especially in agroforestry land<br /> resources. But due to negative effects from such practices, living habits, outdated production of<br /> local people and activities of socio-economic development is going strong in recent years that<br /> agroforestry land resources province's have been exploited, used unreasonable and excessive.<br /> Properly recognize of potential; objective, comprehensive, accurate evalution of status and made<br /> solution to use, protect concrete and effective is a necessary and urgent work to cure agroforestry<br /> land resources in Bac Kan province exit status declined in both quantity and quality as today.<br /> Sustainable use of agroforestry land resources is also one of the jobs to Bac Kan province socioeconomic development in a sustainable way.<br /> Keywords: Agroforestry land, potential, status, solution, sustainable<br /> <br /> *<br /> <br /> Tel: 0943.977009<br /> <br /> 64<br /> <br />

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản