"Tăng cẩu"- nét đẹp trong văn hoá của
người Thái đen
Người Thái có nhiều nhóm: Thái đen, Thái trắng, Man
Thanh, Tày Mười, Tày Thanh... với dân số hơn 1 triệu người phân
bố ở nhiều vùng đất nhưng nhiều nhất vẫn là ở vùng Tây Bắc (Lai
Châu, Sơn La, Hoà Bình, Nghệ An). Dân tộc Thái có vốn văn học
cổ truyền quý báu với kho tàng thần thoại, cổ tích, truyền thuyết,
truyện thơ, ca dao… có nhiều điệu múa (khắp) độc đáo: xoè Thái,
múa sạp. Văn hoá của người Thái rất phong phú thể hiện ở nhiều
nghi lễ khác nhau như: cúng trời đất, cúng bản mường, nghi lễ cầu
mùa, đám ma được gọi là lễ tiễn người chết về "mường trời", người
dân tộc Thái ở nhà sàn, riêng người Thái đen làm nhà có hình mai
rùa và được trang trí theo phong tục xưa. Nhưng tục búi tóc (tăng
cẩu) lại chỉ phổ biến ở nhóm người Thái đen. Hôn nhân của người T
theo kiểu phụ hệ, nhưng từ trước tới nay, tập người này vẫn duy trì tục ở rể, gửi rể.
Khi chàng
hái đen là hôn nhân
trai người Thái đen đến tuổi lấy vợ (trước đây là 13-14 tuổi), nay
mười tá
để đến ở
rể. Lễ v
ng cật lực,
cùng ăn
o đến khi chàng rể được nhà
cô gái c
m, đôi mươi sẽ tự đi tìm người con gái mà mình ưng ý hoặc do bố mẹ "nhắm
cho". Tiếp đến, nhà trai nhờ một ông Mối (tiếng Thái gọi là Phòlam) đến nhà cô gái để
làm mối. Nếu được gia đình cô gái ưng ý, chàng trai sẽ bắt đầu cuộc đời ở rể.
Chọn ngày lành, tháng tốt, nhà trai chuẩn bị cho con trai một số sính lễ
ật gồm: một chiếc áo, một con gà mổ sẵn, một gói cơm, một chai rượu và một
cái "Tôống bai" là cái đựng vía (khoắn) được làm bằng một sợ dây mây một đầu được
cuộn xoắn lại (theo như lời người Thái đen cho biết thì vật này để cho vía chú rể trú ngụ
ở đó). Ông Mối sẽ là người trực tiếp đưa chàng trai đến nhà cô gái. Sau khi kiểm xong
lễ vật, nhà gái để mọi thứ lên bàn thờ để báo cho tổ tiên biết nhà đã có chàng rể. Trong
thời gian ở rể chàng trai được đối xử như một thành viên mới của gia đình.
Nhưng do phải có thời gian thử thách nên anh ta phải chăm chỉ, lao độ
với cả gia đình vợ, chỉ có điều anh ta chưa được ngủ cùng cô gái, mà phải ngủ
ở vị trí dành cho khách (người Thái gọi là khơi). Trong ngôi nhà sàn của người Thái,
ngoài các buồng thông thường, ở hai phía đầu hồi còn có hai phần được sử dụng với
từng mục đích khác nhau, một đầu là khan dùng để làm công việc bếp núc. Đây là phần
đầu hồi ở phía sau, để nước và làm bếp, nơi này thường là chỗ sinh hoạt của phụ nữ.
Khơi (trong tiếng Thái, khơi là rể, lục khơi là con rể) là phần đầu hồi nhà ở phía trước,
phía cầu thang chính lên nhà. Đây là phần dùng để tiếp khách và nếu gia đình nào có
chàng rể đang trong giai đoạn thử thách thì sẽ ngủ ở đây...
Sau thời gian ở rể có thể chỉ 3 tháng hoặc kéo dài ch
hấp nhận. Để đôi uyên ương được ngủ chung với nhau thì hai gia đình phải tiến
hành làm lễ "tăng cẩu" (búi tóc), chính thức công nhận họ là vợ chồng. Búi tóc của
người phụ nữ Thái đen từ thời điểm này được coi như là một dấu hiệu thông tin cho mọi
người biết họ đã có chồng. Để làm lễ này, nhà trai lại phải mang tới nhà gái một số lễ
vật. Theo tục lệ, lễ "Tăng cẩu" được thực hiện ở gian gần bếp, người ta chuẩn bị một
chậu nước lá thơm. Đại diện phía nhà trai gội đầu, chải tóc và búi tóc cho cô dâu. Tóc
được búi lên, cuộn lại bằng một dây xà tích bằng bạc và cài một chiếc trâm bạc giữ cho
tóc không bị xổ ra. Trong lúc búi tóc cho cô gái, đại diện hai nhà cùng uống rượu và hát
đối đáp "khắp toóc". Nội dung của các bài khắp nói lên hoàn cảnh của mỗi nhà và
những lời dặn dò đôi trai gái.
Sau lễ tăng cẩu, chàng trai và cô gái được ngủ chung với nhau, cũng từ đó cô gái
phải luôn búi tóc vừa để làm đẹp vừa như là một dấu hiệu thông báo cho các chàng trai
khác biết họ đã có chồng. Về nguyên tắc, lễ cưới có thể được tổ chức bất kỳ lúc nào mà
hai gia đình muốn, sau lễ "tăng cẩu".
Nguồn tin: danangpt