intTypePromotion=1

Tạp chí Khoa học và Công nghệ hạt nhân số 38 tháng 3 năm 2014

Chia sẻ: Thanh Thu | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:48

0
50
lượt xem
6
download

Tạp chí Khoa học và Công nghệ hạt nhân số 38 tháng 3 năm 2014

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

"Tạp chí Khoa học và Công nghệ hạt nhân số 38 tháng 3 năm 2014" cung cấp thông tin sau: kỷ niệm 30 năm ngày khánh thành công trình khôi phục, mở rộng lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt và đón nhận Huân Chương độc lập Hạng Ba, hội thảo khoa học chuyên đề về thiết kế, vận hành và sử dụng Lò phản ứng hạt nhân,...

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Tạp chí Khoa học và Công nghệ hạt nhân số 38 tháng 3 năm 2014

  1. Thông tin Khoa học &Công nghệ VIỆN NĂNG LƯỢNG NGUYÊN TỬ VIỆT NAM KỶ NIỆM 30 NĂM NGÀY KHÁNH THÀNH CÔNG TRÌNH KHÔI PHỤC, MỞ RỘNG LÒ PHẢN ỨNG HẠT NHÂN ĐÀ LẠT VÀ ĐÓN NHẬN HUÂN CHƯƠNG ĐỘC LẬP HẠNG BA VIỆN NĂNG LƯỢNG NGUYÊN TỬ VIỆT NAM SỐ 38 Website: http://www.vinatom.gov.vn Email: infor.vinatom@hn.vnn.vn 03/2014
  2. Số 38 THÔNG TIN 03/2014 KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ HẠT NHÂN BAN BIÊN TẬP NỘI DUNG TS. Trần Chí Thành - Trưởng ban 1. VIỆN NGHIÊN CỨU HẠT NHÂN ĐÀ LẠT TS. Cao Đình Thanh - Phó Trưởng ban Kỷ niệm 30 năm ngày khánh thành công trình khôi phục, mở PGS. TS Nguyễn Nhị Điền - Phó Trưởng ban rộng lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt và đón nhận Huân Chương TS. Trần Ngọc Toàn - Ủy viên độc lập Hạng Ba. ThS. Nguyễn Thanh Bình - Ủy viên TS. Trịnh Văn Giáp - Ủy viên 07. LƯƠNG BÁ VIÊN TS. Đặng Quang Thiệu - Ủy viên Hội thảo khoa học chuyên đề về thiết kế, vận hành và sử dụng TS. Thân Văn Liên - Ủy viên Lò phản ứng hạt nhân. TS. Nguyễn Đức Thành - Ủy viên ThS. Trần Khắc Ân - Ủy viên 10. TỔNG HỢP KS. Nguyễn Hữu Quang - Ủy viên Vai trò của lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu mới. KS. Vũ Tiến Hà - Ủy viên ThS. Bùi Đăng Hạnh - Ủy viên 13. TRẦN CHÍ THÀNH Tóm tắt chương trình đào tạo Chuyên gia Điện hạt nhân ( The Nuclear Energy Specialist - NEST). Thư ký: CN. Lê Thúy Mai 16. CAO CHI Hạt Higgs và Vật lý hiện đại. 25. WORLD NUCLEAR NEWS Hiện trạng Điện hạt nhân Thế giới. 30. ĐỖ VĂN LÂM Những nguyên tố siêu Urani và chuyển hóa hạt nhân. 37. TRẦN MINH HUÂN Thorium - Một lựa chọn cho năng lượng hạt nhân? TIN TRONG NƯỚC VÀ QUỐC TẾ 40. Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam tiếp đoàn chuyên gia tới từ IAEA- Cơ quan Năng lượng nguyên tử Quốc Tế 40. Thảo luận với ROSATOM về dự án Trung tâm Khoa học và Công nghệ Hạt nhân. Địa chỉ liên hệ: 41. Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam tiếp đón GS. Sevostian Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam Bechta 59 Lý Thường Kiệt, Hoàn Kiếm, Hà Nội 42. Các nhà khoa học khám phá ra phương pháp để biến ánh sáng ĐT: 04. 3942 0463 thành vật chất sau 80 năm tìm kiếm. Fax: 04. 3942 2625 44. Những thành quả đầu tiên về thí nghiệm nhiên liệu nhiệt hạch. Email: infor.vinatom@hn.vnn.vn Giấy phép xuất bản số: 57/CP-XBBT Cấp ngày 26/12/2003
  3. THÔNG TIN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ HẠT NHÂN KỶ NIỆM 30 NĂM NGÀY KHÁNH THÀNH CÔNG TRÌNH KHÔI PHỤC, MỞ RỘNG LÒ PHẢN ỨNG HẠT NHÂN ĐÀ LẠT VÀ ĐÓN NHẬN HUÂN CHƯƠNG ĐỘC LẬP HẠNG BA Sáng ngày 20/3/2014 tại thành phố Đà Lạt, Viện Nghiên cứu hạt nhân (NCHN), Viện Năng lượng Nguyên tử (NLNT) Việt Nam đã long trọng tổ chức Lễ kỷ niệm 30 năm ngày khánh thành Công trình khôi phục, mở rộng Lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt và Đón nhận Huân chương Độc lập hạng Ba. Đến dự Lễ có ông Nguyễn Xuân Tiến, vụ Tỉnh ủy, Lãnh đạo Hội đồng nhân dân, Ủy Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó ban nhân dân, Ủy Ban Mặt trận Tổ quốc Việt Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng; Nam,Lãnh đạo đại diện các Ban của Tỉnh ủy, các TS. Lê Đình Tiến, Thứ trưởng, Bí thư Đảng ủy Đảng ủy trực thuộc Tỉnh ủy, Lãnh đạo các Sở, Bộ Khoa học & Công nghệ (KH&CN); Về phía Ban, Ngành, Đoàn thể tỉnh Lâm Đồng và thành các Cơ quan Ngoại giao nước ngoài tại Việt Nam phố Đà Lạt; Lãnh đạo các cơ quan Trung ương có Ông Andrey Grigorievich Kovtun, Đại sứ đặc đóng chân trên Địa bàn; Lãnh đạo đại diện các cơ mệnh toàn quyền Liên Bang Nga; Bà Preeti Saran, sở Y tế, các Sở KH&CN, Sở Tài nguyên & Môi Đại sứ Cộng hòa Ấn Độ; Ông Daito Michio, Đại trường, các trường Đại học, các Công ty, Tổng diện Đại sứ Nhật Bản và Đại diện nhiều Cơ quan công ty ở các tỉnh, thành trong cả nước; Các đồng Ngoại giao nước ngoài khác tại Việt Nam; Đến chí nguyên là lãnh đạo và lãnh đạo Viện NLNT tham dự Lễ có ông Tozser Sandor M., đại diện Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) Việt Nam, các đồng chí nguyên là lãnh đạo Viện và các đại biểu đến từ các nước: Pháp, Ấn Độ, NCHN qua các thời kỳ; Các đồng chí lãnh đạo Nhật Bản, Hàn Quốc, Nga, Thụy Điển, Thái Lan, các Đơn vị trực thuộc Viện NLNT Việt Nam; Hoa Kỳ và Ucraina; Các đồng chí Lãnh đạo đại Các đồng chí nguyên là cán bộ viên chức đã từng diện các Cục, Vụ, Viện, Ban, Ngành, Đoàn thể công tác và toàn thể gần 200 cán bộ viên chức ở Trung ương; Các đồng chí trong Ban Thường hiện đang công tác tại Viện NCHN. Số 38 - Tháng 3/2014 1
  4. THÔNG TIN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ HẠT NHÂN Toàn cảnh Lễ kỷ niệm 30 năm ngày khánh thành PGSTS. Nguyễn Nhị Điền, Viện trưởng Viện Công trình khôi phục, mở rộng LPƯHN Đà Lạt NCHN trình bày báo cáo tổng kết 30 năm vận và Đón nhận Huân chương Độc lập Hạng Ba hành và khai thác Lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt. của Viện NCHN. Tiếp đó, thừa ủy nhiệm của Chủ tịch Tiếp theo phần Nghi thức mở đầu buổi Nước, Đồng chí Nguyễn Xuân Tiến, UVBCHTW Lễ, PGS.TS Nguyễn Nhị Điền, Viện trưởng Viện Đảng, Phó Bí thư Tỉnh uỷ, Chủ tịch UBND tỉnh Nghiên cứu hạt nhân đã trình bày báo cáo tổng Lâm Đồng đã trao Huân chương Độc lập Hạng kết 30 năm vận hành và khai thác Lò phản ứng Ba cho Viện NCHN. Trong bài phát biểu, Đồng hạt nhân Đà Lạt. Báo cáo nhấn mạnh: Được sự chí Nguyễn Xuân Tiến nhấn mạnh: những đóng quan tâm của các cấp lãnh đạo Đảng, Nhà nước, góp của Viện NCHN Đà Lạt đối với đất nước Bộ Khoa học & Công nghệ, Viện NLNT Việt nói chung và đối với tỉnh Lâm Đồng nói riêng Nam, sự hợp tác có hiệu quả của các cơ quan trong thời gian qua rất đáng trân trọng. Việc Chủ trong nước và quốc tế, sự giúp đỡ, tạo nhiều điều tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam kiện thuận lợi của lãnh đạo cấp ủy, chính quyền tặng thưởng Huân chương Độc Lập Hạng Ba là tỉnh Lâm Đồng và thành phố Đà Lạt, cùng sự cố sự ghi nhận công lao đóng góp của các thế hệ gắng nỗ lực của tập thể cán bộ viên chức Viện lãnh đạo, cán bộ, công chức, viên chức và người NCHN, Lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt và các thiết lao động của Viện trong suốt 30 năm qua. Thay bị nghiên cứu xung quanh đã có 30 năm vận hành mặt Đảng bộ, chính quyền và nhân dân các dân an toàn và khai thác có hiệu quả; các hoạt động tộc tỉnh Lâm Đồng, Đồng chí cũng cảm ơn, ghi nghiên cứu khoa học, triển khai kỹ thuật tiến bộ nhận những sự đóng góp của Viện NCHN Đà Lạt phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng tiềm đối với sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của lực cơ sở vật chất và nhân lực… đã được các cấp Địa phương và nhiệt liệt chúc mừng thành tích và Lãnh đạo, quản lý hữu quan, đồng nghiệp trong Phần thưởng cao quý mà Viện NCHN được trao nước và quốc tế nhìn nhận và đánh giá tốt. Sự tặng; Về phía địa phương, tỉnh Lâm Đồng cũng kiện được Nhà nước tặng thưởng Huân chương sẽ tiếp tục hỗ trợ và tạo điều kiện để Viện hoàn Độc lập hạng Ba hôm nay, là mốc son ghi dấu thành tốt nhiệm vụ của mình, đồng thời Đồng chí chặng đường 30 năm bền bỉ phấn đấu, xây dựng cũng mong muốn trong thời gian tới, Viện NCHN và trưởng thành của nhiều lớp cán bộ, viên chức Đà Lạt sẽ tiếp tục hợp tác chặt chẽ với tỉnh Lâm Viện NCHN. Đồng trong nghiên cứu khoa học, chuyển giao 2 Số 38 - Tháng 3/2014
  5. THÔNG TIN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ HẠT NHÂN công nghệ phục vụ phát triển KT-XH của Địa và hiệu quả. Nhân dịp này, thay mặt Lãnh đạo Bộ phương. KH&CN, đồng chí Thứ trưởng chân thành cảm ơn Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân tỉnh Lâm Đồng và thành phố Đà Lạt đã tạo nhiều điều kiện thuận lợi để Viện NCHN hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ trong nhiều thập niên qua; Đồng chí Thứ trưởng đánh giá cao và chân thành cám ơn GSTS. Phạm Duy Hiển, nguyên Phó Viện trưởng Viện NLNT Quốc gia, nguyên Viện trưởng NCHN, đã trực tiếp chỉ huy công trình khôi phục và mở rộng Lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt và đã có nhiều đóng góp quan trọng trong suốt quá trình hoạt động của Đồng chí Nguyễn Xuân Tiến, UVBCHTW Đảng, Lò phản ứng. Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng phát biểu tại buổi Lễ Phát biểu tại buổi Lễ, Thứ trưởng Lê Đình Tiến, thay mặt Lãnh đạo Bộ KH&CN đã biểu dương tập thể cán bộ, viên chức Viện NCHN, Viện NLNT Việt Nam đã đảm bảo vận hành an toàn và khai thác có hiệu quả Lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt trong suốt 30 năm qua. Thứ trưởng gửi lời cảm ơn chân thành tới Chính phủ và các Đồng chí Lê Đình Tiến, Thứ trưởng Bộ KH&CN, chuyên gia của Liên bang Cộng hòa xã hội chủ Bí thư Đảng ủy Bộ phát biểu tại buổi Lễ nghĩa Xô Viết trước đây, đã tận tình giúp đỡ để Lãnh đạo Bộ cũng đánh giá cao sự đóng Việt Nam có được một thiết bị khoa học hiện đại, góp của các nhà khoa học đầu Ngành như GSTS. đó là lò phản ứng nghiên cứu tại Đà Lạt; Đặc biệt Ngô Quang Huy, TSKH. Trần Hà Anh, PGSTS. là Ông Ulitin Valeriy Fedorovich, Trưởng đoàn Nguyễn Mộng Sinh, TS. Phạm Quốc Trinh, TS. chuyên gia Liên Xô, đã trực tiếp tham gia lãnh Phạm Khắc Chi… Bộ KH&CN cũng tin tưởng đạo thực hiện Công trình này. rằng, trên cơ sở các kết quả, thành tựu đã đạt Thứ trưởng cũng gửi lời cảm ơn chân được trong 30 năm qua, đặc biệt là thành công thành đến Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế trong nghiên cứu chuyển đổi toàn bộ vùng hoạt (IAEA), Chính phủ và các nhà khoa học các nước: Lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt sang sử dụng loại Nhật Bản, Hàn Quốc, Hoa Kỳ, Cộng hòa Ấn Độ, nhiên liệu mới, Viện NCHN nói riêng và Viện Cộng hòa Pháp... đã tham gia hợp tác đa phương NLNT Việt Nam nói chung, sẽ có thêm cơ sở để và song phương, giúp đỡ Việt Nam trong đào tạo cụ thể hóa kế hoạch tiếp tục đảm bảo vận hành cán bộ, trao đổi chuyên gia, cung cấp trang thiết an toàn, khai thác có hiệu quả hơn nữa lò phản bị trực tiếp phục vụ cho vận hành và khai thác lò ứng hạt nhân Đà Lạt, cũng như xúc tiến Dự án phản ứng hạt nhân tại Đà Lạt ngày càng an toàn xây dựng Trung tâm KH&CN hạt nhân mới với Số 38 - Tháng 3/2014 3
  6. THÔNG TIN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ HẠT NHÂN lò phản ứng nghiên cứu công suất cao, đa mục đại biểu, cùng các đồng chí nguyên là cán bộ, tiêu. viên chức đã công tác và toàn thể cán bộ viên Ngài Andrey Grigorievich Kovtun, Đại chức đang công tác tại Viện đã về dự Lễ; Cảm ơn sứ Đặc mệnh toàn quyền Liên Bang Nga tại Việt các cơ quan, tổ chức đã gửi điện mừng, hoa mừng Nam, ông Tozser Sandor M., đại diện cơ quan Viện NCHN; Cảm ơn các Cơ quan Báo chí, Phát Năng lượng quốc tế (IAEA), ông Daito Michio, thanh và Truyền hình đã đến chung vui và đưa tin đại diện Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam cũng lần về sự kiện quan trọng này; Cảm ơn Nhà khách lượt phát biểu chúc mừng tập thể cán bộ, viên Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam tại Đà Lạt chức Viện NCHN vì những thành tựu đã đạt được đã phối hợp tổ chức Sự kiện. trong thời gian qua và bày tỏ sự tin tưởng rằng Nhân dịp Kỷ niệm 30 năm ngày khánh với tri thức, kinh nghiệm tích lũy được, Viện sẽ thành Công trình Khôi phục, mở rộng Lò phản tiếp tục mở rộng hơn nữa hợp tác quốc tế và đóng ứng hạt nhân Đà Lạt và 60 năm Năng lượng góp hiệu quả hơn vào các Dự án sắp tới của ngành nguyên tử vì mục đích hòa bình, tối 18/3, tại TP. NLNT Việt Nam. Đà Lạt đã diễn ra cuộc Gặp mặt hữu nghị Việt Thay mặt các vị Lãnh đạo tiền bối của Viện - Nga. Tham dự cuộc Gặp mặt có Thứ trưởng NCHN, GSTS. Phạm Duy Hiển, TSKH. Trần Hà Bộ KH&CN Lê Đình Tiến, Phó Tổng Giám Anh đã phát biểu cảm tưởng; ThS. Nguyễn Kiên đốc Tập đoàn Năng lượng nguyên tử quốc gia Cường, đại diện cho các cán bộ khoa học trẻ của Nga (ROSATOM) Vyacheslav Aleksandrovich Viện hứa sẽ noi gương các bậc đàn anh, làm việc Pershukov và gần 200 đại biểu, là các chuyên gia, hết sức mình để đóng góp cho nền KH&CN hạt cán bộ khoa học - kỹ thuật Liên Xô và Việt Nam, nhân nước nhà. trong đó có nhiều chuyên gia, cán bộ, viên chức Thay mặt Viện NCHN, ThS. Nguyễn đã trực tiếp tham gia công trình Khôi phục, mở Thanh Bình, Bí thư Đảng ủy, Phó Viện trưởng rộng Lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt. Viện NCHN đã chân thành cảm ơn các đồng chí Lãnh đạo Đảng và Nhà nước, Lãnh đạo Bộ KH&CN và Viện NLNT Việt Nam, Lãnh đạo các cấp ủy Đảng, chính quyền, các tổ chức Chính trị - xã hội của Địa phương Lâm Đồng, Đà Lạt, cảm ơn sự hơp tác có hiệu quả của các cơ quan, tổ chức trong nước và quốc tế về mọi sự lãnh đạo, chỉ đạo, quan tâm, động viên, đầu tư, giúp đỡ, hỗ trợ để Viện NCHN có được như ngày hôm nay; đồng thời xin hứa sẽ nghiêm túc tiếp thu các ý Toàn cảnh đêm Gặp mặt Việt – Nga tại khách sạn Vietsopetro, Tp Đà Lạt. kiến lãnh đạo, chỉ đạo, góp ý để đưa Viện NCHN tiếp tục phát triển bền vững và đóng góp hữu hiệu Tại cuộc Gặp gỡ, các đại biểu đã cùng hơn vào sự phát triển bền vững của ngành NLNT nhau ôn lại quá trình hợp tác khôi phục Lò phản Việt Nam; đồng chí cũng chân thành cảm ơn các ứng hạt nhân Đà Lạt vào đầu những năm 1980 đồng chí Lãnh đạo, các vị khách quý, các quý vị và bày tỏ tin tưởng vào hiệu quả của sự hợp tác 4 Số 38 - Tháng 3/2014
  7. THÔNG TIN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ HẠT NHÂN trong thực hiện Dự án xây dựng Trung tâm Khoa đến từ các quốc gia Nga, Mỹ, Pháp, Thụy Điển, học & Công nghệ mới với Lò phản ứng nghiên Hàn Quốc, Nhật Bản, Thái Lan và Việt Nam. Các cứu công suất cao, đa mục tiêu và Dự án Điện hạt thông tin thu nhận được từ Hội thảo rất bổ ích cho nhân trong thời gian tới. Tại cuộc Gặp mặt, Bộ Ngành NLNTVN trong quá trình thực hiện Dự án KH&CN đã trao Kỷ niệm chương “Vì sự nghiệp Trung tâm Khoa học và Công nghệ hạt nhân mới. Khoa học và Công nghệ” cho 13 nhà khoa học Một số hình ảnh của lễ kỷ niệm: - kỹ thuật Liên Xô đã có nhiều đóng góp giúp Việt Nam Khôi phục, mở rộng Lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt; Đồng thời, ROSATOM đã trao Kỷ niệm chương “Ngành Công nghệ hạt nhân” cho 6 nhà khoa học Việt Nam và Chứng nhận danh dự cho các cán bộ, nhân viên Viện NCHN Đà Lạt vì những đóng góp cho việc Khôi phục và mở rộng lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt. Trong khuôn khổ các hoạt động Kỷ niệm Viện NCHN Đón nhận Huân chương Độc lập Hạng Ba. 30 năm khánh thành công trình Khôi phục, mở rộng Lò phản ứng nghiên cứu Đà Lạt, Hội thảo quốc tế về Thiết kế, vận hành và sử dụng Lò phản ứng nghiên cứu (Symposium on Research Reactor Design, Operation and Utilization) cũng đã được tổ chức vào ngày 19/3/2014. Hội thảo tập trung vào các chủ đề: i) Các Dự án quốc gia về các Lò phản ứng nghiên cứu mới; Các bài học rút ra trong quá trình đặt hàng, xây dựng và vận hành các lò nghiên cứu mới và vai trò của lò nghiên cứu trong việc hỗ trợ chương trình Phát Viện trưởng Viện NCHN tặng hoa cho đội văn nghệ của Viện triển năng lượng nguyên tử quốc gia; ii) Thiết kế Nguyên lý hạt nhân và thủy nhiệt các lò nghiên cứu dạng bể bơi, dùng nước làm chậm, với các loại nhiên liệu và các chất phản xạ khác nhau; iii) Kinh nghiệm sử dụng lò nghiên cứu cho Đào tạo, Phân tích kích hoạt, Sản xuất đồng vị phóng xạ, Sử dụng các chùm nơtron và chiếu xạ pha tạp vật liệu, đặc biệt là chế tạo các thỏi bán dẫn với kích thước lớn… Hội thảo thu hút sự tham dự của TS. Lê Đình Tiến, Thứ trưởng Bộ KH&CN hơn 120 đại biểu, là các nhà khoa học và những phát biểu trong đêm Gặp mặt Việt – Nga tại người quan tâm đến lĩnh vực công nghệ hạt nhân Khách sạn Vietsopetro. Số 38 - Tháng 3/2014 5
  8. THÔNG TIN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ HẠT NHÂN Trao tặng Kỷ niệm chương “Ngành Công nghệ Toàn cảnh Hội thảo khoa học hạt nhân” cho các nhà khoa học Việt Nam. TS. Lê Đình Tiến, Thứ trưởng Bộ KHCN phát biểu khai mạc Hội thảo khoa học Tozser Sandor M., Đại diện Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) trình bày báo cáo tại Hội thảo Trao tặng kỷ niệm chương “Vì sự nghiệp Khoa học và Công nghệ” cho các nhà khoa học - kỹ thuật Liên Xô đã có nhiều đóng góp giúp Việt Nam khôi phục, mở rộng Lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt Phó Tổng Giám đốc Rosatom trao tặng Chứng nhận danh dự cho tập thể cán bộ, nhân viên Viện NCHN Đà Lạt vì những đóng góp cho việc khôi phục và mở rộng lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt. Nguồn: Viện Nghiên cứu hạt nhân Đà Lạt 6 Số 38 - Tháng 3/2014
  9. THÔNG TIN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ HẠT NHÂN HỘI THẢO KHOA HỌC CHUYÊN ĐỀ VỀ THIẾT KẾ, VẬN HÀNH VÀ SỬ DỤNG LÒ PHẢN ỨNG HẠT NHÂN Nhân dịp kỷ niệm 30 năm ngày khánh thành công trình khôi phục và mở rộng Lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt, ngày 19/03/2014, tại Đà Lạt, Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam tổ chức Hội thảo khoa học chuyên đề về thiết kế, vận hành và sử dụng lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu. Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Đình Tiến đã đến dự và phát biểu chỉ đạo Hội thảo. Tham dự Hội thảo có trên 130 đại biểu, Thứ trưởng Lê Đình Tiến nhấn mạnh đến vai trò trong đó có gần 50 đại biểu người nước ngoài đến của lò phản ứng nghiên cứu trong việc đưa kỹ từ Cơ quan Năng lượng nguyên tử Quốc tế thuật hạt nhân ứng dụng có hiệu quả vào nhiều (IAEA) và các nước có nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực của đời sống như y học, công-nông thiết kế, vận hành và khai thác lò phản ứng nghiên nghiệp, môi trường, nghiên cứu cơ bản và đào cứu như: Liên bang Nga, Hàn Quốc, Nhật Bản, tạo. Với Việt Nam, lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt Hoa Kỳ, Cộng hòa Pháp, Ucraina và Thái Lan. tuy công suất thấp nhưng đã sử dụng hiệu quả Trên 80 đại biểu của Việt Nam, là những cán bộ trong 30 năm qua, được cộng đồng trong nước và quản lý và cán bộ khoa học có kinh nghiệm về quốc tế đánh giá cao. Để hỗ trợ cho chương trình chuyên môn và quan tâm đến lĩnh vực khoa học điện hạt nhân một cách hiệu quả, Chính phủ đã và công nghệ hạt nhân tham dự, đến từ Viện Hàn quyết định đầu tư dự án Trung tâm khoa học và lâm KH&CN Việt Nam, Tập đoàn điện lực Việt công nghệ hạt nhân (Trung tâm KH&CN hạt Nam, Cục Năng lượng nguyên tử Việt Nam, Cục nhân) với lò phản ứng nghiên cứu công suất 10- An toàn bức xạ và hạt nhân, Viện Năng lượng 15 MW. nguyên tử Việt Nam, các trường Đại học có Vì vậy, Hội thảo lần này có ý nghĩa quan chuyên ngành đào tạo về kỹ thuật và công nghệ trọng đối với Việt Nam là trao đổi thông tin, nắm hạt nhân, và một số Viện nghiên cứu khác. bắt những kinh nghiệm của các nước trong việc Phát biểu khai mạc và chỉ đạo Hội thảo, thiết kế, xây dựng, vận hành và khai thác hiệu Số 38 - Tháng 3/2014 7
  10. THÔNG TIN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ HẠT NHÂN quả lò phản ứng nói riêng và Trung tâm KH&CN năng lượng nguyên tử; thực hiện các hoạt động của Việt Nam nói chung. ứng dụng, sản xuất và dịch vụ liên quan và đào tạo cán bộ cho ngành năng lượng nguyên tử. Hội thảo cũng đã tập trung vào chủ đề về thiết kế các lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu hiện nay trên thế giới. Ông Pershukov V.A., Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Năng lượng Nguyên tử Quốc gia Nga (ROSATOM) đã trình bày về các kết quả đạt được trong những năm qua liên quan đến thiết kế, hiện đại hóa và khởi động đưa vào vận hành các lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu ở Nga; giới Thứ trưởng Bộ KH&CN Lê Đình Tiến phát biểu thiệu về công nghệ hiện đại của Nga trong việc khai mạc và chỉ đạo Hội thảo chế tạo lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu hiện nay. Các bài trình bày của phía Nga đã cung cấp thông tin tương đối chi tiết về đặc điểm của lò phản ứng nghiên cứu dự kiến thiết kế và xây dựng tại Việt Nam, khả năng thiết kế các hệ điều khiển mới dùng cho lò phản ứng nghiên cứu. Các đặc trưng thiết kế chính của các lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu do Nga thiết kế với dải công suất từ 1-20 MW;… cũng đã được trình bày và thảo luận tại Hội thảo. TS Trần Chí Thành, Viện trưởng Viện NLNTVN trình bày báo cáo tại Hội thảo. Việc thiết kế vùng hoạt và tình hình thực hiện dự án Lò phản ứng nghiên cứu Kijang (Hàn Trong bài trình bày về tình hình thực hiện Quốc) với công suất 15 MW dự kiến đưa vào vận các dự án Nhà máy điện hạt nhân (NMĐHN) đầu hành năm 2017 để phục vụ cho 2 mục đích chính tiên tại Ninh Thuận và vai trò của Trung tâm là sản xuất đồng vị phóng xạ và chiếu xạ pha tạp KH&CN hạt nhân, TS Trần Chí Thành, Viện Silic; thiết kế vùng hoạt và tình hình thực hiện dự trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam đã án Lò phản ứng nghiên cứu (JRTR) đa mục tiêu nhấn mạnh đến vai trò quan trọng của Trung tâm của Jordan đã được tình bày bởi các chuyên gia KH&CN hạt nhân trong việc đóng góp vào Hàn Quốc. chương trình phát triển bền vững năng lượng nguyên tử ở Việt Nam. Nhiệm vụ chính của Trung Viện Nghiên cứu hạt nhân cũng đã giới tâm KH&CN hạt nhân là hỗ trợ kỹ thuật cho thiệu với Hội thảo về những kết quả đạt được qua chương trình điện hạt nhân của quốc gia để góp các đề tài nghiên cứu về tính toán thiết kế hạt phần đảm bảo vận hành an toàn các NMĐHN; nhân cho lò phản ứng nghiên cứu đa mục tiêu triển khai các nghiên cứu hiện đại trong lĩnh vực công suất 20 MW với hai loại nhiên liệu, dạng 8 Số 38 - Tháng 3/2014
  11. THÔNG TIN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ HẠT NHÂN thanh giống lò HANARO của Hàn Quốc (loại thông tin rất bổ ích cho Viện NLNTVN, là cơ AHR) và dạng tấm (loại MTR). quan trực tiếp chuẩn bị và thực hiện dự án xây dựng lò phản ứng 10-15 MW tại Trung tâm Đại diện của IAEA trình bày các tài liệu KH&CN hạt nhân trong thời gian tới. hướng dẫn của IAEA về các pha của dự án xây dựng LPƯ nghiên cứu quy trình đấu thầu dự án. Viện Nghiên cứu hạt nhân GS.TS. Pershukov V.A, Phó Tổng Giám đốc ROSATOM trình bày báo cáo tại Hội thảo. Hội thảo cũng đã trao đổi thông tin và kinh nghiệm về tình hình quản lý, vận hành và sử dụng lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu ở các nước: Hàn Quốc, Liên bang Nga, Nhật Bản, Thái Lan và Việt Nam. Đặc biệt, các kinh nghiệm nhận được trong việc sử dụng lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu để hỗ trợ cho chương trình phát triển năng lượng nguyên tử và việc đánh giá lại an toàn cho các lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu ở Nhật Bản sau sự cố NMĐHN Fukushima Daiichi do thảm họa động đất và sóng thần gây ra cũng đã được trình bày, trao đổi và thảo luận. Tuy tổng cộng chỉ có 15 bài trình bày tại Hội thảo, nhưng đã đề cập tới những khía cạnh khác nhau về lò phản ứng nghiên cứu, cung cấp cho các nhà quản lý, các cán bộ khoa học của Việt Nam bức tranh tương đối toàn diện về thiết kế, vận hành và sử dụng lò phản ứng, đó là những Số 38 - Tháng 3/2014 9
  12. THÔNG TIN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ HẠT NHÂN VAI TRÒ CỦA LÒ PHẢN ỨNG HẠT NHÂN NGHIÊN CỨU Là trọng tâm trong kế hoạch xây dựng Trung tâm KH&CN hạt nhân, lò phản ứng nghiên cứu mới sẽ đóng vai trò quan trọng trong hỗ trợ kỹ thuật và đào tạo nhân lực phục vụ chương trình điện hạt nhân, đồng thời thúc đẩy các hoạt động nghiên cứu ứng dụng mang lại những lợi ích KT-XH thiết thực. Trong hơn 70 năm qua tính từ ngày xạ, sản xuất vật liệu bán dẫn, nghiên cứu cấu trúc 2/12/1942, là thời điểm lò phản ứng nghiên cứu vật liệu và các nghiên cứu cơ bản về vật lý hạt đầu tiên ra đời, đã có khoảng 840 lò phản ứng nhân và vật lý lò phản ứng. hạt nhân nghiên cứu được xây dựng trên toàn thế Tuy nhiên, khi điện hạt nhân của quốc gia giới, thời điểm có số lò phản ứng nghiên cứu vận đã được xây dựng và đi vào khai thác ổn định, vai hành nhiều nhất là năm 1975, với khoảng 390 lò trò của lò phản ứng nghiên cứu hỗ trợ trực tiếp vận hành. Trong giai đoạn đầu của phát triển điện cho điện hạt nhân sẽ giảm dần, hay nói cách khác, hạt nhân, các lò phản ứng nghiên cứu rất cần thiết các nghiên cứu triển khai liên quan đến điện hạt trong đào tạo nhân lực khoa học và công nghệ, nhân sẽ đi theo những hướng khác, bám sát hơn tạo dựng đội ngũ chuyên gia về hạt nhân, đồng với thực tế vận hành nhà máy điện hạt nhân, tận thời đóng vai trò quan trọng trong việc triển khai dụng sự phát triển mạnh mẽ của các mô hình lý các nghiên cứu tiên tiến trong lĩnh vực vật lý hạt thuyết và công cụ tính toán. Lúc đó, các nghiên nhân, vật lý neutron, vật lý lò phản ứng, cũng như cứu liên quan đến hỗ trợ chương trình phát triển các nghiên cứu liên quan tới nhiên liệu hạt nhân, điện hạt nhân sẽ tập trung vào các hướng chiếu xạ vật liệu chiếu xạ, … vật liệu lò phản ứng, thử nghiệm và nghiên cứu Lò phản ứng nghiên cứu luôn là thiết bị phát triển nhiên liệu hạt nhân, phát triển cơ sở hạ hạt nhân đóng vai trò quan trọng trong công tác tầng và hỗ trợ cho công nghiệp bởi lẽ công nghệ đào tạo nguồn nhân lực hạt nhân, thực hiện các và nhiên liệu luôn gắn liền với chương trình phát nghiên cứu ứng dụng như sản xuất đồng vị phóng triển năng lượng hạt nhân của quốc gia. 10 Số 38 - Tháng 3/2014
  13. THÔNG TIN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ HẠT NHÂN thiết cho chương trình điện hạt nhân (phối hợp với các trường đại học trong nước, hỗ trợ công tác đào tạo của khoa kỹ thuật hạt nhân tại trường Đại học Đà Lạt, …); Đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu về vật lý hạt nhân, vật lý neutron, vật lý lò phản ứng, điều khiển và tự động, khoa học vật liệu, nhiên liệu hạt nhân, vật liệu chiếu xạ, các nghiên cứu về an toàn phóng xạ, chất thải phóng xạ, xử lý và quản lý chất thải phóng xạ hỗ trợ cho các dự án điện hạt nhân… Một lò phản ứng nghiên cứu ở bang Oregon, Mỹ Một trung tâm nghiên cứu hạt nhân với lò phản ứng nghiên cứu chính  - do các cán bộ Việt Nam tham gia tính toán thiết kế - là mô hình thu nhỏ của nhà máy điện hạt nhân mang tính kỷ cương trong hoạt động, có đầy đủ các chương trình vận hành và bảo dưỡng của một tổ máy điện hạt nhân như kiểm tra trong quá trình vận hành, bảo dưỡng định kỳ, phân tích và đánh giá Mô hình Trung Tâm Khoa học và Công nghệ an toàn…  hạt nhân (CNEST) Vai trò của lò phản ứng nghiên cứu mới trong Mang lại những giá trị kinh tế - xã hội điều kiện thực tế của Việt Nam thiết thực qua việc thúc đẩy các dịch vụ chiếu Trong tình hình thực tế hiện nay, mặc dù xạ silic cho các công ty sản xuất vật liệu bán dẫn còn một số quan điểm trái chiều nhưng đa số ý của nước ngoài, sản xuất đồng vị phóng xạ đáp ứng nhu cầu của xã hội, như ứng dụng để chẩn kiến cho rằng Việt Nam cần có một lò phản ứng đoán và điều trị các bệnh hiểm nghèo trong y hạt nhân nghiên cứu mới, đa mục tiêu, với công tế (hiện nay lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt cung suất lớn hơn nhiều lần so với lò phản ứng nghiên cấp được khoảng 400 Ci các loại đồng vị phóng cứu tại Viện NCHN Đà Lạt hiện nay nhằm: xạ mỗi năm, chỉ đáp ứng một phần nhu cầu của Tăng cường công tác xây dựng đội ngũ các cơ sở y tế.) Trong vòng 5 -10 năm tới, việc cán bộ về vật lý hạt nhân và vật lý kỹ thuật lò - đưa vào hoạt động một lò phản ứng nghiên cứu trình độ của đội ngũ chuyên gia về vật lý và kỹ công suất 10-15 MWt với tổ hợp sản xuất đồng vị thuật lò sẽ được nâng lên một tầm mới khi họ phóng xạ gồm các phòng thí nghiệm và các dây được tham gia vào quá trình nghiên cứu tính toán chuyền sản xuất đồng vị phóng xạ hở, sản xuất thiết kế và xây dựng lò – và góp phần tích cực nguồn phóng xạ kín, hằng năm có thể sản xuất cho việc đào tạo đội ngũ cán bộ, chuyên gia cần lượng đồng vị phóng xạ đạt từ 4000 đến 5000 Số 38 - Tháng 3/2014 11
  14. THÔNG TIN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ HẠT NHÂN Ci, không những đáp ứng đủ nhu cầu trong nước nhân quốc gia mà trước mắt là trong quá trình mà còn có khả năng xuất khẩu sang thị trường thi công xây dựng và đưa nhà máy điện hạt nhân khu vực, mà trước mắt là các nước Đông – Nam Ninh Thuận vào vận hành. Trong thời gian tới, lò Á. Các kênh chiếu xạ kích thước lớn trong lò phản ứng nghiên cứu mới dễ dàng hỗ trợ cho dự phản ứng nghiên cứu mới có thể chiếu xạ để pha án điện hạt nhân tại Ninh Thuận hiện nay cũng tạp các thỏi silicon đơn tinh thể đường kính đến như các dự án sau này ở khu vực miền Trung. 200 mm, với số lượng ước tính khoảng 5-10 tấn Trung tâm KH&CN hạt nhân với lò phản silicon mỗi năm. Theo kinh nghiệm của một số ứng nghiên cứu đa mục tiêu, công suất cao sẽ là lò phản ứng nghiên cứu trong khu vực thì đây là điểm đến cho nhiều nhà khoa học và công nghệ hướng ứng dụng mang lại nguồn sinh lợi đáng kể hạt nhân nổi tiếng trên thế giới bởi ưu thế về khí do nhu cầu của thị trường thế giới hiện nay vào hậu, môi trường nghiên cứu của thành phố Đà khoảng 140 tấn silicon pha tạp mỗi năm và ngày Lạt; nhiều hội thảo, hội nghị quốc tế về hạt nhân càng tăng do sản phẩm này ngày càng được sử sẽ được tổ chức thường xuyên. Hai từ Đà Lạt hiện dụng trong nhiều thiết bị như đầu dò bán dẫn, các nay đang là “thương hiệu” của ngành hạt nhân thiết bị điện tử công suất lớn như các thyristor, Việt Nam đối với cộng đồng hạt nhân quốc tế, transistor, điốt chỉnh lưu; linh kiện xe ôtô, … vì vậy giữ và mở rộng thương hiệu cũng là một trong khi nguồn cung từ các lò phản ứng nghiên trong những vai trò của lò phản ứng nghiên cứu cứu hiện có trên thế giới không đáp ứng được. mới trong tương lai dài hạn.   Lò phản ứng được thiết kế cho mục đích Theo yêu cầu của Viện Năng lượng nghiên cứu khoa học và ứng dụng, được trang Nguyên tử Việt Nam, nhiệm vụ tính toán, thiết kế bị các kênh thí nghiệm thẳng đứng trong vùng lò phản ứng nghiên cứu mới sẽ được các chuyên hoạt và trong vành phản xạ; các kênh dẫn dòng gia Việt Nam, một đội ngũ đã có kinh nghiệm neutron nằm ngang và các thiết bị để thực hiện hơn 30 năm tham gia xây dựng, vận hành an toàn các nghiên cứu về khoa học vật liệu và các ứng lò phản ứng công suất 500 kWt tại Đà Lạt, và dụng khác nhau. Theo thiết kế sơ bộ, bên cạnh lò được đánh giá là có năng lực tốt trong tính toán, phản ứng có 16 hotcell (buồng nóng) sẽ được lắp thiết kế lò tham gia cùng với các chuyên gia của đặt thành 2 dãy, mỗi dãy 8 hotcell theo phương Liên bang Nga. án đối nhau phần cuối để thuận tiện cho việc thiết kế đường vào bảo dưỡng các hotcell từ phía Đồng thời họ cũng sẽ tham gia vào quá sau. Mặt trước của các hotcell sẽ ra hướng hành trình thi công xây lắp, thử nghiệm, nghiệm thu và lang hoặc phòng thí nghiệm để bố trí các thiết đưa công trình vào hoạt động, từng bước làm chủ bị nghiên cứu và xử lý số liệu. Với thiết kế này, công nghệ đối với lò nghiên cứu và tiếp theo là lò không chỉ sử dụng để nghiên cứu vật liệu lò phản năng lượng của nhà máy điện hạt nhân. Qua khảo ứng mà còn cho phép nghiên cứu nhiên liệu lò sát sơ bộ, các chuyên gia Liên bang Nga cho rằng phản ứng trong tương lai. Trung tâm KH&CN hạt nhân sẽ có lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu công suất 10-20 MWt. Lò phản ứng nghiên cứu mới sẽ có đóng góp thiết thực cho chương trình điện hạt Nguồn: Tổng hợp 12 Số 38 - Tháng 3/2014
  15. THÔNG TIN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ HẠT NHÂN TÓM TẮT CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO CHUYÊN GIA ĐIỆN HẠT NHÂN (THE NUCLEAR ENERGY SPECIALIST TRAINING – NEST) Trần Chí Thành, Nguyễn Hào Quang Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam Giáo sư Đinh Trúc Nam Trường Đại học Quốc gia Bắc Carolina, Hoa Kỳ “Điện hạt nhân đòi hỏi nguồn nhân lực chất lượng cao, điều này không phụ thuộc vào việc nước triển khai chương trình điện hạt nhân giàu hay nghèo” “Nguồn nhân lực là chìa khóa để thực hiện thành công chương trình điện hạt nhân” 1. Mục tiêu Mục tiêu chủ yếu trong các lĩnh vực chiến lược này sẽ là: Mục tiêu chính của Chương trình đào tạo chuyên gia điện hạt nhân (NEST) là trong thời Về an toàn điện hạt nhân: Hiểu các vấn gian từ nay đến năm 2020, đào tạo được khoảng đề về thiết kế an toàn, các hạn chế thiết kế an 40 chuyên gia đầu ngành đạt trình độ tiến sỹ trong toàn; Nắm vững các phương pháp phân tích an một số lĩnh vực chiến lược của điện hạt nhân. toàn, các hạn chế của các phương pháp; Nắm rõ Chương trình đào tạo chuyên gia trong lĩnh về quản lý trình trang khẩn cấp v.v. vực điện hạt nhân được mô tả tóm tắt sau đây. Về thiết kế và xây dựng nhà máy điện hạt 2. Các lĩnh vực chiến lược về điện hạt nhân nhân: Nắm vững về quá trình thiết kế nhà máy cần xây dựng và phát triển điện hạt nhân, các hệ thống, các hạn chế, sự lựa chọn và chấp nhận, đánh giá; Hiểu về công ghệ Các lĩnh vực chiến lược về điện hạt nhân nhà máy điện hạt nhân, xây dựng, thử nghiệm, cần đào tạo chuyên gia bao gồm: giám sát chất lượng. - An toàn điện hạt nhân; Về vận hành và bảo dưỡng nhà máy điện - Thiết kế và xây dựng nhà máy điện hạt nhân; hạt nhân: - Vận hành và bảo dưỡng nhà máy điện hạt nhân; Hiểu về vận hành nhà máy điện hạt nhân (bao gồm điều khiển và kiểm tra, yếu tố con - Nhiên liệu hạt nhân và chu trình nhiên liệu; người); Pháp quy, kiểm tra, bảo dưỡng (bao gồm - Kinh tế điện hạt nhân; đánh giá không phá hủy), Lão hóa của vật liệu - Các lĩnh vực quan trọng khác. v.v. Số 38 - Tháng 3/2014 13
  16. THÔNG TIN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ HẠT NHÂN Về nhiên liệu hạt nhân và chu trình nhiên Các vấn đề khác: Bao gồm các lĩnh vực về liệu: Hiểu về nhiên liệu và vật liệu hạt nhân; Tối địa điểm, vật lý lò hạt nhân, cơ khí, thủy khí, điều ưu hóa thay đảo nhiên liệu; Nắm vững về các chu khiển, máy tính, môi trường v.v. trình nhiên liệu hạt nhân, bao gồm các nhiệm vụ về an ninh và không phổ biến vũ khí hạt nhân. 3. Số lượng chuyên gia điện hạt nhân cần đào tạo cho 10 năm tiếp theo Về kinh tế điện hạt nhân: Nắm rõ kinh tế hạt nhân, kinh tế năng lượng, các hậu quả kinh tế, Số lượng chuyên gia cần đào tạo cho 10 chu trình nhiên liệu, chu trình đời sống nhà máy, năm tiếp theo cho các lĩnh vực chiến lược được đánh giá tài sản, đánh giá rủi ro. thể hiện trong Bảng 1 sau đây.: Số thứ tự Lĩnh vực chiến lược Đào tạo giai Đào tạo tổng cộng đoạn 1 1 An toàn điện hạt nhân 3 10 2 Thiết kế và xây dựng nhà máy điện 2 5 hạt nhân 3 Vận hành và bảo dưỡng nhà máy 2 5 điện hạt nhân 4 Nhiên liệu hạt nhân và chu trình 2 7 nhiên liệu 5 Kinh tế điện hạt nhân 1 3 6 Các lĩnh vực khác - 10 Tổng cộng: 10 40 Bảng 1: Số lượng chuyên gia cần đào tạo theo các lĩnh vực chiến lược 4. Các chuyên ngành cần đào tạo cho 10 chủ - Phân tích độ tin cậy của con người (yếu tố đề đầu tiên văn hóa); 10 chủ đề đầu tiên cần gửi người đi đào tạo - Phân tích an toàn xác suất mức độ 1: Đánh chuyên sâu bao gồm: giá hệ thống an toàn thụ động; Phân tích an toàn xác suất mức độ 2: Quản lý sự cố - Địa điểm nhà máy điện hạt nhân và các sự nặng; Phân tích an toàn xác suất mức độ kiện bên ngoài; Đánh giá độ nguy hiểm 3: Tác động môi trường và giảm thiểu hậu động đất và lũ lụt; quả sự cố nặng; - Xây dựng nhà máy: Giám sát chất lượng, kiểm tra; - Nhiên liệu hạt nhân và vật liệu chiếu xạ, tính năng và mức độ hư hỏng; - Thiết kế hệ thống đo lường điều khiển số, tính năng vận hành, độ tương thích, độ ổn - Phân tích chu trình nhiên liệu, bao gồm các định; nhiệm vụ về an ninh và chống phổ biến vũ 14 Số 38 - Tháng 3/2014
  17. THÔNG TIN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ HẠT NHÂN khí hạt nhân; sẽ được tiếp nhận vào làm việc tại Viện NLNTVN nếu đấp ứng yêu cầu; - Kinh tế điện hạt nhân, bao gồm đánh giá hậu quả các hiện tượng cực đoan. - Tạo môi trường nghiên cứu trong nước tốt để tiếp nhận chuyên gia được đào tạo từ 5. Phương pháp thực hiện các nước (chủ yếu đào tạo tiến sỹ). Phương pháp thực hiện nhiệm vụ đào tạo 6. Chương trình đào tạo hạt nhân 9 tháng chuyên gia (chủ yếu là tiến sỹ, tuy nhiên đào tạo trong nước theo mục đích trở thành chuyên gia) gồm các bước sau đây: Chương trình đào tạo 9 tháng về hạt nhân trong nước sẽ lựa chọn các học viên là các kỹ sư - Lựa chọn các kỹ sư mới tốt nghiệp loại giỏi mới tốt nghiệp (loại giỏi), hoặc thạc sỹ hay tiến từ các trường đại học Việt Nam (có thể là sỹ, có chuyên ngành phù hợp, có ngoại ngữ tốt. thạc sỹ, hay tiến sỹ), có chuyên ngành phù Mỗi học viên sẽ có 1 hoặc nhiều hơn giáo viên hợp (với điện hạt nhân), có ngoại ngữ tốt; hướng dẫn, giúp đỡ, các giáo viên sẽ là cán bộ Viện NLNTVN kể cả cán bộ đã nghỉ hưu, hoặc - Đào tạo trong nước 9 tháng theo chương các trường đại học, cơ sở nghiên cứu khác trong trình điện hạt nhân (xem mục 5 sau đây nước, hoặc các giáo sư nước ngoài tham gia trong về Chương trình đào tạo hạt nhân 9 tháng chương trình. Chương trình học sẽ có 2 học kỳ: trong nước); Học kỳ 1 gồm các khóa cơ bản về hạt nhân và - Lựa chọn các Giáo sư nước ngoài giỏi điện hạt nhân; Học kỳ 2 là chương trình nâng cao, trong lĩnh vực điện hạt nhân (chủ yếu từ bao gồm các bài tập lớn và đề án theo chuyên đề Hoa Kỳ, Châu Âu), thiết lập quan hệ để cần thiết, bổ ích để đạt được mức độ cần thiết gửi sinh viên sang đào tạo (các Giáo sư trước khi gửi đi đào tạo ở nước ngoài. giỏi này là đồng nghiệp và có quan hệ cá Để thực hiện được chương trình này, cần nhân tốt với Giáo sư Đinh Trúc Nam hiện xây dựng chương trình đào tạo và xây dựng đội nay); ngũ giáo viên hướng dẫn (cả trong nước và ngoài - Lựa chọn các học viên xuất sắc nhất từ nước theo hình thức hướng dẫn từ xa). chương trình đào tạo 9 tháng để gửi đi đào tạo ở nước ngoài; Việc có được học bổng hay hỗ trợ của nhà nước hấp dẫn để thu hút người giỏi vào lĩnh vực - Gửi sinh viên đã được chọn từ chương hạt nhân là cần thiết để, nhằm đảm bảo được trình chuẩn bị 9 tháng trong nước về hạt được đầu vào tốt cho khóa đào tạo 9 tháng. nhân sang đào tạo với các thầy (Giáo sư) nêu trên, theo chủ đề đã được lựa chọn (10 7. Dự kiến kinh phí đào tạo chủ đề đầu tiên trong Bảng 1); Kinh phí cho chương trình Đào tạo - Các học viên chương trình 9 tháng nếu chuyên gia điện hạt nhân dự kiến khoảng 12-15 không được chọn gửi đi học nước ngoài triệu USD cho đến năm 2025. Số 38 - Tháng 3/2014 15
  18. THÔNG TIN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ HẠT NHÂN HẠT HIGGS VÀ VẬT LÝ HIỆN ĐẠI Sự phát hiện ra hạt Higgs lại tiếp tục mở ra những trang mới cho vật lý các hạt cơ bản và vũ trụ học.Hạt Higgs liên quan đến những vấn đề: tính thống nhất của vật lý, khối lượng neutrino, siêu đối xứng, vật chất tối, năng lượng tối, lạm phát của vũ trụ và nói chung những vấn đề lớn nhất của vật lý hiện đại. Sau nhiều năm, nhiều thập kỷ và nhiều thế hệ, các cán bộ làm việc tại LHC (Large Hadron Collider) đã được tìm ra hạt Higgs (4 tháng 7/ 2012), đúng là hạt Higgs mong đợi của SM (Standard Model- Mô hình Chuẩn). Đây là thành tích của khoảng 6000 cộng tác viên khoa học làm việc trên hai thí nghiệm ATLAS(A Toroidal LHC Apparatus) và CMS (Compact Muon Solenoid) tại LHC và giải Nobel Vật lý 2013 được trao cho Hình 1. Hạt Higgs là hạt cơ bản đầu tiên không François Englert và Peter W. Higgs vì tìm ra cơ có spin là kích thích của trường Higgs. Higgs tạo chế tạo khối lượng cho các hạt nhờ hạt Higgs. nên khối lượng cho một số các hạt trong SM. Các hạt photon, gluon và W và Z (xem phía phải hình Điều quan trọng là các nhà vật lý hạt ngày 2) chuyển tải lực điện từ, lực mạnh và lực hạt càng thấy rõ hạt Higgs là cầu nối [1] giữa SM nhân yếu. với những phát hiện mới của vật lý ở năng lượng cao và vật lý ở nhiệt độ rất thấp. Sự tồn tại của Những hiện tượng tương tự với Higgs đã một hạt cơ bản là hạt Higgs với spin 0 có thể đòi được quan sát trong kim loại siêu dẫn và khí siêu hỏi sự xuất hiện một vật lý mới dựa trên siêu đối chảy ở nhiệt độ thấp (1 phần triệu hay phần tỷ dộ xứng [2] (SUSY-Supersymmetry). Nếu có siêu Kelvin). Như thế hạt Higgs cơ chừng sẽ là trung đối xứng thì hạt Higgs sẽ là bóng dáng siêu đối tâm của những thách thức lớn để đạt đến một sự xứng của một hạt có spin. hiểu biết và chế ngự thiên nhiên sâu sắc hơn. 16 Số 38 - Tháng 3/2014
  19. THÔNG TIN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ HẠT NHÂN Cơ chế Higgs thống nhất cho nhiều hệ ở nhiều cơ bản. vùng năng lượng khác nhau Theo một số nhà vật lý (trong đó có John Hạt Higgs là hạt trung tâm nối liền các hạt Ellis) cơ chế tạo khối lượng cho các hạt tương tự vật chất và các hạt lực chuyển tải tương tác (xem như sự chuyển động của một nhân vật có danh tiếng hình 1). trong sảnh lễ đường giữa một đám đông , đám đông đóng vai trò ngưng tụ Higgs. Nhân vật (hạt ) càng Trên hình 2 là biểu diễn tóm tắt các tương có danh tiếng ( hạt có khối lượng càng lớn) thì sự tác giữa các hạt mô tả bởi SM. Cần chú ý hạt chuyển động trong đám đông càng khó khăn vì sự Higgs có thể tự tương tác với chính nó. bao vây của người hâm mộ(xem hình 3). Tuy nhiên có một nhân vật rất quan trọng(ám chỉ hạt photon) lại đi qua sảnh lễ đường mà không ai hay biết nếu xét trong một số điều kiện nào đó. Như vậy ngưng tụ Higgs không phải tạo khối lượng cho tất cả các hạt mà chỉ tạo khối lượng cho những hạt mà trong vũ trụ khách quan thực tế có khối lượng nếu sử dụng một sơ đồ nhất định. Hình 2. Tóm tắt các tương tác giữa các hạt mô Điều này được khẳng định bởi những tính tả bởi SM (Standard Model), chú ý photon không toán lý thuyết dựa cơ chế Higgs theo sơ đồ nhóm tương tác với hạt Higgs chuẩn SU(2)xU(1). Theo sơ đồ này photon không tương tác với hạt Higgs (xem hình 2). Trên đây Trường Higgs chiếm đầy không gian (có chỉ là một hình dung đơn giản của cơ chế tạo thể gọi đó là ngưng tụ Higgs).Vì chúng ta luôn khối lượng, tuy nhiên giúp phản ánh được vấn sống và chuyển động trong chất lỏng đặc biệt đó, đề.Phải nói rằng nhiều người không thích lắm chúng ta không nhận thấy điều này vì đó là một cách diễn giải trên đây. chất lỏng với độ nhớt bằng không. Muốn tạo nên một kích thích của ngưng tụ Higgs – nói cách Khối lượng của các hạt lực W và Z đặc khác một hạt Higgs boson – chúng ta phải có biệt quan trọng vì giải thích được tầm ngắn lực những va chạm của các hạt ở năng lượng rất cao hạt nhân yếu trong phân rã beta. Theo nguyên lý hiện nay chỉ có trên máy gia tốc siêu đại LHC bất định của CHLT (Cơ học lượng tử) một hạt ảo gần Geneva. có thể “mượn” từ chân không một năng lượng ΔE  trong một thời gian Δt thỏa mãn điều kiện Cơ chế Englert-Higgs (đầy đủ hơn phải ΔEΔt ~   ,  là hằng số Planck chia cho  2π. nói cơ chế Englert-Brout-Higgs) giúp giải thích phương thức theo đó các hạt lực W và Z (hình 1) Một hạt với khối lượng lớn M phải mượn thu được khối lượng và điều này đóng vai trò chủ một năng lượng lớn Mc2 vì thế nó có thể đi được đạo trong sự phát triển mô hình SM của các hạt một quãng đường ngắn trong một thời gian ngắn. Số 38 - Tháng 3/2014 17
  20. THÔNG TIN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ HẠT NHÂN tạo khối lượng đều là hệ quả tương tác của các hạt với những ngưng tụ của các trường boson nào đó. Hiện tượng này cũng đã xảy ra trong vật lý môi trường đông đặc trong nhiều thập kỷ và trong vật lý nguyên tử gần đây. Điều lý thú là tầm ngắn của tương tác hạt nhân yếu (do boson ảo W có khối lượng chuyển tải) có cùng một nguyên lý như hiện tượng Hình 3. 1/Đám đông đứng đầy sảnh lễ đường Meissner của siêu dẫn. Trong một chất siêu dẫn (đóng vai trò ngưng tụ Higgs) thì từ trường không thể xâm nhập sâu và lịm dần ở một khoảng cách nhất định cỡ chục micron. Vì 2/Một nhân vật nổi tiếng xuất hiện (hạt chuyển sao? Mọi việc xảy ra như là photon trong siêu dẫn động trong ngưng tụ Higgs) tự nhiên thu được khối lượng (giống như các hạt 3/Người hâm mộ vây quanh làm cho nhân vật khó gặp phải trường Higgs thu được khối lượng) nên chuyển động (hạt thu khối lượng) không còn có tương tác tầm xa (long-range) nữa mà lại có tương tác tầm gần (short-range) vì đã Một khả năng đầy triển vọng của sự phát có khối lượng.Vậy trường các cặp Cooper đóng hiện hạt Higgs là chứng minh sự thống nhất vai trò như trường Higgs. Và ta có hiện tượng (unity) của vật lý. Tương tự cơ chế Higgs người dường như photon tương tác với trường các cặp ta thấy rằng những hiện tượng ở năng lượng và Cooper mà trở nên có khối lượng. Điều này làm nhiệt độ siêu cao về mặt định tính lại tương tự cho từ trường mất tương tác tầm xa nên không như các hiện tượng của môi trường đông đặc và thâm nhập vào chất siêu dẫn được . vật lý nguyên tử ở năng lượng và nhiệt độ thấp. Xem hình 1 ta thấy hạt Higgs bắc cầu Một ví dụ minh họa: chất He4 trở thành giữa các hạt vật chất ở phía trái và các hạt chuyển một siêu chảy khi bị lạnh đến 2,17 K. Chất siêu tải lực ở phía phải và tạo cho các hạt những khối chảy He4 có độ nhớt bằng không do đó mọi lượng theo những cách khác nhau. vật chuyển động trong đó dường như cảm thấy không có sức cản nào chỉ khi nào vật chuyển Hạt Higgs còn là cầu nối giữa toàn bộ SM động vượt một vận tốc tới hạn nào đó mới bắt của hình 1 với nhiều hiện tượng và khái niệm đầu xuất hiện một kích thích gây nên sức cản. mới của vùng năng lượng cao. Sự tồn tại của hạt Trong nghĩa đó, đi xuyên qua He4 gần nhiệt độ Higgs, một hạt boson vô hướng (scalar boson) – 0K giống như chuyển động xuyên qua ngưng tụ một hạt không có spin-đòi hỏi một vật lý mới. Higgs mà không cảm nhận được ngưng tụ Higgs. Spin giống như moment góc của một đối Đó là sự thống nhất của vật lý từ những tượng quay thông thường như bánh xe một chiếc vùng năng lượng rất cao đến những vùng nhiệt độ xe đạp.Song spin các hạt bị lượng tử hóa theo rất thấp. Theo đó chúng ta thấy rằng các quá trình công thức: 18 Số 38 - Tháng 3/2014
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2