intTypePromotion=1

Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam - Số 5A năm 2017

Chia sẻ: Thienthien Thienthien | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:84

0
41
lượt xem
0
download

Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam - Số 5A năm 2017

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam - Số 5A năm 2017 với các bài viết: Phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ - Chìa khóa để công nghiệp ô tô Việt Nam hội nhập và phát triển; Mô hình đô thị thông minh và sự cần thiết xây dựng bộ tiêu chuẩn quốc gia trong định hướng phát triển đô thị thông minh tại Việt Nam; Mong có nhiều hình thức hỗ trợ dành cho các nhà khoa học trẻ...

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam - Số 5A năm 2017

Hoäi ñoàng bieân taäp Toång bieân taäp Toøa soaïn<br /> GS.TSKH.VS Nguyeãn Vaên Hieäu Ñaëng Ngoïc Baûo 113 Traàn Duy Höng - phöôøng Trung Hoøa - quaän Caàu Giaáy - Haø Noäi<br /> GS.TS Buøi Chí Böûu Phoù Toång bieân taäp Tel: (84.4) 39436793; Fax: (84.4) 39436794<br /> PGS.TSKH Nguyeãn Vaên Cö Nguyeãn Thò Haûi Haèng Email: khcnvn@most.gov.vn<br /> Nguyeãn Thò Höông Giang Website: khoahocvacongnghevietnam.com.vn<br /> GS.TSKH Nguyeãn Ñình Ñöùc<br /> PGS.TS Phaïm Vaên Ñöùc tröôûng ban Bieân taäp giaáy pheùp xuaát baûn<br /> Phaïm Thò Minh Nguyeät<br /> GS.TSKH Vuõ Minh Giang Soá 1153/GP-BTTTT ngaøy 26/7/2011<br /> PGS.TS Trieäu Vaên Huøng tröôûng ban trò söï Soá 2528/GP-BTTTT ngaøy 26/12/2012<br /> Löông Ngoïc Quang Höng Soá 592/GP-BTTTT ngaøy 28/12/2016<br /> GS.TS Phaïm Gia Khaùnh<br /> GS.TS Phaïm Thanh Kyø trình baøy Giaù: 18.000ñ<br /> GS.TS Phaïm Huøng Vieät Ñinh Thò Luaän In taïi Coâng ty TNHH in vaø DVTM Phuù Thònh<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> Muïc luïc<br /> CHÀO MỪNG NGÀY KH&CN VIỆT NAM<br /> 4 l Bộ KH&CN sẽ luôn đồng hành cùng KH&CN địa phương.<br /> 6 l Giải thưởng Tạ Quang Bửu góp phần nâng cao chất lượng các công bố quốc tế.<br /> 8 l Những đóng góp xuất sắc của công trình nghiên cứu về vắcxin ho gà trên phụ nữ có thai ở Việt Nam.<br /> 10 l Phát hiện mới về một chuyển hóa của N-methylaniline.<br /> 12 l TS Bùi Hùng Thắng: Mong có nhiều hình thức hỗ trợ dành cho các nhà khoa học trẻ.<br /> 14 l KH&CN với những mốc son trong chặng đường ghép tạng Việt Nam.<br /> CHÍNH SÁCH VÀ QUẢN LÝ<br /> 18 Đào Đức Huấn: Đẩy mạnh hoạt động quản lý CDĐL ở Việt Nam.<br /> 21 Phạm Xuân Mai: Phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ - Chìa khóa để công nghiệp ô tô Việt Nam hội nhập và phát<br /> triển.<br /> 24 Nguyễn Văn Khôi, Phạm Lê Cường...: Mô hình đô thị thông minh và sự cần thiết xây dựng bộ tiêu chuẩn quốc gia<br /> trong định hướng phát triển đô thị thông minh tại Việt Nam.<br /> KHOA HỌC - CÔNG NGHỆ VÀ ĐỔI MỚI<br /> 28 Tạ Việt Dũng, Nguyễn Thu Vân...: Xây dựng bản đồ công nghệ ngành sản xuất vắcxin Việt Nam.<br /> 32 Nguyễn Đức Thái: Tế bào T: Hy vọng mới điều trị ung thư.<br /> 35 Trần Tú Ba: Đổi mới, hiện đại hóa công nghệ trong ngành công nghiệp khai thác và chế biến than.<br /> ĐỊA PHƯƠNG<br /> 52 l Hà Nội đẩy mạnh phát triển thị trường KH&CN.<br /> 56 Lê Văn Ninh: Thephaco: Hoàn thiện quy trình công nghệ sản xuất Biofil và Hyđan.<br /> 59 Lý Văn Dưỡng, Phạm Thị Hồng Vân...: Bình Phước: 20 năm nghiên cứu, ứng dụng KH&CN.<br /> NHÌN RA THẾ GIỚI<br /> 62 Hồ Sĩ Thoảng: Hóa học xanh: Xu thế tất yếu của hóa học và công nghệ hóa học.<br /> 66 Phạm Anh Tuân: Pin mặt trời CZTSSe và công nghệ chế tạo.<br /> 69 l Phân tích ARN tiểu cầu: Hướng mới trong chẩn đoán và xếp loại ung thư.<br /> DIỄN ĐÀN<br /> 71 Vũ Mạnh Hải, Bùi Quang Đãng: Một số giải pháp KH&CN nâng cao năng suất, chất lượng cây ăn quả ở Việt Nam.<br /> 74 Trần Văn Khẩn, Hồ Thị Hạnh: Phân tích và lựa chọn giải pháp kỹ thuật truyền dẫn trong mạng VSAT.<br /> 77 Nguyễn Hữu Đức, Nguyễn Kim Bích...: Thực trạng và giải pháp phát triển giao thông thông minh tại Việt Nam.<br /> 79 Đặng Ứng Vận: Vài suy nghĩ về mối quan hệ giữa kinh tế, văn hóa và giáo dục trong đổi mới giáo dục Việt Nam.<br /> EDITORial council EDITOR - in - chief office<br /> Prof.Dr.Sc. Academician Nguyen Van Hieu Dang Ngoc Bao 113 Tran Duy Hung - Trung Hoa ward - Cau Giay dist - Ha Noi<br /> Prof. Dr Bui Chi Buu DEPUTY EDITOR Tel: (84.4) 39436793; Fax: (84.4) 39436794<br /> Nguyen Thi Hai Hang Email: khcnvn@most.gov.vn<br /> Assoc.Prof. Dr.Sc Nguyen Van Cu<br /> Nguyen Thi Huong Giang Website: khoahocvacongnghevietnam.com.vn<br /> Prof. Dr.Sc Nguyen Dinh Duc<br /> Assoc.Prof. Dr Pham Van Duc head of editorial board publication licence<br /> Pham Thi Minh Nguyet No. 1153/GP-BTTTT 26th July 2011<br /> Prof. Dr.Sc Vu Minh Giang<br /> head of administration No. 2528/GP-BTTTT 26th December 2012<br /> Assoc.Prof. Dr Trieu Van Hung<br /> Luong Ngoc Quang Hung No. 592/GP-BTTTT 28th December 2016<br /> Prof. Dr Pham Gia Khanh<br /> Prof. Dr Pham Thanh Ky Art director<br /> Dinh Thi Luan<br /> Prof. Dr Pham Hung Viet<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> Content<br /> CELEBRATION OF VIETNAM SCIENCE AND TECHNOLOGY DAY<br /> 4 l Ministry of Science and Technology will always accompany with the local science and technology.<br /> 6 l The Ta Quang Buu Award contributes to improve the quality of international publications.<br /> 8 l Excellent contributions of the study into pertussis vaccines in pregnant women in Vietnam.<br /> 10 l New discovery of a metabolism of N-methylaniline.<br /> 12 l Dr Bui Hung Thang: Expecting to have more forms of support available to young scientists.<br /> 14 l Science and technology with milestones in the path of organ transplants in Vietnam.<br /> POLICY AND MANAGEMENT<br /> 18 Dao Duc Huan: Promoting the management of geographical indications in Vietnam.<br /> 21 Pham Xuan Mai: Development of supporting industries - The key to Vietnam’s automobile industry in the course of<br /> integration and development.<br /> 24 Nguyen Van Khoi, Pham Le Cuong...: Smart city and the need to develop national standards in the development<br /> orientation of smart city in Vietnam.<br /> SCIENCE - TECHNOLOGY AND INNOVATION<br /> 28 Ta Viet Dung, Nguyen Thu Van...: Establishing the technology roadmap of vaccine production in Vietnam.<br /> 32 Nguyen Duc Thai: T cells: The new hope for cancer treatment.<br /> 35 Tran Tu Ba: Technological innovation and modernization in the coal mining and processing industry.<br /> LOCAL<br /> 52 l Hanoi to promote the scientific and technological market development.<br /> 56 Le Van Ninh: Thephaco: To complete the production process of Biofil and Hyndan.<br /> 59 Ly Van Duong, Pham Thi Hong Van...: Binh Phuoc: 20 years of research and application of science and technology.<br /> LOOK AT THE WORLD<br /> 62 Ho Si Thoang: Green chemistry: The inevitable trend of chemistry and chemical technology.<br /> 66 Pham Anh Tuan: CZTSSe solar cells and manufacturing technologies.<br /> 69 l Platelet RNA analysis: a new direction in the diagnosis and classification of cancers.<br /> SCIENCE AND TECHNOLOGY FORUM<br /> 71 Vu Manh Hai, Bui Quang Dang: Some scientific and technological solutions to improve the productivity and quality<br /> of fruit trees in Vietnam.<br /> 74 Tran Van Khan, Ho Thi Hanh: Analysis and selection of transmission engineering solutions in the VSAT network.<br /> 77 Nguyen Huu Duc, Nguyen Kim Bich...: Current situation and solutions for developing an intelligent transportation<br /> in Vietnam.<br /> 79 Dang Ung Van: Some thoughts on the relationship among economics, culture, and education in the education<br /> reform of Vietnam.<br /> Chào mừng Ngày KH&CN Việt Nam<br /> <br /> Bộ KH&CN sẽ luôn đồng hành cùng KH&CN địa phương<br /> Ngày 15/4/2017, tại Hà Nội, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) đã tổ chức Hội nghị Giám đốc Sở<br /> KH&CN năm 2017 nhằm lắng nghe ý kiến từ địa phương (những thuận lợi, khó khăn), từ đó cùng<br /> trao đổi, thảo luận, đề xuất những giải pháp tháo gỡ, nhằm thúc đẩy phát triển hoạt động KH&CN<br /> địa phương trong thời gian tới. Hội nghị đã thể hiện quyết tâm của Bộ KH&CN trong việc đồng hành<br /> cùng KH&CN địa phương. Đây là một trong những sự kiện quan trọng, có ý nghĩa trong chuỗi các sự<br /> kiện chào mừng Ngày KH&CN Việt Nam 18/5 năm nay.<br /> <br /> Tiếng nói từ địa phương chưa đáp ứng được nhu cầu; quá nhiều đại biểu quan tâm.<br /> trình đổi mới công nghệ trong các<br /> Trong thời gian qua, nhận được Theo Giám đốc Sở KH&CN Hà<br /> doanh nghiệp ở địa phương còn<br /> sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo sát Nội Lê Ngọc Anh, một vướng mắc<br /> chậm; kinh phí cho KH&CN chủ<br /> sao của Đảng, Nhà nước, Quốc hội lớn của thành phố Hà Nội là việc<br /> yếu dựa vào ngân sách nhà nước,<br /> và Chính phủ, KH&CN Việt Nam vận hành Quỹ Phát triển KH&CN.<br /> mức độ xã hội hóa KH&CN còn Ở Hà Nội, Quỹ đã thành lập được<br /> nói chung, KH&CN địa phương<br /> thấp... Sự kiện Hội nghị Giám đốc 3 năm, vốn điều lệ lên tới 100 tỷ<br /> nói riêng đã đạt được những kết<br /> Sở KH&CN do Bộ KH&CN tổ chức đồng, nhưng các quy định về giao<br /> quả quan trọng theo hướng quan<br /> tâm hơn đến tính ứng dụng và hiệu đã thể hiện mong muốn được lắng quyền sở hữu, quyền sử dụng kết<br /> quả kinh tế - xã hội theo chuỗi giá nghe tiếng nói từ cơ sở. Đây không quả nghiên cứu vẫn còn nhiều<br /> trị. Nếu những năm trước đây, các chỉ là sự kiện thường niên của Bộ vướng mắc. Mặc dù đã có thông<br /> nhiệm vụ KH&CN được triển khai mà đã trở thành diễn đàn để Lãnh tư hướng dẫn nhưng việc triển khai<br /> ở địa phương có quy mô còn nhỏ đạo Bộ lắng nghe tâm tư, nguyện vẫn còn nhiều khó khăn. Giám đốc<br /> (trung bình khoảng 200 triệu đồng/ vọng từ các địa phương, qua đó tìm Sở KH&CN Hà Nội đề nghị các đơn<br /> nhiệm vụ), chưa thực sự bám sát các biện pháp tháo gỡ, nhằm thúc vị chức năng của Bộ cần có hướng<br /> nhu cầu thực tế của địa phương thì đẩy hoạt động KH&CN phát triển, dẫn chi tiết hơn để việc triển khai ở<br /> những năm gần đây, các địa phương đóng góp tích cực vào phát triển cơ sở được thuận lợi. Ngoài ra, Hà<br /> đã quan tâm triển khai nhiệm vụ ở kinh tế - xã hội của đất nước. Nội cũng mong muốn Bộ KH&CN<br /> quy mô lớn hơn, trong đó lấy doanh Hội nghị đã được nghe nhiều ý hỗ trợ hoạt động hợp tác quốc tế về<br /> nghiệp làm trung tâm. Các nhiệm kiến tham luận tâm huyết của Lãnh KH&CN, đặc biệt với các nước phát<br /> vụ KH&CN được triển khai theo hình đạo các Sở KH&CN. Bên cạnh triển, thông qua các chương trình<br /> thức đặt hàng, xuất phát từ nhu cầu những phát biểu đánh giá cao nỗ lực phối hợp, nghị định thư, biên bản<br /> thực tế và khả năng chuyển giao, của Bộ KH&CN trong việc tạo hành ghi nhớ với các viện nghiên cứu, tập<br /> ứng dụng tại địa phương. Theo Báo lang pháp lý thuận lợi cho KH&CN đoàn, trường đại học của họ. Qua<br /> cáo được trình bày tại Hội nghị, năm phát triển, các đại biểu đã tập đó, các doanh nghiệp của Hà Nội<br /> 2016, 63 địa phương trong cả nước trung trao đổi về những thuận lợi, có thể liên kết chuyển giao công<br /> đã triển khai thực hiện 1.209 nhiệm khó khăn trong công tác triển khai nghệ, đặc biệt là công nghệ nguồn,<br /> vụ KH&CN, trong đó nhiều nhiệm hoạt động KH&CN ở địa phương, công nghệ cao.<br /> vụ đã được nghiệm thu với kết quả với mong muốn cùng chia sẻ kinh Cũng đề cập đến việc triển khai<br /> xuất sắc, tham gia tích cực vào việc nghiệm, đóng góp ý kiến và bàn giải Quỹ Phát triển KH&CN địa phương,<br /> giải quyết các vấn đề kinh tế - xã hội pháp tháo gỡ. Ý kiến được các đại Giám đốc Sở KH&CN Sơn La Phạm<br /> tại địa phương, góp phần nâng cao biểu nêu lên tập trung vào các vấn Quang An cho biết, cái khó của địa<br /> năng lực cạnh tranh của các doanh phương này không chỉ là ở việc xây<br /> đề: Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo,<br /> nghiệp, các ngành sản xuất. dựng bộ tiêu chí xét duyệt đề tài/<br /> hoạt động nghiên cứu và phát triển,<br /> Bên cạnh những kết quả đã đánh giá, thẩm định công nghệ, tiêu dự án được Quỹ hỗ trợ, mà còn là<br /> đạt được, hoạt động KH&CN địa chuẩn đo lường chất lượng..., trong nguồn kinh phí cho Quỹ hoạt động.<br /> phương còn một số tồn tại, hạn chế đó vấn đề liên quan tới hoạt động Theo quy định, vốn điều lệ của Quỹ<br /> như: Nguồn lực đầu tư cho KH&CN của Quỹ Phát triển KH&CN được cần ít nhất là 5 tỷ đồng, song Sơn<br /> <br /> <br /> <br /> 4<br /> Soá 5 naêm 2017<br /> nghiệp để tạo lập liên kết 4 nhà<br /> (nhà nước, nhà khoa học, nhà<br /> doanh nghiệp, nhà nông). Bên cạnh<br /> đó, cần có chính sách ưu tiên thu<br /> hút đầu tư trực tiếp nước ngoài đối<br /> với các dự án có công nghệ tiên tiến<br /> hiện đại, công nghệ cao, thân thiện<br /> với môi trường, sử dụng có hiệu quả<br /> các nguồn tài nguyên, khoáng sản,<br /> La là một tỉnh nghèo nên rất khó của Lãnh đạo các Sở KH&CN địa đất đai.<br /> huy động. phương, Bộ trưởng Chu Ngọc Anh Ba là, nâng cao năng lực đánh<br /> khẳng định, Bộ KH&CN sẽ tiếp tục giá, định giá tài sản trí tuệ và góp<br /> Khác với 2 ý kiến nêu trên,<br /> rà soát, đề xuất sửa đổi các luật có vốn doanh nghiệp bằng tài sản trí<br /> Giám đốc Sở KH&CN Thái Nguyên<br /> liên quan đến KH&CN do Bộ chủ tuệ; tăng cường quản lý nhà nước,<br /> Phạm Quốc Chính và Giám đốc Sở<br /> trì, đóng góp ý kiến đối với các luật tập trung xây dựng và tổ chức triển<br /> KH&CN Hà Tĩnh Đỗ Khoa Văn đã<br /> khác có nội dung tác động đến hoạt khai các chương trình, đề án, hoạt<br /> chia sẻ kinh nghiệm đưa mô hình<br /> động KH&CN để đảm bảo tính đồng động tiêu chuẩn, đo lường, chất<br /> Quỹ Phát triển KH&CN địa phương<br /> bộ trong hệ thống luật. Bộ trưởng lượng để hỗ trợ doanh nghiệp nâng<br /> vào thực hiện “rất trơn tru” từ 2-3<br /> đề nghị, trong bối cảnh chính sách cao năng lực cạnh tranh trong bối<br /> năm trước, phát huy được lợi thế<br /> quản lý KH&CN chuyển trọng tâm cảnh hội nhập quốc tế; tăng cường<br /> về cấp vốn theo cơ chế quỹ, giúp<br /> sang lấy doanh nghiệp làm trung xã hội hóa hoạt động nghiên cứu<br /> “thoát ly” được chu kỳ thẩm định,<br /> tâm, thực tiễn trong nghiên cứu, khoa học và ứng dụng công nghệ.<br /> quyết toán tài chính theo năm, tạo<br /> quản lý KH&CN ở các địa phương<br /> điều kiện cho các đề tài, dự án triển Bốn là, chú trọng đầu tư phát<br /> có nhiều biến đổi theo hướng năng<br /> khai đạt hiệu quả cao. triển hệ sinh thái khởi nghiệp đổi<br /> động hơn, liên kết với các doanh<br /> Một số vấn đề khác cũng đã nghiệp tốt hơn, nhưng đồng thời mới sáng tạo, thúc đẩy hình thành<br /> được lãnh đạo các Sở KH&CN đề cũng sẽ phát sinh nhiều khó khăn, lực lượng doanh nghiệp khởi nghiệp<br /> cập như: Đề nghị Bộ rà soát sửa đổi vướng mắc. Do đó, các cơ quan sáng tạo có tiềm năng tăng trưởng<br /> Thông tư liên tịch số 29/2014/TTLT- chức năng của Bộ cần bám sát thực cao, có sản phẩm dịch vụ hướng<br /> BKHCN-BNV ngày 15/10/2014 về tiễn để hỗ trợ kịp thời công tác triển tới xuất khẩu ra thị trường quốc<br /> hướng dẫn chức năng, nhiệm vụ, khai hoạt động KH&CN ở các địa tế. <br /> quyền hạn và cơ cấu tổ chức của cơ phương. Về phía các Sở KH&CN, “Thành công của hoạt động<br /> quan chuyên môn về KH&CN thuộc cần chủ động đề xuất những nhiệm KH&CN địa phương cũng là của<br /> UBND cấp tỉnh, cấp huyện; sớm vụ ưu tiên giải quyết những vấn đề Bộ KH&CN, của ngành KH&CN và<br /> ban hành văn bản hướng dẫn thực thiết thực trong quá trình phát triển ngược lại, khó khăn của các đồng<br /> hiện Nghị định số 54/2016/NĐ-CP kinh tế - xã hội địa phương. Bộ chí cũng là điều trăn trở của Bộ và<br /> ngày 14/6/2016 của Chính phủ về trưởng nêu một số nhiệm vụ trọng cá nhân tôi”, đó là những chia sẻ<br /> cơ chế tự chủ của tổ chức KH&CN tâm mà các địa phương cần thực đầy tâm huyết của Bộ trưởng Chu<br /> công lập; sửa đổi Thông tư liên tịch hiện trong thời gian tới gồm: Ngọc Anh tại phiên bế mạc Hội nghị.<br /> số 121/2014/TTLT-BTC-BKHCN về Bộ trưởng khẳng định: “Bộ KH&CN<br /> Một là, tiếp tục đẩy mạnh công<br /> hướng dẫn xây dựng dự toán, quản sẽ luôn đồng hành cùng các địa<br /> tác nghiên cứu ứng dụng, nhất là<br /> lý, sử dụng và quyết toán kinh phí phương để tháo gỡ những khó khăn,<br /> trong phát triển nông nghiệp an<br /> thực hiện nhiệm vụ thường xuyên vướng mắc, đồng thời hỗ trợ triển<br /> toàn, nông nghiệp công nghệ cao,<br /> theo chức năng của tổ chức KH&CN khai hoạt động KH&CN nhằm khai<br /> thích ứng với biến đổi khí hậu; xây<br /> công lập; khó khăn trong việc cổ thác lợi thế, những sản phẩm có thế<br /> dựng các nhiệm vụ KH&CN có tính<br /> phần hóa các trung tâm ứng dụng; mạnh, chủ lực của vùng, góp phần<br /> liên kết giữa các địa phương để<br /> vướng mắc trong việc tham gia vào phát triển kinh tế - xã hội của địa<br /> cùng phát triển những sản phẩm có<br /> một số chương trình quốc gia... phương và đất nước” ?<br /> thế mạnh, chủ lực của vùng.<br /> Cam kết đồng hành cùng KH&CN địa Tuấn Hải<br /> Hai là, ưu tiên những nhiệm vụ<br /> phương<br /> có tính chất liên tỉnh, liên vùng,<br /> Trước những kiến nghị, đề xuất liên ngành; sát cánh hơn với doanh<br /> <br /> <br /> <br /> 5<br /> Soá 5 naêm 2017<br /> Chào mừng Ngày KH&CN Việt Nam<br /> <br /> <br /> <br /> Giải thưởng Tạ Quang Bửu<br /> góp phần nâng cao chất lượng các công bố quốc tế<br /> Đó là chia sẻ của PGS.TS Nguyễn Sum (Trường Đại học Quy Nhơn) với phóng<br /> viên Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam nhân dịp nghiên cứu “On the<br /> Peterson hit problem” của ông được đề cử trao tặng Giải thưởng Tạ Quang Bửu<br /> năm 2017. Theo PGS.TS Nguyễn Sum, sự ra đời của Quỹ Phát triển Khoa học và<br /> Công nghệ Quốc gia (Nafosted) cùng với Giải thưởng Tạ Quang Bửu đã góp phần<br /> quan trọng thúc đẩy nghiên cứu khoa học cơ bản ở nước ta.<br /> <br /> Xin PGS giới thiệu đôi nét về tôi thực hiện tại Trường Đại học tâm nghiên cứu bài toán này với<br /> lĩnh vực nghiên cứu của mình Tổng hợp Hà Nội (nay là Trường tên gọi “Peterson hit problem”<br /> và những thành công đã đạt Đại học Khoa học tự nhiên, Đại và chỉ ra các ứng dụng của nó<br /> được? học Quốc gia Hà Nội) gồm 6 trong nhiều bài toán cổ điển của<br /> bài, trong đó có 1 bài SCI, 2 bài lý thuyết đồng luân. Kể từ đó,<br /> Tôi nghiên cứu về Tôpô đại số,<br /> SCIE; 2) Từ năm 2005 đến nay, “Peterson hit problem” là một bài<br /> chủ yếu là các vấn đề về đa thức<br /> tôi nghiên cứu bài toán “hit” của toán mở và là một trong những bài<br /> trên trường có p phần tử với p là<br /> Peterson (Peterson hit problem) toán trung tâm của Tôpô đại số,<br /> một số nguyên tố, đại số Steenrod<br /> là bài toán tìm tập sinh cực tiểu thu hút sự quan tâm nghiên cứu<br /> và cấu trúc module của đại số đa<br /> của đại số đa thức được xét như của rất nhiều tác giả ở nước ta và<br /> thức trên đại số Steenrod. Do tôi<br /> module trên đại số Steenrod. trên thế giới.<br /> công tác tại một trường đại học ở<br /> tỉnh lẻ, thiếu giảng viên nên mỗi Nghiên cứu “On the Peterson Lời giải tường minh của “hit<br /> năm phải giảng dạy gấp 2 lần số hit problem” được đề cử trao problem” cho trường hợp đại số<br /> giờ quy định, phải kiêm nhiệm tặng Giải thưởng Tạ Quang Bửu đa thức 3 biến là nội dung luận<br /> công tác quản lý, thời gian dành năm 2017, PGS có thể chia sẻ án tiến sỹ của Kameko (Đại học<br /> cho nghiên cứu không nhiều nên một số thông tin về kết quả Toyama, Nhật Bản) thực hiện tại<br /> các công bố của tôi không được nghiên cứu này? Đại học Johns Hopkins vào năm<br /> liên tục. Đến nay, số lượng các 1990. Trong luận án này, Kameko<br /> Một số người làm Tôpô đại<br /> bài công bố quốc tế của tôi được đã đưa ra một giả thuyết về số<br /> số bắt đầu quan tâm đến “hit<br /> Mathematical Reviews của Hội lượng các phần tử sinh cho trường<br /> problem” từ năm 1980 nhưng<br /> Toán học Hoa Kỳ điểm tin là 15 hợp tổng quát. Sau 18 năm (năm<br /> không công bố. Đến năm 1986,<br /> bài, trong đó có 7 bài SCI và 3 2008), tôi đã chứng minh giả<br /> GS. Frank Peterson (Học viện Kỹ<br /> bài ISI. thuyết của Kameko là sai. Kết<br /> thuật Massachusetts) chính thức<br /> quả này được công bố trong một<br /> Các công bố của tôi có thể chia trình bày bài toán này tại một hội<br /> bài báo trên Tạp chí Advances in<br /> làm 2 hướng nghiên cứu chính: 1) thảo của Hội Toán học Hoa Kỳ,<br /> Mathematics vào năm 2010. GS<br /> Trước năm 2005, tôi nghiên cứu trong đó “hit problem” được giải<br /> William Singer (Đại học Fordham,<br /> về lý thuyết bất biến modular tường minh cho trường hợp đại<br /> New York) đã nhận xét: Vì giả<br /> và ứng dụng để khảo sát đại số số đa thức 1 và 2 biến cùng với<br /> thuyết của Kameko là sai nên “hit<br /> lambda - Một công cụ để nghiên một giả thuyết cho trường hợp<br /> problem” còn khó hơn những gì<br /> cứu đồng luân ổn định của mặt tổng quát. Giả thuyết này được<br /> mà chúng ta đã nghĩ.<br /> cầu. Các công trình theo hướng GS Wood (Đại học Manchester)<br /> nghiên cứu này chủ yếu được chứng minh vào năm 1989. Sau Trong bài báo “On the Peterson<br /> công bố từ nội dung luận án của đó, một số tác giả khác quan hit problem” tôi đã đưa ra một<br /> <br /> <br /> <br /> 6<br /> Soá 5 naêm 2017<br /> Chào mừng Ngày KH&CN Việt Nam<br /> <br /> <br /> thuật toán để giải “hit problem” Có thể thấy rõ điều đó qua thống hành. Do đó, tôi phải có những<br /> tổng quát tại một dạng bậc gọi là kê số lượng công bố quốc tế của tính toán trong việc công bố để<br /> “bậc tổng quát” cùng với một cấu Việt Nam tăng nhanh theo từng hài hòa giữa số lượng và chất<br /> trúc hoàn toàn mới của các phần năm kể từ khi Nafosted ra đời vào lượng. Để có một bài công bố<br /> tử sinh. Kết quả này bao hàm các năm 2009. Mô hình hỗ trợ nghiên chất lượng cao thì phải hy sinh số<br /> kết quả của các tác giả đã nghiên cứu của Nafosted rất tiên tiến và lượng. Chẳng hạn, để công bố bài<br /> cứu trước đó. Ứng dụng kết quả hiệu quả, cần được nghiên cứu báo “On the Peterson hit problem”<br /> này, tôi đã giải tường minh hoàn mở rộng áp dụng cho cả lĩnh vực tôi phải mất 10 năm (từ năm 2005<br /> toàn “hit problem” đối với trường nghiên cứu ứng dụng. Tuy nhiên, đến 2015), tôi phải chấp nhận<br /> hợp đại số đa thức 4 biến. Vì bài số lượng các công bố có chất không công bố chính thức bài<br /> báo này rất dài, với các kỹ thuật lượng cao của Việt Nam vẫn còn báo dài 240 trang mà chỉ công<br /> và tính toán rất phức tạp nên Tạp thấp. Giải thưởng Tạ Quang Bửu bố online như tôi đã nêu ở trên,<br /> chí Advances in Mathematics ra đời tạo ra ý thức cao đối với các mặc dù bài này được các chuyên<br /> công bố phần lý thuyết với đầy nhà khoa học về việc nâng cao gia trong chuyên ngành đánh giá<br /> đủ các chi tiết, còn phần ứng chất lượng của các công bố. Tôi cao, có thể công bố thành nhiều<br /> dụng cho trường hợp 4 biến được nghĩ rằng với các động lực này, bài trên các tạp chí ISI có chất<br /> công bố tóm tắt cấu trúc của tập các công bố quốc tế của Việt Nam lượng.<br /> hợp sinh cực tiểu cùng với phép trong những năm tiếp theo sẽ tăng<br /> Đến nay, “Peterson hit<br /> chứng minh chi tiết của một số cao cả về số lượng và chất lượng.<br /> problem” vẫn là bài toán mở với<br /> trường hợp đơn giản nhất để minh Ví dụ, ở Khoa Toán, Trường Đại<br /> số biến lớn hơn 4. Do có tính thời<br /> họa. Phép chứng minh chi tiết học Quy Nhơn, nơi tôi đang công<br /> sự cao nên tôi sẽ tiếp tục nghiên<br /> của tất cả các trường hợp khác tác, trước năm 2009, số lượng<br /> cứu bài toán này nhưng kết hợp<br /> được Tạp chí yêu cầu công bố bài công bố quốc tế (chỉ tính bài<br /> với việc ứng dụng để kiểm định<br /> online trong một bài báo dài 240 SCI và SCIE) mỗi năm đạt được<br /> một giả thuyết của Singer đối với<br /> trang trên arXiv (http://arxiv.org/ không quá 0,5 bài/tiến sỹ. Từ<br /> đồng cấu chuyển đại số. Thời<br /> abs/1412.1709) kèm theo công năm 2010 trở đi, nhờ được sự tài<br /> gian gần đây, tôi đã đạt được một<br /> bố chính thức trên Tạp chí. trợ của Nafosted, tỷ lệ này đã đạt<br /> số kết quả và đã gửi đăng một số<br /> được ít nhất 1 bài/tiến sỹ, trong đó<br /> Những kết quả của bài báo bài theo hướng nghiên cứu này.<br /> có nhiều bài được đăng trên các<br /> này có thể ứng dụng để nghiên Trong quá trình nghiên cứu tôi đã<br /> tạp chí xếp hạng A* theo bảng xếp<br /> cứu dãy phổ Adams đối với lý đào tạo được một số nghiên cứu<br /> hạng của Hội đồng nghiên cứu<br /> thuyết đồng luân ổn định của mặt sinh làm khá tốt “hit problem”, nhờ<br /> Úc. Riêng năm 2016, Khoa Toán<br /> cầu thông qua đồng cấu chuyển vậy đã hình thành được một nhóm<br /> của Trường Đại học Quy Nhơn có<br /> đại số của Singer; lý thuyết biểu làm việc chứ không còn làm độc<br /> 23 tiến sỹ nhưng số bài đã đăng<br /> diễn của các nhóm tuyến tính mà lập như trước đây. Tôi hy vọng<br /> và được chấp nhận đăng thống kê<br /> thường được sử dụng trong hóa nhóm của tôi sẽ đạt được những<br /> đến tháng 6/2016 đã là 25 bài. Tôi<br /> học lượng tử và ứng dụng trong kết quả mới trong thời gian tới.<br /> nghĩ rằng ở những cơ sở nghiên<br /> một số bài toán khác của lý thuyết cứu khác cũng có sự tăng trưởng Xin cảm ơn và chúc PGS<br /> đồng luân. tương tự, có thể còn cao hơn. Các thành công hơn nữa.<br /> Nhiều nhà khoa học cho con số thống kê này chứng minh Thực hiện: Công Minh<br /> rằng, sự ra đời của Nafosted tính đúng đắn của nhận định trên.<br /> cùng với Giải thưởng Tạ Quang PGS có thể chia sẻ một số<br /> Bửu đã thổi làn gió mới vào sự kinh nghiệm trong nghiên cứu<br /> phát triển của nghiên cứu khoa và công bố quốc tế, cũng như<br /> học cơ bản ở nước ta, quan điểm hướng nghiên cứu của mình<br /> của PGS về vấn đề này như thế trong thời gian tới?<br /> nào?<br /> Trong việc nghiên cứu và công<br /> Tôi hoàn toàn đồng ý với nhận bố, số lượng và chất lượng của<br /> xét này của các nhà khoa học. công trình thường không song<br /> <br /> <br /> <br /> 7<br /> Soá 5 naêm 2017<br /> Chào mừng Ngày KH&CN Việt Nam<br /> <br /> <br /> <br /> Những đóng góp xuất sắc của công trình nghiên cứu về vắcxin ho gà<br /> trên phụ nữ có thai ở Việt Nam<br /> Từ năm 2014 đến nay, Giải thưởng Tạ Quang Bửu do Bộ Khoa học và<br /> Công nghệ tổ chức hàng năm đã thu hút được sự quan tâm, đánh giá cao<br /> của các nhà quản lý và cộng đồng khoa học, khích lệ và tôn vinh các nhà<br /> khoa học có kết quả công bố xuất sắc trong nghiên cứu cơ bản thuộc lĩnh<br /> vực khoa học tự nhiên và kỹ thuật. Giải thưởng đã góp phần quan trọng<br /> thúc đẩy nghiên cứu khoa học cơ bản nói riêng, KH&CN của Việt Nam nói<br /> chung tiếp cận trình độ quốc tế, hội nhập và phát triển. Một trong ba đề cử<br /> Giải thưởng chính của Giải thưởng Tạ Quang Bửu năm 2017 thuộc về PGS.<br /> TS Hoàng Thị Thu Hà, Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương với công trình khoa<br /> học “Pertussis vaccination during pregnancy in Vietnam: results of a randomized controlled trial”<br /> đã được công bố trên Vaccine - Một trong những tạp chí quốc tế uy tín nhất thuộc lĩnh vực nghiên<br /> cứu vắcxin.<br /> <br /> Từ một bác sỹ đa khoa đến nhà nghiên phân tử trong chẩn đoán vi khuẩn; xuất bản tháng 1/2016.<br /> cứu vi khuẩn nghiên cứu đáp ứng miễn dịch của<br /> vắcxin phòng bệnh bạch hầu - ho Lần đầu tiên nghiên cứu về đáp ứng<br /> PGS.TS Hoàng Thị Thu Hà sinh gà - uốn ván; nghiên cứu sản xuất kháng thể của bà mẹ và trẻ em được<br /> năm 1969, tốt nghiệp bác sỹ đa sinh phẩm/bộ sinh phẩm chẩn tiêm vắcxin ho gà vô bào của các hãng<br /> khoa tại Trường Đại học Y Hà Nội. đoán đối với tác nhân Helicobacter khác nhau<br /> Sau 6 năm công tác tại Bệnh viện pylori, Leptospira, B. pertussis.<br /> Đa khoa Việt Tiệp - Hải Phòng, với Công trình nghiên cứu được<br /> Những nghiên cứu của chị đã được thực hiện từ năm 2012 đến năm<br /> ước mơ được trở thành một nhà cộng đồng khoa học quốc tế ghi<br /> nghiên cứu vi khuẩn, chị đã quyết 2016, trong khuôn khổ hợp tác<br /> nhận thông qua các công bố quốc song phương giữa Bỉ và Việt Nam<br /> định làm việc và gắn bó với Viện tế trên các tạp chí danh tiếng như<br /> Vệ sinh dịch tễ Trung ương - Cơ sở (FWO-NAFOSTED), do Viện Vệ<br /> Helicobacter, Clinical Infectious sinh dịch tễ Trung ương chủ trì.<br /> nghiên cứu hàng đầu của Việt Nam Diseases, Vaccine, Lancet Infect<br /> trong lĩnh vực này. Tại đây, chị được Nghiên cứu được tiến hành song<br /> Diseases. Chỉ trong 5 năm gần song tại Bỉ và Việt Nam. Việc chọn<br /> cử đi học nghiên cứu sinh và sau đây, chị đã có 12 bài báo khoa<br /> tiến sỹ chuyên ngành vi sinh y học lựa đối tượng nghiên cứu của từng<br /> học xuất sắc, trong đó có 6 bài nơi được thực hiện bởi từng nhóm<br /> tại Viện Karolinska, Thụy Điển. Trở báo quốc tế về các nghiên cứu<br /> về nước, áp dụng những kiến thức nghiên cứu (100 đối tượng phụ nữ<br /> Helicobacter pylori trên trẻ em, có thai tiêm vắcxin phòng bệnh ho<br /> đã được học tập tại Thụy Điển, vắcxin ho gà… Đây chính là những<br /> trước nhu cầu của thực tiễn, chị đã gà và 100 đối tượng không tiêm<br /> nền tảng cơ bản và quan trọng vắcxin).<br /> kiên trì với hướng nghiên cứu của nhất dẫn tới sự thành công của<br /> mình về một số bệnh nhiễm trùng công trình Nghiên cứu về vắcxin Tại Việt Nam, nghiên cứu được<br /> do vi khuẩn, đặc biệt trên đối tượng ho gà trên phụ nữ có thai ở Việt chọn lựa tiến hành tại Hà Nam: 3<br /> bệnh nhi như viêm, loét dạ dày - tá Nam: Kết quả của một thử nghiệm xã Bắc Lý, Đức Lý và Nhân Chính,<br /> tràng (Helicobacter pylori), ho gà lâm sàng ngẫu nhiên (Pertussis huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam.<br /> (Bordetella pertussis); một số bệnh vaccination during pregnancy in Thời gian thực hiện tiêm phòng<br /> lây truyền từ động vật sang người; Vietnam: Results of a randomized vắcxin, lấy máu, theo dõi cho<br /> nghiên cứu phát triển, ứng dụng kỹ controlled trial) đã được đăng tải đến khi trẻ tròn 2 tuổi là từ cuối<br /> thuật mới về miễn dịch và sinh học trên Tạp chí Vaccine tập 34, số 1, năm 2012 đến đầu năm 2015.<br /> <br /> <br /> <br /> 8<br /> Soá 5 naêm 2017<br /> Chào mừng Ngày KH&CN Việt Nam<br /> <br /> <br /> duy nhất. Nghiên cứu cũng đánh tế bào; 2) Nghiên cứu so sánh các<br /> giá được đáp ứng kháng thể ho gà loại vắcxin thương hiệu khác nhau<br /> ở máu bà mẹ và cuống rốn sau khi cho bà mẹ trong thời kỳ mang thai<br /> tiêm phòng vắcxin Tdap ở thời kỳ có thể làm sáng tỏ sự khác biệt về<br /> mang thai: Sau khi tiêm vắcxin đáp chất lượng và số lượng giữa các<br /> Tiêm phòng vắcxin bạch hầu - ho gà ứng miễn dịch tốt, nồng độ kháng kháng thể do bà mẹ sinh ra.<br /> - uốn ván cho trẻ em thể kháng ho gà, bạch hầu, uốn<br /> ván ở các bà mẹ đều tăng cao so Những đóng góp khoa học quan trọng<br /> Đối tượng nghiên cứu bao gồm 2 với trước khi tiêm. Đồng thời, nồng của công trình<br /> nhóm: Nhóm 1: Phụ nữ có thai (18- độ kháng thể ở máu cuống rốn cao Đánh giá về những đóng góp<br /> 36 tuần), tuổi từ 18-40 tuổi, khoẻ hơn rõ rệt ở nhóm trẻ là con của của nghiên cứu này, Hội đồng khoa<br /> mạnh bình thường, không có bệnh những phụ nữ được tiêm vắcxin học chuyên ngành y sinh dược học<br /> tật. Nhóm 2: Trẻ sơ sinh (được phòng bệnh khi mang thai và xét tặng Giải thưởng Tạ Quang<br /> sinh bởi những bà mẹ tham gia chứng minh khả năng bảo vệ trẻ ở Bửu đã kết luận: Tác giả và nhóm<br /> vào nghiên cứu) khoẻ mạnh bình giai đoạn khi mới sinh và trước khi nghiên cứu đã cung cấp những cơ<br /> thường, không có bệnh tật. Cả hai tiêm mũi vắcxin phòng bệnh ho sở khoa học quan trọng giúp cho<br /> nhóm đều được quản lý trước và gà đầu tiên theo lịch của Chương Bộ Y tế, Chương trình tiêm chủng<br /> sau khi tiêm, lấy máu và theo dõi trình tiêm chủng quốc gia. Nghiên quốc gia xây dựng, bổ sung các<br /> tại địa phương (theo quy định “thực cứu đánh giá việc tiêm phòng đủ chiến lược phù hợp cho việc tiêm<br /> hành lâm sàng tốt” của Bộ Y tế 3 mũi theo lịch của Chương trình vắcxin phòng bệnh ho gà với mục<br /> và Chương trình tiêm chủng quốc Tiêm chủng quốc gia đã đảm bảo đích tăng cường sức khoẻ cho bà<br /> gia). Các hoạt động tiêm phòng hiệu quả phòng bệnh ho gà ở trẻ mẹ và trẻ em tại Việt Nam. Kết quả<br /> cho các đối tượng nghiên cứu được sau tiêm; đánh giá sự tương tác khi nghiên cứu của công trình là cơ<br /> tuyệt đối tuân thủ quy trình chuẩn tiêm nhiều kháng nguyên và ảnh sở khoa học chứng minh việc tiêm<br /> của Hội đồng Y đức Viện Vệ sinh hưởng của kháng thể do mẹ truyền phòng một liều vắcxin duy nhất cho<br /> dịch tễ Trung ương, Bộ Y tế Việt đối với đáp ứng vắcxin bạch hầu và phụ nữ có thai tại thời điểm 18-36<br /> Nam và Hội đồng Y đức Trường uốn ván. tuần tuổi giúp tăng cường miễn<br /> Đại học Antwerp, Vương quốc Bỉ. Cho tới nay, đây là nghiên cứu dịch chủ động phòng bệnh ho gà<br /> Để đảm bảo nội dung y đức của đầu tiên tại Việt Nam mô tả sự đáp từ mẹ truyền cho con, bảo vệ trẻ<br /> đề tài, sau giai đoạn nghiên cứu, ứng kháng thể của bà mẹ và trẻ ngay từ lúc sinh, giảm thiểu nguy<br /> trẻ được theo dõi một thời gian và sinh ra đã tiêm phòng vắcxin ho gà cơ nhiễm bệnh ho gà ở trẻ sơ sinh<br /> được tiêm bổ sung một liều vắcxin vô bào của các hãng khác nhau. nhỏ hơn 2 tháng tuổi (độ tuổi chưa<br /> Hexavalent tại thời điểm tháng 18- Trong đó, sự ảnh hưởng của việc được tiêm vắcxin ho gà lần đầu<br /> 24 (trước tiêm phòng) và tháng thứ sử dụng các kháng nguyên khác tiên). Đây cũng là công trình khoa<br /> 19-25 (sau khi tiêm phòng). Các nhau trong công thức sản xuất học đầu tiên mô tả về sự đáp ứng<br /> mẫu máu được phân tích tại phòng vắcxin về độ chuẩn, ái lực của kháng thể của bà mẹ và trẻ sinh ra<br /> thí nghiệm thuộc Khoa Vi khuẩn, kháng thể, cũng như tác động ảnh đã tiêm phòng vắcxin ho gà vô bào<br /> Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương và hưởng đến đáp ứng miễn dịch của của các hãng khác nhau.<br /> Trường Đại học Antwerp, Vương trẻ cần được tiếp tục nghiên cứu so Với các kết quả nghiên cứu,<br /> quốc Bỉ. sánh trong tương lai. đặc biệt ở khía cạnh chẩn đoán<br /> Kết quả nghiên cứu đã cho thấy Nghiên cứu này đã đưa thêm huyết thanh học và dịch tễ học,<br /> tính an toàn của vắcxin phòng ho các bằng chứng khoa học chứng công trình đã góp phần quan trọng<br /> gà - bạch hầu - uốn ván (là loại minh tiêm phòng ho gà (vắcxin ho trong việc nâng cao chất lượng<br /> vắcxin hấp phụ, giải độc tố uốn gà vô bào) cho phụ nữ có thai là chẩn đoán, giám sát dịch bệnh,<br /> ván, giải độc tố bạch hầu giảm an toàn và có thể sử dụng để giảm nâng cao chất lượng phòng chống<br /> liều và ho gà vô bào) trên phụ nữ thiểu nguy cơ nhiễm bệnh ho gà ở và ngăn ngừa bệnh lây lan (ho gà)<br /> có thai ở Việt Nam. Đây là bằng trẻ nhỏ. Đây cũng chính là tiền đề trong cộng đồng - Một trong những<br /> chứng góp phần khuyến cáo sử để thực hiện các nghiên cứu tiếp mục tiêu quan trọng mà ngành y tế<br /> dụng vắcxin này cho phụ nữ có theo về: 1) Đánh giá ảnh hưởng đã đề ra ?<br /> thai nhằm phòng bệnh ho gà - của nồng độ kháng thể mẹ đối với Thủy Nguyễn<br /> bạch hầu - uốn ván, với một liều trẻ tiêm phòng vắcxin ho gà toàn<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> 9<br /> Soá 5 naêm 2017<br /> Chào mừng Ngày KH&CN Việt Nam<br /> <br /> <br /> <br /> Phát hiện mới về một chuyển hóa của N-methylaniline<br /> Công trình “Propargylamine synthesis via sequential methylation and C-H functionalization of<br /> N-methylanilines and terminal alkynes under metal-organic-framework Cu2(BDC)2(DABCO) catalysis”<br /> do GS.TS Phan Thanh Sơn Nam (Trưởng khoa Kỹ thuật hóa học, Trường Đại học Bách khoa, Đại học<br /> Quốc gia TP Hồ Chí Minh) và các cộng sự thực hiện đăng trên Journal of Catalysis năm 2014* là 1<br /> trong 3 đề cử Giải thưởng chính của Giải thưởng Tạ Quang Bửu năm 2017. Công trình đã có phát hiện<br /> về một chuyển hóa của N-methylaniline mà trước đó chưa từng được thế giới công bố.<br /> <br /> Định hướng của nhóm nghiên cứu Xúc tác MOFs có thể kết hợp được những ưu điểm của cả<br /> xúc tác đồng thể và xúc tác dị thể. Tương tự như xúc tác<br /> Trong những vật liệu tinh thể có cấu trúc xốp, vật liệu<br /> đồng thể, MOFs có cấu trúc và chủng loại đa dạng, có<br /> khung hữu cơ - kim loại (metal-organic frameworks, hay<br /> tâm hoạt tính được xác định rõ, có thể sử dụng cho các<br /> gọi tắt là MOFs) đã và đang thu hút sự quan tâm đặc biệt<br /> của nhiều nhóm nghiên cứu trong và ngoài nước. Vật liệu phản ứng tổng hợp bất đối xứng. Bên cạnh đó, MOFs còn<br /> MOFs được tạo thành từ các cầu nối hữu cơ và các tâm có ưu điểm của xúc tác dị thể như dễ tách ra khỏi hỗn hợp<br /> kim loại làm điểm kết nối. Để dễ hình dung, có thể xem sau phản ứng, có khả năng được thu hồi và tái sử dụng<br /> vật liệu MOFs có cấu trúc như những giàn giáo xây dựng, nhiều lần. Bằng cách thay đổi kích thước cầu nối hữu cơ,<br /> trong đó các thanh chống là những phân tử hữu cơ. Kết thay đổi nhóm chức trên cầu nối hữu cơ, thay đổi tâm kim<br /> cấu này được thiết kế nhằm tăng tối đa diện tích bề mặt loại, rất nhiều vật liệu MOFs được hình thành và có tiềm<br /> riêng, nhưng vẫn đảm bảo đủ bền để có thể sử dụng vật năng được sử dụng làm xúc tác cho tổng hợp hữu cơ.<br /> liệu MOFs trong các điều kiện khác nhau. So với các vật Trong bối cảnh đó, từ năm 2010 đến nay, nhóm nghiên<br /> liệu xốp khác, MOFs có nhiều ưu điểm, chẳng hạn như kết cứu do GS.TS Phan Thanh Sơn Nam đứng đầu đã thực<br /> hợp cả thành phần hữu cơ và vô cơ, có cấu trúc dạng tinh hiện các nghiên cứu về ứng dụng vật liệu MOFs làm xúc<br /> thể trật tự ba chiều xác định, có diện tích bề mặt riêng lớn, tác cho phản ứng tổng hợp hữu cơ. Từ năm 2010 đến nay,<br /> khung cấu trúc đa dạng, có thể thay đổi kích thước cũng nhóm nghiên cứu đã công bố được 48 bài báo trên tạp<br /> như hình dạng lỗ xốp và đa dạng nhóm chức hóa học bên chí quốc tế ISI. Trong đó có những bài được công bố trên<br /> trong lỗ xốp. tạp chí có chỉ số IF cao như ACS Catalysis (IF = 9,307,<br /> Tiềm năng ứng dụng của vật liệu MOFs trong lĩnh vực Journal of Catalysis (IF = 7,354), Catalysis Science &<br /> hấp phụ và lưu trữ khí cũng như phân tách khí đang được Technology (IF = 5,287), Chemical Engineering Journal<br /> nhiều nước đặc biệt quan tâm nghiên cứu với một số lượng (IF = 5,310)… Một điều đặc biệt là, tất cả các công bố ISI<br /> khá lớn công trình đã được công bố. Một trong những vị trí của nhóm đều được thực hiện hoàn toàn ở Việt Nam.<br /> được quan tâm trong cấu trúc của MOFs là các tâm kim<br /> Phát hiện mới về một chuyển hóa của N-methylaniline<br /> loại, được đánh giá có hoạt tính xúc tác cho nhiều phản<br /> ứng hóa học. Tuy nhiên, hướng nghiên cứu sử dụng MOFs Trong định hướng nghiên cứu ứng dụng vật liệu<br /> làm xúc tác hoặc chất mang xúc tác hiện tại còn khá non MOFs làm xúc tác, công trình “Propargylamine synthesis<br /> trẻ so với hướng hấp phụ và lưu trữ khí. Thực tế, cần thêm via sequential methylation and C-H functionalization<br /> rất nhiều nghiên cứu để có thể xây dựng được một cơ sở of N-methylanilines and terminal alkynes under metal-<br /> dữ liệu về hoạt tính xúc tác của loại vật liệu này. organic-framework Cu2(BDC)2(DABCO) catalysis” được<br /> Khi sử dụng vật liệu MOFs làm xúc tác, tâm hoạt tính đề cử Giải thưởng Tạ Quang Bửu năm 2017, do GS.TS<br /> có thể đến từ kim loại có mặt ngay trong cấu trúc của Phan Thanh Sơn Nam và các cộng sự thực hiện tập trung<br /> MOFs, hoặc từ những nhóm chức trên các cầu nối hữu cơ, vào việc nghiên cứu sử dụng vật liệu Cu-MOFs làm xúc tác<br /> hoặc từ các kim loại dạng phức được cố định lên MOFs. cho phản ứng điều chế các hợp chất họ propargylamine<br /> theo con đường hoạt hóa trực tiếp liên kết C-H. Các hợp<br /> Journal of Catalysis thuộc hệ thống ISI (SCI), chỉ số IF năm 2015 là 7,354,<br /> * chất chứa cấu trúc propargylamine có nhiều ứng dụng<br /> được SCImago xếp vào danh mục Q1. quan trọng trong lĩnh vực hóa dược, hóa chất nông nghiệp,<br /> <br /> <br /> <br /> 10<br /> Soá 5 naêm 2017<br /> Chào mừng Ngày KH&CN Việt Nam<br /> <br /> <br /> vật liệu chức năng. benzenamine (B) theo cách suy luận thông thường. Ở<br /> đây, tert-butyl hydroperoxide ngoài vai trò là tác nhân oxy<br /> Thông thường, việc sử dụng các phản ứng ghép đôi<br /> hóa tạo gốc tự do cho phản ứng ghép đôi, còn đóng thêm<br /> là một phương pháp quan trọng để xây dựng bộ khung<br /> vai trò là tác nhân methyl hóa. Đây là điểm mới nổi bật<br /> phân tử cho các hợp chất hữu cơ từ những phân tử đơn<br /> của công trình này, chưa được các nhóm nghiên cứu nào<br /> giản. Tuy nhiên, trong tổng hợp hữu cơ, rất khó để thực<br /> trên thế giới công bố trước đó. Ngoài ra, xúc tác MOFs<br /> hiện phản ứng trực tiếp từ liên kết C-H. Các quy trình ghép<br /> này có khả năng thu hồi và tái sử dụng nhiều lần cho phản<br /> đôi truyền thống thường phải dựa trên những nhóm chức<br /> ứng mà hoạt tính giảm không đáng kể. Đây cũng là ưu<br /> có sẵn trong hai thành phần tác chất tham gia phản ứng.<br /> điểm của xúc tác MOFs so với các xúc tác đồng thể được<br /> Việc phải gắn thêm các nhóm chức này trong cả hai tác<br /> nghiên cứu trước đây.<br /> chất trước khi thực hiện phản ứng ghép đôi làm cho quy<br /> trình tổng hợp hữu cơ thêm phần phức tạp, phải đi qua giai<br /> CH3<br /> đoạn tách và tinh chế các sản phẩm trung gian, cũng như HN<br /> <br /> hình thành thêm nhiều chất thải trong quá trình tổng hợp. +<br /> Cu2(BDC)2(DABCO) CH3<br /> N<br /> Do đó, thực hiện phản ứng theo con đường hoạt hóa trực TBHP, DMA<br /> tiếp liên kết C-H sẽ góp phần rút ngắn đáng kể quá trình (A)<br /> tổng hợp hữu cơ so với các phương pháp truyền thống.<br /> Bên cạnh đó, phản ứng trực tiếp vào liên kết C-H góp<br /> phần làm giảm lượng chất thải sinh ra do không còn phải<br /> đi qua giai đoạn tách và tinh chế các sản phẩm trung gian NH<br /> <br /> ở quá trình tạo nhóm chức cho tác chất. Nhiều xúc tác<br /> (B)<br /> đồng thể trên cơ sở tâm đồng, palladium, ruthenium đã và<br /> đang được nghiên cứu thử nghiệm cho phản ứng ghép đôi Hình 2. Phản ứng điều chế các hợp chất họ propargylamine<br /> thông qua con đường hoạt hóa trực tiếp liên kết C-H. Tuy theo con đường hoạt hóa trực tiếp liên kết C-H sử dụng<br /> nhiên, nhược điểm của những xúc tác này là không thể xúc tác MOFs là Cu2(BDC)2(DABCO).<br /> thu hồi và tái sử dụng, sản phẩm phản ứng thường nhiễm<br /> Hướng nghiên cứu này còn được mở rộng ra cho một<br /> vết kim loại nặng.<br /> số phản ứng ghép đôi khác cũng diễn ra theo con đường<br /> Trong công bố trước đây, tác giả Li và cộng sự sử hoạt hóa trực tiếp liên kết C-H trong điều kiện sử dụng<br /> dụng N,N-dimethylaniline cho phản ứng ghép đôi với xúc tác MOFs. Nhóm nghiên cứu đã thực hiện phản ứng<br /> phenylacetylene để hình thành sản phẩm N-methyl-N- amine hóa trực tiếp các hợp chất dị vòng họ oxazole thông<br /> (3-phenylprop-2-ynyl)benzenamine (A) có mặt xúc tác là qua con đường hoạt hóa trực tiếp liên kết C-H có mặt xúc<br /> muối CuBr (hình 1). tác MOFs. Kết quả này đã được công bố trên Tạp chí<br /> Catalysis Science & Technology (IF = 5,287) năm 2016.<br /> H3C<br /> N<br /> CH3 Tương tự như vậy, bằng cách sử dụng xúc tác MOFs, các<br /> CuBr<br /> CH3 hợp chất dị vòng chứa nitrogen cũng đã được gắn thêm<br /> +<br /> TBHP, DMA<br /> N<br /> các nhóm chức thông qua con đường hoạt hóa trực tiếp<br /> (A)<br /> liên kết C-H. Kết quả này đã được công bố trên tạp chí<br /> Applied Catalysis A: General (IF = 4,012) năm 2016.<br /> Hình 1. Công bố trước đây sử dụng N,N-dimethylaniline Hiện tại, nhóm nghiên cứu vẫn tiếp tục hướng nghiên<br /> với 2 nhóm methyl trên nitrogen. cứu sử dụng vật liệu MOFs làm xúc tác có thể thu hồi và<br /> tái sử dụng cho các phản ứng tổng hợp hữu cơ mới thông<br /> Trong công trình của mình, GS.TS Phan Thanh Sơn<br /> qua con đường hoạt hóa trực tiếp liên kết C-H, tập trung<br /> Nam và các tác giả đã sử dụng vật liệu Cu-MOFs là<br /> vào những phản ứng chưa từng được các nhóm nghiên<br /> Cu2(BDC)2(DABCO) làm xúc tác cho phản ứng điều chế<br /> cứu trên thế giới thực hiện trong điều kiện sử dụng xúc<br /> các hợp chất họ propargylamine theo con đường hoạt hóa<br /> tác dị thể ?<br /> trực tiếp liên kết C-H (hình 2), và phát hiện ra rằng, với<br /> xúc tác MOFs là Cu2(BDC)2(DABCO) vẫn thu được sản PN<br /> phẩm (A) từ phản ứng ghép đôi giữa phenylacetylene và<br /> N-methylaniline. Khi thực hiện phản ứng này, sản phẩm<br /> chính là (A) chứ không phải là N-(3-phenylprop-2-ynyl)<br /> <br /> <br /> <br /> 11<br /> Soá 5 naêm 2017<br /> Chào mừng Ngày KH&CN Việt Nam<br /> <br /> <br /> <br /> TS Bùi Hùng Thắng:<br /> Mong có nhiều hình thức hỗ trợ dành cho các nhà khoa học trẻ<br /> Từ một đề tài cấp viện, TS Bùi Hùng Thắng (Viện Khoa học Vật liệu,<br /> Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam)
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2