intTypePromotion=1

Tập quán chăm sóc sau sinh của phụ nữ và các yếu tố văn hóa - xã hội liên quan tại huyện Ân Thi, Hưng Yên

Chia sẻ: Bút Cam | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:6

0
55
lượt xem
5
download

Tập quán chăm sóc sau sinh của phụ nữ và các yếu tố văn hóa - xã hội liên quan tại huyện Ân Thi, Hưng Yên

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Tập quán chăm sóc sau sinh của phụ nữ và các yếu tố văn hóa - xã hội liên quan tại huyện Ân Thi, Hưng Yên Đây là một nghiên cứu dân tộc học dùng phương pháp phỏng vấn sâu, phỏng vấn không chính thức và quan sát có tham gia 20 bà mẹ trong thời kỳ sau sinh, 6 người thân và 3 cán bộ y tế nhằm tìm hiểu các tập quán chăm sóc sau sinh cho các bà mẹ cũng như các yếu tố văn hoá - xã hội ảnh hưởng đến các tập quán đó tại...

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Tập quán chăm sóc sau sinh của phụ nữ và các yếu tố văn hóa - xã hội liên quan tại huyện Ân Thi, Hưng Yên

  1. | TOÅNG QUAN & NGHIEÂN CÖÙU | Taäp quaùn chaêm soùc sau sinh cuûa phuï nöõ vaø caùc yeáu toá vaên hoùa - xaõ hoäi lieân quan taïi huyeän AÂn Thi, Höng Yeân ThS, BS. Leâ Minh Thi Ñaây laø moät nghieân cöùu daân toäc hoïc duøng phöông phaùp phoûng vaán saâu, phoûng vaán khoâng chính thöùc vaø quan saùt coù tham gia 20 baø meï trong thôøi kyø sau sinh, 6 ngöôøi thaân vaø 3 caùn boä y teá nhaèm tìm hieåu caùc taäp quaùn chaêm soùc sau sinh cho caùc baø meï cuõng nhö caùc yeáu toá vaên hoaù - xaõ hoäi aûnh höôûng ñeán caùc taäp quaùn ñoù taïi huyeän AÂn Thi, Höng Yeân. Caùc taäp quaùn veà chaêm soùc sau sinh coøn toàn taïi khaù phoå bieán trong coäng ñoàng noâng thoân. Nhöõng taäp quaùn naøy chòu aûnh höôûng roõ reät cuûa caùc yeáu toá vaên hoaù - xaõ hoäi. Caùc nieàm tin, taäp quaùn vaø nhöõng ngöôøi phuï nöõ trong gia ñình ñoùng vai troø quan troïng ñoái vôùi caùc haønh vi keå treân. Khuyeán nghò bao goàm thay ñoåi caùch nhìn cuûa caùc caùn boä y teá veà vaên hoaù cuûa baø meï chaêm soùc sau sinh, quan taâm ñeán yeáu toá vaên hoaù- xaõ hoäi trong chaêm soùc söùc khoeû cuõng nhö khaû naêng cung caáp thoâng tin, giaùo duïc cho phuï nöõ veà vai troø cuûa chaêm soùc sau sinh keát hôïp caùc hình thöùc hieän ñaïi vaø coå truyeàn. Töø khoùa: Chaêm soùc sau sinh, taäp quaùn truyeàn thoáng, chaêm soùc sau sinh hieän ñaïi. This is an ethnography research using in-depth interviews, informal interviews and participated observation approaches to explore the traditional practices of post-natal care among 20 postpartum mothers and to analyze how socio - cultural factors influencing these practices in An Thi district, HungYen province. It is found that traditional postpartum practices are still dominant in contempo- rary Vietnamese cultures. These practices are influenced by cultural and social factors. Local beliefs, customs, and the lay referral significant female relatives play key roles in recommending these behaviors. Recommendations include changing the views of health professionals toward clients' cul- tures, considering how biomedicine can complement traditional practices, providing information, and educating women about the benefits of contemporary postpartum care and helping them to inte- grate their beliefs and modern ways of care. Key words: postpartum care, traditional ???, contemporary postpartum care. 1. Ñaët vaán ñeà Tuy nhieân, ôû caû caùc nöôùc ñang vaø ñaõ phaùt trieån, Thôøi kyø sau sinh laø giai ñoaïn quan troïng ñoái vôùi söùc khoeû cuûa meï vaø con trong thôøi kyø sau sinh chöa saûn phuï vaø treû sô sinh. Vôùi nhöõng phuï nöõ sinh con ñöôïc quan taâm ñaày ñuû do taäp trung heát söï quan taâm laàn ñaàu, ñoù coù theå laø söï kieän laøm thay ñoåi cuoäc soáng vaøo thôøi kyø mang thai vaø khi sinh nôû. Söï laõng queân vaø coù yù nghóa nhaát trong ñôøi1. Noù ñöôïc ñaùnh ñaáu bôûi ñoù boû qua moät thöïc teá laø ña phaàn soá ca töû vong vaø nhöõng xuùc caûm maïnh meõ, nhöõng thay ñoåi sinh lyù, taøn taät ôû meï xaûy ra trong thôøi kyø sau sinh vaø soá töû nhöõng quan heä môùi vaø phaûi thay ñoåi vai troø töø moät vong ngay sau khi sinh vaãn coøn cao. Söï quan taâm "ngöôøi phuï nöõ" sang moät "ngöôøi meï" veà maët xaõ hoäi2. khoâng ñaày ñuû naøy taùc ñoäng khoâng nhoû ñeán tình Thôøi kyø sau sinh coøn laø söï kieän coù tính chaát caù nhaân traïng cuûa meï vaø con cuõng nhö söùc khoeû cuûa hoï sau cuõng nhö xaõ hoäi vaø coù yù nghóa lôùn lao hôn nhieàu so naøy. Chaêm soùc keùm laøm giaûm cô hoäi phuïc hoài söùc vôùi caùc söï kieän sinh lyù thoâng thöôøng. khoeû do khoâng phaùt hieän ñöôïc sôùm vaø xöû trí kòp 20 Taïp chí Y teá Coâng coäng, 9.2006, Soá 6 (6)
  2. | TOÅNG QUAN & NGHIEÂN CÖÙU | thôøi. Vì theá, chaát löôïng chaêm soùc sau sinh laø söï ñaàu moùn aên. Ngöôøi phuï nöõ tin raèng moät soá loaïi thöùc aên tö laâu daøi cho söùc khoeû töông lai cuûa ngöôøi phuï nöõ nhaát ñònh coù theå ñeå laïi haäu quaû khoâng toát cho cô theå vaø con cuûa hoï. meï vaø con veà maët theå chaát vaø tinh thaàn veà laâu veà ÔÛ Vieät Nam, maëc duø coù khaù nhieàu chöông trình daøi. Neáu ai ñoù khoâng kieâng ñöôïc, ngöôøi ñoù seõ coù can thieäp veà chaêm soùc tröôùc vaø trong khi sinh, song nguy cô veà söùc khoeû. chöông trình chaêm soùc sau sinh haàu nhö "boû troáng" AÊn caùi gì vaø kieâng caùi gì laø caùch phoøng traùnh vaø thôøi kyø sau sinh ñöôïc coi laø thôøi kì "kieâng kò" cho beänh taät. Nieàm tin naøy ñöôïc "truyeàn mieäng" töø theá saûn phuï. Khoâng coù nhieàu nghieân cöùu veà caùc nieàm heä naøy sang theá heä khaùc, chuû yeáu töø meï ñeû sang con tin vaên hoaù-xaõ hoäi vaø söï chaêm soùc sau sinh ngoaïi tröø gaùi hoaëc töø meï choàng sang con daâu. Thoùi quen aên moät vaøi nghieân cöùu veà thöïc haønh nuoâi con baèng söõa uoáng môùi trong thôøi kyø sau sinh ñöôïc caùc baø meï meï vaø thoùi quen aên uoáng ôû coäng ñoàng phuï nöõ thieåu chaáp nhaän: caùc baø meï treû vaø caùc baø meï sinh con laàn soá. Vì nhöõng lyù do naøy, chuùng toâi ñaõ thöïc hieän ñaàu tuaân thuû nghieâm ngaët nhaát vì hoï bò coi laø "chöa nghieân cöùu veâ taäp quaùn chaêm soùc sau sinh ôû phuï nöõ coù kinh nghieäm" vaø hoï caàn lôøi khuyeân töø caùc "cuï". noâng thoân taïi huyeän AÂn Thi, Höng Yeân vôùi muïc Moät trong nhöõng caâu traû lôøi toâi thöôøng ñöôïc nghe tieâu nghieân cöùu laø traû lôøi caùc caâu hoûi veà vieäc phuï nöõ nhaát cho caâu hoûi ai khuyeân hoï laøm nhö vaäy laø "Caùc tuaân thuû nhöõng taäp quaùn chaêm soùc sau sinh naøo taïi cuï baûo theá!". gia ñình vaø caùc yeáu toá vaên hoaù-xaõ hoäi coù aûnh höôûng Nieàm tin vaên hoaù döïa treân thuyeát caân baèng giöõa nhö theá naøo ñoái vôùi nhöõng taäp quaùn ñoù. "aâm" vaø "döông" hay "noùng" vaø "laïnh" (töông töï nhö Jin vaø Jang trong xaõ hoäi Trung Quoác). Ngöôøi 2. Phöông phaùp nghieân cöùu phuï nöõ sau khi sinh ñöôïc coi laø maát caân baèng giöõa Phöông phaùp daân toäc hoïc ñöôïc aùp duïng ñeå thu "aâm" vaø "döông". Noùi caùch khaùc, ngöôøi phuï nöõ thaäp caùc nguoàn thoâng tin veà nhaän thöùc vaø haønh vi thieân veà aâm. Trong tröôøng hôïp naøy, cô theå hoï ñang cuûa ngöôøi daân. Phoûng vaán saâu, phoûng vaán khoâng trong giai ñoaïn "laïnh" do maát maùu vaø söùc löïc trong chính thöùc vaø quan saùt coù söï tham gia ñaõ ñöôïc thöïc khi sinh. Nhö vaäy, thöùc aên chính laø baøi thuoác khoâi hieän vôùi 20 baø meï môùi sinh trong voøng 4 thaùng. phuïc söï caân baèng. Saûn phuï ñöôïc chæ ñònh aên nhöõng Ngoaøi ra, 6 thaân nhaân laø phuï nöõ cuûa hoï bao goàm meï thöùc aên "aám" nhaèm cung caáp hôi aám, sinh huyeát, ñeû, meï choàng, choàng, chò em gaùi vaø 3 caùn boä y teá xaõ phuïc hoài söùc khoeû, laøm tan maùu cuïc vaø caûi thieän cuõng ñaõ ñöôïc phoûng vaán nhaèm laøm phong phuù theâm tuaàn hoaøn. thoâng tin cuõng nhö coù vai troø kieåm chöùng ñoä tin caäy Taäp quaùn chaêm soùc sau sinh lieân quan ñeán aên cuûa caùc thoâng tin naøy. Caùc keát quaû ñöôïc phaân loaïi, uoáng khaù phoå bieán. Taát caû moïi ngöôøi trong soá hoï maõ hoaù vaø phaân tích baèng phaàn meàm Open-code. ñeàu tuaân thuû nhöõng taäp quaùn naøy tuy thôøi gian vaø möùc ñoä coù khaùc nhau, dao ñoäng trong khoaûng töø 25- 3. Keát quaû nghieân cöùu 100 ngaøy. Böõa aên ñieån hình cuûa saûn phuï sau sinh Thôøi kyø sau sinh khaù ñôn giaûn, goàm: côm, rau ngoùt luoäc, thòt lôïn vaø Nhìn chung, giai ñoaïn sau sinh thöôøng laø 100 nöôùc maém. Caùc loaïi thöïc phaåm ñeàu ñöôïc cheá bieán ngaøy. Tuïc ngöõ Vieät nam coù caâu "3 thaùng 10 ngaøy khoâng daàu/môõ. Hoï luoäc nhieàu rau ñeå laáy nöôùc ñaëc. chöa heát tuaàn chay gaùi ñeû" (1 thaùng tính theo lòch Ñoâi khi, hoï theâm ngheä vaøo thòt lôïn ñeå aên. Maëc duø aâm goàm 30 ngaøy). Thôøi kyø sau sinh coù raát nhieàu thöù côm neáp vaø thòt lôïn naáu vôùi nhieàu ngheä raát khoù aên, phaûi kieâng cöõ nhö cheá ñoä aên, veä sinh vaø caùc hoaït song hoï haàu nhö ñeàu phaûi coá: ñoäng, vv…Theo quan nieäm daân gian, ngöôøi phuï nöõ "Toâi phaûi coá heát söùc môùi aên heát" (Tröôøng hôïp sau khi sinh phaûi aên cheá ñoä aên ñaëc bieät, phaûi ôû nhaø 1, 30 tuoåi). vaø phaûi tuaân thuû haøng loaït caùc chæ ñònh cuõng nhö "Toâi khoâng coù löïa choïn naøo khaùc. Toâi phaûi coá nhöõng ñieàu caám kò. Thôøi gian aên kieâng keùo daøi töø heát söùc vì moïi ngöôøi noùi moùn aên ñoù toát cho caû meï vaø 25-100 ngaøy, kieâng taém goäi töø 7-30 ngaøy, nghæ ôû con" (Tröôøng hôïp 18, 21 tuoåi). nhaø töø 15-100 ngaøy vaø kieâng sinh hoat tình duïc töø Theâm nöõa, ngöôøi phuï nöõ phaûi traùnh moät soá thöùc 2-6 thaùng. aên "laïnh" vaø "ñoäc" vì cô theå ngöôøi phuï nöõ sau sinh Chæ ñònh vaø kieâng kò trong aên uoáng ñöôïc coi laø "thay môùi" hay "daï môùi" vì theá noù raát deã Sau khi sinh ngöôøi phuï nöõ phaûi haïn cheá moât soá bò toån thöông. So vôùi nhöõng thöùc aên ñöôïc pheùp aên, Taïp chí Y teá Coâng coäng, 9.2006, Soá 6 (6) 21
  3. | TOÅNG QUAN & NGHIEÂN CÖÙU | danh saùnh thöùc aên phaûi kieâng nhieàu hôn.Thöùc aên nieàm tin coù theå traùnh ñöôïc beänh ñau ñaàu veà sau. phaûi kieâng goàm caùc loaïi rau, quaû, caù, ñoà bieån vaø caùc Thôøi gian kieâng khaùc nhau giöõa caùc saûn phuï. Ngöôøi loaïi khaùc bò coi laø coù "muøi tanh", môõ/daàu, thöùc aên ñeû con so kieâng laâu hôn ngöôøi ñeû con daï vì hoï tin ñeû cay noùng. Moïi moùn aên raùn ñeàu phaûi kieâng do thaønh laàn ñaàu cô theå thay "môùi", caàn caån thaän hôn. phaàn cuûa chuùng coù daàu/môõ. Nhöõng ngöôøi phuï nöõ tin Moïi haønh vi ñeàu nhaèm ñeà phoøng caùc loaïi beänh caùc thöùc aên treân laø "ñoäc" vaø "laïnh" deã laøm hoï maéc do "gioù" gaây ra. Ngöôøi ta tin gioù coù theå gaây haïi cho beänh maõn tính vaø gaây nhieàu loaïi beänh taät trong cô theå ñang bò laïnh cuûa ngöôøi meï caû khi môùi sinh töông lai gaàn vaø khi veà giaø. Noùi caùch khaùc, kieâng cöõ laãn sau naøy, daãn ñeán moät soá beänh maïn tính. Neáu hoï seõ baûo veä "cô theå môùi" khoûi beänh taät cuõng nhö taém goäi sôùm, "gioù" seõ thaâm nhaäp vaøo cô theå qua loã phoøng traùnh caùc vaán ñeà lieân quan ñeán söùc khoeû chaân loâng, gaây neân haäu quaû xaáu nhö bò ñau ñaàu, caûm trong töông lai. Neáu ai vi phaïm, meï vaø con seõ bò laïnh, ngöôøi yeáu. nhieàu loaïi beänh "haäu saûn". Thuaät ngöõ "haäu saûn" "Goäi ñaàu sôùm deã bò ñau ñaàu, gioù noù chui vaøo loã goàm nhieàu trieäu chöùng beänh nhö xuaát huyeát, tieâu chaân loâng deã laøm cho mình bò ñau ñaàu maõi" (tröôøng chaûy, buoàn noân, ñau ñaàu, caûm thaáy yeáu ngöôøi, vv… hôïp 18, 21 tuoåi) . “Neáu saûn phuï sau khi sinh aên toâm vaø caù sôùm deã "Caùc cuï noùi, taém non laø khoâng toát, deã bò haäu bò "haäu saûn", ñi ngoaøi vaø khi veà giaø coù theå buoàn noân saûn, coøn veà giaø deã bò yeáu, ngöôøi ta chöa laïnh mình vaø sôï tanh” (tröôøng hôïp 9, 38 tuoåi). ñaõ thaáy ôùn laïnh roài" (tröôøng hôïp 12, 34 tuoåi). Meï toâi noùi toâi khoâng neân aên hoa quaû, ñaëc bieät laø quaû chua nhö cam, böôûi vì chuùng haïi cho toâi vaø Nghæ ngôi con. Daï cuûa toâi vaãn coøn chöa oån ñònh. AÊn hoa quaû Töông töï nhö caùc neàn vaên hoaù khaùc, phuï nöõ Vieät laïnh deã bò ñi thaùo (tröôøng hôïp 4, 26 tuoåi). Nam sau khi sinh con ñöôïc khuyeán khích nghæ ngôi Veà thöùc uoáng, caùc baø meï sau sinh uoáng nöôùc moät thôøi gian duø sinh nôû döôùi hình thöùc naøo. Ngöôøi chín coøn aám song phaûi uoáng heát söùc haïn cheá soá ta tin raèng laøm vieäc naëng nhoïc, vaát vaû trong thôøi kyø löôïng. Coù 10 baø meï duøng traø thaûo döôïc vaø 4 baø duøng naøy coù theå daãn ñeán ñau löng vaø sa daï con veà sau.Tuy thuoác ñoâng y. Caùc baø meï soáng trong caùc gia ñình coù nhieân, thôøi gian nghæ ngôi cuûa saûn phuï coøn tuyø thuoäc hôn 2 theá heä tuaân thuû thoùi quen duøng thöùc uoáng khaù vaøo muøa maøng. Phuï nöõ laø lao ñoäng chính trong gia nghieâm ngaët. Moät nöûa soá ngöôøi traû lôøi phoûng vaán ñình neáu choàng hoï ñi laøm aên xa. Vaøo luùc "noâng trong nghieân cöùu naøy khi tuaân thuû taäp quaùn ñoù ñaõ bò nhaøn" hoï coù theå nghæ ngôi nhieàu. Ngöôïc laïi, gaëp khi khaùt khi trôøi noùng. Caùc saûn phuï naøy döôøng nhö tuaân baän vieäc, nhö gaët haùi chaúng haïn, hoï khoâng theå nghæ thuû caùc taäp quaùn laø do gia ñình hoï muoán nhö vaäy chöù ngôi nhieàu. khoâng phaûi baûn thaân hoï muoán theá. Moät ngöôøi ñaõ baøy "Chò phaûi ñi gaët, nhieàu vieäc laém, chaúng coù ai ñôõ toû caûm xuùc: ñaàn caû neân duø coù muoán nghæ thì cuõng phaûi ñi, nhaø "Toâi raát khaùt nöôùc nhöng khoâng theå uoáng vì meï ngheøo neân khoâng theå thueâ ngöôøi laøm ñöôïc" (tröôøng (choàng) toâi baûo vì daï mình laø daï môùi, uoáng ít nöôùc hôïp 17, 33 tuoåi). cho noù chieát loøng" (tröôøng hôïp 18, 21 tuoåi) "Bình thöôøng toâi aên raát nhieàu canh trong böõa aên Kieâng sinh hoat tình duïc nhöng baây giôø toâi phaûi haïn cheá, chæ aên moät baùt nhoû Nghæ ngôi vaø bình phuïc sau khi sinh con cuõng rau ngoùt" (tröôøng hôïp 11, 36 tuoåi) bao goàm taäp tuïc kieâng sinh hoaït tình duïc. Sinh hoaït Nieàm tin vaên hoaù veà vieäc haïn cheá nöôùc seõ laøm tình duïc cuõng laø ñieàu caám kî trong thôøi gian naøy. chieát loøng (chaët daï con sau ñeû) coù theå phoøng beänh "3 thaùng möôøi ngaøy, tuaàn chay gaùi ñeû,, caùc cuï ñöôøng nieäu khi veà giaø. Lôøi khuyeân mang tính kinh baûo roài. Laøm vieäc vaát vaû vaø sinh hoaït sôùm khieán nghieäm ñöôïc nhaéc: "uoáng nöôùc nhieàu deã bò ñaùi soùn, ngöôøi phuï nöõ deã bò sa daï con" (tröôøng hôïp 1, 30 veà giaø chöa kòp veùn quaàn ñaõ bò soùn ra ngoaøi" (tröôøng tuoåi). hôïp 7, 33 tuoåi). Tuy nhieân, moät nöûa soá phuï nöõ tieáp tuïc sinh hoaït tình duïc sôùm hôn taäp quaùn.Veà vaán ñeà naøy, haàu heát Kieâng taém goäi phuï nöõ trong nghieân cöùu tin raèng hoï khoâng theå mang Nhöõng saûn phuï trong nghieân cöùu naøy theo taäp thai do chöa coù kinh nguyeät trôû laïi. Moät trong soá quaùn kieâng taém goäi, chaûi ñaàu trong 7-30 ngaøy vôùi nhöõng ngöôøi traû lôøi phoûng vaán cho bieát: "Toâi chöa 22 Taïp chí Y teá Coâng coäng, 9.2006, Soá 6 (6)
  4. | TOÅNG QUAN & NGHIEÂN CÖÙU | coù kinh trôû laïi, toâi nghó raèng toâi khoâng theå coù thai aên uoáng giöõ gìn trong 3 thaùng... Laàn naøy toâi sinh ñöùa vaøo thôøi ñieåm naøy". Vì theá, hoï khoâng aùp duïng bieän thöù ba. Toâi khoâng chòu söï giaùm saùt cuûa meï toâi nöõa. phaùp traùnh thai naøo, keå caû bieän phaùp töï nhieân nhö Vôùi toâi, khoâng caàn phaûi kieâng cöõ laâu nhö toâi ñaõ laøm tính lòch hay xuaát tinh ra ngoaøi. Coù tôùi 2 phuï nöõ 6 naêm tröôùc ñaây” (tröôøng hôïp 16, 36 tuoåi). trong nghieân cöùu ñaõ coù thai trôû laïi ngay trong thôøi kì haäu saûn maø khoâng heà bieát, do con môùi sinh coøn Phaân loaïi taäp quaùn chaêm soùc sau sinh quaù nhoû neân hoï ñaõ quyeát ñònh phaù thai khi coù thai Neáu moïi taäp quaùn chaêm soùc sau sinh ñeàu coù khoaûng 8-9 tuaàn. muïc ñích phoøng beänh, nhìn töø goùc ñoä y hoïc coù theå chia nhöõng taäp quaùn ñoù ra laøm 3 nhoùm: coù lôïi, khoâng Caùc taäp quaùn vaø nieàm tin khaùc lôïi khoâng haïi vaø coù theå gaây haïi. Ngoaøi 3 taäp quaùn chính nhö ñaõ trình baøy ôû treân, Coù lôïi: Goàm nhöõng nieàm tin vaø taäp quaùn mang chuùng toâi cuõng ñaõ thu thaäp ñöôïc moät soá caùc taäp quaùn laïi keát quaû tích cöïc cho söùc khoeû cuûa meï vaø con, nhö khaùc cho phuï nöõ sau ñeû. Chuùng toâi cuõng phaân ra thaønh aên theâm löôïng thöùc aên; traùnh nhöõng ñoà uoáng maïnh 2 loaïi: khuyeán khích laøm (buoäc buïng, ñeå dao döôùi goái, nhö röôïu, bia; giöõ aám, nghæ ngôi, traùnh laøm vieäc nuùt boâng loã tai, maëc aùo daøi tay, ñoäi muõ) vaø kieâng kò naëng hoaëc tieáp xuùc vôùi hoaù chaát ñoäc haïi nhö phaân (chaûi ñaàu, chaïy, nhaûy, caét moùng tay, moùng chaân). boùn vaø traùnh tieáp tuïc quan heä tình duïc sôùm. Nhöõng taäp quaùn naøy phuø hôïp vôùi lôøi khuyeân cuûa caùn boä y Caùc yeáu toá aûnh höôûng ñeán taäp quaùn chaêm teá cuõng nhö caùc taøi lieäu laøm meï an toaøn chính thoáng. soùc sau sinh Moät soá caùc loaïi thöïc phaåm ñaõ ñöôïc khoa hoïc chöùng Moïi saûn phuï ñeàu tuaân thuû ít nhaát laø moät hoaëc minh laø coù lôïi cho baø meï môùi sinh nhö: ngheä vaøng, nhieàu taäp quaùn chaêm soùc sau sinh. Coù söï khaùc bieät rau ngoùt 3. ñaùng keå veà söï tuaân thuû caùc taäp tuïc giöõa baø meï sinh Khoâng lôïi khoâng haïi: Goàm nhöõng nieàm tin vaø con laàn ñaàu vôùi baø meï sinh con laàn sau. Thôøi gian taäp quaùn khoâng mang laïi lôïi ích cuõng nhö khoâng gaây kieâng cöõ cuûa baø meï sinh con laàn ñaàu laø 3 thaùng, laâu haïi ñoái vôùi söùc khoeû cuûa meï vaø con. Ví duï: Khoâng hôn caùc baø meï sinh con laàn sau. Caùc baø meï treû, sinh chaûi ñaàu, khoâng soi göông, khoâng voïng, khoâng ñeán con laàn ñaàu ñöôïc coi laø "thieáu kinh nghieäm", "kieán nhaø khaùc, nuùt boâng vaøo loã tai, maëc aùo daøi tay, ñi taát, thöùc" cuûa hoï caàn ñöôïc "trang bò theâm". Vì sinh con khoâng caét moùng tay, … laàn ñaàu, hoï nhaän ñöôïc nhieàu lôøi khuyeân mang tính Coù khaû naêng gaây haïi: Goàm nhöõng nieàm tin vaø kinh nghieäm vaø tích luyõ truyeàn laïi töø nhöõng phuï nöõ taäp quaùn mang keát quaû tieâu cöïc cho söùc khoeû cuûa coù tuoåi ñaõ töøng sinh nôû, ñöôïc coi laø "bieát moïi ñieàu". meï vaø con, nhö kieâng nhöõng thöùc aên giaøu dinh Moät phuï nöõ ñeû con so noùi: döôõng: caùc loaïi thöùc aên coù daàu, hoa quaû, caù, haûi saûn, "Gaùi ñeû laàn ñaàu caùi daï noù môùi neân phaûi kieâng thòt boø; haïn cheá uoáng nöôùc trong khi cô theå meï vaø kyõ, caùc cuï noùi roài, 3 thaùng 10 ngaøy chöa heát tuaàn con caàn; vaø nieàm tin veà vieäc khoâng theå mang thai chay gaùi ñeû neân ngöôøi ñeû con ñaàu phaûi kieâng cho ñuû. trong giai ñoaïn sau sinh neân khoâng caàn aùp duïng caùc Mình ñeû con daï roài thì kieâng ngaén hôn, khoaûng 1 ñeán bieän phaùp traùnh thai keå caû bieän phaùp töï nhieân coù theå 2 thaùng thoâi". daãn ñeán haäu quaû mang thai ngoaøi yù muoán. Ñoái vôùi nhöõng ngöôøi ñaõ "coù kinh nghieäm sinh nôû", hoï khoâng phaûi tuaân thuû chaët cheõ nhö ngöôøi meï 4. Baøn luaän sinh con laàn ñaàu. Thôøi gian kieâng cöõ trong khoaûng Trong baát cöù xaõ hoäi naøo, vieäc sinh nôû ñöôïc coi 25-90 ngaøy, tuyø töøng loaïi. laø moät phaàn cuûa chu kyø soáng, ñöôïc xaõ hoäi vaø nhieàu Moät lyù do nöõa cuûa vieäc ruùt ngaén thôøi gian kieâng taøi lieäu ghi laïi. Laderman (1983) ñaõ chæ ra raèng cöõ laø caùc baø meï sinh con töø thöù 2 trôû leân ñaõ ra ôû rieâng giai ñoaïn sau sinh laø giai ñoaïn ngöôøi phuï nöõ neân sau vaøi naêm chung soáng vôùi boá meï choàng, hoï khoâng tuaân thuû haøng loaït caùc nghi thöùc vaø taäp tuïc vaên hoaù chòu aûnh höôûng cuûa nhöõng lôøi khuyeân, nhöõng gôïi yù 5 . YÙ naøy coù theå vaän duïng cho haøng loaït caùc ñieàu töø gia ñình nhaø choàng. Moät baø meï sinh con daï noùi: caám kò lieân quan ñeán vieäc chaêm soùc sau sinh ôû “Khi toâi ñeû ñöùa ñaàu, toâi ôû vôùi gia ñình nhaø coäng ñoàng Vieät Nam, nôi caùc baø meï sau sinh phaûi choàng. Toâi nghe theo heát nhöõng gì meï (choàng) toâi tuaân thuû haøng loaït caùc taäp quaùn töø aên uoáng, veä noùi vì toâi chöa coù kinh nghieäm gì caû. Hoài ñoù toâi phaûi sinh, phuïc hoài söùc khoeû, vv… cho tôùi khi thôøi kyø Taïp chí Y teá Coâng coäng, 9.2006, Soá 6 (6) 23
  5. | TOÅNG QUAN & NGHIEÂN CÖÙU | ñöôïc coi laø nguy hieåm qua ñi. phöông khoâng chæ cho thaáy söï aûnh höôûng vaø quyeàn Neùt vaên hoaù aån chöùa trong caùc nieàm tin veà caùc löïc cuûa nhöõng phuï nöõ cao tuoåi maø coøn taïo thaønh moät taäp quaùn chaêm soùc sau sinh. Töông töï nhö caùc neàn kieåu chaêm soùc söùc khoeû truyeàn thoáng. Ngaøy nay xu vaên hoaù khaùc, giai ñoaïn sau sinh ñöôïc coi laø moät söï höôùng cuûa caùc baø meï treû, sinh con laàn ñaàu trong caùc kieän soáng coù yù nghóa quan troïng, hoaø hôïp vôùi caùc gia ñình ña theá heä laø khoâng tuaân thuû hoaøn toaøn caùc nghi thöùc vaø phong tuïc ñaëc bieät. Neùt vaên hoaù aûnh lôøi khuyeân veà chaêm soùc sau sinh song hoï "ñaùnh giaù höôûng ñeán toaøn boä vieäc khuyeán khích hay ngaên caûn laïi vaø xem xeùt caùc löïa choïn vaên hoaù döôùi aùnh saùng caùc hoaït ñoäng chaêm soùc ôû giai ñoaïn sau sinh 2,4. Keát cuûa thöïc teá hieän ñaïi 4,7. Beân caïnh ñoù, söï thay ñoåi cuûa quaû cuûa nghieân cöùu naøy cuõng uûng hoä quan ñieåm cho xaõ hoäi Vieät Nam ñang chuyeån daàn töø moâ hình gia raèng nghi thöùc vaên hoaù raát quan troïng trong giai ñình ña theá heä sang gia ñình chæ coù 2 theá heä. Nhöõng ñoaïn sau sinh noùi rieâng vaø trong suoát quaù trình sinh ngöôøi soáng trong gia ñình chæ coù 2 theá heä töï do quyeát con noùi chung. Nieàm tin vaên hoaù cho raèng 100 ngaøy ñònh töï chaêm soùc mình. Hoï khoâng phaûi chòu söï giaùm laø khoaûng thôøi gian caùc baø meï khoâng chæ kieâng cöõ saùt cuûa caùc thaønh vieân khaùc trong gia ñình veà caùc maø coøn tuaân thuû moät soá taäp quaùn truyeàn thoáng nhaát haønh vi cuûa mình. Soáng trong gia ñình chæ coù 2 theá ñònh phoøng traùnh beänh taät cho caû meï vaø con sau naøy. heä coù nghóa laø hoï ñoäc laäp khoûi cha meï choàng. Tuy Haàu nhö moïi taäp quaùn chaêm soùc saûn phuï sau nhieân, söï thay ñoåi nhö vaäy cuõng coù nhöõng maët sinh ñeàu döïa treân thuyeát caân baèng giöõa aâm vaø döông khoâng toát cuûa noù, ví duï: saûn phuï khoâng ñöôïc nghæ (aùp duïng vôùi thöïc phaåm, nghæ ngôi, traùnh gioù). ngôi, thieáu söï hoã trôï, vv trong thôøi kì thai ngheùn Ngöôøi meï tin raèng maùu maát ñi trong quaù trình sinh cuõng nhö khi ñang trong thôøi kyø sau sinh. nôû khieán cho ngöôøi meï maát caân baèng veà aâm (bò Toùm laïi, taäp quaùn chaêm soùc sau sinh vaãn ñang laïnh) vaø caàn coù nhöõng chaêm soùc nhaát ñònh ñeå khoâi phoå bieán trong vaên hoùa Vieät hieän nay vaø ñöôïc baûo phuïc laïi söï caân baèng aâm-döông, giuùp phuïc hoài söùc toàn bôûi nhöõng phuï nöõ trong gia ñình. Nhöõng taäp khoeû vaø taïo söõa. Nieàm tin naøy töông töï nhö caùc quaùn naøy baét reã nhôø caùc yeáu toá vaên hoaù vaø xaõ hoäi. nieàm tin khaùc ôû khu vöïc chaâu AÙ4,6,7. Nieàm tin cuûa ngöôøi daân ñòa phöông, caùc phong tuïc, Khoâng nhö luùc coøn mang thai vaø ñeû khi quan nhöõng ngöôøi phuï nöõ trong gia ñình ñoùng vai troø then heä giöõa saûn phuï vaø caùn boä y teá coøn gaàn guõi, ôû thôøi choát trong vieäc saûn phuï coù tuaân thuû caùc taäp quaùn kyø sau sinh, quan heä naøy haàu nhö khoâng coøn. Sau chaêm soùc sau sinh naøy hay khoâng. Tuy nhieân, thôøi khi sinh con ôû cô sôû y teá, ngöôøi meï trôû veà nhaø vaø gian vaø chi tieát caùc taäp quaùn ñang coù xu höôùng ruùt tuaân theo caùc taäp quaùn chaêm soùc saûn phuï sau sinh ngaén laïi tuyø thuoäc vaøo tình traïng söùc khoeû, kieåu loaïi döôùi söï taùc ñoäng qua laïi cuûa gia ñình vaø coäng ñoàng. gia ñình cuõng nhö caùc yeáu toá vaên hoaù-xaõ hoäi. Whittaker (1997) cuõng nhaän ñònh: "khi sinh con vaø Caùn boä y teá caàn yù thöùc roõ vaên hoaù cuûa khaùch trong thôøi kyø haäu saûn, ngöôøi phuï nöõ vöøa ôû beänh vieän haøng vaø neân caân nhaéc sao cho hôïp lyù giöõa vieäc chaêm vöøa ôû nhaø vaø giai ñoaïn haäu saûn dao ñoäng giöõa hai soùc khaùch haøng mang tính khoa hoïc vaø nieàm tin giai ñoaïn: luùc ñaàu nghe caùn boä y teá höôùng daãn thì truyeàn thoáng cuûa hoï.Caàn giuùp cho phuï nöõ môùi sinh thaáy cuõng phaûi, veà sau khi nghe coäng ñoàng baûo thì vaø caû caùc thaønh vieân trong gia ñình hoï bieát maët lôïi thaáy cuõng coù lyù" 7. cuûa vieäc chaêm soùc sau sinh theo kieåu truyeàn thoáng Keát quaû nghieân cöùu cho thaáy caùc thaønh vieân cuõng nhö coù chieán löôïc thay ñoåi nhöõng taäp quaùn trong gia ñình ñoùng vai troø quan troïng ñoái vôùi söùc tieàm aån nguy cô coù theå ñeå laïi haäu quaû xaáu nhaèm khoeû vaø quyeát ñònh cuûa saûn phuï veà thöïc haønh chaêm loàng gheùp nieàm tin vaø taäp quaùn vaên hoùa vôùi phöông soùc sau sinh. Söï chaêm soùc saûn phuï theo kieåu ñòa phaùp chaêm soùc söùc khoûe hieän ñaïi.. 24 Taïp chí Y teá Coâng coäng, 9.2006, Soá 6 (6)
  6. | TOÅNG QUAN & NGHIEÂN CÖÙU | Taùc giaû: Ths. BS. Leâ Minh Thi - Giaûng vieân Boä moân Söùc month": an exploration of postpartum practices among khoûe sinh saûn, Tröôøng Ñaïi hoïc Y teá Coâng coäng. Ñòa chæ lieân Chinese women. Health care for women international, Vol. laïc: 138 Giaûng Voõ, Ba Ñình, Haø Noäi. Ñieän thoaïi: 04 18 issue 3, May/June 1997, p301-314. 2662331. Email: lmt@hsph.edu.vn. 5. Laderman C.Wives and midwives: Childbirth and nutri- tion in rural Malaysia. 1983. University of California press, Berkeley. Taøi lieäu tham khaûo: 6. Kaewsarn P., Moyle W., Creedy D. 2.2003 Traditional practices among Thai women. Journal of advanced nursing, 1. WHO. 1998. Report from WHO consultation on the needs Vol. 41, issue 4, p358. of women and their newborns during postpartum period. Reported by WHO, Geneva. 7. Whittaker, A.Birthing. 1997 The postpartum and devel- opment: ideology and practice in northeast Thailand. The 2. Helman, C. Culture, health and illness. 2001. 4th edition. Australian National University Press,1997. Butter Worth Heineman published. P.156-169. 8. Chu C. M. 1983 Reproductive health beliefs and practices 3. Ñ.T. Lôïi. 1996. Nhöõng caây thuoác vaø vò thuoác Vieät Nam. of Chinese and Australian women. Taipei: Women's Nhaø xuaát baûn Y hoïc (taùi baûn laàn thöù 5). research program population studies center, National 4. Holroyd E, Katie F. K L., Lam S C, Sin W.H. "Doing a Taiwan university. Taïp chí Y teá Coâng coäng, 9.2006, Soá 6 (6) 25
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2