Kỷ yếu Hội thảo Khoa học: “An ninh Sinh viên trong thời kỳ Chuyển đổi số”
194
THÁI ĐỘ CỦA SINH VIÊN TẠI TP. HỒ CHÍ MINH VỀ
NHỮNG THÔNG TIN XẤU, ĐỘC TRÊN MẠNG XÃ HỘI VÀ
VIỆC ĐỀ XUẤT XÂY DỰNG MÔ HÌNH CÂU LẠC BỘ
“PHỦ XANH THÔNG TIN” TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC
TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
THE ATTITUDES OF STUDENTS IN HO CHI MINH CITY
ABOUT THE BAD, TOXIC CONTENTS ON SOCIAL
NETWORKS AND THE PROPOSAL OF BUILDING AN
“INFORMATION GREENING” CLUB IN UNIVERSITIES IN
HO CHI MINH CITY
Nguyễn Thị Lâm, Trần Phạm Công Tuấn*, Nguyễn Quốc Kiệt
Trường Đại học An ninh nhân dân
*Tác giả liên hệ: tpct.tuan@gmail.com
THÔNG TIN
TÓM TẮT
Từ khóa:
Thông tin xấu độc, mạng
xã hội, sinh viên, câu lạc
bộ “phủ xanh thông tin”
Nghiên cứu được thực hiện nhằm mục đích khảo
sát thái độ của sinh viên tại Thành phố Hồ Chí Minh về
những thông tin xấu, độc trên mạng xã hội. Dữ liệu nghiên
cứu được thu thập thông qua công cụ chính là bảng hỏi
được thiết kế trên Google Form. Nghiên cứu đã tìm ra
được những điểm tích cực cũng như những tồn tại còn hạn
chế trong thái độ của sinh viên tại Thành phố Hồ Chí Minh
về những thông tin xấu, độc trên mạng xã hội. Từ đó đề
xuất xây dựng môn hình Câu lạc bộ “phủ xanh thông tin”
trong các trường đại học, cao đẳng tại Thành phố Hồ Chí
Minh nhằm giải quyết các hạn chế còn tồn tại.
Keywords:
Bad and toxic contents,
social networks, students,
“Information greening”
club
ABSTRACT
This study was conducted to survey the attitudes of
students who are studying at a university or a college in
Ho Chi Minh City about bad and toxic contents on social
networks. Research data was collected through a
questionnaire designed on Google Form. The study has
found both positive and negative sides in the attitudes of
students in Ho Chi Minh city about bad and toxic contents
on social networks. On that basis, the research proposes to
build an “Information Greening” Club in universities or
colleges in Ho Chi Minh city to solve the negative sides.
Kỷ yếu Hội thảo Khoa học: “An ninh Sinh viên trong thời kỳ Chuyển đổi số”
195
1. Giới thiệu:
Trong những năm trở lại đây, Mạng xã hội (MXH) phát triển cực kì mạnh mẽ, ảnh
hưởng sâu sắc đến nhiều mặt trong đời sống kinh tế, xã hội ở hầu hết các quốc gia trên
thế giới, trong đó có Việt Nam. Định nghĩa về MXH, theo PGS. TS. Mai Đức Ngọc:
“Mạng xã hội là một dịch vụ trên mạng Internet, cho phép người dùng tương tác, giao
tiếp, chia sẻ dữ liệu, thông tin, đồng thời cung cấp các dịch vụ cho phép các thành viên
tương tác, phản hồi thông tin qua các tin nhắn, góp ý…” [6, tr. 16]. Hay theo Khoản 22
Điều 3 Nghị định 72/2013/NĐ-CP ngày 15 tháng 7 năm 2013 về quản lý, cung cấp, sử
dụng dịch vụ Internet và thông tin trên mạng nêu rõ về MXH:
“Mạng xã hội (social network) là hệ thống thông tin cung cấp cho cộng đồng
người sử dụng mạng các dịch vụ lưu trữ, cung cấp, sử dụng, tìm kiếm, chia sẻ và trao
đổi thông tin với nhau, bao gồm dịch vụ tạo trang thông tin điện tử cá nhân, diễn đàn
(forum), trò chuyện (chat) trực tuyến, chia sẻ âm thanh, hình ảnh và các hình thức dịch
vụ tương tự khác”. [1]
Tại Việt Nam, các MXH bắt đầu du nhập từ những năm 2000 dưới hình thức các
trang nhật ký điện tử (blog). Theo Báo cáo Tổng quan phát triển kỹ thuật số Việt Nam
2023 do “We are social” công bố đầu năm 2023: Việt Nam có 77.93 triệu người sử dụng
Internet (tương đương 79.1% so với tổng dân số, tăng 5.3 triệu người (tăng 7.3%) so với
năm 2022). Cũng theo báo cáo này, vào tháng 1 năm 2023, Việt Nam có 70 triệu người
dùng MXH và trong đó có 64,4 triệu người dùng từ 18 tuổi trở lên sử dụng MXH (tương
đương với 89% tổng dân số từ 18 tuổi trở lên tại thời điểm đó). Thêm vào đó, 89,8%
tổng số người dùng internet của Việt Nam (không phân biệt độ tuổi) đã sử dụng ít nhất
một nền tảng MXH vào tháng 1 năm 2023. Và 5 nền tảng MXH được sử dụng nhiều
nhất tại Việt Nam gồm: Facebook (91.6%), Zalo (90.1%), TikTok (77.5%), Facebook
Messenger (77%) và Instagram (55.4%).
Số lượng người sử dụng MXH ngày càng đông đảo và tăng lên đặc biệt là thanh
thiếu niên học sinh, sinh viên trong độ tuổi từ 16 đến 24. Có thể thấy, với sự phát triển
nhanh chóng của khoa học công nghệ cùng với đời sống của người dân ngày một tăng
lên, việc tiếp cận với những cái mới từ bên ngoài là điều không mấy khó khăn, đặc biệt
là đối với giới trẻ.
MXH mang đến rất nhiều lợi ích cho các bạn sinh viên. Đây là một nguồn thông
tin khổng lồ, đa dạng để các bạn tiếp cận hỗ trợ học tập cũng như vui chơi giải trí và chia
sẻ thông tin lên đó; một nơi để kết nối bạn bè, người thân, kết bạn ở mọi nơi, v.v. Thế
nhưng, do là một nguồn thông tin khổng lồ, có rất ít sự kiểm soát những thông tin trên đó,
việc tồn tại những thông tin sai lệch, không đúng sự thật hay những thông tin độc hại vẫn
còn là một hạn chế lớn. Việc tiếp cận những thông tin xấu, độc mà không có sự chọn lọc
cẩn thận, xác minh tính đúng đắn sẽ gây ra rất nhiều tiêu cực, đặc biệt đối với các bạn
Kỷ yếu Hội thảo Khoa học: “An ninh Sinh viên trong thời kỳ Chuyển đổi số”
196
sinh viên. Điển hình gần đây, vụ việc tại Trường Quân sự Quân khu 7 vào tháng 01 năm
2023. Cụ thể, tối ngày 11/01/2023, trên MXH lan truyền thông tin trong thời điểm sinh
viên Trường HUFLIT học quân sự tại Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh, Trường
Quân sự Quân khu 7, có hai sinh viên nữ bị xâm hại tình dục dẫn đến tự tử khiến một nữ
sinh tử vong và một nữ sinh bị liệt ngay trong trung tâm này. Đây là thông tin hoàn toàn
sai sự thật, bịa đặt. Thông tin sai sự thật này đã được lan truyền đi rất nhanh qua các hội
nhóm, các trang fanpage trên Facebook, Zalo, v.v gây sự hoang mang, tiêu cực trong dư
luận, đặc biệt là tâm lý của các bạn sinh viên. Qua điều tra, xác minh vụ việc, cơ quan
chức năng đã xác định và đưa ra xử lý các đối tượng có hành vi tuyên truyền, phát tán
thông tin sai sự thật gây hoang mang trong dư luận. Và thực tế còn tồn tại rất nhiều vụ
việc phát tán, tuyên truyền thông tin xấu, độc chưa được xử lý.
Sinh viên là đối tượng rất dễ bị tác động, ảnh hưởng, tin theo những thông tin
xấu, độc trên MXH. Bởi các bạn sử dụng MXH rất thường xuyên, cập nhật thông tin rất
nhạy bén; khi thấy các tin nóng, tin giật gân, vì sợ “lạc hậu” so với mọi người, các bạn
hầu như sẽ tin tưởng mà không cần xác minh, nghi ngờ, và thậm chí còn chia sẻ rất
“nồng nhiệt”. Đứng trước tình hình thực tế đó, cần đánh giá thái độ của các bạn sinh
viên trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) trước những thông tin xấu, độc
trên MXH; đồng thời, đề xuất một số ý kiến, giải pháp nhằm nâng cao nhận thức của
sinh viên. Thế nhưng hiện nay, vấn đề này chưa được nghiên cứu cụ thể. Vì vậy, nhóm
nghiên cứu đã lựa chọn đề tài “Thái độ của sinh viên trên địa bàn Thành phố Hồ Chí
Minh về những thông tin xấu, độc trên mạng xã hội và việc đề xuất xây dựng mô
hình câu lạc bộ “phủ xanh thông tin” trong các trường đại học trên địa bàn Thành
phố Hồ Chí Minh” để thực hiện.
Để tìm hiểu thái độ của sinh viên trên địa bàn TP.HCM trước những thông tin xấu,
độc trên MXH, chúng tôi đã tiến hành phương pháp điều tra bằng bảng hỏi 300 sinh viên
từ các trường đại học tại TP.HCM. Trong bài tham luận bày, chúng tôi sẽ trình bày một số
kết quả về: 1/ Mức độ sử dụng MXH của sinh viên tại TP.HCM, 2/ Thái độ của sinh viên
tại TP.HCM trước những thông tin xấu, độc trên MXH, 3/ Đề xuất xây dựng mô hình Câu
lạc bộ “phủ xanh thông tin” nhằm định hướng thái độ, hạn chế ảnh hưởng của thông tin
xấu, độc đến sinh viên tại TP.HCM.
Kỷ yếu Hội thảo Khoa học: “An ninh Sinh viên trong thời kỳ Chuyển đổi số”
197
2. Cơ sở lý thuyết:
2.1. Thái độ của sinh viên về thông tin xấu, độc
Thái độ
Trong từ điển tiếng Việt, “thái độ” được định nghĩa là: “cách nhìn nhận, hành
động của cá nhân về một hướng nào đó trước một vấn đề, một tình huống cần giải quyết.
Đó là tổng thể những biểu hiện ra bên ngoài của ý nghĩ, tình cảm của cá nhân đối với
con người hay một sự việc nào đó” [4, tr. 894].
Hay theo Tôn Nữ Cẩm Hường (2014) định nghĩa về thái độ là “một bộ phận hợp
thành, một thuộc tính trọn vẹn của ý thức, quy định tính sẵn sàng hành động của con
người đối với đối tượng theo một hướng nhất định, được bộc lộ ra bên ngoài thông qua
hành vi, cử chỉ, nét mặt và lời nói của người đó trong những tình huống, điều kiện cụ
thể”. [10, tr. 21]
Nhìn chung, thái độ có thể được xem là “cách ứng xử của cá nhân đối với các
vấn đề, các tình huống xã hội”.
Thái độ được định nghĩa và hiểu theo nhiều cách khác nhau. Trước hết, thái độ
được xem giống như “một hành động đánh giá đối với một số đối tượng được giới thiệu
hoặc thái độ, được suy luận dựa trên niềm tin hoặc ý kiến của cá nhân về đối tượng đó”.
[2, tr. 9]. Một nhà nghiên cứu khác cho rằng thái độ là “phản ứng của cá nhân đối với
bất cứ điều gì liên quan đến bối cảnh trực tiếp mà ngôn ngữ được dạy” [7, tr. 172-173].
Garrett đưa ra một quan điểm khá tương đồng với Gardner và cho rằng thái độ là “một
định hướng đánh giá đối với một đối tượng xã hội nào đó cho dù đó là ngôn ngữ hay
chính sách mới của chính phủ, v.v.” [3, tr. 20]. Thêm vào đó, ông mô tả thái độ trong
mối tương quan với giá trị, thói quen, quan điểm, niềm tin, khuôn mẫu xã hội và hệ tư
tưởng tương ứng với mục đích để phân biệt chúng.
Thái độ bao gồm 03 yếu tố chính: nhận thức, tình cảm, hành động [5, 3, 2]. Yếu
tố nhận thức là thể hiện niềm tin, suy nghĩ hoặc quan điểm của một người đối với một
đồ vật. Yếu tố tình cảm là cách cá nhân thể hiện tình cảm, cảm xúc về đối tượng dù thích
hay không thích và dẫn đến hành vi của cá nhân đó (được gọi là khía cạnh thứ ba của
thái độ) trong một tình huống học tập nhất định.
Qua nghiên cứu và xem xét, nhóm nghiên cứu nhận thấy thái độ phải có sự kết hợp
biện chứng giữa nhận thức, tình cảm và hành vi; phải hiểu biết về đối tượng, phải có tình
cảm, cảm xúc với đối tượng thì bản thân mới có thể hình thành thái độ, hành vi phù hợp đối
với đối tượng. Vì vậy, nhóm nghiên cứu lựa chọn quan điểm ba thành phần thống nhất làm
cơ sở cho việc nghiên cứu.
Thông tin xấu, độc
Theo Điều 2 Luật Tiếp cận thông tin 2016, thông tin được định nghĩa là: “tin, dữ
liệu được chứa đựng trong văn bản, hồ sơ, tài liệu có sẵn, tồn tại dưới dạng bản viết, bản
Kỷ yếu Hội thảo Khoa học: “An ninh Sinh viên trong thời kỳ Chuyển đổi số”
198
in, bản điện tử, tranh, ảnh, bản vẽ, băng, đĩa, bản ghi hình, ghi âm hoặc các dạng khác
do cơ quan nhà nước tạo ra” [9].
Theo Từ điển Tiếng Việt, xấu mang nhiều nét nghĩa khác nhau bao gồm:
“1 Có hình thức, vẻ ngoài khó coi, gây cảm giác khó chịu, làm cho không muốn
nhìn ngắm; trái với đẹp. … 2 Có giá trị, phẩm chất kém, đáng chê; trái với tốt.
… 3 Thuộc loại có thể gây hại, mang lại điều không hay, đáng phàn nàn; trái với
tốt. … 4 Trái với đạo đức, đáng chê trách; trái với tốt. … 5 Có giá trị đạo đức,
tinh thần kém, đáng khinh, đáng xấu hổ. …”. [4, tr. 1451]
Tương tự như vậy, độc được hiểu là: “1 Có tác dụng làm hại sức khỏe hoặc làm cho
chết. … 2 Hiểm ác, làm hại người. … 3 (Lời nói) có thể mang lại tai họa, sự chết chóc, theo mê
tín. …” [4, tr. 423].
Vậy thông tin xấu, độc trong nghiên cứu này được hiểu là những thông tin chứa nội
dung độc hại, có thể gây ảnh hưởng xấu đến nhận thức, tinh thần thậm chí là sức khỏe của
con người. Thông tin xấu, độc phát tán trên MXH về nội dung và bản chất, là những thông
tin bịa đặt, bóp méo sự thật, xuyên tạc vấn đề, “đổi trắng, thay đen”, lẫn lộn đúng sai, thật
giả hoặc có một phần sự thật nhưng được đưa tin với dụng ý xấu, phân tích và định hướng
dư luận bằng luận điệu thù địch.
2.2. Ảnh hưởng tiêu cực của những thông tin xấu, độc trên mạng xã hội đối
với sinh viên trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh
Thông tin xấu, độc trên mạng xã hội khiến sinh viên hiểu sai về các chủ trương,
đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước, gây mất niềm tin vào Đảng,
Nhà nước, chính quyền.
Thực tế cho thấy sinh viên là lực lượng rất nhạy cảm, thường rất dễ bị lôi kéo và
kích động. Vì thế, các thế lực thù địch, phản động trong và ngoài nước luôn xem sinh viên
là đối tượng đặc biệt để thực hiện các âm mưu “diễn biến hòa bình”. Chúng lợi dụng sự
phát triển của công nghệ thông tin, Internet để phát tán tài liệu có nội dung phản động,
thông tin xấu, độc, ấn phẩm văn hóa đồi trụy để dần dần “chuyển hóa” giới trẻ, nhằm tạo
ra một thế hệ trẻ sống theo chủ nghĩa thực dụng, vụ lợi, vị kỷ, sẵn sàng xét đoán quá khứ
và vai trò lãnh đạo của Đảng, Nhà nước ta. Những thông tin xấu, độc nếu không kịp thời
ngăn chặn sẽ tác động tiêu cực đến tư tưởng, gieo rắc sự hoài nghi, làm giảm sút lòng tin
của thế hệ trẻ đối với Đảng, Nhà nước.
Thông tin xấu, độc làm ảnh hưởng đến tinh thần, đời sống, thậm chí là sức khỏe của
sinh viên.
Một bộ phận người sử dụng MXH ở Việt Nam thường có xu hướng quan tâm,
thích (like) hoặc chia sẻ (share) thông tin giật gân, tiêu cực, trái chiều hơn thông tin tích
cực. Nhiều người cho rằng MXH là ảo, không phải chịu trách nhiệm về những phát
ngôn, hành xử của mình. Tâm lý đó cộng hưởng với các công cụ được tạo ra để thu hút