Thân phận con người qua Khóa hư lục của Trần Thái Tông: Đề tài nghiên cứu chi tiết

ƯỜ

Ạ Ọ

Ọ NG Đ I H C KHOA H C XÃ H I & NHÂN VĂN

Ộ ữ

ọ Khoa Văn h c và Ngôn ng

Ề

Đ BÀI:

ƯỜ

I QUA KHÓA H

Ư

Ậ THÂN PH N CON NG Ầ Ụ Ủ L C C A TR N THÁI TÔNG

ả

ễ

Gi ng viên: PGS.TS Nguy n Công Lý Niên khóa: 2014 2015

ộ

ầ

ư ầ Ph n m t: Tr n Thái Tông và Khóa h l cụ

ầ Tr n Thái Tông (1218 – 1277)

ậ

ừ ọ ầ ườ ứ ặ

ả ổ ầ ị ng (nay là thu c Nam Đ nh). H tr n ban đ u làm ề ầ ầ ươ ng T c M c, ph Thiên Tr ề ứ ủ ộ ế ự ở ầ ầ ủ ờ ầ Tr n Thái Tông tên th t là Tr n C nh, con th c a Thái T Tr n Th a, quê h ngh đánh cá, sau nh có công mà d n có th l c trong tri u đình nhà Lý. Tr n

ớ ổ ượ ề ậ ồ c Lý Chiêu Hoàng nh n làm ch ng và truy n ngôi cho,

ệ ả C nh m i có tám tu i đ ấ l y hi u là Thái Tông.

ổ ờ ổ ườ

ồ ạ ẹ ậ ế ế t. L i nghĩ v ân nghĩa m cha sinh thành d

ổ

ấ ợ ả ể ạ

ừ ọ

ử ầ ẫ ậ , cũng là vì mong đáp n nghĩa m cha. Ngày m ng sinh t

ỏ

ử ầ ề ệ ộ ố ế ả ộ ồ ả ắ i cho Ngài m t b x t c. Ngài ố ớ ướ i n c vào ch n núi r ng h c tu ồ ơ ẹ ạ ố năm 1236, vua Thái Tông b ngai vàng, tr n lên núi Yên T , c u đ o i thích khác v vi c vua

ạ Năm m i sáu tu i, Thái h u qua đ i, vài năm sau, Thái T Hoàng đ cũng băng ụ ưỡ ề ng d c hà, Ngài đau bu n khôn xi ư ụ ượ ề ẹ càng th y th n vì ch a có bu i đáp đ n. V , khi Thái Tông Ngài còn bé đ c ph ổ ơ thân tr gánh giang s n, nay Thái T ra đi đ l ế ự t t a vào đâu nên nghĩ t hoang mang không bi ẽ Ph t pháp, h u ng m l ư ba tháng t ề ư Thi n s Trúc Lâm (ngoài ra, cũng còn m t s thuy t gi ỏ b ngai vàng tìm đ o).

ầ ề ỉ

ủ ộ ơ ể ộ

ạ ấ i nói: “Phàm làm đ ng nhân quân, thì

ế ằ ế ả ấ ễ ề ư ạ ạ

ệ ạ ề ệ ạ ượ ề ố

ề ố ủ ạ ể ệ ạ ừ ứ ộ ờ i ngay mà Hôm sau, Tr n Th Đ đem các quan lên núi cung th nh vua v , tìm l ấ ế ả ắ thuy t, r ng giang s n đâu d mà có, x t c không th m t phút thi u vua, nh t quy t đón Ngài v cung. Thi n s Trúc Lâm l ủ ố ủ ph i l y ý mu n c a thiên h làm ý mu n c a mình, và tâm thiên h làm tâm c a ự mình. Nay thiên h mu n đón b h v , b h không v sao đ c? Tuy nhiên s nghiên c u n i đi n xin b h đ ng phút nào quên.”

ề ạ ở

ộ ị ngôi Ngài là m t v vua nhân ữ i ngôi báo. Khi ố ố

ậ ồ ạ ậ ễ ưỡ i tr ng h c kính Ph t, làm cho dân qu c thái dân an. Nh ng lúc qu c h c hành Nho Ph t, r i tham gia bàn lu n kinh

đ c đ , l ơ ậ ậ ự ế ng v cung lên l Thái Tông mi n c ậ ọ ừ ứ ộ ạ ọ t ờ ọ ự ả i dành thì gi s th nh th i Ngài l ứ ủ ạ t ng nhà Ph t, ki n th c c a Ngài th t s uyên thâm.

ặ ớ

ậ ữ c ta, vua cùng ra tr n v i ươ ấ ỏ ậ ng. Đ t

ướ ạ

ượ ẻ ừ ng ngôi cho con năm 1258 lên c, v a không quên nghiên c u

ả ứ ề c nhà thì Ngài v Vĩ Lâm (Hoa

ậ ư ậ ế ề ượ ướ c n Năm 1257 khi gi c Nguyên Mông tràn vào xăm l ặ ổ ế quân sĩ, l p nên nh ng chi n công oai hùng, đu i gi c ra kh i biên c ườ ầ ặ n c hòa bình s ch bóng gi c, Tr n Thái Tông nh ệ ướ ng hoàng vùa giúp vua tr coi vi c n làm Thái th ượ ướ c n Ph t pháp chó đ n khi Thánh Tông đ m đ L ) l p am tu thi n.

ứ ử ế ệ ả ọ

II.

Khóa h l cư ụ

ươ ổ Năm Đinh S u niên hi u B o Phù th năm, Thái Thông Hoàng đ bang hà, th sáu m i tu i.

ượ ế ệ ệ ậ ộ t Nam, đ c k t

ủ ủ ẩ ộ “Khóa h l c” ậ ạ ừ ữ i t t p l ư ụ là m t tuy t tác c a n n Văn h c Ph t giáo Vi ủ ề ọ ệ ế ầ nh ng tác ph m c a vua Tr n Thái Tông. Đây là k t tinh c a m t trí tu

ề ượ ộ ở c lĩnh h i b i nhi u thi n s cao đ o, l

ầ ệ t, đã đ ố ủ i thêm s chiêm nghi m ề ạ ớ ố ệ ằ ế ế i vi

ậ ữ ả s uyên bác c a tác gi

ố ự ứ ỉ ụ ồ

ữ ứ ẩ ộ trình bày nh ng ờ th c t nh mình và đ ng th i có tính ế t lí, hình th c tu

ẩ ủ ạ ạ ề ự ạ ễ ư ự ậ ấ ấ ạ ề ư ự siêu vi ẫ ượ t nên. V i l t bi n ng u, b ng c vi sáng su t c a vua Tr n Thái Tông mà đ ể ử ụ ề ữ ch Hán, trong đó tác ph m đã s d ng nhi u đi n tích Trung Hoa và kinh Ph t, đã ả ề ộ ỏ ự ứ . V n i dung cu n sách tác gi ch ng t ằ ủ ư ưở t t ng c a kinh Đ i t ng, nh m m c đích t ụ giáo d c dân chúng v s giác ng , tác ph m trình bày nh ng tri ế ứ ơ ả ậ t p h t s c c b n đ o Ph t, nghe thì th y d nh ng th c hành thì r t khó.

ạ ấ ề ễ ự ề Vi

ậ ữ ư ự

ớ ữ ư ứ ề

ế ủ ờ

ế ủ ư ẹ ệ ố ể do không k t vào khái ni m và

ợ ạ

ế ổ ộ ủ ế ự ầ

t ệ ượ V ý nghĩa t a đ , Hòa th ng Thích Nh t H nh (hay Nguy n Lang) trong ế ử ậ vi Nam Ph t giáo s lu n t: “Ch Khóa (trong Khóa h ) có nghĩa là s hành trì ố ấ ộ ọ ậ h c t p. Ch H có nghĩa là v i thái đ không c ch p vào hình th c giáo đi u. ọ ề ự ậ ự Nhu y u c a Khóa là s siêng năng th c t p Thi n h c, không đ cho th i gian ộ ấ ự lu ng qua. Nhu y u c a H là thái đ phá ch p t ự ễ ứ ầ i thành tinh th n th c ti n và khai phóng c a hình th c. Hai nhu y u t ng h p l ộ ạ ế ự ễ ậ ạ đ o Ph t: Th c ti n m t cách tinh ti n đ o lí giác ng trong tinh th n phá ch p t do và vô ni m”.ệ

ả ả ừ ể ị

ự ề ả ườ ậ ậ ư ụ ng Thích Thanh T đ làm bài “Khóa h l c”. ủ Sau đây xin d a trên b n d ch gi ng c a Hòa th ứ lu n này, v c m h ng thân ph n con ng ượ i trong

ả

ứ

ậ

ầ ườ

ề ư ụ

ủ

ầ

i trong “Khóa h l c” c a Tr n Thái

Ph n hai: C m h ng v thân ph n con ng Tông

ớ

ồ ủ

ệ

ế

Năm gi

i và nghi p báo luân h i c a ki p ng

ườ i

1. Gi

ớ ữ ượ ộ ọ Năm gi ắ i đó là: Sát, Tr m, S c, V ng Ng , R u.

ớ i Sát

ầ ườ ự

ỗ ư

ấ ả ề ư ừ ố

ế ụ ẫ ỉ ợ ấ ả t c các loài đ u có b n ch t chung là tham s ng s t loài súc sinh thì chúng kêu la gi y gi a, nh ng do chúng

ủ ế ặ ư t không

ươ ế i đ u thai tr thành chính loài súc sanh i l

ế

ế ườ i gi ể ượ ỗ c n i đau đó c a chúng nên m c nhiên chém gi ườ ạ ầ ệ ỗ ế ứ ư ế ế ạ ẫ t đ i đ i ki p ki p không thôi. R i c ng i gi t gi

ở ừ t, n m n i đau mà mình t ng gây ra, c nh th , ồ ả ườ t h i l n ẩ

ố ứ c l t

ạ ạ ớ ẩ ng báo nh m t vòng lu n qu n. Ngài trích sách ng ẻ ư ộ ậ bi, không ph m sát gi ể ấ ượ ẽ ươ i sát h i chúng sanh. K

ữ ố ằ ng sinh không gi ng nhau nh ng t Tr n Thái Tông cho r ng tuy các loài có đ ệ tánh m i loài là nh nhau, ch do nghi p báo khác nhau mà thác sinh vào t ng loài khác nhau. Trong đó, t ch t, khi con ng ta không hi u đ ồ ng xót. R i nghi p báo đ n, ng th ế ề ế mà ti n ki p mình chém gi ế ờ ờ ế ế chém chém gi ậ ươ nhau, oán h n nhau, oan oan t ạ ứ Nho: “Thi ân b đ c”, Đ o đ c kinh: “Ái v t háo sanh” đ th y đ ừ ủ ồ ữ ạ đ ng c a tam giáo là gi h nh t ớ ả i đó. tu hành ph i gi nghiêm gi

ư ị ờ ườ ơ ạ ề ớ ơ Nhà th B ch C D đ i Đ ng có bài th nói v gi i này:

ạ ớ ạ ầ “Đ o l n qu n sanh tính m ng tôn

ộ ươ ị M t bên x ộ ng th t m t bên bì

ớ ế ỏ Xin anh ch gi t nàng chim nh

ổ ẹ ề Trong t chim non ngóng m v .”

ế ố ố ớ

ế ườ ẹ ẻ t chim non thì chim m đau đ n mà kêu r i rít tìm con, hu ng là gi ệ ế ế ỏ ỉ i có bi ộ t m t con t bao nhiêu k thân thích. Khi sát sinh ta ch nghĩ đ n vi c th a mãn

ấ ớ ằ ỗ

ờ ờ ề ố ươ ớ ộ ộ Gi ng cái lòng oán nh t th i mà đâu nghĩ t ậ ồ ạ v t t n t ằ i trên cõi đ i đ u n m trong m t m i t ằ i cái tình thâm sâu đ ng sau đó, r ng m i ư ng quan bao la r ng l n nh

ỗ ấ ữ ộ ậ ấ ắ i g n k t v i nhau, m t đi m t v t là m t đi m t m c

ắ ướ ắ ẽ ở

ộ ộ t cùng ậ c lòng oán h n, thân

ố ớ ậ

ế ớ i, còn gì là ch c ch . B i do đâu? Do oán mà vô minh, cái vô minh t c, nó kéo dài có khi c đ i c ki p. Tr ớ ậ ướ ả ờ ả ế ng bao. Do đó, gi ả ỏ ườ ầ ớ ầ c đ t lên t m quan tr ng hàng đ u, ph i b sát tr ướ i sát đ i v i nhà Ph t c tiên thì m i h u mong

ệ ố ớ ộ m t chu i nh ng m c l ướ ặ l ượ không ai ngăn đ ườ ậ i th t mong manh d ph n con ng ọ ầ ượ ặ đ ự i khác. th c hi n t ữ t nh ng gi

ớ ỏ i gi

ả i sát, ta ch ng nh ng ph i lìa b sát sinh mà còn ph i th ề ư ữ ẳ ể ạ ứ ả ươ ờ ườ ở ng xuyên Trung ng

ề ệ ệ ắ ớ Nh c t ự th c hành phóng sanh đ t o đ c. Thi n s Chí Công đ i nhà L ố Qu c có bài k nói v vi c phóng sanh:

ợ ờ “Phóng sanh h p lòng tr i

ậ ậ ế Phóng sanh thu n Ph t ch

Phóng sanh Quán Âm từ

ề ạ ổ Phóng sanh Ph Hi n h nh

ổ Phóng sanh không bu n khồ

ệ ạ Phóng sanh ít b nh ho n

Phóng sanh con cháu đông

ạ ộ Phóng sanh quan l c th nh

ễ Phóng sanh mi n tam tai

ử Phóng sanh c a nhà khánh

Sát sanh và phóng sanh

ư ươ ả Nhân qu sáng nh g ng.”

ẽ

phóng sinh và cái nghi p báo t ậ ố ừ t t ự ể ậ ạ ự ế ượ ưở i. Th c hành c h ng phúc

ệ Đó là l phóng sinh mang l ả phóng sanh đâu khó, v y nên ph i tích c c làm đ h u ki p đ nghi p.ệ

bi vô l ng.

ượ ế ộ ỷ vi ừ đây, này C sĩ, T kheo an trú, bi n mãn m t ph ậ Kinh A Na Lu t – Trung ớ ng v i tâm

ứ ứ

ng th hai, cũng v y ph ướ ế ớ ế

ư ươ ậ , cũng v y ph ư ậ . Nh v y, cùng kh p th gi ắ ắ ớ i, v y an trú bi n mãn v i tâm câu h u v i

ậ i, trên, d ế ớ ữ ớ ạ ở ộ M r ng ra, không sát, phóng sanh là cái t ế Ở ộ b kinh t: “ ữ ớ ừ câu h u v i t ứ ư ng th t ph ứ ng x , cùng kh p vô biên gi ph ậ ả ừ t ươ ậ ươ ng th ba, cũng v y ả ề ươ i, b ngang, h t th y ữ ớ ươ ớ ị ấ ớ , qu ng đ i, vô biên, không h n, không sân. ...v i tâm câu h u v i bi, ...v i

ớ ộ ữ ớ ỷ ng v i tâm câu h u v i x , ...

ậ ươ ư ậ ượ ọ ữ ớ ả c g i là vô

ả ậ ạ ng tâm gi ch , không coi con

ạ ủ ạ ườ ậ

ừ ớ ụ i nh là trung tâm c a v n v t vũ tr mà xem v n v t chúng sinh bình và bi, cái t ạ , bi

ấ ả ề

ọ ế tâm câu h u v i h , ... an trú, bi n mãn, m t ph ư ả qu ng đ i, vô biên, không h n, không sân. Nh v y, này C sĩ, đ ở ổ ượ i thoát”. Đ o Ph t khác v i các tôn giáo khác l ậ ư ng ổ ế ả ở ề ừ ạ ư ẳ đây quán ph h t c đ ng nh nhau. Đo n văn trên nói v t ệ ệ ẩ th y chúng sinh, t t c đ u có sinh m nh riêng và sinh m nh nào cũng đáng quí, đáng trân tr ng.

ệ ệ ế c

ề ố ớ ạ Ph t d y, n u xa lìa sát sinh thì li n đ ề ượ ự

ừ ộ ệ ở ng không b nh t ứ ẳ ậ ượ ườ ng đ

ườ

ườ ể ườ ệ ộ ợ ậ ườ ậ ố ớ ớ ng kh i tâm T r ng l n đ i v i chúng sinh; d t h n t p khí gi n ố ậ ạ c loài phi t; m ng s ng lâu dài; th ứ ề ệ ừ ủ ộ ng không có m ng ác, ng hay th c đ u yên vui; di ề ườ ự ả ỏ ng ác; khi ch t đ i t a; không s hãi v đ t tr thù ế ượ c gi

ậ ạ Trong kinh Th p thi n nghi p đ o ự thành t u m i pháp xa lìa phi n não: Đ i v i các chúng sinh ban cho s không ợ s hãi; th ữ d ; hân th th ả nhân b o v ; th oán trói bu c, các thù oán t sinh lên cõi tr i.ờ

ớ 2. Gi ộ i Tr m

ệ ư ườ ủ ẻ ể i

ử ượ ườ ầ ườ

ở c giúp đ cho ng ủ ứ

ệ ơ

ộ ộ ng c

ng Th ệ ố ấ ờ

ạ “Thu cố ộ ươ ắ ế Ngài còn nh c đ n S n D ng (m t ư ộ ẫ ộ ng (m t tên tr m tr n trên c t kèo) nh m t d n ố “Ngh ch tr i trái đ t, d i pháp khinh hình. Khi ế ả ả ị Cho nên ph i bi

ị ế ị ượ ỉ

ỏ

ữ t gi ộ c yên khi s ng và c khi ch t. Dù ch là m t ng, ch nhân không ệ ả ườ ướ ờ ồ ươ ạ

ế ủ ộ i tr i l ng l ng, làm thi n ả ố ng hoa ngoài đ ớ “L i. ắ ẻ ậ ả

ộ ầ Đ u tiên Tr n Thái Tông đ a ra so sánh vi c làm c a k ti u nhân và ng ẻ ể ử luôn mong đ i khác, k ti u nhân i quân t . Ng quân t ợ ỉ ế thì lúc nào cũng ch bi t làm l i cho mình mà làm đ th chuy n hèn h : ụ ườ ầ ng, khoét vách…” chó, đào h m, đ c t ướ ượ ươ ướ p), và L t ữ ứ ch ng. Đó là nh ng vi c làm ậ ừ ố s ng thì pháp lu t tr ng tr , lúc ch t b Minh ty kh o tra”. ể mình không tham lam, đ mong đ ỏ ợ ư ọ ậ v t nh bé nh c ng c s lông hay h ế ộ cho phép mà ta đ ng đ n cũng đã là ph m gi ắ ậ thì thoát, làm ác thì mang”, k làm b y ch c ch n ph i nh n lãnh qu báo ể không th nào thoát t i.

ủ ả ủ .

ậ ế ứ ị vi

ị ấ

ư ủ

ộ ả ườ ự ự ữ ế ư X a có câu “v t phi nghĩa b t th ”, không ph i c a mình thì không nên gi ộ ậ đ t p kinh t: “ta thà gi ố ượ đ ngã mà chi ph i hành đ ng. Nh so sánh không bi ữ L cụ ấ ạ ế ữ ạ đ o ch u nghèo hèn mà ch t ch không ch u vô đ o ơ ả ỉ ế ộ c giàu sang mà s ng”. Tr m c p ch x p sau sát sinh, do lòng tham n i b n ở trên c a vua Thái Tông, k ti u nhân tung t ố ữ mình, th cho tà tâm t ẻ ể ử thì gi tác, còn ng i quân t t gi

ế ứ ị ợ

ể ố ề ầ ộ ợ ố i s ng, l ư ưở t ộ i m t lúc ố ng c t yêu

ậ mình, thà ch t ngay ch không ch u làm đi u tà gian đ làm l mà ô danh theo bám ngàn năm. Đó m t ph n cũng là gi ng cái t ủ ạ c a đ o Ph t.

ấ ừ ộ ồ

ấ ả ệ ặ ị ữ ệ ấ

ể ữ ượ đ ệ ệ ẽ ế ả ặ ồ ộ ẻ ộ T tr m c p có th sinh ra sát sinh. K tr m khi đã cu ng điên lên vì lòng tham thì không còn gi gi c bình tĩnh n a, ho c b phát hi n mà b t ch p c vi c i nghi p nên qu báo s càng n ng. i nghi p ch ng t ườ ộ i, t t ng

ố

ầ ề ế ậ ằ ắ ộ ấ ế

v t ch t đ n tinh th n. Có ng ậ ố ủ ả ẫ

ố ệ ụ ườ ố ộ ố

ự ố ế ơ ữ

ố ộ ố

ườ ầ ố ố i c n. B y là phòng thí – b

ớ ở ộ Không tr m c p, không tham lam m r ng ra còn đi li n v i thi ân b thí. B thí ấ ườ ỏ ừ ậ t i h i Ph t r ng, n u không có c a c i thì l y ể gì mà b thí, Ph t đáp: “Cho dù con hoàn toàn không có cái gì, con v n có th ề i. Hai là ngôn thí th c hi n b thí 7 đi u sau đây: m t là nhan thí – b thí n c ố ờ i hay. Ba là tâm thí – b thí tâm hòa ái, lòng bi t n. B n là – b thí ái ng , nói l ề ừ ắ ẳ . Năm là thân thí – b thí hành đ ng nhãn thí – b thí ánh m t nhìn th ng hi n t ố ả ỗ ườ ọ nhân ái. Sáu là t a thí – b thí nh ng ch cho ng thí lòng bao dung."

ệ ượ ộ

ệ ồ

ươ

ế ắ ở ế ợ ủ ả ạ ợ ổ

ậ ậ ườ ế ứ ế ế ố

ế ượ ờ ạ Ph t d y, n u xa lìa tr m c p thì đ ậ ạ ế Trong kinh Th p thi n nghi p đ o ướ ử ả ặ ầ pháp đáng tin c y: tài s n d n đ y, vua, gi c, n ườ ừ ạ ươ ề ng m n; không ai l a g t; m i ph i th ho i; nhi u ng ố ạ t lan kh p; lo s t n h i; ti ng t ắ ẹ ỏ ố s ng, s c đ p, s c kh e yên vui, đ y đ bi n tài kh ng khi m khuy t; th ố mang tâm b thí; khi ch t đ ắ ườ c m i ể ủ ư c, l a, con h , không th h y ẳ ng tán than; ch ng ạ trong chúng không khi p s ; c a c i, m ng ầ ủ ệ ườ ng c sinh lên cõi tr i.

3. Gi ớ ắ i S c

ặ ằ ể

ắ ư ầ ể

ả ẳ

ắ ẹ ượ ư ọ , s c đ p không

ạ ề ươ ắ ẹ ố ụ ươ ng

ả ắ i đ u ph i l ng nghe” ng vô chùng nh th . Nó còn làm cho c t nh c t ạ ạ ư ế , làm trái l ng đ o lí, gây

i luân th ư

ế ươ ế ạ ệ t tôi trung, làm bao

ạ ả

ự

ườ ủ ỹ ế ề ẫ ứ ộ Tr n Thái Tông cho r ng s c đ p là m t th mê ho c nguy hi m mà khó ai có ế ỏ “L ng ong tóc m t hay khi n tâm tánh say mê; s c én mày ngài th qua kh i: ứ ắ ế ồ làm cho h n phiêu phách l c. Đ a m t li c ch ng ph i dao mài mà ai không đ t ườ ề ưỡ ố ự ộ ru t. L i u n t a sáo di u, m i ng vóc không hình mà sát th ườ ơ ụ ử tàn quên nghĩa “thân s ”, quên tình ph t ụ ệ ậ ướ t vong, nh chuy n Tr chi n tranh hay làm n c nhà sa sút,, th m chí di ề ươ ỷ ạ ắ ng, gi V ng (Nhà Ân) vì Đ c K mà b i ho i tri u c ặ ể ớ ỏ ố ệ ườ ệ i gi c đ nhiêu chuy n trái đ o th ng, hay chuy n đ t phong h a đài c nh gi ả ị ề ế ư ầ ừ l a các ch h u, mua ti ng c i c a nàng Bao T (Tây Chu), sau đó c 2 đ u b ỏ ọ ổ ị thay tri u đ i v , đó là cái h a do m nhân gây ra. Ng m cho kĩ, n u b đi áo

ử ấ ươ ư ộ ộ ố ng thì r t cu c ai cũng nh ai, cũng m t

ị ươ ầ qu n, chùi đi son ph n, r a đi mùi h túi th t x ng máu, có gì khác đâu?

Kinh chánh pháp ni m xệ ứ có vi t:ế

ử ế ị ố “Nam t ổ th gian b th ng kh ,

ề ụ ữ ở ơ Ð u do b i n i ph n ,

ế ậ Không lu n thi u niên hay trung niên,

ẳ Không ai ch ng do nguyên nhân này.

ữ ế ạ N nhân phá ho i th gian,

ệ ế ệ Làm cho thi n pháp tiêu di t h t.

ượ ớ ấ ở ớ ề Tri n ph c l n nh t thiên gi i.

ữ ắ ơ Không có gì h n là n s c,

ư ữ ộ N nhân trói c t hàng ch Thiên,

ẫ ắ ạ D n d t đi vào tam ác đ o”

ồ ng c a n s c. T s c l

ừ ắ ạ ẹ ữ ộ ị ườ ẩ ng ph m t

ạ ượ i: th ẩ ườ ủ ộ ớ

ả ơ ứ

ộ ộ ệ ậ ị Đó là cái nguy h i vô l ộ ẩ ba ph m t – em), trung ph m t ẩ ph m t ẩ ph m t ủ ữ ắ i sinh ra tà dâm. Tà dâm g m i (hành dâm gi a m con, ch em, cha – con, anh ạ ả ợ ồ i không ph i v /ch ng c a mình), h i (hành dâm v i ng ả ư ớ ợ ồ i (hành dâm v i v /ch ng nh ng không ph i n i, ph i lúc). Căn c vào i mà lu n ch u nghi p báo khác nhau.

ồ ạ B tát t ng kinh vi t: ế

ụ ầ “Trong khi g n ái d c,

ộ ạ Không t ẳ i ác nào ch ng t o tác.

ủ ụ ế ọ ả Ð n khi th qu báo c a ái d c,

ẳ ố ổ ọ Không th ng kh nào ch ng lãnh th ”

ộ ệ ư ệ i sinh ra các t

ỉ ể

ọ ầ ở ư ấ ế ng ch t nh núi. Đó là cái h a to l n. Cái h a g n

ươ ữ ể

ọ c m t là nh ng k tà dâm, đ chi m đo t đ ệ ế ồ ạ ẻ ự ắ ặ ể ậ ớ ngay ả ế ạ ượ ẻ c k khác có khi ph i gi t ị ố ủ cáo, th t

ừ ắ ụ ạ ể i nghi p khác nh là sát sinh. Bao nhiêu chuy n k T s c d c l ụ ữ ộ ề ữ v nh ng cu c chi n tranh phi nghĩa mà nguyên nhân ch đ tranh giành ph n , ố cu i cùng thì x ướ tr ế ch t, ho c sau khi th c hi n hành vi đ i b i thì th tiêu đ không b t ẳ ch ng đáng.

ệ ệ ạ ạ

ế ứ ẳ ự ạ ạ ộ ợ ạ ố ế i trí khen ng i: căn đi u hòa; d t h n s lo n đ ng; th

ậ ườ c ng ợ ượ ợ ể ị ạ ậ ạ Cho nên, trong Th p thi n nghi p đ o, Ph t d y, n u xa lìa h nh tà thì đ t b n ề lo i pháp đ gian khen ng i; v không th b xâm ph m.

ớ ọ 4. Gi i V ng Ng ữ

ố ệ ử ọ

ớ ả ệ ệ ừ ầ mi ng mà t

ộ i, h a cũng t ấ

ộ ệ

ừ

ướ ể

ẳ ắ ỗ ườ ng m c l ỉ ằ ệ ố ư ậ ậ ỉ

ắ ố ữ ứ ấ

ứ ổ ậ

ế ả ờ

ẻ ặ ề ế ị ệ ặ ị

ắ ớ ệ ở ầ “Tâm là g c thi n ác, mi ng là c a h a phúc” . Phúc Tr n Thái Tông m đ u: ế ọ ừ t kiêng mi ng mà ra cho nên khi nói năng ph i bi t ả ườ ở : “Không nói đây hay kia d , ch ng bàn mình ph i ng i dè. Có m t câu r t hay ậ ộ ả sai”. Trong m t cu c nói chuy n hay bàn lu n, ta th i là hay ph n ư ườ ủ ề i khác nói khi không v a ý, nh ng đó cũng ch là cách nhìn c a ta, bác đi u ng ứ ộ ủ d i góc đ c a ta, nên cũng không có căn c nào đ nói r ng ta đúng (hoàn ả ế toàn), và n u ta có đúng th t mà dùng cách ph n bác tuy t đ i nh v y ch làm ườ ả ề i kia ra s c bào ch a mà thôi, v n đ càng r c r i thêm, cho nên ph i cho ng ươ ộ ờ ế ừ ố ườ i nói còn có s c t n th t n, khiêm nh ng ghê ng mà nh n xét. M t l t t bi ớ ả ồ ệ ơ ậ ữ ườ ế h n. Vì i t i khác nghe theo còn gây nên nh ng h u qu t g m, khi n cho ng ẻ ị ườ ị ả ế ẻ ọ “Đ i này b ng i khinh r , th k v ng ngôn sau khi ch t đi s ph i ch u c nh ưỡ sau khi ch t b nghi p kéo lôi. Ho c k m s t kéo l i cam ch u chua cay. Ho c ệ ướ ồ c đ ng sôi rót vào mi ng lòng ôm đau đ n.” n

ậ ữ ờ ọ ư ướ ử c r a chân v y, còn ng

ả ệ ướ

ượ ể ườ

ế

ế ộ ỗ ỳ ế ườ ườ ừ ằ ớ

t Bàn. Quán bi ả ế

ọ ọ ị ữ ạ

ướ ế c h t là h i ng ả ữ ệ

ườ ậ ớ

ườ ưở ữ ẳ

ẳ ữ ậ ạ ườ ọ i v ng ng cũng nh n Ph t d y, l i v ng ng cũng ượ ỏ ứ ư ậ ử ơ ữ ẩ ọ c. Nghĩa là, v ng ng b n d , nên nh ch u r a chân, b ch không dùng đ ộ có vi ế ự ữ ướ ạ ậ ườ ọ lìa nên tránh. Trong Lu n đ i trí đ c tiên là t i v ng ng tr t: “Ng ư ự ư ườ ớ ố ạ ồ ố ạ ư ự i. Cho th c là h , cho h là th c. H d i g t mình, r i sau m i d i g t ng ọ ự ư th c điên đ o thì không th nào lãnh th thi n pháp, nh cái bình úp, n c ọ ả ế ổ ẹ ữ không ch y vào đ c. Ng i nói v ng ng tâm không bi t h th n, đóng bít con ử ồ ế đ ng nhân thiên và c a ngõ đi đ n Ni i l i này r i, th nên t t ậ ữ ứ ỳ đ ng nói v ng ng ”. Ð c Ph t cũng th kheo r ng: “T kheo ng b o v i các t ả ụ ườ Ha Ða đ a đ a ng c không ph i do tuyên thuy t chánh pháp, mà do th ng nói ườ ạ ủ ọ ọ i, làm cho v ng ng ”. Đó chính là cái h i c a v ng ng . Tr ấ ồ ế ữ ẻ k khác u mê b t minh, làm nên nh ng chuy n mà b n thân không bi t là sai r i ả ớ ạ ả i khác; sau là h i i đó hay là v i ng gây nên h u qu v i chính b n thân ng ế ố ọ ả b n thân, nói v ng ng quen thói thì ngày sau ch ng ai tin t ng, khi có bi n c ỡ gì thì ch ng ai ra tay giúp đ .

ữ ạ ệ ộ i gây nên nh ng t

ữ ữ ộ ờ ọ ượ ế ộ ộ ừ ọ T v ng ng l ắ ụ s c d c. Vì m t l ả i nghi p khác, ph i xét đó chính là sát sinh, ể i v ng ng có th nhen nhóm lên đ c m t cu c chi n tranh,

ể ườ ớ ể i v i nhau, quá tay có th

ươ ấ ậ ở ứ ộ gây nên th ỏ ơ ữ ộ m c đ nh h n có th gây nên xung đ t gi a ng ả ừ ờ ọ ạ ng tích, m t m ng. H u qu t l ỏ ữ ả i v ng ng qu không nh .

ể ườ c v ng ng thì có th có đ

c nh ng đi u sau đây: m ng th ượ

ơ ứ ượ ườ i;

ờ c hàng tr i, ng ắ ệ

ườ i, tâm ệ ị ờ ụ ọ ạ ệ ề ữ ng s ch ụ ờ ườ ờ i nói ra luôn có c ng i đ i tin ph c; l ọ ủ ữ ờ ế i m i ng i ái ng an i kính m n; đem l ờ ỗ ầ c tâm an vui thù th ng, ba nghi p thanh t nh; l i nói không l m l ườ i ph ng hành; trí tu thù ng vui v ; nói năng trang tr ng, hàng tr i, ng

ế ự ượ ữ ượ ỏ ượ ọ B đ ẽ ớ ủ s v i mùi th m c a hoa sen xanh; đ ứ ch ng c , đ ượ đ ẻ ườ th ắ th ng, không ai ch ng đ c.

ớ ượ 5. Gi i R u

ờ ượ ứ ạ u thì đ c h nh suy kém, l t:

ỏ ượ ấ ầ

i a u ng r ạ ứ ấ

ế ị ụ ẫ ẻ ễ ị ẹ ộ

ườ ậ

ụ ả

ỏ ừ ườ i

ế ượ t r ượ ề ớ ầ ế “Ng ườ ư ố ề i nói nhi u Tr n Thái Tông vi ỗ ầ ữ i l m” l . R u không nh ng làm h i s c kh e mà còn xâm l n tinh th n, át đi ậ ậ ế ườ ầ i m m m m t đi chính ki n d nói b y làm b y hay th n trí làm cho con ng ạ ế ầ ữ t m cha, sát h i i ngũ ngh ch gi có nh ng quy t đ nh sai l m, có k còn mang t ờ ằ ộ ạ i v , phá làng xóm, khinh Ph t chê Tăng, coi tr i b ng vun không coi ng i vô t ườ ổ ẹ “Thân tr n tr i nh y múa” ừ ầ ẻ ng. T đó mà ngoài đ ai ra gì. K quên đi h th n ư ử ượ ố ế u nên năm “vì mê r tan c a nhát nhà, qu c gia suy y u, nh ông Thái Khang ư ế ố ế ề con đ u oán”. N u bi hàng phong l u đ n ng t thì nên b , t u không t ả ạ đ t gi c đi m lành. , m i mong có đ

ọ ế ứ ộ ỗ i l ộ vi

ượ ộ ầ ươ u sanh ra ba m i sáu th t ụ ả i, nên g i du

ạ ượ ể ằ ộ ố t: “U ng r ệ ỷ ề ả ề i ng qu . Có m t con qu th y tôn gi li n đ n h i ngày vì

ệ ỷ ấ ầ

ượ

i”. Có chuy n k r ng, m t l n M c Ki n Liên tôn gi ỏ ớ ả ớ ả m i tr ạ i ạ ế lúc sinh đ n khi thác xu ng đ u óc luôn ngu . Tôn gi ườ ố i u ng, l ư u cho ng ườ ố ng ép, khuyên ng

ườ ổ ả ọ ả ủ ệ ớ ớ ỷ ị i

ạ ậ Trong Lu n đ i trí đ ộ ỗ ng t là vô l i l ả hành trong c nh gi ế ừ ố nghi p gì mà t ờ ườ ườ l i, đó là do trong lúc làm ng ng đem r i đã th ể ưỡ ượ ố i say s a, mê lo n đ c u, mu n cho ng i khác u ng r ỉ ớ ộ ầ ự ấ l y làm thú vui. Kh báo ngu si, đ n đ n này ch m i là hoa báo, qu báo sau t ụ khi b thân qu này ph i đ a vào đ a ng c. Đó là cái nhi p ghê g m c a gi ượ r ỏ u này.

ượ ụ ị ượ ố ệ u còn gây ra nhi u nghi p

ồ ắ ụ ữ

i u ng ớ t ngoài ki m soát, có khi làm r i ch ng nh . ớ ồ u nên không còn ý th c nên m i

ề ườ ố ẳ ứ ố ượ ứ ượ ậ ấ ạ ạ ộ R u gây m m tâm h n m t cách vô ý chí, u ng r ư ọ khác nh sát sinh, s c d c, v ng ng . Vì không còn tri giác nên ng ệ ượ ữ ể ượ ẽ u s làm nh ng chuy n v r ệ ể ổ ỗ ư Nh ng không th đ l i cho vi c vì u ng r ế ố ế làm b y. N u bi ố u là m t đi ý th c thì t i còn u ng? t u ng r i sao l

ề ử , bài k nói “R u là căn buông lung; ch ng u ng

ạ ẳ ớ ẳ ố i”. Cho nên,

ượ ủ ấ ườ ế ượ ầ ớ Trong kinh Tát giá Niki nt ữ ngăn đ ả ph i bi ệ ỏ ng d ; thà b trăm ngàn thân; ch ng h y ph m c m gi t lìa xa chè chén m i mong đ ấ c tinh t n tinh th n.

ư ưở t Khóa h l cư ụ v i t ng c a Tr n Thái Tông trong

ự ủ ậ

ể ủ ắ ừ ả ớ ư ầ ng c a m t s kinh văn nhà Ph t ch ng minh cho s am hi u c a Tr n Thái b n thân c a

ấ ữ

ữ

ề ố ế ủ ư ưở ậ ủ ả ể ọ

ạ ả

ậ ả ờ ể b sát,

II.

ạ ủ ự nhiên, c a l ạ ượ ư ữ ượ ắ ọ ầ ế Vi c so sánh t ệ ể Ti u k t: ứ ộ ố ủ ưở t ủ ệ ự ậ ố ớ Tông đ i v i Ph t pháp nói chung và s chiêm nghi m sâu s c t ễ ể ế ứ ơ ả Ngài nói riêng. Ta th y, nh ng đi u ngày nêu lên h t s c c b n, d hi u và ể ậ t ng Ph t giáo, đ ai ai cũng không ph i gì khác ngoài nh ng c t y u c a t ế ủ ườ ướ ự có th h c theo làm theo. Thân ph n c a con ng i d i s soi chi u c a chính ề ả ạ ph i) th t còn nhi u đi m đ o (cái đ o ph i làm, cái đ o c a t ố ế ừ ỏ ậ t t t i m , cho nên nh là m t l ộ tr m, s c, v ng ng , r ủ ẽ ệ i răng d i cho vi c tu t p, ph i bi ạ c an l c. ộ ờ ể u đ thân đ

ế ủ ờ

ậ ấ

ế

ệ

ườ

Sanh, già, b nh, ch t – qui lu t b t bi n c a đ i ng

ệ ề ố ướ ượ ể ệ ố ệ ế Đ c bi u hi n trong b n bài k v b n t ng: Sanh, già, b nh, ch t.

ế ủ ờ ườ ứ

ậ ư i. Đ c Ph t x a kia vì ệ ươ ế ệ ng cho loài ng ớ ừ ỏ b

ế ườ i kh n kh trong vòng sanh, già, b nh, ch t cho nên m i t ạ ậ ấ ổ ứ ớ ồ ỏ Sanh, già, b nh, ch t là qui lu t b t bi n c a đ i ng ố th ngai vàng mà đi tìm đ o, mong c u v t chúng sanh kh i vòng luân h i này.

1. Bài k đ u tiên nói v t

ệ ề ề ướ ng Sanh:

ờ ấ ấ ạ ượ “Tr i đ t n u nung v n t ng thành,

ư ố X a nay không m ng cũng không manh.

ữ ệ ỉ ệ Ch sai h u ni m quên vô ni m,

ề ậ Li n trái không sanh nh n có sanh.

ươ ưỡ ắ Mũi đ m các h ng, l ị i tham v ,

ế ắ ờ ắ M t m chúng s c, ti ng mê tai.

ầ Lang thang làm khách phong tr n mãi,

ươ Ngày cách quê h ặ ng muôn d m trình”

ế ừ ế ề ế thánh hi n đ n phàm t c, t

i ngu, t ắ ệ ầ ườ

ườ nhan s c tuy t tr n đ n ph ị ự ụ ừ ẻ k trí đ n ng ừ ẻ ấ c đ n k th t phu, t ồ ượ ế ỏ ế ỗ ủ ể ụ ừ ẻ ẩ k H t th y chúng sanh t ề ấ văn thao võ l ng x u xí… đ u không th thoát kh i vòng luân h i. L c căn ch u s cám d c a nhân gian làm cho

ắ ỉ ố ổ

ươ ậ ộ đó ch mu n níu kéo tu i xuân cho dài thêm ng, muôn v t “Hanh thông đang đ tam d

ố ụ ừ ưở mê đ m, tham s ng, tham h ng th t ớ ướ mãi. Ngài so t ng Sanh v i mùa xuân ươ ố ự i t t”. r c màu t

ủ ễ ầ Cung oán ngâm khúc c a Nguy n Gia

ậ ề ề ứ ổ ủ ạ Trong bát kh c a đ o Ph t, sanh đ ng đ u. ổ ơ Thi u có hai câu th nói v sanh kh :

ả ớ “Th o nào khi m i chôn nhau

ế ầ Đã mang ti ng khóc ban đ u mà ra!”

ợ ẫ ừ ộ ự

ả ả ứ ớ ắ ứ ổ ủ ả i? Có ph i vì nó bi

ắ ủ ườ ệ ạ i khóc ế ẹ ứ

ổ ị ụ ạ ồ ị

ị ẹ ứ ả ẹ ồ ậ ẹ ẻ ế ố ổ

ườ ố ớ

ổ ồ ướ ứ ế ắ ầ

ượ c ả ả ng ch i ả c m t, công s c, dãi n ng d m m a, có khi ph i ế ạ ộ ươ ư ư ể ắ ủ ể ộ ừ ữ ị

Ph i chăng là m t s trùng h p ng u nhiên, khi v a m i sinh là thì đ a bé l ổ ỗ ế ằ t r ng nó s p kh , n i kh c a ki p ch không ph i là c ả nhân sinh, c a già, b nh, ch t mà nó s p tr i qua? Khi còn trong b ng m , đ a bé ố i ch t h p, ch u đói, l nh, nóng cùng đã ph i ch u kh , b giam nh t trong bu ng t ặ ả m ; r i m đ a bé cũng kh khi ph i mang n ng đ đau, thai nghén suy nh trong su t chín tháng m i ngày. Khi l n lên, chúng ta ph i ra xã h i b tìm k sinh nhai, đ m hôi n ả tr i qua nh ng l c l a ganh ghét c a ti u nhân, b hãm h i ch a k có khi còn ch t y u. ể

ẹ ướ ế c h t ta đ

c cái thân. Có k lành l n, có k tàn t ằ ẻ ố ủ ả ở ậ ặ ổ ớ t cũng là do ạ ứ Đ o đ c ậ trong

ẻ ượ Cha m sinh ra, tr ử ệ nghi p báo c . B i v y m i nói r ng thân là g c c a kh . Lão t kinh có vi t:ế

ở ạ ạ “Ta s dĩ có đ i n n là do có thân

ế ọ N u không có thân thì h a còn đâu?”

ọ ướ ượ

ấ ả ế ư c sinh ra, ỏ ọ ứ ố i duy nh t hi n h u, thân gi ng nh là cái v b c ch a

ọ ng kh trong đ i đ u đ a lên thân. Thân là cái đ ệ ữ ạ ờ ề ấ ồ ứ ừ ự ế ề ạ ồ ổ T t c phúc h a s ạ khi ch t đi cũng là cái còn l đ ng linh h n, tr ng ph t linh h n ng theo t o tác ti n ki p.

2. Bài k th hai nói v t

ệ ứ ề ướ ng Già:

ườ ợ “Con ng ế ố i ki p s ng t phù âu,

ườ ờ ầ ọ ể Th y u ng ớ ọ i tr i ch v ng c u.

ả ươ ề ắ ế Bóng ng n ng dâu, chi u s p đ n,

ư ồ ễ ạ Thân nh b li u t m qua thu.

ở ọ Phan Lang thu n còn xanh tóc,

ạ ầ ữ ọ L V ng ngày nay đã b c đ u.

ệ ờ ẳ ồ ộ Cu n cu n vi c đ i trôi ch ng đoái,

ầ ướ V ng ô gác núi, n c trôi xuôi”

ủ ư ư ườ ự ư ớ i t a nh mây nh khói, m i t

ỉ ọ ể ế ố ắ ớ ụ đã tan, nhanh nh ch p ầ ớ ưỡ ệ

ạ ổ

ỏ ổ ạ ạ

ướ ắ ng c u mà làm gì. ể ố ng đ n đâu thì khi tu i già đ n cũng không th tr n ậ i thành g y ng Già t

ự ồ ừ ừ cũng lãng. Ngài ví t ắ ậ ề ờ

Ki p s ng c a con ng m t. Cho nên th hay y u cũng ch là cái quan ni m, ch có c ế ườ ỏ ế Dù có đang kh e m nh tinh t ượ “Tóc xanh má đ đ i thành tóc b c da gà”, “Ng a trúc áo hoa l c, đ ờ ầ ư c u xe cói” , m t sáng cũng m d n, tai thính r i t ả ạ ư nh mùa h “Tr i nóng đá ch y muôn v t đ u khô, n ng nóng sôi vàng trăm sông ắ ạ s p c n.”

ư ầ Có bài ca dao nh v y:

ả “Già nua là c nh điêu tàn

ỗ ườ ườ Cây già cây c i ng i già ng i suy”

ệ ệ i suy ki

ạ ơ ể ạ ườ ư ờ ẻ

ắ t, chân, tay, m t, mũi, mi ng, l ự ả ố ề ở ẫ ượ ưỡ ự ế ứ ướ i... không còn ủ ng ph i s ng d a vào s chăm sóc c a ố ỉ ừ chuy n v sinh, ăn u ng ng ngh cũng đ u tr nên h t s c khó khăn ệ ạ ạ c quên sau, i không th minh m n đ

ệ ệ ơ ữ ạ

i quên, quên chuy n c a mình đã đành, th m chí còn quên con ệ ữ ấ ớ ộ ổ ơ Khi già đi, c th con ng ườ nh y và linh ho t nh th i tr cho nên th ủ con cháu, t ậ ể và ch m ch p. H n n a trí tu l ệ ủ ớ ệ ầ chuy n c n nh thì l quên cháu, hay m t luôn trí nh . Còn gì đáng t c, nói tr ậ i nghi p h n là cái kh này n a?

ế ợ ẽ ố ạ

ề

ủ ậ ộ ị ẻ ầ ụ ọ ẽ t bao nhiêu ni m vui tr n t c h s không còn đ nhà th i th i m t mình, l m lúc con cháu b n b u không c cùng

ắ ẹ ữ ơ ư ế ở ả ở ữ ng n a, ph i ấ ả c thì c m th y cô đ n vô cùng. Có làm đ p đi chăng n a thì cùng l m ch có

ắ ấ ị ấ ấ ể ạ ầ ả

ể ể ế ị ạ ợ ẽ ấ ợ Nhân gian s già, s s x u xí, s s m y u, da v nhăn nheo, tóc b c răng ượ ế ụ r ng… B i nh th thì bi ở ủ ưở h ượ ỉ đ ỉ ể th che đi ph n bên ngoài, còn th tr ng bên trong là b n ch t b t di b t d ch, ch có th đ cho t o hóa quy t đ nh mà thôi.

ồ ướ ệ ầ ạ ế Trong Kinh D c s ượ ư, ph n sám nguy n và h i h ng có đo n vi t:

ờ ạ ỏ ườ ế “Th Tôn l i d y t t ng

ấ ưở ườ ề M y đi u quán t ả ng ph i th ng xét ra:

ả ị ồ Chúng sanh r i ph i b già

ỏ Không ai tránh kh i lúc qua canh tàn.”

ậ ủ ạ ậ ề ể ế ấ ậ ạ ỏ Th y đó, già y u la qui lu t c a t o v t cho nên v n v t đ u không th tránh kh i.

3. Bài k th ba nói v t

ệ ứ ề ướ ệ ng B nh:

ươ ậ ố ầ “Âm d ng trái v n v n xoay v n,

ươ ế ế ắ Gieo r c tai ng đ n th nhân.

ạ ể ệ Đ i đ có thân thì có b nh,

ệ ằ Ví b ng không b nh cũng không thân.

ớ ậ ơ ườ ậ Linh đ n ch c y tr ng sanh thu t,

ươ ượ ượ ố ề L ng d c khó mong đ c s ng b n.

ệ ả ớ ớ S m nguy n xa lìa ma c nh gi i,

ề ạ ưỡ Xoay tâm v đ o, d ng thiên chân”

ỏ ạ ườ ng

ạ ụ ệ ư ổ

ườ ệ i b nh th ẳ ạ ộ ơ ế ằ

“Chân tay m i m t, m ch l c khó thông, trăm lóng rã r i, ậ . Xác thân nh c xe m c rã, nh ng n đèn tr ề ớ t n m m t n i, ăn u ng khó khăn, sinh ho t b t ti n ph i phi n t ễ ạ ấ ệ ữ ể

ỡ ứ ả ế

ượ ủ ệ ệ i là mùa thu trong

ộ ạ ớ ơ ươ ế ề ờ Ng ư ọ ỉ ướ nóng l nh ch ng thu n” c gió, ch ả ố i anh em cháu bi ệ ằ ướ ể ứ c đ c u ch a cho? K r ng, h ai có thân thì con lo đ ch làm gì còn Bi n Th ỏ ế ệ ề ệ ụ đ u ph i có b nh, nên h t thân thì h t b nh, thân t c thì b , thân pháp thì tu, b nh ườ ướ ữ ừ ng b nh c a ng t c ta n a. T đó mà không còn đ ng đ ỏ ặ năm “G p khi s ng l nh m i r i, đ n lúc c cây đ u héo”

ồ ướ ệ ầ ạ ế ằ Trong Kinh D c s ượ ư, ph n sám nguy n và h i h ng có đo n vi t r ng:

ệ ậ ả “Chúng sanh b nh t t ph i mang,

ạ ố Không ai s ng mãi bình an, m nh lành.”

ấ ườ ộ ầ ờ ạ ắ ệ ẻ ố ờ i có k su t đ i

ả ớ ệ ề

i ai cũng ph i m c b nh ít nh t m t l n trong đ i, l ổ ậ ạ ệ ả ẻ ộ

ố ấ ẻ ễ ậ ợ

ẻ ẻ ệ ẻ ệ ề

ệ ệ ấ ả ữ ễ ễ ệ ễ ấ ề ỏ

Con ng ả ố ph i s ng chung v i b nh, đau kh v t vã khôn cùng. B nh có nhi u nguyên nhân, i có khi là do chính b n thân chu t l y. K tham có khi do bên ngoài tác đ ng vào, l tài l i thì tim d sanh b nh, k tham tà dâm thì th n d sanh b nh, k hay nóng ậ gi n thì gan d sanh b nh, k hay oán tù thì tì d sanh b nh, k hay phi n lo thì ổ ễ ph i d sanh b nh. T t c nh ng đi u trên có m y ai mà tránh kh i (có chăng là thánh nhân).

ọ ẹ ề ậ ớ

ặ ề

ệ ị ả ờ ể ắ ệ ẵ ấ ạ ẫ ừ ệ ườ ữ ế ế ọ B nh đ a vào thân, m i đau đ n thân đ u nh n lãnh. Nh thì đau vài ngày, n ng thì ế ồ ạ ấ ả i phát, dai d n không thôi. T t c chúng sanh ai cũng đ u có ch u c đ i, h t r i l ễ ắ ư i già y u, t th m c b nh nh ng d m c nh t là nh ng ng i d n đ n b nh l

ổ ậ ế ẻ ệ ế

ổ ệ

ứ ệ ừ ẻ

ề ạ ả ấ ầ ẫ ề ấ ồ ữ ư ắ ấ ữ ỏ ườ ộ t kh mình thì m t mà kh cho gia quy n thì m i, nào là công ch t. K b nh t ườ ồ ạ ỏ chăm sóc, th c đêm canh ch ng, b công vi c, lo âu tri n mien r i l i i chính ng ạ ố ệ đó sanh ra b nh n a. L m k vì b nh mà tán gia b i s n l y ti n thu c than ch y ch a, kh i đâu ch a th y mà cái đói nghèo túng qu n d n vây l y r i.

ả ệ ườ i lúc còn s ng

ở ươ d ờ ủ ạ ọ

ấ ủ ớ ề ể ố ườ i luôn tìm m i cách đ ch ng l ườ ẹ t làm đ p, ng ả ườ i giàu ch bi ẩ ệ ậ ờ ỹ ố ng gian, ư ầ i chúng. Ngày x a th i c a Tr n ố ổ ể ừ ỉ ế ố t u ng thu c b đ ng a già ắ ẩ i ta còn c ph u thu t th m m , tiêm v cxin… Âu

ạ ỗ ợ C b nh và già đ u là n i s to l n nh t c a con ng cho nên con ng ụ ữ ỉ ế Thái Tông ph n ch bi ế và b nh. Đ n th i này, ng ế cũng là tìm cách h n ch .

4. Bài k th t

ệ ứ ư ề ướ ế nói v t ng Ch t:

ấ ậ “Cào đ t đùng đùng tr n gió hanh,

ư ề ế Lão ng say tít, chi c thuy n chành.

ề ầ ố ị B n b mù m t mây s m bóng,

ề ộ ộ M t dãy lô xô sóng cu n gh nh.

ạ ư ấ ớ ớ Theo l p h t m a bay ph p ph i,

ế ồ ổ D n nhau ti ng sét n đì đoành.

ờ ạ ụ Giây lâu tan b i, bên tr i t nh,

ặ ấ Trăng l n lòng sông, đêm m y canh?”

ồ ạ ả ế ẻ ế ộ ố

ệ ệ

ỏ ả ế ớ ẻ ể i cu c s ng, có k trăm năm, có k y u c, dù ươ ng

ế ố ạ t làm cho gia quy n đau đ n, ng ậ ỏ ồ ờ ng là v y, s ng đó r i ch t đó,

ố ề ặ ồ

ế ủ ườ

ồ ướ ng ch t c a con ng ậ ệ ướ ờ ư ị

ươ ầ ạ ố ố ẫ B nh đ n h i cu i thì ph i ch t. Ng m l ạ ượ ế ả m nh thì cũng ph i qua cái ngày ch t này. Dù có nhanh cũng không ch y đ ườ ử ệ bi có trí cũng không tr n kh i. C nh t i th ế ườ m n không kh i ch nh lòng. Đ i ng i vô th ể trăng cao r i trăng cũng l n lòng sông, thuy n v ng tr i thuy n cũng chìm đáy b . ế ứ “Càn khôn ng Thái tu Ngài ví t ắ ự tròn vòng,nh t nguy t h . Âm tinh c c th nh, kh p tr i m a ế ờ ờ tuy t b i b i, d ườ ề ữ i là mùa đông trong năm ộ ụ ề ng huy n đ u h i t ứ ướ ng khí tan d n, n ề c tám đ c đóng băng càng l nh bu t.”

ồ ướ ệ ầ ạ ế ằ Trong Kinh D c s ượ ư, ph n sám nguy n và h i h ng có đo n vi t r ng:

ự ế ẵ “Chúng sanh, s ch t s n dành,

ỏ ử Không ai tránh kh i t ế ỳ sanh đ n k .

ị ả Chúng sanh ph i ch u chia ly,

ừ ấ ả ộ Giã t t c , ra đi m t mình” t

ố ế ề ề ườ i ta ng: sanh, già, b nh, ch t thì ch t là đi u khi n con ng

ế ế ọ

ố ụ ư ướ ế ướ ườ ị ệ ả ng t

ườ c khi ch t h còn tìm cách vùng ế ấ ị i b b nh mà nh t đ nh ph i ch t, ố

ế ủ ể ể t, đ đ hi u cái l ậ ế i s hãi đ n v y? Tr

ậ

tham s ng ế c khi ch t i, máu ớ ậ ừ ừ

ế ạ ỡ

ơ ạ ế

ỹ ả ế ư ố ườ ạ ợ i l ắ ợ t c chìm trong màu đen đau đ n t n i thân b n bè không n ra đi, mà có đi ẽ t ch n mình đ n s nh th nào, có cô đ n l nh l o yêu ma qu quái ng gian mà mình ch a tr i h t, đó không, l

ụ ữ ờ ạ ở ư ệ Trong b n đi u vô th ườ ị ế ộ ấ ợ t, tr i b gi s hãi nh t. Ví d nh , m t ng ộ ớ ẫ i cái s ng, m t ng v y, nghĩa là còn h ẽ ạ ọ ẫ h v n tìm cách kéo dài m ng mình càng lâu càng t ướ ổ ế ợ ế ở ờ đ i. Ch t kh th nào mà con ng s ch t ấ ạ ướ ờ ồ c đ m trào ra, m t tr n tròng, tay chân c u l t liên h i, n thân xác co gi ả ở ấ ả ơ ậ ừ ng ng ch y, tim ng ng đ p, h i ng ng th t ầ ố ườ ư cùng, đ u c thì kinh hãi, còn l u luy n ng ế ẽ ư ế ư ố cũng ch a bi ề ở ươ ế ạ t bao nhiêu đi u i còn bi gì d ẽ ấ ả ứ ồ ế ch a làm h t. R i thì, t t c c ng đ , l nh l o và m c r a ra.

ỗ ễ ề

ế ơ ả

ườ ặ ờ

ạ ế ứ i d n c a Đ c Ph t tr

ỳ ộ ệ ặ t bàn có vi ể ế ề ờ ặ ủ ườ

ớ ẽ ỏ ườ ằ

ườ ệ ữ

ị ề ấ

ạ ự ạ i s an vui, không mang l

ư ế y không mang l ứ ự ế ỉ i s an bình, s đình ch , trí tu , s giác ng và ự ạ ự ộ ộ ế ố ổ tbàn [...]. Nh ng gì v Giác Ng nêu lên ch là B n S Th t liên quan đ n kh

ị ổ ậ ng đ a đ n s ch m d t y””. Chính

ộ ạ ự ỉ ư ế ự ấ ườ ẳ ế

ng h n c thánh nhân ữ ự ấ ậ ề ầ ứ ấ ơ ả ẻ ườ ộ ấ ờ ẫ

ế ế ấ ạ ộ

ế

ư cõi đ i này thì nói gì là nh ng k u minh nh ở ư ủ ế ng y là k t thúc c a m t ki p, nh ng l i m ra ợ ề ườ ng vô biên cho chánh pháp ti n lên. Ch t, là khi đã tr xong n ti n ki p, ứ ổ ủ ả ộ ệ

ế ể ắ ầ ấ ả ụ ế ố ấ t c v mùa, cày c y vào mùa thu

ướ t nh t; trong t ấ ả ự t c s

ạ ằ c chân, b ế ự ấ ậ ườ ấ ể ố ộ ờ ủ ườ Cái ch t là đi u di n ra cu i cùng trong cu c đ i c a m i con ng i, nó còn hi n ế ầ ớ ố ệ ắ ệ i lúc h t d u, t, đèn đ t cũng t nhiên h n c : sanh, già, b nh. Có sanh thì t có di ộ ớ ồ ế ọ ồ ng b Tr m t tr i m c r i cũng đ n lúc l n, ngày r i cũng t i lúc đêm… Trong kinh ph n ầ Kinh Đ i bát ni ậ ậ ướ c khi nh p t v l ư i tu hành không gia c thu c các di t: "Này các t kheo, cũng có th là các ng ư ấ ộ ủ giáo lý khác v i giáo lý c a chúng ta s h i các ng i r ng: M t Đ ng Nh Lai có ế ả ả ờ ớ ọ i ph i tr l còn hi n h u sau khi ch t hay không? [...], thì khi đó các ng i v i h ề ở ề ạ nh th này: “Này các b n, đi u y v Giác Ng không h nêu lên [...] b i vì đi u ấ ậ ấ i Đ o Pháp đích th t, không giúp ch m ệ ự d t s thèm khát, không mang l ữ ni ứ ủ đau, s ch m d t c a kh đau và con đ ậ ả ứ Đ c Ph t cũng ph i ch t đi, b t giác ng y h n là phi th ả ừ ả ấ gi g p nhi u l n mà v n ph i t ườ chúng ta đây? Và cái ch t phi th ế con đ ế ấ ch m d t cái kh c a ki p hi n sinh , cũng là đ b t đ u m t ki p s ng khác. ậ Cũng trong kinh này, Ph t còn d y r ng: trong t ấ ả ướ ố t c b là t ề ậ ấ ch p nh n, ch p nh n v cái ch t, s vô th ấ ạ c chân voi là vĩ đ i nh t; trong t ấ ạ ng là vĩ đ i nh t.

ể ệ ế ườ

ế ả ố ế Đã bi ả ả ậ ủ ờ ả ị i thì qui lu t, ai ắ ậ ư

ố i an nhiên mà s ng cho h t tu i tr i? Con ng

t sanh, già, b nh, ch t là qui lu t c a đ i ng ắ ổ ờ ư ể ấ ẫ

ề c quy n

III.

ự ạ t ậ ể ổ ế ể Khóa h l c ạ ế ượ t đ ẳ ẽ ầ Ti u k t: ạ ầ cũng ph i tr i qua thì c n gì ph i tr n ch y, ph i b t tai nh m m t xem nh không ế có. Sao không ung dung t ướ ư ọ còn “ch p” cho nên thân ph n v n nh ng n đen tr c gió ch a th thoát kh i luân ậ ậ ồ ứ h i, c chìm trong b kh b n mê cùng cùng t n t n. Tr n Thái Tông tìm đ n c a ậ Ph t, vi ế ch t thì h n là Ngài cũng đã thông đ t ph n nào cái l ườ ứ i c ỏ ế ử ầ ầ ệ ư ụ này, trong đó có ph n nói v sanh, già, b nh, ệ vi di u này.

ể ổ

ố

ổ

ờ

Đ i là b kh thân là g c kh

ả ố ế “H t th y các ng t:

ế ậ ườ ậ ặ

ể ấ ổ i! Thân là g c kh , th ch t là nhân ố . Thân là g c kh , có ệ ụ ự ằ ọ

ị ậ ổ ự ướ r

ậ ế ặ “nh n gi c làm con”. ầ Tr n Thái Tông Ngài vi ổ ế ự ệ ơ n i nghi p, n u t cho nó là th t, cũng là nh n gi c làm con” ổ ớ thân m i có kh , thân c c nh c làm l m, thân o n mình ch u b nh đau nóng rét, ệ ề ọ ọ c t đ u đ lên thân. N u tin thân là thân có th t thì chính là t m i h a nghi ọ h a vào mình, nên nói là

ở ư ư

ệ ệ ậ

ể ấ ả

ợ ả ẹ , đ p x u cũng là gi ố ọ ỉ ượ ả ồ ế ự ồ

ố ư ữ ế ẫ ớ t là không nên nh ng v n

ượ ể ườ ộ ọ ế i ch a sanh ra, ch a là bào thai thì thân là gì, Khi m t ng đâu? Khi h ch t đi thì ở ở ở đâu? Thân xác theo quan ni m nhà Ph t là “b i do ni m kh i duyên thân là gì, ữ ả ể ạ ẩ ộ có” do đó thân nam n h i, năm u n h p thành, th m o v ng sanh, hình dung gi ồ là gi , ch m n xác phàm đ nuôi linh h n mà thôi. Linh h n chi ph i xác thân, xác thân làm cho c linh h n đau đ n n u s chi ph i đó là sai. Xác thân đôi khi có nh ng d c v ng mà linh h n bi không ngăn đ ồ ụ ọ ổ ớ ọ c, cho nên m i đ a vào b kh .

ị ạ ẻ ỉ ế ợ

t ch y theo tài s c r ắ ắ ượ ọ t ng c, túi da hôi

ị u th t, ch u cho l ướ ạ p x xông h ứ ớ ố

ồ ể ơ ế ạ ướ i h

ể ồ ầ ượ ổ ắ ấ ử ệ Có k ch bi ầ ọ “Đ u s khô cài hoa gi ấ máu tanh, gi ự ẹ th n, l Không th n i đây t ả ể b kh , đ ng cay trong c nh sinh lão b nh t ộ i danh ràng bu c, khác nào ươ ậ ắ ụ ng, c t l a là che đ y ư ế ọ i son ph n át thùng phân thúi. Trang s c nh th tr n là g c nh p. ng trong y m n yêu” , đ r i tr m mình trong c. mà không thoát ra đ

ế ế ị ướ ng

ố ườ i sáng su t thì hãy bi ứ ữ t gi ạ ổ ộ ầ ệ ẽ “phá sáu th c làm sáu th n thông, d o tám kh thành tám t cho thanh t nh, m t lòng h i” ự ạ t Cho nên n u là ng thi n s

ế ằ ệ Ngài k t b ng bài k :

ị ỏ ị “Vô v chân nhân th t đ au,

ớ ầ ạ ồ ồ ạ H ng h ng b ch b ch ch l m nhau,

ộ ị Ai hay mây cu n, không toàn t nh,

ươ ế ộ S ờ ng bi c bên tr i, m t núi xanh”

ở ấ ư ườ ả ứ đây là con ng ị i b n ch t ch a có v trí, t c nói con ng

ị ở ủ ả ớ ồ

ườ ơ i s ộ ấ ụ ọ ộ ị ư ị ẩ ấ ị

ầ ụ ể ị ị

“vô v chân nhân” ệ ả ư ươ ộ ờ

ớ ệ ừ ữ “Vô v chân nhân” kh i c a chúng ta, khi ch a có d c v ng phát sinh, r i sau l n lên tr i qua cu c ố s ng tr n t c thì nó b đ y vào m t v trí nào đó. Có v trí là có “ch p”, có ch p thì ụ ẩ n trong cái xác thân t c không th thanh t nh. Ta ph i tìm ra cái này m i mong giác ng , nh mây tan thì tr i hi n trong lành, s ng tan thì núi xanh hi n s ng s ng.

ộ ậ ế ư ự ề ỉ

ổ ừ ế ớ ớ

ứ ẽ ẹ ổ

ườ ế ả ướ chính b i nh v y mà đ a bé khi m i l ữ ắ ỗ ờ ổ

ắ ở ầ ề ừ ạ i ch nói v hai đi u t lí nhà Ph t sâu r ng không ch ng, nh ng t u trung l Tri ọ ổ ư ậ ủ ể ổ ệ t kh . Nh v y đ hi u cái kh nó quan tr ng ng di chính y u, là kh và con đ ườ ứ ầ n vào vòng tr m luân không d t. i ta ph i v i ch ng nào, khi n ng và to l n t ớ ọ ư ậ ở ậ ạ t lòng m đã Ph t d y sinh là kh , có l ư ả ấ ế c t ti ng khóc, khóc cho nh ng n i kh trong đ i mà nó s p tr i qua. Nh hai câu ơ th đã nh c ph n trên:

ả ớ “Th o nào khi m i chôn nhau,

ế ầ Đã mang ti ng khóc ban đ u mà ra”

ổ ừ ả ừ ữ đâu mà ra? Không ph i t ụ ọ nh ng d c v ng, u mê,

ữ ưỡ ỗ

ầ ụ ọ ự ế

ạ ạ ờ

ể ồ ấ

ưở ẽ ủ ầ i thì bi n xanh đã hóa n ữ ề ổ ậ Khóc là vì kh , v y kh t ữ ầ ng c u, nh ng sân si tr n t c hay sao? nói cách khác, đó chính là cái n i nh ng c ơ ự ự ế ế “thi t tha s th ”, xem s th quan tr ng h n s bình yên trong lòng, đi tranh giành ữ ứ ề ọ ướ ng s đ đ y h nh phúc, ng đâu càng p đo t m i th v cho mình, nh ng t c ể ế ươ ạ tìm càng m t, càng thi u, đ r i nhìn l ng dâu, tóc xanh ạ ườ ề đã ngã v chi u, ng i thân li tán, thân già tàn t , có còn gì n a đâu?

ư ầ ề ễ ẩ ớ ộ Cung

ủ ự Xin có s so sánh v i m t tác ph m c a Ôn Nh H u Nguy n Gia Thi u là oán ngâm khúc:

ế “Nghĩ thân phù th mà đau,

ể ổ ế ầ ọ B t trong b kh , bèo đ u b n mê”

ơ ặ ạ ắ

ả ụ ụ ề ướ ổ

ư ọ ể ị

ể ế ả ữ nh c đ n “b kh ”, “b n mê”, là nh ng t

c. Tác gi ể ỉ ổ

ổ ề ủ ắ

ữ ố ề ố ờ ậ ườ ơ ườ ướ ờ ắ ổ ể ưỡ ề ồ ư ng, n ng m a, Cái thân xác t c l y này là gánh n ng cho linh h n; s ch d , đau s ộ ờ ế ạ l nh nóng… đ u tr i trên thân ta. “Thân phù th ” là cái thân thay đ i theo cu c đ i, ộ ờ ở đây lênh đênh vô đ nh nh b t bèo gi a bi n. Sóng đánh tan tành cánh cu c đ i ừ ữ ổ ọ ướ ng mà bèo thành b t n ậ ể Ph t gia hay dùng đ ch cái kh . Kh do u mê nên “b n mê” n i li n “b kh ”. ổ ể ậ ạ Ph t d y b kh vô biên, n i r i xu ng còn nhi u ế ơ ả ướ ng đ i g p gh nh chân c bi n. Mùi đ i đ ng cay n m vào tê l h n c n ắ ế ế ổ c m t kh đau c a con ng i, đ

ắ ữ ướ ề ấ ấ lúc sinh ra

ư ờ ậ ế ng mênh mông đang v n con thuy n bé nh , con

ồ ỉ ườ ừ i t ề ỏ Cung oán đây cũng ch là “bào nh”, có đó r i tan đó, chìm đó. Trong

c máu tuôn. Nh ng đ ng cay g p gh nh y vây l y ki p ng b ạ ươ ế ế cho đ n lúc ch t đi nh là đ i d ả ề ở thuy n ngâm khúc:

ụ ị ưỡ “Mùi t c v l ổ i tê tân kh ,

ế ồ ỗ ỳ ườ Đ ng th đ gót r k khu,

ồ ử ể ấ Sóng c n c a b nh p nhô,

ế ề ề ặ ả Chi c thuy n bào nh lô xô m t gh nh”

ổ ộ ờ ự ồ ề ể ễ ệ ạ Đ i thi hào Nguy n Du cũng có s đ ng đi u v b kh cu c đ i:

ườ “Trăm năm trong cõi ng i ta

ữ ệ ữ Ch tài ch m nh khéo là ghét nhau

ộ ể ả ộ Tr i qua m t cu c b dâu

ữ ề ớ ấ Nh ng đi u trông th y mà đau đ n lòng”

ữ ứ ườ

ấ ố ổ ộ ẫ t con ng ộ ề ườ ế i trong cu c l n ngoài cu c nhìn vào đ u c i ta không tha, bày ra ướ c i ra n

ả ể i c

ạ ớ i t

ườ ả ấ đây chính là l

ổ

IV.

ặ ữ ệ Ch tài, và nh t là ch m nh ch đeo đu i bám ri ả ườ lăn, c ng bao nhiêu trò l ư ậ ườ ườ ườ ườ ắ i khóc khóc. Nói nh v y không ph i đ cho i c m t, khóc khóc c i c ề ố ộ ờ ọ ậ ồ ệ ể ồ i v i nó, mà đi u c đ r i quay lung l i c m th y cu c đ i th t t m i ng ậ ủ ạ ở ượ ườ ẽ ế ở c qui lu t c a t o hóa thì sao vô th y u ng; ta không phá v đ ạ ứ ế ỏ ấ ố ẫ ự do an nhiên mà l không phá mê b ch p s ng t t là kh mà v n lao mình i c bi ổ ụ ề ố ọ ắ vào, ho c lo l ng cho nh c thân xác v n đã nhi u kh l y?

ấ ủ ờ

ỏ

ề

ườ

Buông b và đi u quí nh t c a đ i ng

ọ ạ

ằ ổ ư

ở ấ ế ậ ạ ứ Đ o đ c kinh ư ố ễ vi

ườ ữ ạ ậ ả ầ ấ

ỉ ữ ẳ Ở ờ ế ư đ i vàng ng c là r t quí, nh ng xét cho kĩ thì ch ng b ng thân m ng. Nh ng n u ố ầ ở ơ ữ ạ ph n trên. xét kĩ h n n a, đ n t n g c r thì thân m ng là “g c kh ” nh đã nói ạ ớ t: ế “Tôi s dĩ có ho n l n, vì tôi có thân” ử Lão T trong , nên thân ấ ng. V y ph i cho cái quí nh t m ng ch là cái quí nh t trong nh ng cái t m th ườ trong nh ng cái phi th ng là đáng quí. Đó là cái gì?

ở ộ ẹ ạ ầ ư c đ ăn th c u ng, qu n áo t

ế ườ ắ ạ trang, mua nhà c

ọ ầ ượ ố ậ ơ ế ẩ i s p ch t, vàng b c đâu có c u đ ườ ố ở ờ ả ẳ ượ ồ góc đ h p, vàng b c mua đ Nghĩ ộ ử c a… th thì đáng quí th t. Nh ng m t ng ọ h ? H c n đ ư c s ng h n h t th y. Song, ng ứ ố ế i s ng ứ ượ đ i ch ng ph i là hay

ơ ỗ ấ ổ ở ệ ỗ

ọ

ồ ướ ế

ề ớ ậ ườ ạ t t “Tuy thân m ng th t là quí tr ng,

ư ạ ề ả ử ể c m th y mình kh s hay sao? N i lo c m áo g o ti n, n i lo sinh lão b nh t , k ị ươ ả ớ ắ ụ ng gây đau đ n khôn cùng. c cái gai nh n “ái tình s c d c” cũng đâm vài th t x ổ ồ ụ ồ ồ ng đó r i kh Sinh đó r i ch t đó, giàu đó r i nghèo đó, vinh đó r i nh c đó, s ạ ự ố ụ ấ ạ đó… Thoáng choc trăm năm s s ng, muôn v n b c vàng cũng v v i cát b i, t ọ ế ế ữ ộ ả ỉ c ch là m t ch vô th ng. Th nên Ngài vi ạ ố ằ ọ ẫ v n ch a quí tr ng b ng Đ o t i cao”.

ậ ế ườ ư ậ ỏ

ả i ph i bi ề ậ

ề ể ậ ể ỏ t buông b . Nh Ph t Thích Ca b ngai vàng đ ệ ẩ ng tu hành, hay nhi u nhân v t khác: Bàng Long U n, Tô Đông Pha, Di u ở ọ b nh ng đi u vinh hi n mà theo nghi p tu t p này. Đó là b i h

ừ ỏ ữ ấ ệ ỏ ế ứ ạ ứ ạ đ i giai

ạ ớ ườ i theo Ph t là ng Ng ườ theo đ ệ Thi n… cũng t ậ nh n ra, càng thu l y thì càng h i xác thân, càng buông b , đ n m c “t không” thì thân này m i an l c.

ư ừ ẩ ừ ơ ư ườ ầ ộ ng danh l i ta v n

ế ạ ơ ẫ ợ i nh là m t bãi l y, v a b n v a d nh ng con ng ớ ướ ế c đ n n i xác thân nh nh p, có khi còn ch t ng t trong bùn.

ườ Con đ ỗ tranh nhau mà b Trong Cung oán ngâm khúc:

ợ ắ “Gót danh l i bùn pha s c xám”

ượ ữ ư c

ư ồ ẫ ậ ấ

ứ ứ ạ ộ t c ch nh là m t gi c m ng Nam ớ ấ ả ỉ ư ờ ồ ỉ ng là có, mà ng đâu là không, có v i không ch

ư ộ ớ Phú quí vinh hoa ví nh m i, nh bã là nh ng th t p nham đã v t đi nay đ ẻ ậ ụ ỗ ộ đem làm v t d d câu d n k u mê. Th t ra t ấ ưở ỉ Kha, r i thì cũng t nh gi c, t ắ nhanh nh m t cái ch p m t:

ữ ồ “M i phú quí d làng xa mã,

ừ ả B vinh hoa l a gã công khanh,

ấ ấ Gi c Nam Kha khéo b t bình,

ắ ậ ừ ấ B ng con m t d y th y mình tay không”

ệ ụ Kinh Kim cang có bài k L c nh ư vi tế :

ấ ả ữ “T t c pháp h u vi,

ư ộ ễ ọ Nh m ng, huy n, b t, bóng,

ư ươ Nh s ư ớ ng, nh ch p loé,

ư ế ế Hãy quán chi u nh th ”

ườ ấ ả ọ ự ậ i, t

ậ ặ ấ ố ọ ọ ấ ả ọ ườ ề

ậ ế ữ ệ ượ t c m i s v t, hi n t ế ượ ặ ả i đ u có th nhìn th y, ho c c m nh n, ho c đoán bi t đ ổ ư ữ ng mà đa s m i ề c nó… đ u g i là ư

ọ ễ ể ng.

ằ ộ ư ậ ng nó là có th t nên mãi ch a thoát đ

ả ắ ổ ơ

ố

ỏ ở ứ ư i b , t

ữ ừ

ố ữ ả ạ hi n nhiên chúng ta ph i làm, t o hóa sinh ra ai cũng ph i làm

ư ẽ ễ ả ạ ớ ư ậ ứ ắ ở

ạ ộ T t c m i ho t đ ng cùa con ng ể ng pháp h u vi. Pháp h u vi có nh ng không th t, luôn thay đ i, luôn bi n chuy n nh ườ m ng, huy n, b t, bóng, thoáng có thoáng không. Nói cách khác là vô th ượ ưở ư ỏ ả Nh ng nhân gian luôn nh m t c kh i c nh ể ộ ầ ắ ượ ố ừ tr m luân, b i trong b kh . Cái m ng o đó, không n m b t đ c thì đ ng c ủ ắ ắ ử ả ừ ư ỏ đ t ng g ng, gi ng nh đi b t bóng c a mình mà thôi, hãy buông b . Nh Lão t ỏ ồ ạ ỏ ớ ỏ ỏ ơ ả ạ ớ đây không ph i là b c m, b i m c vô vi, đó là đ o l n. B nói, b r i l ạ ộ ỏ ắ t m, b ho t đ ng,… mà có nghĩa là đ ng gá cho chúng nh ng vai trò c h u, hãy ả xem chúng nh l nh v y, c thông th an nhiên, đ o l n càng n m thì càng h , càng buông thì càng ch t.ặ

ờ

ầ

ườ

ự

Sai l m trong đ i ng

ố i và s sám h i

ờ ả ắ i l m nào. Có chăng là thánh,

ậ ầ ộ ỗ ầ ả ả

ữ ồ ườ

ầ ữ ầ ế ử

ề ư ậ ả

ệ ợ ệ i vi c đi l

ờ ố ố

ườ ề ề ố ố ư i mu n qua sông đ i

ả ầ

ướ ạ ậ ạ ẽ ậ

ậ ư ộ

duy, có th trong m t ngày hay ế ườ ờ ậ đ i ng

ể

ế ụ ư ể ẫ

ượ ố c, còn mu n dùng ủ ẽ t, tuy có th không s ch h t b i nh ng mà v sáng c a nó v n ủ ụ ẫ ể Trong đ i, khó ai có th không m c ph i m t l ự ư ớ nh ng thánh không t nhiên mà có, cũng ph i tr i qua tu t p, có sai l m r i m i ữ ả ử ệ ầ ế bi t ph i s a ch a, d n d n hoàn thi n, cho nên thánh cũng là nh ng ng i đã ể ế ượ ằ ắ ừ t s a ch a mà thôi. Nói nh v y đ bi t đ c r ng, sai t ng m c sai l m và bi ữ ế ử ọ ư ế ả ầ t s a ch a, ph i bi l m khó tránh, nh ng khi sai thì đi u quan tr ng là ph i bi t ẩ ề ộ ạ ướ ế “Ti n l ố i d i sông trên b là nh xe thuy n, t y t sám h i. Ngài vi ố . Vi c sám h i cũng gi ng nh là m t ệ ộ ơ ơ ụ ạ s ch b i nh n i thân tâm là do sám h i” ờ ườ ầ c thì c n thuy n, ng i mu n qua sông n con thuy n, ng ể ơ ằ ư ố “Nh áo nh h ng trăm năm, có th i nói: thì c n ph i sám h i. Kinh Đ i T p l ế ư ế ặ ượ ạ ộ c s ch s . Nh th trong trăm ngàn ki p đã tích t p các trong m t ngày gi t đ ẳ ể ờ ự ệ nghi p ch ng lành, do nh l c Ph t, khéo thu n t ư ộ ệ ờ ọ ộ t”, , tr n hay tiêu di m t gi i trăm năm cũng nh m t chi c áo đã bám ỏ ứ ụ ỉ ặ ạ b i, không gi t s ch thì ch còn đem b ch không th dùng đ ạ ặ ả ạ i thì ph i đem gi l còn đó, công d ng c nó v n còn đó.

ở ư ư ố

ẳ ậ

ệ ặ ố ớ i. Ôi! công d ng sám h i l n lao há ch ng v y sao?” đó là cái l ệ ủ ẻ ế ệ ươ ở ng, cái tâm thi n c a k bi ợ ớ i l n ố t sám h i

c kh i tâm ác, nh mây che m t trăng, sau sanh tâm thi n, nh đu c sáng ố ệ ư ặ ự ậ ướ “Vì tr ụ tan bóng t ố ứ ủ lao c a vi c sám h i, t c kh i thâm thi n l ữ sáng nh m t trăng gi a đêm, th t đáng quí, đáng th c hành.

ỉ ố ườ ả

ụ ỗ ầ ế ắ ố t sám h i, kh t ph c l

ộ ố ườ ượ ả ậ ả ơ ố ề ộ Sám h i không ch là đi u then ch t mà m t ng ộ ộ ở ấ ộ m t hành đ ng nên có b t kì m t ai. Có bi ớ c thanh th n, cu c s ng m i th t tho i mái, lòng ng mong đ i tu hành ph i làm, mà nó còn là ớ i l m thì m i ẹ i nh nhàng h n.

ệ ả ả Hu Năng gi ng có đo n gi

ụ ổ ố ề ạ i thích v sám ố ỗ i sau”. Nghĩa là ăn năng h i l i

ữ ữ ẽ ệ ạ ố ả ỗ c, h i là h i c i l ệ ằ c nh ng vi c sai trái đã làm và nguy n r ng s không sai ph m n a, thành tâm

ả ủ Trong kinh Pháp b o đàn c a L c t ừ ộ ướ ố i tr h i: “Sám là sám tr t ướ tr ử ổ s a đ i:

ộ ừ ở “T i t tâm kh i ngay tâm sám

ấ Tâm x u di ệ ồ ộ t r i t i cũng tiêu

ả ề ộ ị T i tiêu tâm t nh th y đ u không

ế ớ ọ ơ ố Th m i g i là ch n Sám H i.”

ỉ ễ ườ ề ẳ

ư ộ ư ố i ch xem sám h i nh m t nghi l ế , còn v ý nghĩa thì ch ng hi u ậ ợ

ụ ủ ệ

ẳ ờ ướ ạ ư ổ

ủ ố ổ c s ch ch ng đ làm thay đ i, lòng thành tâm nh đ i d ể i ích gì, vì ộ ỗ i i l ơ c s ch đ xu ng ao d , ư ạ ươ ng bao la,

ướ ạ ẳ ọ ế ơ ẩ ề Có nhi u ng ệ ỉ gì, ch làm qua loa cho xong chuy n. Nh ng, n u v y thì ch ng có l ố m c đích c a vi c sám h i là làm cho sáng rõ tâm ta, xóa m bóng đêm t trong lòng. Lòng không thành tâm thì cũng nh đem n ộ m t thao n ử ạ r a s ch m i v t d b n.

ế ươ ườ ữ ế i bi i còn có thiên l ng, tuy có lúc không bi

ố t sám h i là ng ỗ ố mình do ư t gi ệ

ử

ế ậ ỏ

ố ắ ậ ấ ố c s ph n, nh ng c g ng s ng cho t

ứ ơ t mà tránh r i vào đ ổ ượ ố ậ ẽ ượ ưở ườ Ng ạ ầ ữ ữ nh ng cám d ch n tr n ai hay do nh ng oán thù, vô minh mà t o nghi p, nh ng ươ ỉ ế ử ượ ế c tha th , bi t s a ch a th đáng tuyên d ng. Có sai thì t ăn năng thì đáng đ bi ườ ườ ớ ng cũ. Thân ph n con ng sau này m i bi i vô cùng nh bé, ệ ố ư ể t, cho thi n thì nh t không th thay đ i đ ế ị ng h u ki p an vui. đ nh s đ c h

ầ ự ệ ể ậ ậ ớ ố

ệ ề Tr n Thái Tông th t hi u rõ v chuy n sám h i này, do v y m i có s chiêm ư ế nghi m đáng nghĩ suy nh th .

ế

ầ

ậ

Ph n ba: K t lu n

ộ ẩ ề ư ụ ể ủ ệ ậ

ọ ẩ

ể ệ ở ự ườ ả

ư ứ ề

ấ ễ ể ớ

s phán nh v cu c đ i c a con ng ề ầ ẫ ề ắ ậ ộ ấ ờ ạ i,

ộ ố ố ư ấ ế ỉ t Nam, mà Khóa h l c không ch là m t tác ph m kinh đi n c a thi n Ph t Vi ắ ừ ố ộ ộ ế g c đ m t tác ph m văn h c nó còn mang tính nhân văn sâu s c. Tính n u nhìn t ậ ữ ề ộ ờ ủ ở i qua nh ng lu n đây th hi n nhân văn ế ơ ụ ư ả ả thuy t đ n gi n nh ng hàm ch a nhi u đi u c n ph i suy ng m. Ví d nh sanh, ễ ế ệ i, hay là các nói v s c thân… Chúng r t d hi u, d già, b nh, ch t, hay các gi ằ th y nh ng do cu c s ng h ng ngày quá b n r n mà ta không có th i gian nhìn l hay là th y mà c tình không bi t.

ứ ượ

ượ ự ọ ậ

ng nhân văn bên trong đó đ ầ ồ ạ c ch ng minh khi nó còn t n t ườ c ng ộ ị

ậ ớ

ượ ồ ổ ậ ậ ng đ ng, có khi còn b sung cho nhau. L ng khác, ta còn th y s t

ấ ự ươ ầ ộ ị ề ộ

ủ ể ậ ế ưỡ ứ ủ ầ

ị ủ ẩ Giá tr c a tác ph m đã đ i và đ c s dày công ứ ượ ể ư ưở t nghiên c u, đ t i sau h c t p và tu rèn. ả ế ề Còn v tác gi t ra nó – vua Tr n Thái Tông đã là m t minh quân khi còn tr vì, vi ề ườ ọ ộ và m t ng i h c Ph t uyên thâm trong quá trình tu t p,. So v i kinh Ph t và nhi u ư ưở ng tri t t ư ứ th c và kinh sách mà Tr n Thái Tông đã lĩnh h i không h thua m t v thiên s cao ạ đ o. Không c n bàn thêm công đ c c a Ngài thì cũng đã đ đ h u th ng ng v ng.ọ

ươ ườ ậ

ướ ự ườ ủ c s vô th

ng cho thân ph n con ng ầ ư ả ộ ờ ị ổ ư ỏ ấ

ườ ả ỉ Càng đi sâu và Khóa h l cư ụ , ta càng c m th i càng ng c a cu c đ i, luôn kh đau trong dòng tr m luân do nh bé tr ộ ồ ch p mê, do tham sân si, không ch u buông tay. Nh ng, đây cũng nh là m t h i ổ ữ chuông vang, c nh t nh cho nh ng ai còn u mê mau chóng tìm đ ng thoát kh .

ể ể ầ ậ ọ

ủ ố ệ Cu i cùng, kính mong th y cùng đ c và cho chúng em nh n xét đ có th hoàn thi n bài làm c a mình.

ệ

ả

Tài li u tham kh o

ả

ượ

ư ụ 1. Khóa h l c gi ng gi

i, Hòa th

ừ ng Thích Thanh T .

ọ

ế 2. Bài vi ộ

ế ỷ

ủ ề t tác ph m c a n n văn h c ậ

ộ ư ụ t: “Khóa h l c – m t ki ượ dân t c th k XIII”, Hòa th

ệ ẩ ứ ng Thích Đ c Nhu n

(http://phatviet.com/html/dnhuan/dpdsv/dpdsv_12.htm).

ậ ọ ơ ả

ệ

ễ

3. Tài li u Ph t h c c b n – PGS.TS Nguy n Công Lý.

ệ

ễ

ậ

4. Vi

ử ậ t Nam Ph t giáo s lu n I – Nguy n Lang.

ẫ

ệ

ậ

ồ 5. M t s trích d n kinh Ph t trong: Th p thi n nghi p đ o, B

ộ ố ạ

ậ ệ ượ ư ạ

ế

ậ

ạ ộ ạ tát t ng kinh, Lu n đ i trí đ , Kinh D c S , Đ i bát ni bàn, Kim cang kinh…

ủ

ễ

ề

6. Bài th Cung oán ngâm khúc c a Nguy n Gia Thi u

ạ ứ

ẻ

ầ

ễ 7. Đ o đ c kinh – Nguy n Duy C n, NXB tr in

ụ ụ M c L c

Trang

ầ

ề ụ Đ m c ộ ầ Ph n m t: Tr n Thái Tông và Khóa h l cư ụ

Thành viên nhóm:

ệ

ị

Phan Hi p H ng (MSSV: 1356010053) ề

ễ ễ

ọ ọ

ị ị

ỳ

Đinh Th Thanh Hi n (MSSV: 1356010040) ế Nguy n Th Ng c Hi u (MSSV: 1356010038) ế Nguy n Th Ng c Hi u (MSSV: 1356010037 Hoàng Anh Thu Qu nh (MSSV: 1356010104)