Ch ng tám.ươ
TH T B I C A KH I LIÊN MINH QUÂN S TH BA 1805-1806.Ấ Ạ Ủ Ố Ự Ứ
I.
Cu c liên minh quân s l n đ u tiên c a các c ng qu c châu Âu ti n công vào n c Pháp năm 1792,ộ ự ớ ầ ủ ườ ố ế ướ
tr c Na-pô-lê-ông, đã b đánh b i và b th tiêu năm 1797 v i hòa c Cam-pô Phoóc-mi-ô ký gi aướ ị ạ ị ủ ớ ướ ữ
t ng Bô-na-pác và nh ng đ i di n toàn quy n n c Áo. Cu c liên minh th hai, ti n công n c Phápướ ữ ạ ệ ề ướ ộ ứ ế ướ
khi Bô-na-pác đánh b i lúc Bô-na-pác quay tr v Pháp và cũng b tan rã sau s ph n b i c a Pôn đ nh tạ ở ề ị ự ả ộ ủ ệ ấ
và khi mà n c Áo bu c ph i ch p nh n hòa c Luy-nê-vin năm 1801. Năm 1805, Na-pô-lê-ông l i ph iướ ộ ả ấ ậ ướ ạ ả
đ i phó v i cu c ti n công th ba c a các đ i c ng qu c châu Âu. M t cu c đ s c m i và l n laoố ớ ộ ế ứ ủ ạ ườ ố ộ ộ ọ ứ ớ ớ
đang đ c chu n b . ượ ẩ ị
Vào nh ng năm 1804-1805, Na-pô-lê-ông nghĩ đ n "m t cu c chi n tranh đ qu c" trên đ t Anh, nghĩữ ế ộ ộ ế ế ố ấ
đ n "chi m Luân Đôn và Ngân hàng n c Anh", nh ng Na-pô-lê-ông đã ph i ti n hành cu c chi n tranhế ế ướ ư ả ế ộ ế
y vào năm 1805 và ch m d t nó không ph i tr c c a thành Luân Đôn mà tr c thành Viên, tuy r ngấ ấ ứ ả ướ ử ướ ằ
đ i ph ng c a ông ta v n ch là m t. ố ươ ủ ẫ ỉ ộ
Vung ti n b a bãi, Uy-liêm-Pít đang th c hi n nhi m v thành l p kh i liên minh m i. M t s h tề ừ ự ệ ệ ụ ậ ố ớ ộ ự ố
ho ng th t s đã đè lên n c Anh kiêu ng o. Vào cu i năm 1804 và đ u năm 1805, tr i lính Bu-lô-nh doả ậ ự ướ ạ ố ầ ạ ơ
Na-pô-lê-ông l p nên đã tr thành m t l c l ng quân s đáng s . M t đ i quân r t l n, đ c trang bậ ở ộ ự ượ ự ợ ộ ộ ấ ớ ượ ị
h t s c đ y đ , ch còn đ i l nh đ b khi s ng mù b t đ u ph lên bi n Măng-s . Anh, ng i taế ứ ầ ủ ỉ ợ ệ ổ ộ ươ ắ ầ ủ ể ơ Ở ườ
đang c t ch c m t th t ng đ ng viên. Nh v y là ng i Anh ch còn bi t đ t hy v ng vào kh i liênố ổ ứ ộ ứ ổ ộ ư ậ ườ ỉ ế ặ ọ ố
minh. N c Áo nhìn tình th b t tr c m t cách hài lòng. Nh ng s hy sinh mà n c Áo ph i ch u đ ngướ ế ấ ắ ộ ữ ự ướ ả ị ự
sau hòa ưc Luy-nê-vin, và nh t là t khi Na-pô-lê-ông thi hành chính sách th ng tr nh ng n c nh ớ ấ ừ ố ị ở ữ ướ ỏ ở
mi n tây và nam n c Đ c n ng n đ n m c đ mà n c Áo ch còn hy v ng duy nh t là trông ch m tề ướ ứ ặ ề ế ứ ộ ướ ỉ ọ ấ ờ ộ
cu c chi n tranh đ kh i b t t xu ng đ a v c ng qu c lo i hai. Và th i c ti n hành cu c chi n tranhộ ế ể ỏ ị ụ ố ị ị ườ ố ạ ờ ơ ế ộ ế
đó đã đ n v i s ti n c a n c Anh. G n nh đ ng th i v i vi c ti n hành th ng l ng v i Áo, Pítế ớ ố ề ủ ướ ầ ư ồ ờ ớ ệ ế ươ ượ ớ
cũng b t liên l c v i n c Nga. ắ ạ ớ ướ
Na-pô-lê-ông bi t r ng Anh r t trông mong vào m t cu c xung đ t vũ trang mà Áo và Nga s chi n đ uế ằ ấ ộ ộ ộ ẽ ế ấ
l c đ a cho Anh. Na-pô-lê-ông cũng bi t r ng n c Áo v a t c gi n v a s hãi tr c nh ng cu c thônở ụ ị ế ằ ướ ừ ứ ậ ừ ợ ướ ữ ộ
tính mi n tây n c Đ c c a mình sau hòa c Luy-nê-vin, nên s n sàng nghe theo nh ng l i đ ng m tề ướ ứ ủ ướ ẵ ữ ờ ườ ậ
c a chính ph Anh. Và ngay t năm 1803, qua m t vài l i nói c a Na-pô-lê-ông, ng i ta hi u r ng Na-ủ ủ ừ ộ ờ ủ ườ ể ằ
pô-lê-ông ch a dám b o đ m ch c ch n là s chi n th ng Anh, ch ng nào b n đ ng minh b t tr c c aư ả ả ắ ắ ẽ ế ắ ừ ạ ồ ấ ắ ủ
Anh trên l c đ a - "b n đánh thuê", nh Na-pô-lê-ông đã g i m t cách khinh m a - ch a b đánh b i. Na-ụ ị ọ ư ọ ộ ỉ ư ị ạ
pô-lê-ông tuyên b v i Tan-lây-răng: " N u Áo nh y vào cu c thì đi u đó s có nghĩa là chính Anh bu cố ớ ế ả ộ ề ẽ ộ
Pháp ph i xâm chi m châu Âu. . .". ả ế
Ngay sau khi lên ngôi, hoàng đ Nga A-l ch-xan đã ch m d t cu c đàm phán đ k t b n đ ng minhế ế ấ ứ ộ ể ế ạ ồ
v i Na-pô-lê-ông do cha mình ti n hành. A-l ch-xan hi u h n ai h t "c n trúng phong" đã làm Pôn đớ ế ế ể ơ ế ơ ệ
nh t ch t, vì m t l d hi u là chính A-l ch-xan đã đóng m t vai trò quan tr ng trong vi c chu n b sấ ế ộ ẽ ễ ể ế ộ ọ ệ ẩ ị ự
c đó. ố
V Sa hoàng tr tu i cũng bi t b n quý t c đã d c sang Anh nh ng nông ph m ch y u và lúa mì trongị ẻ ổ ế ọ ộ ố ữ ẩ ủ ế
lãnh đ a c a h quan tâm đ n tình h u ngh v i Anh t i m c nào. Ngoài nh ng lý do này, còn m t lý doị ủ ọ ế ữ ị ớ ớ ứ ữ ộ
khác n a r t quan tr ng. Vào mùa xuân năm 1804, ng i ta đã có th th y hy v ng đ c r ng kh i liênữ ấ ọ ườ ể ấ ọ ượ ằ ố
minh m i s g m có Anh, Áo, v ng qu c Na-pl (ít ra ng i ta đã nghĩ th lúc b y gi ), n c Ph đangớ ẽ ồ ươ ố ơ ườ ế ấ ờ ướ ổ
s hãi tr c nh ng ho t đ ng c a Na-pô-lê-ông trên sông Ranh. Li u n c Nga còn đ i d p nào t t h nợ ướ ữ ạ ộ ủ ệ ướ ợ ị ố ơ
n a đ gây chi n v i nhà đ c tài Pháp? Na-pô-lê-ông s không có nh ng ph ng ti n và l c l ng c nữ ể ế ớ ộ ẽ ữ ươ ệ ự ượ ầ
thi t đ đ ng đ u v i c m t bè b i thù đ ch này. Vi c Na-pô-lê-ông hành hình công t c Ăng-ghiên đãế ể ươ ầ ớ ả ộ ố ị ệ ướ
làm bùng ra kh p châu Âu quân ch , lúc y đang s n sàng hành đ ng, m t cu c v n đ ng mãnh li t r tở ắ ủ ấ ẵ ộ ộ ộ ậ ộ ệ ấ
hi u nghi m ph n đ i "con yêu tinh đ o Coóc" đã làm đ máu m t hoàng t c a dòng h Bu c-bông.ệ ệ ả ố ả ổ ộ ử ủ ọ ố
Ng i ta quy t đ nh tri t đ l i d ng bi n c x y ra r t h p th i y. Ai n y đ u v i vã khuyên Đ iườ ế ị ệ ể ợ ụ ế ố ả ấ ợ ờ ấ ấ ề ộ ạ
công t c x Bát-đ ph n đ i vi c vi ph m tr ng tr n lãnh th x Bát-đ khi ng i ta b t công t cướ ứ ơ ả ố ệ ạ ắ ợ ổ ứ ơ ườ ắ ướ
Ăng-ghiên, nh ng v v ng công x Bát-đ y, s g n ch t, l ng thinh, còn h i h tìm cách h i ng mư ị ươ ứ ơ ấ ợ ầ ế ặ ố ả ỏ ầ
gi i thân c n c a Na-pô-lê-ông xem Na-pô-lê-ông có đ c hài lòng trong cách x s c a nh ng nhà ch cớ ậ ủ ượ ử ự ủ ữ ứ
trách x Bát-đ trong vi c y không, và các nhà ch c trách đó có thi hành nghiêm ch nh nh ng yêu sáchứ ơ ệ ấ ứ ỉ ữ
c a hi n binh Pháp không. B n vua chúa khác cũng ch dám b c l kín đáo s t c gi n c a h v i nh ngủ ế ọ ỉ ộ ộ ự ứ ậ ủ ọ ớ ữ
ng i thân thi t và lòng dũng c m c a h nhi u hay ít là do biên gi i đ t n c h cách biên gi i đ tườ ế ả ủ ọ ề ớ ấ ướ ọ ớ ấ
Napoléon Bonarparte. 114
n c Na-pô-lê-ông xa hay g n quy t đ nh. Chính đi u đó c t nghĩa t i sao hoàng đ Nga l i là ng i lênướ ầ ế ị ề ắ ạ ế ạ ườ
gi ng kiên quy t nh t. B ng m t b c công hàm đ c bi t, A-l ch-xan đã d t khoát ph n đ i vi c vi ph mọ ế ấ ằ ộ ứ ặ ệ ế ứ ả ố ệ ạ
lãnh th x Bát-đ , A-l ch-xan nh n m nh tính nghiêm tr ng c a vi c vi ph m v ph ng di n lu tổ ứ ơ ế ấ ạ ọ ủ ệ ạ ề ươ ệ ậ
qu c t . ố ế
Na-pô-lê-ông đã đ c cho b tr ng ngo i giao c a mình vi t b c th tr l i n i ti ng mà A-l ch-xanọ ộ ưở ạ ủ ế ứ ư ả ờ ổ ế ế
không bao gi quên và cũng không bao gi tha th đ c, vì su t đ i A-l ch-xan ch a b ai làm nh c m tờ ờ ứ ượ ố ờ ế ư ị ụ ộ
cách tàn t nh v y. Đ i ý b c th nói r ng: Công t c Ăng-ghiên b b t vì đã tham d vào m t âm m uệ ư ậ ạ ứ ư ằ ướ ị ắ ự ộ ư
ch ng Na-pô-lê-ông; nay thí d hoàng đ A-l ch-xan bi t đ c r ng b n th ph m gi t ng i cha quáố ụ ế ế ế ượ ằ ọ ủ ạ ế ườ
c c a mình là Pôn đ nh t, hi n đang trên n c ngoài, nh ng ch có m t cách c th đ có th b tố ủ ệ ấ ệ ở ướ ư ỉ ộ ụ ể ể ể ắ
b n chúng, và n u A-l ch-xan đã cho b t b n chúng th t thì Na-pô-lê-ông đâu dám ph n đ i vi c vi ph mọ ế ế ắ ọ ậ ả ố ệ ạ
lãnh th c a m t n c ngoài do A-l ch-xan làm. Th t không còn có cách nào bu c t i A-l ch-xan rõ ràng,ổ ủ ộ ướ ế ậ ộ ộ ế
công khai và chính th c h n n a v t i gi t cha. Toàn châu Âu đ u bi t b n m u sát hoàng đ Pôn đãứ ơ ữ ề ộ ế ề ế ọ ư ế
đ c s đ ng tình c a thái t A-l ch-xan và gã Sa hoàng tr tu i y, sau khi lên ngôi, không dám đ ngượ ự ồ ủ ử ế ẻ ổ ấ ụ
đ n lông chân c a bá t c Pa-lem, c a t ng Ben-nít-xen, c a Du-b p, c a Ta-li-din cũng nhế ủ ướ ủ ướ ủ ố ủ ư c a b tủ ấ
c m t k nào khác, m c d u b n này không s ng "đ t n c ngoài" mà s ng đàng hoàng Pê-téc-buaứ ộ ẻ ặ ầ ọ ố ở ấ ướ ố ở
và đ c ti p đón vào cung đi n Mùa Đông. ượ ế ệ
M i căm thù nung n u c a A-l ch-xan đ i v i cái ng i đã làm cho A-l ch-xan nh c nhã ê ch đã cóố ấ ủ ế ố ớ ườ ế ụ ề
ti ng vang m nh m trong b n quý t c và tri u th n mà chúng đã bi t tâm tr ng. ế ạ ẽ ọ ộ ề ầ ế ạ
Đ m r ng c s giai c p trong các hành đ ng quân s c a mình và đ gây thi n c m trong các gi iể ở ộ ơ ở ấ ộ ự ủ ể ệ ả ớ
yêu chu ng t do, A-l ch-xan s n sàng gia nh p kh i liên minh th ba, đã công khai phát bi u b ng gi yộ ự ế ẵ ậ ố ứ ể ằ ấ
t n i th t v ng c a ông ta do nh ng âm m u th ng tr th gi i c a Na-pô-lê-ông gây nên và nh ng m iờ ỗ ấ ọ ủ ữ ư ố ị ế ớ ủ ữ ố
t ng nh , luy n ti c mà ông ta c m th y v s tiêu vong c a n n C ng hòa Pháp. Đó là m t s giưở ớ ế ế ả ấ ề ự ủ ề ộ ộ ự ả
nhân gi nghĩa v ng v . Th t ra, có bao gi A-l ch-xan quan tâm đ n s ph n c a n n C ng hòa Pháp,ả ụ ề ậ ờ ế ế ố ậ ủ ề ộ
nh ng A-l ch-xan l i có m t tinh và đúng đ hi u r ng vi c Na-pô-lê-ông bi n n c Pháp thành m t đư ế ạ ắ ể ể ằ ệ ế ướ ộ ế
qu c chuyên ch , chính là m t th i c đ phá uy tín c a Na-pô-lê-ông đ i v i m t b ph n nào đó trongố ế ộ ờ ơ ể ủ ố ớ ộ ộ ậ
xã h i Pháp và châu Âu, đ i v i nh ng ng i còn tộ ở ở ố ớ ữ ườ ng nh đ n cách m ng. L i ch trích đ m mùiở ớ ế ạ ờ ỉ ượ
t do đó, phê phán Na-pô-lê-ông là m t tên chuyên quy n đ c đoán, t mi ng m t th lĩnh đ c tài c aự ộ ề ộ ừ ệ ộ ủ ộ ủ
m t đ qu c xây d ng trên ch đ nô l th t ra, là m t trong nh ng giai tho i kỳ l nh t c a th i kỳộ ế ố ự ế ộ ệ ố ộ ữ ạ ạ ấ ủ ờ
tr c khi chu n b xong cu c ti n công m i c a kh i liên minh th ba ch ng đ qu c Pháp m i. ướ ẩ ị ộ ế ớ ủ ố ứ ố ế ố ớ
Không do d gì, Uy-liêm-Pít b ng lòng c p ti n cho Nga, ngoài ra còn t ý s c p ti n cho c Áo,ự ằ ấ ề ỏ ẽ ấ ề ả
v ng qu c Na-pl , Ph và t t c nh ng n c nào mu n ch ng Na-pô-lê-ông. ươ ố ơ ổ ấ ả ữ ướ ố ố
Trong khi y, hoàng đ Pháp đã làm gì? L dĩ nhiên là Na-pô-lê-ông đã bi t th a th đo n ngo i giaoấ ế ẽ ế ừ ủ ạ ạ
c a các đ i ph ng, nh ng vì cu c liên minh đang hình thành ch m ch p m c d u Pít đã c g ng nhi u,ủ ố ươ ư ộ ậ ạ ặ ầ ố ắ ề
và vì đ n mùa thu năm 1805, Na-pô-lê-ông v n th y r ng Áo chế ẫ ấ ằ ưa s n sàng tham chi n đ c, nên m tẵ ế ượ ộ
m t Na-pô-lê-ông v n ti p t c chu n b đ b lên đ t Anh và, m t khác, v n ho t đ ng nhặ ẫ ế ụ ẩ ị ổ ộ ấ ặ ẫ ạ ộ ư th châuể ở
Âu ch ng có ai ngoài ông ta. Ông ta th y c n thi t ph i sát nh p Pi-ê-mông, thì ông ta sát nh p; th y c nẳ ấ ầ ế ả ậ ậ ấ ầ
ph i thôn tính Giên và Lúc-c thì đã thôn tính; th y c n ph i x ng là vua n c Ý và ph i làm l đăngả ơ ấ ầ ả ư ướ ả ễ
quang Mi-lan thì đã làm nh th (vào ngày 28 tháng 5 năm 1805); th y c n ph i đem m t lô các qu c giaở ư ế ấ ầ ả ộ ố
Đ c nh bé nh h t b i làm t ng v t cho đ ng minh c a mình, hay đúng h n là cho các ch h u Đ c c aứ ỏ ư ạ ụ ặ ậ ồ ủ ơ ư ầ ứ ủ
mình, nh Ba-vi-e ch ng h n, ông ta đã làm. ư ẳ ạ
Nh ng vua chúa Đ c có đ t đai Tây Á, n i mà n c Áo đã hoàn toàn b lo i tr ra sau hòa c Luy-ữ ứ ấ ở ơ ướ ị ạ ừ ướ
nê-vin, ch còn trông mong vào Na-pô-lê-ông c u thoát. B n h lũ l t kéo đ n Pa-ri, khúm núm và đêỉ ứ ọ ọ ượ ế
ti n, chen chúc xô đ y nhau trong phòng đ i c a các cung đi n và c a các b , cam k t trung thành, xin xệ ẩ ợ ủ ệ ủ ộ ế ỏ
m t vài m nh đ t láng gi ng, t cáo l n nhau, m u mô làm h i l n nhau, lu n l t đám qu n th n c a Na-ộ ả ấ ề ố ẫ ư ạ ẫ ồ ọ ầ ầ ủ
pô-lê-ông, ch ng ch t lên Tan-lây-răng nh ng l i c u c nh và c a đút. Tho t đ u, qu n th n c a Na-pô-ồ ấ ữ ờ ầ ạ ủ ạ ầ ầ ầ ủ
lê-ông ng c nhiên, nh ng ngay sau đó h ch ng l y làm l n a, cung Tuy-l -ri, h chú ý th y m tạ ư ọ ẳ ấ ạ ữ ở ơ ọ ấ ộ
ng i trong đám ti u v ng Đ c y đ ng sau gh Na-pô-lê-ông, còn Na-pô-lê-ông thì đang đánh bài,ườ ể ươ ứ ấ ứ ế
th nh tho ng h n l i cúi g p l ng xu ng hôn v i vào tay ông hoàng đ , nh ng ông ta ch ng h đ ý. ỉ ả ắ ạ ậ ư ố ộ ế ư ẳ ề ể
II.
Mùa thu năm 1805 đ n, Na-pô-lê-ông tuyên b v i các đô đ c c a mình r ng ông không c n đ n ba, màế ố ớ ố ủ ằ ầ ế
ch c n hai, th m chí ch m t thôi, m t ngày yên tĩnh trên bi n Măng-s v i s b o đ m ki m ch đ cỉ ầ ậ ỉ ộ ộ ể ơ ớ ự ả ả ề ế ượ
ho t đ ng c a h i quân Anh là có th đ b lên đ t Anh. Mùa s ng mù s p đ n. T lâu, Na-pô-lê-ôngạ ộ ủ ả ể ổ ộ ấ ươ ắ ế ừ
đã h l nh cho đô đ c Vin-l -n -v r i Đ a Trung H i đ n Đ i Tây D ng đ b t liên l c v i h m đ iạ ệ ố ơ ơ ơ ờ ị ả ế ạ ươ ể ắ ạ ớ ạ ộ
Napoléon Bonarparte. 115
bi n Măng-s , sau đó Vin-l -n -v có nhi m v y m h cu c v t eo bi n và cu c đ b lên đ t Anh.ể ơ ơ ơ ơ ệ ụ ể ộ ộ ượ ể ộ ổ ộ ấ
Nh ng, b t thình lình, g n nh trong cùng m t ngày, hai tin c c kỳ quan tr ng đ n v i Na-pô-lê-ông lúcư ấ ầ ư ộ ự ọ ế ớ
này đang Bu-lô-nh v i quân sĩ. Tin th nh t là Vin-l -n -v không th thi hành m nh l nh c a Na-pô-ở ơ ớ ứ ấ ơ ơ ơ ể ệ ệ ủ
lê-ông ngay đ c, tin th hai là quân Nga đã lên đ ng đi g p quân Áo đang s n sàng ti n công Na-pô-lê-ượ ứ ườ ặ ẵ ế
ông và các b n liên minh Đ c c a ông ta và các l c l ng đ i ph ng đang ti n v phía tây. ạ ứ ủ ự ượ ố ươ ế ề
T c kh c, không chút do d , Na-pô-lê-ông thay đ i quy t đ nh. Th y rõ ràng là d u sao Uy-liêm-Pítứ ắ ự ổ ế ị ấ ẫ
cũng đã c u đ c ng i Anh và v n đ không ph i là đ b n a, Na-pô-lê-ông bèn g i ngay t ng thânứ ượ ườ ấ ề ả ổ ộ ữ ọ ướ
c n là Đa-ruy và giao cho chuy n đ n t l nh các quân đoàn nh ng k ho ch đã chu n b s n: ti n hànhậ ể ế ư ệ ữ ế ạ ẩ ị ẵ ế
m t cu c chi n tranh m i v i n c Áo và n c Nga ch không ph i v i n c Anh n a. Vi c x y raộ ộ ế ớ ớ ướ ướ ứ ả ớ ướ ữ ệ ả
ngày 27 tháng 8.
Th là tr i lính Bu-lô-nh , m t công trình đã ph i m t hai năm ròng đ t ch c, ch m h t, h t cế ạ ơ ộ ả ấ ể ổ ứ ấ ế ế ả
nh ng m ng chi n th ng m t k thù dai d ng và khó đánh t i vì đ c bi n c che ch ! "N u 15 ngàyữ ộ ế ắ ộ ẻ ẳ ớ ượ ể ả ở ế
n a ta không Luân Đôn thì đ u tháng M i m t ta s đ n Viên", hoàng đ Na-pô-lê-ông đã nói nh v yữ ở ầ ườ ộ ẽ ế ế ư ậ
tr c khi nh n đ c nh ng tin t c đã làm thay đ i căn b n ý đ nh tr c m t c a ông ta. Luân Đôn thoát,ướ ậ ượ ữ ứ ổ ả ị ướ ắ ủ
nh ng Viên ph i tr n thay. Trong nhi u gi liên ti p, Na-pô-lê-ông truy n đ t k ho ch chi n d chư ả ả ợ ề ờ ế ề ạ ế ạ ế ị
m i. M nh l nh bay đi t phía đ l y tân binh b sung cho các đ i d b và đ t ch c vi c ti p t choớ ệ ệ ứ ể ấ ổ ộ ự ị ể ổ ứ ệ ế ế
quân đ i hành ti n qua n c Pháp và x Ba-vi-e đ n giao chi n v i quân đ ch. Nh ng đ i thông tin liênộ ế ướ ứ ế ế ớ ị ữ ộ
l c h a t c đ n Béc-lin, Ma-đrít, Đrét-xđen, An-xtéc-đam, mang t i nh ng ch th ngo i giao đ y uy vũ vàạ ỏ ố ế ớ ữ ỉ ị ạ ầ
m nh l nh, đ y đi u ki n và t ng ph m quý báu h p d n. Không ph i Pa-ri không hoang mang, nh nệ ệ ầ ề ệ ặ ẩ ấ ẫ ả ố
nháo, ng i ta báo cáo Na-pô-lê-ông r ng các nhà buôn, nh ng ng i g i ti n nhà băng, các nhà k nghườ ằ ữ ườ ử ề ỹ ệ
đ u phàn nàn th m v khát v ng xâm l c và đ ng l i ngo i giao c a Na-pô-lê-ông là đã không tínhề ầ ề ọ ượ ườ ố ạ ủ
đ n khó khăn và cho r ng cá nhân Na-pô-lê-ông ph i ch u trách nhi m v cu c n i d y m i và đáng sế ằ ả ị ệ ề ộ ổ ậ ớ ợ
này c a toàn th châu Âu ch ng l i n c Pháp. Ng i ta ph n đ i ng m, dè d t, nh ng ng i ta v nủ ể ố ạ ướ ườ ả ố ầ ặ ư ườ ẫ
ph n đ i. ả ố
Nh vào s t ch c quân s tài tình c a mình, Na-pô-lê-ông ch m t có m y ngày là đã nh đ c tr iờ ự ổ ứ ự ủ ỉ ấ ấ ổ ượ ạ
lính Bu-lô-nh kh ng l , t ch c hành quân và b sung cho quân đ i đã t p trung đó, r i t b bi nơ ổ ồ ổ ứ ổ ộ ậ ở ồ ừ ờ ể
Măng-s qua n c Pháp, t i đ t Ba-vi-e, đ t b n đ ng minh c a ông. ơ ướ ớ ấ ấ ạ ồ ủ
Na-pô-lê-ông c p t c hành quân, đi vòng lên phía b c quân Áo đóng trên b sông Đa-nuýp và có v tríấ ố ắ ờ ị
Un-m kiên c án ng s n bên trái. ơ ố ữ ườ
N u kh i liên minh quân s th ba, đã thành hình trong t t ng c a các h i viên chính th c t gi aế ố ự ứ ư ưở ủ ộ ứ ừ ữ
năm 1804, mà mãi m t năm r i sau, vào mùa thu năm 1805, m i xu t tr n thì m t trong nh ng lý doộ ưỡ ớ ấ ậ ộ ữ
chính là đ chu n b l n này cho th t chu đáo và đ b o đ m th ng l i. Ch a bao gi quân đ i Áo l iể ẩ ị ầ ậ ể ả ả ắ ợ ư ờ ộ ạ
đ c trang b và t ch c t t nhượ ị ổ ứ ố ư l n này. Đ i quân c a M c có nhi m v đ ng đ u cu c ch m tránầ ộ ủ ắ ệ ụ ươ ầ ộ ạ
đ u tiên v i quân ti n v c a Na-pô-lê-ông, và ng i ta đ t r t nhi u hy v ng l n lao vào quân đ i y.ầ ớ ề ệ ủ ườ ặ ấ ề ọ ớ ộ ấ
Cu c ch m trán đ u tiên này quy t đ nh nhi u v n đ Áo, Anh, Nga và trên toàn cõi châu Âu. Ng i taộ ạ ầ ế ị ề ấ ề ở ườ
mong ch th ng l i c a M c và c m ch c th ng l i vì không nh ng các s đoàn c a M c đã đ c chu nờ ắ ợ ủ ắ ầ ắ ắ ợ ữ ư ủ ắ ượ ẩ
b chu đáo và hoàn ch nh v m i m t, mà còn vì các th lĩnh kh i liên minh cho là Na-pô-lê-ông s khôngị ỉ ề ọ ặ ủ ố ẽ
m t lúc xu t toàn b quân tr i Bu-lô-nh và Na-pô-lê-ông cũng s không thúc toàn b l c l ng ti nộ ấ ộ ở ạ ơ ẽ ộ ự ượ ế
g p t Bu-lô-nh v phía đông-nam; cho r ng dù Na-pô-lê-ông có làm nh v y chăng n a - ng i ta nghĩấ ừ ơ ề ằ ư ậ ữ ườ
- thì ông ta cũng s không có cách gì đi u đ ng và t p trung quân k p đ n n i đã đ nh đ c. ẽ ề ộ ậ ị ế ơ ị ượ
Khi ti n vào Ba-vi-e, M c bi t ch c ch n s ph i ch m trán v i hoàng đ Pháp đó. Tr c cũng nhế ắ ế ắ ắ ẽ ả ạ ớ ế ở ướ ư
sau Na-pô-lê-ông, s trung l p c a các n c th y u đ u ch có trên gi y t . Luôn luôn lâm vào tình tr ngự ậ ủ ướ ứ ế ề ỉ ấ ờ ạ
s hãi, v ng h u x Ba-vi-e dao đ ng tr c s đe d a c a kh i liên minh m nh m Áo, Nga, do Anhợ ươ ầ ứ ộ ướ ự ọ ủ ố ạ ẽ
c m đ u, đang b t v ng h u nh p kh i và s đe d a c a Na-pô-lê-ông, ng i cũng đang tìm cách bi nầ ầ ắ ươ ầ ậ ố ự ọ ủ ườ ế
v ng h u thành n c đ ng minh c a mình. Tho t tiên, v ng h u ký m t m t c v i quân liên minh,ươ ầ ướ ồ ủ ạ ươ ầ ộ ậ ướ ớ
h a h n giúp đ cho n c Áo trong cu c chi n tranh v a m i bùng n , nh ng vài ngày sau, khi đã suyứ ẹ ỡ ướ ộ ế ừ ớ ổ ư
nghĩ k , v ng h u cùng v i gia đình và các th ng th c a mình tr n đ n thành Vua-xbua, n i mà m tỹ ươ ầ ớ ượ ư ủ ố ế ơ ộ
binh đoàn Pháp do t ng Béc-na-đ t ch huy đang ti n đ n theo l nh Na-pô-lê-ông, r i ông ta cu n góiướ ố ỉ ế ế ệ ồ ố
sang hàng ngũ Na-pô-lê-ông.
V ng h u x Vua-tem-be và đ i công t c x Bát-đ cũng tr m t nhanh chóng nh v y. "Ng mươ ầ ứ ạ ướ ứ ơ ở ặ ư ậ ậ
mi ng l i, h t m th i b t trái tim Đ c c a h ph i im h i l ng ti ng", đó là nh ng đi u t i nh c đ cệ ạ ọ ạ ờ ắ ứ ủ ọ ả ơ ặ ế ữ ề ủ ụ ượ
nói lên trong các sách giáo khoa Đ c in g n đây dùng trong các tr ng trung h c. Đ khen th ng tinhở ứ ầ ườ ọ ể ưở
th n kháng c dũng c m tr c nh ng yêu sách c a trái tim Đ c c a h , các v ng h u x Ba-vi-e vàầ ự ả ướ ữ ủ ứ ủ ọ ươ ầ ứ
Vua-tem-be đ c Na-pô-lê-ông phong v ng, cái danh hi u mà con cháu h còn h ng mãi đ n khi n raượ ươ ệ ọ ưở ế ổ
cu c cách m ng tháng 11 năm 1918. Cũng h t nh hai v vua m i m kia, đ i công t c x Bát-đ đ cộ ạ ệ ư ị ớ ẻ ạ ướ ứ ơ ượ
m r ng b cõi trên lãnh th n c Áo. B n h còn xin ti n nh ng Na-pô-lê-ông đã t ch i. ở ộ ờ ổ ướ ọ ọ ề ư ừ ố
Napoléon Bonarparte. 116
Đ ng vào x Ba-vi-e b ng . Các th ng ch nh n đ c l nh hành quân c p t c h n, và th là tườ ứ ỏ ỏ ố ế ậ ượ ệ ấ ố ơ ế ừ
kh p các ng , đi không d ng không ngh , h cùng ti n v phía sông Đa-nuýp. Theo l i m t quan sát viênắ ả ừ ỉ ọ ế ề ờ ộ
quân s Ph thì Béc-na-đ t, Đa-vu, Xun, Lan-n , Nây, Mác-mông, Ô-gi -rô cùng v i các quân đoàn tr cự ổ ố ơ ơ ớ ự
thu c, cũng nh Muy-ra v i đ i k binh c a mình đã ch p hành nh ng ch th rành m ch c a hoàng độ ư ớ ộ ỵ ủ ấ ữ ỉ ị ạ ủ ế
v i m c đ chính xác nh b máy đ ng h . Ch a đ y ba tu n l , không đ n 20 ngày, m t đoàn quân toớ ứ ộ ư ộ ồ ồ ư ầ ầ ễ ế ộ
l n đ i v i th i b y gi đã hành quân di chuy n t bi n Măng-s đ n sông Đa-nuýp mà h u nh khôngớ ố ớ ờ ấ ờ ể ừ ể ơ ế ầ ư
có b nh binh và ng i đi r t l i sau. Trong nhi u đ nh nghĩa c a Na-pô-lê-ông v ngh thu t chi n tranh,ệ ườ ớ ạ ề ị ủ ề ệ ậ ế
có l n Na-pô-lê-ông đã nói ph i làm th nào đ quân đ i "khi sinh ho t thì phân tán và khi đánh thì t pầ ả ế ể ộ ạ ậ
trung". Các th ng ch đã hành quân theo nhi u đ ng khác nhau do hoàng đ ch đ nh t tr c, đi u đóố ế ề ườ ế ỉ ị ừ ướ ề
làm cho vi c ti p t đ c thu n l i, không b ùn t c l i d c đ ng, và khi đ n n i, h đã t p trung cệ ế ế ượ ậ ợ ị ắ ạ ở ọ ườ ế ơ ọ ậ ả
xung quanh thành Un-m , và t ng M c cùng v i ph n l n quân đ i Áo nh b nh t trong m t cái túi. ở ơ ướ ắ ớ ầ ớ ộ ư ị ố ộ
Na-pô-lê-ông r i Pa-ri ngày 24 tháng 9, đ n Xt -ra-xbua ngày 26, và đ i quân c a ông cũng đã t c kh cờ ế ơ ộ ủ ứ ắ
v t sông Ranh lúc b t đ u cu c chi n tranh. Khi qua Xt -ra-xbua, Na-pô-lê-ông đã ti n hành t ch cượ ắ ầ ộ ế ơ ế ổ ứ
biên ch quân đ i l n cu i cùng, và ti n đây xin nói m t chút. ế ộ ầ ố ệ ộ
B đ i ti n đánh n c Áo đ c chính th c g i là đ i quân đ phân bi t v i các b đ i dùng vào vi cộ ộ ế ướ ượ ứ ọ ạ ể ệ ớ ộ ộ ệ
thành l p các đ n v đ n trú ho c các quân đoàn đóng gi nh ng vùng xa m t tr n. Đ i quân g m b yậ ơ ị ồ ặ ữ ở ữ ặ ậ ạ ồ ả
quân đoàn đ t d i s ch huy c a các t ng xu t s c nh t, đ c c t nh c lên hàng th ng ch sau khiặ ướ ự ỉ ủ ướ ấ ắ ấ ượ ấ ắ ố ế
Na-pô-lê-ông làm l th phong hoàng đ . ễ ụ ế
T ng quân s c a b y quân đoàn này lên t i 186.000 ng i. M i quân đoàn đ u có b binh, k binh,ổ ố ủ ả ớ ườ ỗ ề ộ ỵ
pháo binh và t t c các ngành h u c n c n có trong m t quân đ i. Na-pô-lê-ông coi m i quân đoàn nàyấ ả ậ ầ ầ ộ ộ ỗ
nh m t t ch c quân đ i riêng bi t. Ch l c quân c a k binh và pháo binh không ph thu c vào m tư ộ ổ ứ ộ ệ ủ ự ủ ỵ ụ ộ ộ
th ng ch nào và cũng không n m trong biên ch m t quân đoàn nào, mà t ch c thành nh ng đ n vố ế ằ ế ộ ổ ứ ữ ơ ị
riêng bi t đ t dệ ặ i s ch huy tr c ti p c a hoàng đ : thí d nhớ ự ỉ ự ế ủ ế ụ ư th ng ch Muy-ra đ c Na-pô-lê-ông bố ế ượ ổ
nhi m làm t ng ch huy k binh g m t i 44.000 ng i, nh ng cũng ch nh ng i giúp vi c, nh pháiệ ổ ỉ ỵ ồ ớ ườ ư ỉ ư ườ ệ ư
viên liên l c và ch p hành m nh l nh c a Na-pô-lê-ông. Lúc c n thi t, Na-pô-lê-ông có th t ý d c toànạ ấ ệ ệ ủ ầ ế ể ự ố
b pháo binh và k binh c a mình đ n ng c u cho m t trong b y quân đoàn. ộ ỵ ủ ế ứ ứ ộ ả
Ngoài các quân đoàn và các đ i d b c a pháo binh và k binh ra, còn có đ i c n v c a hoàng đ g mộ ự ị ủ ỵ ộ ậ ệ ủ ế ồ
7.000 lính u tú (đây ch m i nói v năm 1805, sau này còn nhi u h n n a). C n v binh g m có các trungư ỉ ớ ề ề ơ ữ ậ ệ ồ
đoàn lính c n v và khinh k binh ho c khinh b binh, hai liên đ i c nh binh đi ng a, m t liên đ i "Ma-ậ ệ ỵ ặ ộ ộ ả ự ộ ộ
m -lúc" tuy n m Ai C p và sau h t là m t "ti u đoàn Ý" vì Na-pô-lê-ông không nh ng là hoàng đơ ể ộ ở ậ ế ộ ể ữ ế
n c Pháp mà còn là vua vùng b c và trung Ý đã b Na-pô-lê-ông chinh ph c. Th c ra trong "ti u đoàn Ý"ướ ắ ị ụ ự ể
y có nhi u ng i Pháp h n là ng i Ý. Ng i ta ch tuy n vào đ i c n v ng lâm nh ng ng i xu tấ ề ườ ơ ườ ườ ỉ ể ộ ậ ệ ự ữ ườ ấ
s c đ c bi t. H đ c tr l ng cao, đ c nuôi d ng đ c bi t, trang ph c đ p, đ i mũ cao có lông vàắ ặ ệ ọ ượ ả ươ ượ ưỡ ặ ệ ụ ẹ ộ
đóng sát ngay t ng hành dinh c a hoàng đ . B n thân Na-pô-lê-ông bi t rõ đ i s ng và quá trình công tácổ ủ ế ả ế ờ ố
c a m t s đông trong đ i quân y. ủ ộ ố ộ ấ
Na-pô-lê-ông r t quan tâm đ n vi c s p x p cán b ch huy, ông không ng n ng i gì mà không c pấ ế ệ ắ ế ộ ỉ ầ ạ ấ
"b ng" t ng cho nh ng ng i ch a đ y 40 tu i. Cũng có m t s m i 34 tu i đã đ c phong th ng ch .ằ ướ ữ ườ ư ầ ổ ộ ố ớ ổ ượ ố ế
D i th i Na-pô-lê-ông, tu i tr là m t thu n l i cho s thăng c p ch không ph i là m t tr ng i nhướ ờ ổ ẻ ộ ậ ợ ự ấ ứ ả ộ ở ạ ư
h t th y m i quân đ i th i y, b t k quân đ i n c nào. ế ả ọ ộ ờ ấ ấ ể ộ ướ
K lu t do Na-pô-lê-ông đ t ra có m t tính ch t đ c bi t. Na-pô-lê-ông không cho dùng nh c hình trongỷ ậ ặ ộ ấ ặ ệ ụ
quân đ i. Toà án quân s k t án t hình ho c đ a đi đày đ i v i nh ng t i n ng, còn t i nh ch k t án tùộ ự ế ử ặ ư ố ớ ữ ộ ặ ộ ẹ ỉ ế
nh ng nhà tù c a quân đ i. ở ữ ủ ộ
Ngoài ra, còn có m t t ch c khác có quy n hành l n, đó là toà án danh d . Tuy h i đ ng này khôngộ ổ ứ ề ớ ự ộ ồ
đ c m t lu t l nào phê chu n nh ng v i s th a nh n ng m c a Na-pô-lê-ông, nó c ho t đ ng trongượ ộ ậ ệ ẩ ư ớ ự ừ ậ ầ ủ ứ ạ ộ
toàn quân. Đây là ch ng c v v n đ y. Có hai ng i lính, mà t t c đ i đ i đ u không th y h có m tứ ớ ề ấ ề ấ ườ ấ ả ạ ộ ề ấ ọ ặ
trên chi n tr ng; nh ng sau đó, hai ng i này l i xu t hi n và trình bày lý do v ng m t c a h . C đ iế ườ ư ườ ạ ấ ệ ắ ặ ủ ọ ả ạ
đ i cho r ng h đã l n tr n vì hèn nhát và đã ch n trong binh lính l y ngay ba ng i làm quan tòa. Cái tòaộ ằ ọ ẩ ố ọ ấ ườ
án y nghe t i ph m trình bày, k t h án t hình và x b n ngay l p t c. Các c p ch huy đ u bi t cấ ộ ạ ế ọ ử ử ắ ậ ứ ấ ỉ ề ế ả
nh ng không can thi p và vi c y đ n đó cũng là xong. Không m t sĩ quan nào đ c tham d cu c xét xư ệ ệ ấ ế ộ ượ ự ộ ử
và cũng không đ c bi t (ít ra thì cũng là không đ c chính th c bi t) đ n án t hình đó. ượ ế ượ ứ ế ế ử
Cái ông vua chuyên ch , đã t phong cho mình ch c hoàng đ cha truy n con n i và b t giáo hoàng ph iế ự ứ ế ề ố ắ ả
làm l th phong cho mình, qua vi c c i xin đã liên minh đ c t năm 1810 v i dòng h đang tr vìễ ụ ệ ướ ượ ừ ớ ọ ị
n c Áo, đã bi t gây cho binh lính lòng tin r ng, tr c đây cũng nh bây gi , h là nh ng ng i b o vướ ế ằ ướ ư ờ ọ ữ ườ ả ệ
t qu c ch ng l i b n Bu c-bông, ch ng l i s can thi p c a n c ngoài và chính b n thân Na-pô-lê-ôngổ ố ố ạ ọ ố ố ạ ự ệ ủ ướ ả
cũng ch là ng i lính s 1 c a n c Pháp. . . Th c ra, d i m t Na-pô-lê-ông, binh lính ch là nh ng cáiỉ ườ ố ủ ướ ự ướ ắ ỉ ữ
"m i cho đ i bác", Na-pô-lê-ông th ng nói nh v y, nh ng binh lính tin t ng và ph c tùng mù quángồ ạ ườ ư ậ ư ưở ụ
Napoléon Bonarparte. 117
Na-pô-lê-ông thì l i v n gán cho Na-pô-lê-ông nh ng bi t hi u su ng sã, b n bè và thân thi t. Đ i v i h ,ạ ẫ ữ ệ ệ ồ ạ ế ố ớ ọ
b o chúa Xê-da, ng i mà châu Âu run s và các v vua chúa cúi r p mình xu ng, ch là m t ng i lính.ạ ườ ợ ị ạ ố ỉ ộ ườ
Trong b n h v i nhau, h g i Na-pô-lê-ông là "Chú cai nh ". "Chú bé đ u tr c". ọ ọ ớ ọ ọ ỏ ầ ọ
H cũng tin vào câu nói c a Na-pô-lê-ông: "Trong bao đ n c a m i ng i lính đ u có m t chi c g yọ ủ ạ ủ ỗ ườ ề ộ ế ậ
th ng ch ". Đ y không ph i là m t câu nói vô ích. H thích thú nh l i võ nghi p c a Muy-ra, Béc-na-ố ế ấ ả ộ ọ ớ ạ ệ ủ
đ t, L -phe-vr đã b t đ u b ng nh ng c p b c nào, cũng nh vô s nh ng danh t ng quy n cao ch cố ơ ơ ắ ầ ằ ữ ấ ậ ư ố ữ ướ ề ứ
tr ng khác hi n đang bên c nh hoàng đ . ọ ệ ở ạ ế
Na-pô-lê-ông hoàn toàn tin vào sĩ quan và binh lính c a mình; nh ng đ i v i các t ng lĩnh và th ngủ ư ố ớ ướ ố
ch , không ph i ng i nào cũng đ c Na-pô-lê-ông tin, có tin cũng không kh i không có ph n dè d t. Vế ả ườ ượ ỏ ầ ặ ề
vai trò quân s c a các th ng ch thì v n đ là nh th này: Na-pô-lê-ông t p h p quanh mình c m tự ủ ố ế ấ ề ư ế ậ ợ ả ộ
lo t nhân v t xu t s c v ngh thu t chi n tranh, nh ng ng i này đ u ch có m t đi m gi ng nhau: tuyạ ậ ấ ắ ề ệ ậ ế ữ ườ ề ỉ ộ ể ố
trình đ khác nhau, ai cũng đ u có nh n th c nhanh, n m tình hình và h quy t tâm nhanh chóng, tài phánộ ề ậ ứ ắ ạ ế
đoán nh y bén c a ng i lính tìm ra trong nháy m t ph ng sách thoát kh i m t tình hu ng b t c, tinhạ ủ ườ ắ ươ ỏ ộ ố ế ắ
th n ngoan c ng chi n đ u khi c n thi t, và nh t là Na-pô-lê-ông t p cho h đoán đ c ý đ nh c aầ ườ ế ấ ầ ế ấ ậ ọ ượ ị ủ
mình khi ch nói n a l i và sau đó t h th c hi n l y. Tài chi n l c c a Na-pô-lê-ông đã t o cho cácỉ ử ờ ự ọ ự ệ ấ ế ượ ủ ạ
th ng ch thành nh ng ng i ch p hành h t s c chính xác ý đ nh c a mình mà không làm m t tính năngố ế ữ ườ ấ ế ứ ị ủ ấ
đ ng đ c l p c a h trên chi n tr ng. M t tay ki m mù ch và th t thà nh L -phe-vr , ng i quýộ ộ ậ ủ ọ ế ườ ộ ế ữ ậ ư ơ ơ ườ
phái l nh lùng và nghiêm kh c nh Đa-vu, ng i k binh hăng hái nh Muy-ra, nhà đ b n và sĩ quanạ ắ ư ườ ỵ ư ồ ả
tham m u có thiên tài nh Béc-ti-ê, t t c đ u là nh ng nhà binh pháp xu t chúng và đ y sáng t o. Nh ngư ư ấ ả ề ữ ấ ầ ạ ữ
nhân v t nh Nay hay Lan-n , v ph ng di n y, cũng không thua kém gì Béc-na-đ t qu quy t và loậ ư ơ ề ươ ệ ấ ố ỷ ế
xa, Mát-xê-na làm vi c có ph ng pháp, ho c Mác-mông khô khan và th n tr ng. Th t v y, đ i v i h ,ệ ươ ặ ậ ọ ậ ậ ố ớ ọ
lòng dũng c m cá nhân đ c coi là tuy t đ i c n thi t vì b n thân h ph i làm g ng. H đã nêu t mả ượ ệ ố ầ ế ả ọ ả ươ ọ ấ
g ng dũng c m chi n đ u h t s c đ c bi t. M t l n, khi đ c ng i ta khen ng i mình vì đã bao phenươ ả ế ấ ế ứ ặ ệ ộ ầ ượ ườ ợ
dũng c m d n đ u k binh làm nhi m v , Lan-n đã th t lên m t cách bu n b c: "M t ng i k binh màả ẫ ầ ỵ ệ ụ ơ ố ộ ồ ự ộ ườ ỵ
ch a 30 tu i ch a ch t thì ch a ph i là m t ng i k binh". Lúc đó Lan-n 34 tu i, và hai năm sau, Lan-ư ổ ư ế ư ả ộ ườ ỵ ơ ổ
n b m t viên trái phá gi t ch t chi n tr ng. Lan-n không nh ng là m t ng i k binh qu c m màơ ị ộ ế ế ở ế ườ ơ ữ ộ ườ ỵ ả ả
còn là m t t ng tài. Nh ng ng i phù tá đã đ c Na-pô-lê-ông tuy n l a và c t nh c lên hàng đ u làộ ướ ữ ườ ượ ể ự ấ ắ ầ
nh ng ng i nh v y. ữ ườ ư ậ
Năm 1805, khi m màn cu c chi n tranh ch ng l i kh i liên minh quân s th ba, h hãy còn g n đở ộ ế ố ạ ố ự ứ ọ ầ ủ
m t. Ch thi u Đ -xe đã t tr n Ma-ren-gô. M t ng i n a v ng m t, ng i mà Na-pô-lê-ông coi tr ngặ ỉ ế ơ ử ậ ở ộ ườ ữ ắ ặ ườ ọ
nh nh ng ng i khác: đó là Mo-rô b phát vãng, đang s ng châu M . Na-pô-lê-ông, v i thiên tài r c rư ữ ườ ị ố ở ỹ ớ ự ỡ
c a mình, đã đ ng đ u m t quân đ i nh v y đó, và đ c giúp vi c b i nh ng tr th nh v y đó. ủ ứ ầ ộ ộ ư ậ ượ ệ ở ữ ợ ủ ư ậ
Quân đoàn c a Xun và c a Lan-n , cũng nh k binh c a Muy-ra đã v t qua sông Đa-nuýp và b tủ ủ ơ ư ỵ ủ ượ ấ
ng đ t kích vào sau l ng quân c a M c. Th y tình hình nguy kh n, m t b ph n quân Áo ch y thoátờ ộ ư ủ ắ ấ ố ộ ộ ậ ạ
đ c v phía đông, nh ng đ i b ph n b Nây d n vào Un-m . Xung quanh M c, vòng vây càng ngàyượ ề ư ạ ộ ậ ị ồ ơ ắ
càng si t ch t. Còn m t kh năng là ch y tr n, nh ng viên t ng Áo đã b b n gián đi p khôn khéo c aế ặ ộ ả ạ ố ư ướ ị ọ ệ ủ
Na-pô-lê-ông đánh l a, nh t là vì Sun-mai-xte, k l i h i nh t b n, qu quy t xin M c c th và ch ngừ ấ ẻ ợ ạ ấ ọ ả ế ắ ố ủ ẳ
bao lâu n a Na-pô-lê-ông s ph i b vây vì Pa-ri đã n ra m t cu c ch ng l i Na-pô-lê-ông. M c ngheữ ẽ ả ỏ ở ổ ộ ộ ố ạ ắ
v i m i nghi ng , tên gián đi p li n báo cho quân Pháp bi t; ng i ta bèn cho in m t s báo đ c bi t nóiớ ố ờ ệ ề ế ườ ộ ố ặ ệ
v cu c n i lo n b a đ t Pa-ri. Sun-mai-xte mang t báo đó cho M c, M c đ c và yên tâm. ề ộ ổ ạ ị ặ ở ờ ắ ắ ọ
Ngày 15 tháng 10, th ng ch Nây và Lan-n chi m đ c các đi m cao xung quanh Un-m . Tình th c aố ế ơ ế ượ ể ơ ế ủ
M c tr lên tuy t v ng. Na-pô-lê-ông cho ng i đ n th ng l ng đòi M c ph i đ u hàng, b ng cách đeắ ở ệ ọ ườ ế ươ ượ ắ ả ầ ằ
do s không tha m t ai n u Na-pô-lê-ông bu c ph i đánh vào. Ngày 20 tháng 10 năm 1805, M c giao vạ ẽ ộ ế ộ ả ắ ị
trí Un-m cho Na-pô-lê-ông và b đ i c a M c còn nguyên v n đã đ u hàng v i t t c vũ khí và quânơ ộ ộ ủ ắ ẹ ầ ớ ấ ả
d ng, pháo binh và c quân kỳ. Na-pô-lê-ông th cho M c v , còn tù binh thì đ a v Pháp dùng vào vi cụ ả ả ắ ề ư ề ệ
khác nhau. Ít lâu sau. Na-pô-lê-ông nh n đ c báo cáo là Muy-ra đã ch n đánh và b t làm tù binh đ cậ ượ ặ ắ ượ
h n 8.000 ng i trong s nh ng ng i đã may m n r i b Un-m tr c khi đ u hàng. ơ ườ ố ữ ườ ắ ờ ỏ ơ ướ ầ
Sau cu c th t b i kinh kh ng và nh c nhã Un-m , cu c chi n tranh c a kh i liên minh quân s thộ ấ ạ ủ ụ ở ơ ộ ế ủ ố ự ứ
ba th là đã th t b i, nh ng trong các b tham m u Áo và Nga ch có m t vài ng i hi u ngay đ c đi uế ấ ạ ư ộ ư ỉ ộ ườ ể ượ ề
đó. Không nán lâu Un-m , Na-pô-lê-ông và các th ng ch c a ông ti n th ng đ n Viên, theo h u ng nở ơ ố ế ủ ế ẳ ế ữ ạ
sông Đa-nuýp. Trong lúc truy kích, quân Pháp còn b t đ c thêm r t nhi u tù binh. S tù binh b t đ cắ ượ ấ ề ố ắ ượ
trong các tr n tr c khi thành Un-m th t th lên t i 29.000 ng i. C ng v i s 32.000 b b t Un-m ,ậ ướ ơ ấ ủ ớ ườ ộ ớ ố ị ắ ở ơ
s t n th t c a quân Áo lên t i 61.000 ng i, ch a k s b ch t, b th ng n ng không sa vào tay đ chố ổ ấ ủ ớ ườ ư ể ố ị ế ị ươ ặ ị
và s m t tích. ố ấ
Trong b n thông báo nh ng k t qu đ u tiên c a chi n d ch này cho binh lính, Na-pô-lê-ông đã nói:ả ữ ế ả ầ ủ ế ị
"200 kh u pháo cùng v i t t c các kho tàng đ n d c khí tài k thu t, 90 lá c , toàn b t ng lĩnh c aẩ ớ ấ ả ạ ượ ỹ ậ ờ ộ ướ ủ
Napoléon Bonarparte. 118