intTypePromotion=3
Array
(
    [0] => Array
        (
            [banner_id] => 140
            [banner_name] => KM1 - nhân đôi thời gian
            [banner_picture] => 964_1568020473.jpg
            [banner_picture2] => 839_1568020473.jpg
            [banner_picture3] => 620_1568020473.jpg
            [banner_picture4] => 849_1568189308.jpg
            [banner_picture5] => 
            [banner_type] => 8
            [banner_link] => https://tailieu.vn/nang-cap-tai-khoan-vip.html
            [banner_status] => 1
            [banner_priority] => 0
            [banner_lastmodify] => 2019-09-11 15:08:43
            [banner_startdate] => 2019-09-11 00:00:00
            [banner_enddate] => 2019-09-11 23:59:59
            [banner_isauto_active] => 0
            [banner_timeautoactive] => 
            [user_username] => sonpham
        )

)

Thị trường hôn nhân: Một số cách tiếp cận - Hoàng Bá Thịnh

Chia sẻ: Huynh Thi Thuy | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:0

0
22
lượt xem
2
download

Thị trường hôn nhân: Một số cách tiếp cận - Hoàng Bá Thịnh

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Tiếp cận lý thuyết thị trường hôn nhân, phân tích một số nét thực tiễn về thị trường hôn nhân là những nội dung chính trong bài viết "Thị trường hôn nhân: Một số cách tiếp cận". Mời các bạn cùng tham khảo nội dung bài viết để nắm bắt nội dung chi tiết, với các bạn chuyên ngành Xã hội học thì đây là tài liệu tham khảo hữu ích.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Thị trường hôn nhân: Một số cách tiếp cận - Hoàng Bá Thịnh

  1. 84 Trao ®æi nghiÖp vô X· héi häc sè 2 (102), 2008 ThÞ tr­êng h«n nh©n: mét sè c¸ch tiÕp cËn Hoµng B¸ ThÞnh 1. Giíi thiÖu TÊt c¶ c¸c nhµ khoa häc trong lÜnh vùc khoa häc x· héi vµ nh©n v¨n ®Òu t×m hiÓu nh÷ng nguyªn nh©n ®Ó gi¶i thÝch vÒ hµnh vi cña con ng­êi. Hä th­êng ®Æt c©u hái: T¹i sao con ng­êi lµm nh­ vËy? C¸i kh¸c nhau gi÷a c¸c nhµ khoa häc x· héi vµ nh©n v¨n lµ ë ®iÓm xuÊt ph¸t ®Ó xem xÐt ®èi víi nh÷ng nguyªn nh©n vÒ hµnh vi con ng­êi. Gi¶ sö chóng ta cè g¾ng gi¶i thÝch v× sao ng­êi ta kÕt h«n hoÆc sèng ®éc th©n, sÏ thÊy sù kh¸c biÖt: Mét nhµ kinh tÕ häc cã thÓ hái vÒ mèi quan hÖ gi÷a lîi Ých vµ chi phÝ cña h«n nh©n hoÆc sèng ®éc th©n. Nh÷ng chi phÝ nµo ®­îc thùc hiÖn trong h«n nh©n? C¸ nh©n cã mÊt mét vµi sù tù do? Vµ lîi Ých lµ g×? Mét nhµ T©m lý häc suy nghÜ vÒ hµnh vi trªn l¹i cã thÓ xem xÐt nh÷ng nguyªn nh©n kh¸c, ®Æc biÖt lµ nh©n c¸ch c¸ nh©n. Ph¶i ch¨ng ng­êi ta kÕt h«n do nh÷ng kh¸c biÖt vÒ nh©n c¸ch c¸ nh©n? Hä kÕt h«n liªn quan ®Õn xu h­íng ®ång giíi hay kh¸c giíi? Mét nhµ X· héi häc nghiªn cøu vÊn ®Ò nµy sÏ xem xÐt víi nh÷ng c©u hái kh¸c. Nh÷ng ng­êi kÕt h«n kh«ng t¸n thµnh nh÷ng g× mµ ng­êi ta kh«ng lµm trong nh÷ng bèi c¶nh/®iÒu kiÖn cña kinh tÕ, x· héi, häc vÊn, t«n gi¸o, chñng téc hoÆc tuæi t¸c. T¹i sao cã mét sè ng­êi kh«ng bao giê mong ®îi vµo h«n nh©n? Trong khi cã nhiÒu nguyªn nh©n khiÕn con ng­êi kÕt h«n hoÆc kh«ng kÕt h«n th× nhµ x· héi häc sÏ tËp trung xem xÐt m«i tr­êng x· héi trong ®ã h×nh thµnh nªn nh÷ng hµnh vi cña c¸c c¸ nh©n. MÆc dï mçi ngµnh khoa häc cã c¸ch ®Æt vÊn ®Ò kh¸c nhau vÒ cïng mét hiÖn t­îng x· héi, nh­ng còng l¹i cã c¸ch tiÕp cËn liªn ngµnh, theo ®ã ®Ó t×m hiÓu mét hiÖn t­îng x· héi, ng­êi ta cã thÓ kÕt hîp mét vµi c¸ch tiÕp cËn kh¸c nhau. VÝ nh­ chñ ®Ò cña bµi viÕt nµy ®Ò cËp ®Õn vÊn ®Ò h«n nh©n - mét vÊn ®Ò cã tõ ngµn x­a - d­íi gãc ®é thÞ tr­êng (mét thuËt ng÷ chØ cã trong kinh tÕ häc hiÖn ®¹i) nh­ng l¹i xem lý thuyÕt kinh tÕ tõ c¸c khÝa c¹nh x· héi (v¨n ho¸, t«n gi¸o, phong tôc tËp qu¸n, chuÈn mùc x· héi, v.v...). Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn
  2. Hoµng B¸ ThÞnh 85 Bµi viÕt nµy, b»ng ph­¬ng ph¸p ph©n tÝch tµi liÖu, ®Ò cËp ®Õn mét vµi khÝa c¹nh cña thÞ tr­êng h«n nh©n, qua mét sè c¸ch tiÕp cËn lý thuyÕt vµ thùc tiÔn vÒ vÊn ®Ò h«n nh©n gia ®×nh, vµ liªn hÖ víi t×nh h×nh ViÖt Nam hiÖn nay. 2. ThÞ tr­êng h«n nh©n: tiÕp cËn lý thuyÕt Theo c¸c nhµ kinh tÕ häc, thÞ tr­êng ®­îc hiÓu lµ “BÊt kú khung c¶nh nµo trong ®ã diÔn ra viÖc mua vµ b¸n c¸c lo¹i hµng hãa vµ dÞch vô. Kh«ng cÇn thiÕt ph¶i cã mét thùc thÓ vËt chÊt t­¬ng øng víi mét thÞ tr­êng, thÝ dô mét thÞ tr­êng cã thÓ bao gåm mét m¹ng l­íi viÔn th«ng toµn cÇu th«ng qua ®ã viÖc mua b¸n c¸c cæ phiÕu diÔn ra” (D. W. Pearce, 1999: 632). Cã thÓ xem G. Becker (1981) lµ ng­êi ®Çu tiªn sö dông thuËt ng÷ “thÞ tr­êng h«n nh©n” (Marriage Markets) víi nghÜa lµ “ThÞ tr­êng h«n nh©n ®­îc sö dông nh­ lµ mét phÐp Èn dô vµ nh÷ng dÊu hiÖu vÒ ng­êi b¹n ®êi trong d©n sè nh©n lo¹i ®­îc cÊu tróc vµ hÖ thèng ho¸ cao” (1991:81). Khi ph©n tÝch vÒ chÕ ®é ®a h«n, G. Becker cho r»ng: nh÷ng ng­êi ch­a kÕt h«n th­êng kh«ng thÓ hiÖn tµi n¨ng cña m×nh trong thÞ tr­êng gièng nh­ nh÷ng ng­êi mua b¸n cæ phiÕu, nh­ng hä th­êng sö dông nh÷ng “ng­êi m«i giíi”, tham dù c¸c ho¹t ®éng cña nhµ thê, tham gia vµo c¸c ho¹t ®éng cña nhµ tr­êng,v.v. Theo chóng t«i khi dïng thuËt ng÷ “thÞ tr­êng h«n nh©n” tõ quan ®iÓm x· héi häc lµ hµm ý r»ng, h«n nh©n vÒ mét ph­¬ng diÖn nµo ®ã (cã ng­êi cßn cho lµ b¶n chÊt) lµ mét sù trao ®æi x· héi vµ h«n nh©n còng lµ “thÞ tr­êng” nh­ bao nhiÒu thÞ tr­êng kh¸c, cã nh÷ng ®èi t¸c tham gia “®Çu t­” - chØ cã ®iÒu lµ ®Çu t­ sè phËn, cuéc sèng t×nh c¶m cña hä - vµ nã còng cã lóc ®«ng vui, nhén nhÞp, lóc th× gièng nh­ chî chiÒu, nªn c¬ héi cã thÓ hiÕm hoi víi mét sè ng­êi v× nh÷ng lý do kh¸c nhau (m¶i häc hµnh, phÊn ®Êu; lµm viÖc ë n¬i mÊt c©n b»ng giíi tÝnh, nhiÒu n÷ Ýt nam hoÆc ng­îc l¹i; ®iÒu kiÖn lµm viÖc Ýt cã c¬ héi giao tiÕp,.v.v.) nªn chËm trÔ b­íc vµo thÞ tr­êng h«n nh©n. Cuèi cïng, ®· lµ ®Çu t­ vµo thÞ tr­êng th× cã thµnh c«ng, nh­ng còng cã thÊt b¹i (Hoµng B¸ ThÞnh, 2007). Khi tham gia vµo thÞ tr­êng h«n nh©n, mçi ng­êi ®Òu mang theo nh÷ng “nguån lùc” mµ hä nghÜ r»ng nh÷ng nguån lùc ®ã t¹o nªn gi¸ trÞ cho b¶n th©n hä trong thÞ tr­êng h«n nh©n. Theo truyÒn thèng, gi¸ trÞ cña mét nam giíi lµ cña c¶i vµ ®Þa vÞ x· héi cña anh ta, cßn gi¸ trÞ cña mét phô n÷ ®­îc ®o b»ng vÎ ®Ñp, tuæi thanh xu©n vµ ®Æc biÖt lµ sù trinh tr¾ng cña ng­êi con g¸i, trong ®ã sù trinh tr¾ng ®­îc xem lµ gi¸ trÞ quan träng nhÊt. NÕu ng­êi con g¸i ®¸nh mÊt sù trinh nguyªn th× sÏ kh«ng cßn gi¸ trÞ trong thÞ tr­êng h«n nh©n, víi mét sè d©n téc nÕu c« g¸i kh«ng cßn trinh tiÕt th× cha hay anh c« g¸i cã thÓ giÕt chÕt c« g¸i v× “danh dù gia ®×nh”. Nh÷ng x· héi nh­ vËy cho thÊy sù tµn nhÉn vµ d· man cña thÞ tr­êng h«n nh©n, ®iÒu nµy vÉn cßn trong x· héi hiÖn ®¹i, ë mét vµi n­íc nh­ Ên §é hay c¸c quèc gia chÞu ¶nh h­ëng cña Håi gi¸o. Nh­ng thÞ tr­êng h«n nh©n còng vËn hµnh víi nh÷ng mong ®îi kh¸c, ®ã lµ c¸c nguån lùc g¾n liÒn víi c¸ nh©n nh­: ®Þa vÞ x· héi, kh¶ n¨ng kiÕm tiÒn, sù hÊp dÉn. Xin giíi thiÖu mét vµi c¸ch tiÕp cËn gi¶i thÝch vÒ h«n nh©n nh×n tõ quan ®iÓm kinh tÕ häc/thÞ tr­êng vµ x· héi häc. Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn
  3. 86 ThÞ tr­êng h«n nh©n: mét sè c¸ch tiÕp cËn ThuyÕt trao ®æi x· héi Gi¶ ®Þnh nÒn t¶ng cña thuyÕt trao ®æi x· héi lµ bÊt kú sù t­¬ng t¸c x· héi nµo gi÷a hai ng­êi ®­îc dùa trªn sù nç lùc cña mçi c¸ nh©n ®Ó cã ®­îc nh÷ng phÇn th­ëng tèi ®a vµ chi phÝ tèi thiÓu. C¸ nh©n chØ tiÕp tôc mèi quan hÖ khi nhËn ®­îc phÇn th­ëng nhiÒu h¬n chi phÝ. Trong lÜnh vùc h«n nh©n gia ®×nh, c¸ nh©n b­íc vµo thÞ tr­êng h«n nh©n víi nh÷ng nguån lùc kh¸c nhau (tuú thuéc mçi c¸ nh©n së h÷u nhiÒu hay Ýt) nh­: tiÒn b¹c, vËt chÊt, tµi n¨ng, h×nh thøc, tuæi trÎ, quyÒn lùc,v.v. Theo lý thuyÕt trao ®æi, nh÷ng nguån lùc nµy cã thÓ ®­îc “®Çu t­ kinh doanh” víi môc ®Ých cho nã sinh lêi nhiÒu h¬n, tèt h¬n c¸c nguån lùc kh¸c mµ c¸ nh©n kh¸c ®ang së h÷u. Tõ quan ®iÓm trao ®æi x· héi, khi mµ chi phÝ nhiÒu h¬n phÇn th­ëng th× hÇu hÕt c¸c cuéc h«n nh©n sÏ dÉn ®Õn ly th©n hoÆc ly h«n. Bëi v× mét hoÆc c¶ hai vî chång c¶m thÊy hä kh«ng cã ®­îc bÊt cø ®iÒu g× tõ mèi quan hÖ ®ã. MÆt kh¸c, mét sè ng­êi sèng trong c¶nh h«n nh©n kh«ng h¹nh phóc bëi v× phÇn th­ëng d­êng nh­ c©n b»ng víi chi phÝ, nh­ng hä vÉn duy tr× bëi v× “®iÒu ®ã tèt h¬n lµ sèng mét m×nh” hoÆc “T«i kh«ng muèn lµm con c¸i ®au khæ”. Lîi Ých hoÆc lîi nhuËn tèi ®a §­îc ®Þnh nghÜa nh­ lµ tû lÖ vÒ phÇn th­ëng ®èi víi chi phÝ cho bÊt cø quyÕt ®Þnh nµo. V× thÕ t¸c nh©n tÝnh to¸n hîp lý tû lÖ nµy ®èi víi mäi kh¶ n¨ng lùa chän trong mét hoµn c¶nh vµ sau ®ã chän hµnh ®éng mµ hä tÝnh to¸n sÏ ®em l¹i phÇn th­ëng lín nhÊt hoÆc chi phÝ Ýt nhÊt. Vai trß cña sù so s¸nh trong l­îng gi¸ vÒ nh÷ng lùa chän ®· ®­îc nhÊn m¹nh bëi Thibaut vµ Kelley (1959) vµ Nye (1979). §iÒu nµy ®Æc biÖt h÷u Ých cho nh÷ng ai nghiªn cøu gia ®×nh muèn gi¶i thÝch hiÖn t­îng nh­ quyÕt ®Þnh ly h«n. QuyÕt ®Þnh ly h«n cã thÓ lµ mét minh chøng tèt vÒ hai cÊp ®é so s¸nh. VÝ dô, mét ng­êi chång cã thÓ so s¸nh (CL) tû lÖ lîi Ých vÒ h«n nh©n víi c¸i anh ta nhËn thÊy ë nh÷ng ng­êi chång kh¸c mµ anh ta biÕt. CÊp ®é so s¸nh lùa chän (CL+) sÏ so s¸nh lîi Ých cña anh ta nh­ mét ng­êi chång víi nh÷ng ng­êi kh¸c ch­a kÕt h«n, còng nh­ nh÷ng ng­êi chång ®· ly h«n vµ t¸i h«n. Theo lý thuyÕt nµy, nÕu anh ta tÝnh to¸n thÊy lîi Ých cña CL+ cao h¬n, anh cã nhiÒu kh¶ n¨ng chän quyÕt ®Þnh ly h«n MÆc dï cã nh÷ng ý kiÕn phª ph¸n cho r»ng c¸c nhµ lý thuyÕt trao ®æi quan t©m qu¸ møc vµo sù hîp lý cña hµnh vi, bëi v× con ng­êi kh«ng ph¶i lóc nµo còng tÝnh to¸n l«gic vÒ chi phÝ vµ lîi Ých trong tõng quyÕt ®Þnh. Nh­ng quan ®iÓm cña thuyÕt trao ®æi vÉn ®­îc xem lµ mét trong nh÷ng lý thuyÕt quan träng trong nghiªn cøu x· héi häc vÒ h«n nh©n vµ gia ®×nh. ThuyÕt lùa chän hîp lý hay lµ Ph©n tÝch chi phÝ - lîi Ých Sù hîp lý (Rationality): lµ mét gi¶ ®Þnh c¬ b¶n cÇn thiÕt cho sù tÝnh to¸n vÒ tû lÖ cña nh÷ng phÇn th­ëng ®èi víi chi phÝ. NÕu mét ng­êi suy nghÜ vÒ nh÷ng vËt vµ nh÷ng quan hÖ mµ b¹n cã ®­îc trong cuéc sèng. Tuy nhiªn cã thÓ l­u ý r»ng gi¸ trÞ cña nh÷ng phÇn th­ëng nµy biÕn ®æi víi thêi gian vµ hoµn c¶nh. H¬n n÷a, cÇn thÊy r»ng kh«ng ph¶i tÊt c¶ c¸c phÇn th­ëng lµ gi¸ trÞ nh­ nhau. VÝ dô: B¹n kh¸t, vµ Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn
  4. Hoµng B¸ ThÞnh 87 kh«ng ph¶i tÊt c¶ c¸c ®å uèng cã gi¸ trÞ nh­ nhau víi c¬n kh¸t. Thªm n÷a, gi¸ trÞ cña phÇn th­ëng cã thÓ gi¶m nÕu nh­ b¹n ®· cã nhiÒu vÒ nã (®¹t tèi ®a lîi Ých): 1 ®« la víi ng­êi giµu Ýt cã gi¸ trÞ h¬n 1 ®« la víi ng­êi nghÌo, nh­ ng­êi ViÖt Nam vÉn nãi “Mét miÕng khi ®ãi b»ng mét gãi khi no”. Theo G.Becker th× c¸c c¸ nh©n sÏ quyÕt ®Þnh ®i ®Õn h«n nh©n hay lµ kh«ng tuú thuéc hä nhËn thÊy ®iÒu g× cã lîi h¬n: sèng ®éc th©n hay kÕt h«n? Ng­êi ta sÏ ®i ®Õn quyÕt ®Þnh kÕt h«n nÕu lîi Ých cã ®­îc tõ h«n nh©n nhiÒu h¬n so víi duy tr× cuéc sèng ®éc th©n. (1991:82) VÒ gãc ®é kinh tÕ, h«n nh©n cã thÓ khiÕn cho c¸ nh©n c¶m thÊy “tèn kÐm” h¬n, nªn sÏ kh«ng ®i ®Õn h«n nh©n. Sè liÖu tõ b¸o c¸o tæng ®iÒu tra d©n sè n­íc Mü n¨m 2003 cho thÊy, c¶ n­íc cã 4, 6 triÖu cÆp vî chång kh«ng h«n thó, so víi 2,9 triÖu cÆp n¨m 1996. Sù gia t¨ng sè l­îng vî chång “sèng chung kh«ng h«n thó” bªn c¹nh c¸c yÕu tè c¸ nh©n cßn cã sù t¸c ®éng cña chÝnh s¸ch thuÕ thu nhËp ®Õn viÖc kÕt h«n, v× “NhiÒu cÆp b¹n t×nh lùa chän sèng chung víi nhau mµ kh«ng kÕt h«n kh«ng ph¶i chØ v× cã quan niÖm cëi më vÒ t×nh dôc mµ v× tr¸nh ph¶i nép mét kho¶n tiÒn thuÕ kh¸ lín so víi nh÷ng ng­êi kh«ng kÕt h«n. LuËt thuÕ Mü quy ®Þnh: nÕu hai ng­êi sèng chung mµ kh«ng kÕt h«n th× ®­îc tÝnh thuÕ theo hai c¸ thÓ, nh­ng nÕu cã h«n thó th× thu nhËp ®Ó tÝnh thuÕ sÏ bÞ gép l¹i”. Theo ®ã, nÕu hai ng­êi sèng chung kh«ng kÕt h«n cã thu nhËp 24 ngµn USD/ng­êi th× mçi ng­êi ph¶i nép 3.604 USD tiÒn thuÕ, céng l¹i lµ 7.208 USD. Nh­ng nÕu cã kÕt h«n th× møc tiÒn thuÕ ph¶i nép tÝnh theo møc 48.000 USD sÏ lµ 7.942 USD, nh­ vËy sè tiÒn mét cÆp vî chång cã kÕt h«n ph¶i nép h¬n mét cÆp sèng chung kh«ng cã h«n thó lµ 734 USD. (Theo China.com, b¸o TiÒn phong cuèi tuÇn, sè 41/2007). 3. ThÞ tr­êng h«n nh©n: ph©n tÝch mét sè nÐt thùc tiÔn Mét dÉn chøng trong lÞch sö NhiÒu b»ng chøng cho thÊy trong lÞch sö tõ ph­¬ng T©y cho ®Õn ph­¬ng §«ng, ®· cã nh÷ng vÝ dô vÒ sù ®Çu t­ vµo thÞ tr­êng h«n nh©n kh«ng chØ ë cÊp ®é c¸ nh©n (vi m«) mµ cßn ë c¶ cÊp ®é bé téc, quèc gia (vÜ m«). Thêi x­a, h«n nh©n ®­îc xem nh­ lµ mét gi¶i ph¸p hoµ b×nh ®èi víi c¸c d©n téc/quèc gia cã xung ®ét vò trang (nh­ tÝch Chiªu Qu©n cèng Hå, KiÒu NguyÖt Nga, v.v…) hoÆc ®­îc xem nh­ mét ph­¬ng thøc ®Ó ®¹t ®­îc môc ®Ých x©m l¨ng (nh­ sù tÝch Träng Thuû - Mþ Ch©u). Trong x· héi hiÖn ®¹i, ng­êi ta Ýt thÊy tr­êng hîp ®Çu t­ vµo “thÞ tr­êng h«n nh©n” nh»m ®¹t môc tiªu lîi nhuËn ë tÇm vÜ m«, mµ chñ yÕu lµ thÊy ®Çu t­ vµo thÞ tr­êng h«n nh©n víi lîi Ých vi m« mµ th«i. §©y lµ ®Æc ®iÓm xuyªn suèt c¸c thêi ®¹i kh¸c nhau, kÓ tõ khi con ng­êi h×nh thµnh nªn chuÈn mùc kÕt h«n gi÷a nam vµ n÷. Trong qu¸ khø, hiÕm thÊy nh÷ng b»ng chøng x· héi häc nh­ng l¹i qu¸ nhiÒu t­ liÖu vÒ d©n téc häc, nh©n häc v¨n ho¸, v¨n häc - nghÖ thuËt, v.v... vÒ “sù trao ®æi x· héi” ®Ó ®Çu t­ vµo thÞ tr­êng h«n nh©n cña con ng­êi. Thùc tr¹ng h«n nh©n qua mét vµi d÷ liÖu ®iÒu tra. Sè liÖu h«n nh©n ë Mü Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn
  5. 88 ThÞ tr­êng h«n nh©n: mét sè c¸ch tiÕp cËn C¸c quèc gia ph¸t triÓn, trong ®ã n­íc Mü lµ mét ®iÓn h×nh, ngµy cµng cã xu h­íng thanh niªn chËm kÕt h«n (kÐo dµi tuæi ®éc th©n) hoÆc kh«ng kÕt h«n (lùa chän c¸ch sèng ®éc th©n). Sè liÖu sau ®©y cho thÊy ®iÒu ®ã B¶ng 1: Thùc tr¹ng h«n nh©n cña ng­êi Mü 1970 1998 Ch­a bao giê kÕt h«n (triÖu ng­êi) 21,4 46,6 Phô n÷ sèng mét m×nh (triÖu ng­êi) 7,3 15,3 Nam giíi sèng mét m×nh (triÖu ng­êi) 3,5 11,0 Ch­a kÕt h«n trong tæng sè hé gia ®×nh (%) 28 40 Nguån: dÉn theo Conrad P. Kottak; 2002:198. T¸c gi¶ xö lý l¹i sè liÖu. B¶ng trªn cho thÊy, ngµy cµng cã nhiÒu ng­êi kh«ng kÕt h«n: sau gÇn ba thËp kû, sè ng­êi ®éc th©n ë Mü ®· t¨ng gÊp 2,17 lÇn; trong ®ã sè phô n÷ ®éc th©n t¨ng gÊp 2,09 lÇn cßn nam giíi ®éc th©n t¨ng 3,14 lÇn. Vµo n¨m 1998, cã ®Õn 40% sè “hé gia ®×nh ®éc th©n”. Râ rµng, hiÖn t­îng nµy t¸c ®éng ®Õn thÞ tr­êng h«n nh©n, khi nã thu hÑp l¹i “thÞ tr­êng h«n nh©n néi ®Þa” cña n­íc Mü. §iÒu nµy còng ®ång nghÜa víi sù gi¶m sót sè gia ®×nh cã kÕt h«n, vµ lµm t¨ng thªm c¸c lo¹i h×nh “gièng nh­ gia ®×nh” kh¸c, nh­: sèng chung, h«n nh©n thö nghiÖm; b¹n t×nh ng¾n h¹n,.v.v S¬ l­îc t×nh h×nh ë ViÖt Nam Theo sè liÖu ®iÒu tra nh÷ng n¨m gÇn ®©y cho thÊy bøc tranh h«n nh©n cña n­íc ta nh­ sau: B¶ng 2: T×nh tr¹ng h«n nh©n cña d©n sè tõ 15 tuæi trë lªn theo giíi tÝnh vµ nhãm tuæi, 2001 (%) Nhãm tuæi Ch­a vî/chång Cã vî/chång Go¸/Ly h«n/Ly th©n Nam N÷ Nam N÷ Nam N÷ 15 - 24 87,0 72,4 12,8 26,8 0,2 0,8 25 - 34 21,0 13,9 77,9 82,9 1,1 3,2 35 - 44 3,4 7,0 95,0 85,4 1,6 7,6 45 - 54 1,3 6,0 96,0 77,4 2,7 16,7 55 0,6 1,8 86,6 48,1 12,8 50,2 Tæng sè 32,0 25,6 65,3 61,2 2,7 13,2 Nguån: Tæng côc Thèng kª, 2002: 18. XÐt theo nhãm tuæi, chóng ta cã thÓ thÊy vµo ®é tuæi kÕt h«n thùc tÕ hiÖn nay (tuæi kÕt h«n trung b×nh lÇn ®Çu cña nam lµ 25,7 tuæi vµ n÷ lµ 22,8 tuæi) th× tû lÖ phô n÷ kÕt h«n chØ b»ng 70% so víi nam giíi trong nhãm tuæi 25 - 34. Cã thÓ lý gi¶i r»ng, vµo ®é tuæi nµy nam giíi cßn ®ang tËp trung vµo “c«ng danh, sù nghiÖp” theo chuÈn mùc “Lµm trai chÝ ë cho bÒn, ch¼ng lo muén vî ch¼ng phiÒn hiÕm con”. Tuy nhiªn, ë c¸c nhãm tuæi sau th× t×nh h×nh diÔn ra ng­îc l¹i: tû lÖ phô n÷ ch­a kÕt h«n lu«n cao h¬n nam giíi tõ 2 ®Õn 4 lÇn. VÒ mÆt t©m lý, cµng tuæi cao th× phô n÷ cµng “kü tÝnh” Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn
  6. Hoµng B¸ ThÞnh 89 h¬n nam giíi trong viÖc chän b¹n ®êi. §ång thêi, c¬ héi b­íc vµo thÞ tr­êng h«n nh©n cña hä còng trë nªn hiÕm hoi h¬n, bëi lÏ theo thêi gian hä cµng gi¶m søc hÊp dÉn ng­êi kh¸c giíi. Thªm n÷a, tû lÖ n÷ giíi ly h«n, ly th©n vµ go¸ trong c¸c nhãm tuæi tõ 25 ®Õn 44 lu«n cao h¬n nam giíi tõ 3 ®Õn 4 lÇn. XÐt vÒ møc ®é tù do, c¶ nam giíi vµ phô n÷ cã quyÒn t×m kiÕm mét c¬ héi ®Çu t­ míi. Nh­ng c¬ héi cña hai giíi b­íc vµo cuéc h«n nh©n lÇn thø hai (hoÆc nhiÒu h¬n) l¹i kh¸c nhau: phô n÷ th­êng cã nhiÒu trë ng¹i h¬n nam giíi trong viÖc hä “®i b­íc n÷a” bëi cßn v­íng con c¸i tõ cuéc h«n nh©n tr­íc (®a sè ca ly h«n ng­êi phô n÷ nhËn nu«i con), céng thªm t©m lý “chim sî cµnh cong” nªn ngÇn ng¹i ®Çu t­ vµo cuéc h«n nh©n tiÕp theo. Còng kh«ng lo¹i trõ, d­ luËn x· héi - nhÊt lµ c¸c nÒn v¨n ho¸ chÞu ¶nh h­ëng cña Nho gi¸o - vÒ sù gi¶m gi¸ trÞ cña ng­êi phô n÷ ®· ly h«n “G¸i chª chång kh«ng chøng nä còng tËt kia”. B¶ng 3: T×nh tr¹ng h«n nh©n theo giíi tÝnh vµ ®Þa bµn c­ tró (%) Ch­a Cã Go¸ Ly h«n Ly th©n vî/chång vî/chång Thµnh thÞ B 0 32,9 59,5 5,9 1,2 0,6 Nam 36,3 61,2 1,6 0,7 0,3 N÷ 29,9 57,9 9,8 1,7 0,8 N«ng th«n B 1 26,7 65,0 7,0 0,6 0,6 Nam 29,8 67,5 2,1 0,3 0,4 N÷ 23,9 62,8 11,6 0,9 0,8 Tæng sè 15 theo n¬i c­ tró 23,3 63,6 6,7 0,8 0,6 Nguån: Tæng côc Thèng kª, 2001. B¶ng 3 cho thÊy, vÒ lý thuyÕt th× c¬ héi kÕt h«n cña nam giíi sÏ trë nªn khã kh¨n h¬n, cho dï ë n«ng th«n hay thµnh thÞ, v× tû lÖ ch­a kÕt h«n cña nam giíi ch­a vî lu«n cao h¬n 6% so víi phô n÷ ch­a chång. XÐt theo nhãm tuæi th× c¬ héi kÕt h«n cña nam giíi cßn khã kh¨n h¬n, khi mµ ë nhãm 15 ®Õn 24 tuæi tû lÖ ch­a cã vî cao h¬n 15% so víi ch­a cã chång; vµ víi nhãm tuæi 25 ®ªn 34 sù chªnh lÖch nµy lµ 7% (xem l¹i b¶ng 2). Cã nh÷ng c¬ së quan ng¹i vÒ sù mÊt c©n b»ng giíi tÝnh trong d©n sè ViÖt Nam nh÷ng n¨m gÇn ®©y sÏ bÊt lîi cho nam giíi vÒ c¬ héi kÕt h«n trong t­¬ng lai. Theo kÕt qu¶ Tæng ®iÒu tra d©n sè vµ nhµ ë n¨m 1999, xö lý trªn mÉu 3% cho thÊy tû lÖ giíi tÝnh cña trÎ s¬ sinh ë nhiÒu tØnh rÊt cao, nh­: An Giang: 126; Kiªn Giang: 125; Kon Tum, Trµ Vinh, Sãc Tr¨ng: 124; H¶i D­¬ng, Th¸i B×nh: 120. §iÒu tra biÕn ®éng D©n sè - KHHG§ n¨m 2006 cho thÊy tû sè giíi tÝnh cña trÎ s¬ sinh trªn ph¹m vi toµn quèc lµ 110, ®©y lµ møc cao vµo hµng thø t­ trªn thÕ giíi. Trong vßng 5 n¨m gÇn ®©y, tû lÖ giíi tÝnh cña trÎ s¬ sinh ®­îc c¸c chuyªn gia nghiªn cøu vÒ d©n sè vµ ph¸t triÓn nhËn ®Þnh “Cã nhiÒu b»ng chøng ®Ó kÕt luËn r»ng, tû sè giíi tÝnh cña trÎ s¬ sinh ë n­íc ta vµo lo¹i kh¸ cao, trªn møc b×nh th­êng” (NguyÔn §×nh Cö, 2007:34). Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn
  7. 90 ThÞ tr­êng h«n nh©n: mét sè c¸ch tiÕp cËn B¶ng 4: Tû sè giíi tÝnh cña trÎ s¬ sinh ViÖt Nam (2001 - 2006) N¨m 2001 2002 2003 2004 2005 2006 §iÒu tra DS - KHHG§ 109 107 104 108 106 110 ThÎ kh¸m bÖnh 108 107 107 108 109 109 Nguån: UNDP, NPFC: Héi th¶o chia sÎ kinh nghiÖm. Dù b¸o vµ chÝnh s¸ch giíi tÝnh khi sinh. Hµ Néi 12/2006 - DÉn theo NguyÔn §×nh Cö, 2007: 33. Mét sè yÕu tè t¸c ®éng ®Õn c¬ héi ®Çu t­ vµo thÞ tr­êng h«n nh©n VÒ lo¹i h×nh h«n nh©n: c¸c lo¹i h×nh kÕt h«n kh¸c nhau: 1) néi h«n hay ngo¹i h«n, 2) ®¬n h«n hay ®a h«n (®a phu hoÆc ®a thª) ®­îc quy ®Þnh bëi chuÈn mùc x· héi trong nh÷ng giai ®o¹n ph¸t triÓn kh¸c nhau cña lÞch sö nh©n lo¹i. Tuú thuéc vµo lo¹i h×nh kÕt h«n nh­ thÕ nµo, th× c¬ héi kÕt h«n cña c¸c c¸ nh©n còng sÏ kh¸c nhau, gi÷a nam vµ n÷ sÏ cã c¬ may kÕt h«n kh¸c nhau. YÕu tè t«n gi¸o còng ¶nh h­ëng nhÊt ®Þnh ®Õn thÞ tr­êng h«n nh©n, vÝ dô: Håi gi¸o cho phÐp nam giíi cã thÓ lÊy 4 vî nÕu ng­êi ®µn «ng cã ®iÒu kiÖn ®¶m b¶o kinh tÕ cho vî con. VÒ tû lÖ giíi tÝnh trong d©n sè: tû lÖ giíi tÝnh trong d©n sè cao hay thÊp lµ mét yÕu tè t¹o nªn c¬ may víi giíi nµo Ýt sÏ lµ “M× chÝnh c¸nh”, vµ sÏ bÊt lîi cho giíi nµo chiÕm tû träng lín trong d©n sè. Tr­êng hîp Trung Quèc lµ mét vÝ dô: cã kho¶ng 90 triÖu nam giíi kh«ng cã c¬ héi kÕt h«n v× mÊt c©n b»ng giíi tÝnh trong d©n sè do “chÝnh s¸ch mét con” vµ t­ t­ëng coi träng con trai h¬n con g¸i. Trong tr­êng hîp nµy, phô n÷ cã gi¸ trÞ h¬n do sù hiÕm hoi “cung kh«ng ®ñ cÇu” cho thÞ tr­êng h«n nh©n. Sù mÊt c©n b»ng giíi tÝnh cßn thÓ hiÖn ë c¬ cÊu kinh tÕ - x· héi, do chÝnh s¸ch ph¸t triÓn kinh tÕ ë mçi giai ®o¹n kh¸c nhau, do ®Æc thï cña ngµnh nghÒ liªn quan ®Õn quan niÖm ph©n c«ng lao ®éng theo giíi, nªn nhiÒu n¬i tËp trung n÷ c«ng nh©n (c¸c khu c«ng nghiÖp, khu chÕ xuÊt, c¸c ngµnh dÖt, may, chÕ biÕn s¶n phÈm n«ng nghiÖp, thuû h¶i s¶n). Chªnh lÖch giíi tÝnh còng sÏ cã mét khÝa c¹nh kh¸c: nhiÒu n÷ Ýt nam, khi ®ã sÏ xuÊt hiÖn sù d­ thõa phô n÷ vµ phô n÷ sÏ “gi¶m gi¸ trÞ” h¬n rÊt nhiÒu so víi tr­êng hîp mÊt c©n b»ng giíi tÝnh nh­ng nhiÒu nam Ýt n÷; v× thÕ c¬ héi kÕt h«n cña n÷ giíi trë nªn khã kh¨n. VÝ dô: “PhÇn lín n÷ c«ng nh©n t¹i c¸c khu c«ng nghiÖp, khu chÕ xuÊt xuÊt th©n tõ n«ng th«n, chØ mét sè ®­îc ®µo t¹o qua c¸c tr­êng d¹y nghÒ. Trung b×nh lao ®éng n÷ chiÕm 85% sè c«ng nh©n lµm viÖc trong c¸c xÝ nghiÖp dÖt may, da giµy, c«ng nghiÖp thùc phÈm, liªn doanh víi n­íc ngoµi. Nh÷ng c«ng nh©n ë ®é tuæi 18 - 30 chiÕm tíi 80” (B¸o Lao §éng, sè 95 ngµy 26/4/2007). Trong tr­êng hîp nµy, sè phô n÷ tham gia thÞ tr­êng h«n nh©n nhiÒu h¬n nam giíi, nªn sÏ dÉn ®Õn t×nh tr¹ng tÊt c¶ nam giíi cã c¬ héi kÕt h«n (lÊy ®­îc vî) trong khi chØ mét sè phô n÷ cã c¬ héi lÊy chång, sè phô n÷ cßn l¹i vÉn ®éc th©n. Sù ph¸t triÓn cña v¨n hãa, kinh tÕ x· héi râ rµng lµ nh©n tè quan träng nhÊt. NhiÒu hiÖn t­îng kh«ng c©n b»ng trong sù ph¸t triÓn cña x· héi ë Trung Quèc ®Òu cã nh÷ng biÓu hiÖn ®Çy ®ñ trong h«n nh©n gia ®×nh: §Æc biÖt cÇn chó ý, sù ph¸t triÓn Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn
  8. Hoµng B¸ ThÞnh 91 m¹nh cña truyÒn th«ng ®¹i chóng, Ýt nhÊt còng ¶nh h­ëng lín ®Õn h«n nh©n vµ gia ®×nh cña mäi ng­êi trªn ph­¬ng diÖn t©m lý vµ quan niÖm, lµ mét trong nh÷ng nh©n tè quan träng thÓ hiÖn sù kh¸c biÖt ngµy cµng râ gi÷a c¸c thÕ hÖ. Qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kÐo theo sù ph©n tÇng x· héi, ph©n ho¸ giµu nghÌo, ®iÒu nµy khiÕn cho mét sè ng­êi cã nhiÒu c¬ héi ph¸t triÓn vµ t×m kiÕm b¹n ®êi, thÞ tr­êng h«n nh©n réng më; nh­ng ®ång thêi còng khiÕn cho kh«ng Ýt ng­êi r¬i vµo “t×nh huèng nan gi¶i” v× kh«ng cã nh÷ng ®iÒu kiÖn ph¸t triÓn, vµ tÊt nhiªn thÞ tr­êng h«n nh©n d­êng nh­ ®ãng l¹i ®èi víi hä. Nãi c¸ch kh¸c, trong mét x· héi, thÞ tr­êng h«n nh©n më réng víi nhãm ng­êi nµy nh­ng l¹i thu hÑp ®èi víi nhãm ng­êi kh¸c. NÕu so s¸nh gi÷a c¸c quèc gia, th× cã thÓ víi nhãm ng­êi khã cã c¬ héi kÕt h«n trong n­íc nh­ng l¹i cã mét thÞ tr­êng h«n nh©n më réng ë n­íc ngoµi. ViÖc xem mÆt vµ lùa chän c« d©u ViÖt Nam cña ®µn «ng Hµn Quèc gÇn ®©y lµ mét vÝ dô. Quan niÖm cña c¸ nh©n vÒ lîi Ých h«n nh©n, gia ®×nh: Cã sù gi¶m sót h«n nh©n lµ do quan niÖm vÒ h«n nh©n - gia ®×nh hiÖn nay ®· cã nh÷ng biÕn ®æi, trong ®ã cã lËp luËn coi h«n nh©n ngµy nay kh«ng cÇn thiÕt víi c¶ nam giíi vµ phô n÷ nh­ tr­íc kia. §ång thêi, nhÞp sèng hiÖn ®¹i víi nh÷ng søc Ðp c¹nh tranh trong c«ng viÖc, th¨ng tiÕn trong nghÒ nghiÖp khiÕn cho phô n÷ khã thùc hiÖn tèt c¸c vai trß lµm vî, lµm mÑ vµ ng­êi lao ®éng. Nhµ kinh tÕ häc G. Becker, ng­êi ®­îc gi¶i Nobel, lËp luËn r»ng “lîi Ých h«n nh©n bÞ gi¶m xuèng” do phô n÷ Ýt cã lîi h¬n trong viÖc lµm mÑ vµ cã nhiÒu lîi h¬n trong viÖc tham gia lao ®éng h­ëng l­¬ng. Khi phô n÷ kÕt h«n vµ lµm mÑ, th× c¬ héi lµm viÖc vµ th¨ng tiÕn cña hä h¹n chÕ h¬n so víi khi ch­a kÕt h«n. Cã nhiÒu d÷ liÖu ®Ó cho thÊy viÖc kÕt h«n, sinh con vµ nu«i d¹y con tr­ëng thµnh th× cha mÑ - nhÊt lµ ng­êi mÑ - kh«ng chØ ph¶i ®Çu t­ rÊt nhiÒu vÒ thêi gian, c«ng søc mµ cßn c¶ chi phÝ lín vÒ kinh tÕ. Nghiªn cøu vÒ chi phÝ nu«i d¹y con c¸i ë Mü cho thÊy, møc chi phÝ cho mét ®øa con tõ khi sinh ra ®Õn 22 tuæi dao ®éng tõ 2,78 triÖu USD ®èi víi nh÷ng nhãm giµu nhÊt xuèng cßn 761.871 USD cho nhãm thu nhËp thÊp nhÊt. Nghiªn cøu ë n­íc Anh còng cho thÊy, mét phô n÷ cã 2 con - víi häc vÊn trung b×nh - trong kho¶ng thêi gian tõ 17 tuæi ®Õn 60 tuæi cã thÓ kiÕm ®­îc 163.000 b¶ng trong khi ng­êi b¹n kh«ng cã con kiÕm ®­îc 285.000 b¶ng trong cïng thêi gian ®ã. PhÇn chªnh lÖch lµ 12.000 b¶ng hay 61.000 b¶ng/®øa con. Con sè nµy b»ng 43% tæng thu nhËp trong suèt cuéc ®êi ®i lµm cña ng­êi phô n÷ kh«ng cã con, hay gÇn b»ng mét nöa thu nhËp cã thÓ kiÕm ®­îc cña bµ mÑ (H. Joshi, dÉn theo D. Lucas vµ P. Meyer; 1995:83) Sù kh¸c biÖt vÒ quan niÖm gi¸ trÞ h«n nh©n - gia ®×nh, còng sÏ t¸c ®éng m¹nh ®Õn c¬ héi t×m kiÕm b¹n ®êi gi÷a phô n÷ vµ nam giíi ë c¸c quèc gia kh¸c nhau. Trong khi t¹i c¸c n­íc ®· ph¸t triÓn, phô n÷ cã xu h­íng sèng ®¬n th©n th× nhiÒu quèc gia ë ch©u ¸, phô n÷ nghÌo ë c¸c vïng n«ng th«n (ViÖt Nam, Maylaysia, Philippines, Trung Quèc, v.v…) l¹i chän gi¶i ph¸p lÊy chång n­íc ngoµi nh­ mét lèi tho¸t, mét cøu c¸nh ®Ó “®æi ®êi”, bÊt chÊp nh÷ng rñi ro khã l­êng - thËm chÝ nguy hiÓm ®Õn sinh m¹ng - cam chÞu xem m×nh nh­ mét mãn hµng ®µn «ng ngo¹i quèc mua b¸n Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn
  9. 92 ThÞ tr­êng h«n nh©n: mét sè c¸ch tiÕp cËn (mµ ®a sè tõ c¸c vïng n«ng th«n nghÌo, kh«ng cã c¬ héi lÊy vî ë n­íc hä; tuæi cao, tµn tËt, v.v…) ChÝnh s¸ch x· héi t¸c ®éng ®Õn h«n nh©n, gia ®×nh: chÝnh s¸ch gia ®×nh, còng gièng nh­ c¸c chÝnh s¸ch x· héi kh¸c, liªn quan ®Õn mét qu¸ tr×nh hoÆc ph­¬ng ph¸p/c¸ch thøc hµnh ®éng trùc tiÕp tíi gia ®×nh (bao gåm h«n nh©n vµ dßng hä) víi ý ®Þnh h­íng dÉn, ¶nh h­ëng, hoÆc x¸c ®Þnh c¸c cÊu tróc, c¸c chøc n¨ng nã thùc hiÖn hoÆc c¸c hµnh vi (bao gåm nh÷ng ý t­ëng vµ nh÷ng gi¸ trÞ) cña c¸c thµnh viªn cña gia ®×nh. VÝ dô c¸c chÝnh s¸ch liªn quan ®Õn ®Þa vÞ ph¸p lý vÒ cÊu tróc gia ®×nh cã thÓ bao gåm hoÆc lµ nh÷ng ®iÒu kiÖn mµ c¸ nh©n cã thÓ cã nhiÒu h¬n mét vî; hoÆc lµ vî chång ®ång giíi; hoÆc lµ phóc lîi ®èi víi gia ®×nh ng­êi mÑ nu«i con kh«ng cã cha. C¸c chÝnh s¸ch liªn quan ®Õn chøc n¨ng gia ®×nh cã thÓ bao gåm viÖc sö dông hoÆc ph©n phèi c¸c trung t©m ch¨m sãc trÎ em tr­íc tuæi ®i häc; hoÆc c¸c chÝnh s¸ch vÒ n¹o thai, triÖt s¶n hîp ph¸p, y häc vµ m¸y mãc trong viÖc kiÓm so¸t sinh s¶n. C¸c chÝnh s¸ch liªn quan ®Õn hµnh vi cã thÓ bao gåm nh÷ng hä hµng hç trî cho nh÷ng «ng chång néi trî, viÖc lµm cho phô n÷, v.v... Cã mèi quan hÖ gi÷a chÝnh s¸ch x· héi vµ h«n nh©n, gia ®×nh. Theo ®ã, tuú thuéc vµo néi dung cña chÝnh s¸ch x· héi mµ nã cã thÓ thóc ®Èy hoÆc ng¨n c¶n sù ph¸t triÓn cña gia ®×nh. VÝ nh­, sù kh¸c biÖt vÒ thuÕ thu nhËp gi÷a ng­êi ch­a kÕt h«n vµ ng­êi ®· kÕt h«n khiÕn cho sè ng­êi kÕt h«n ë Mü gi¶m ®i nh­ng l¹i lµm t¨ng thªm nh÷ng cÆp sèng chung kh«ng kÕt h«n. Míi ®©y, thø tr­ëng thø nhÊt Bé Tµi chÝnh cña n­íc Anh ®· nãi “ChÝnh phñ Anh cÇn sö dông chÕ ®é thuÕ ®Ó khuyÕn khÝch h×nh thøc tæ chøc gia ®×nh truyÒn thèng v× h«n nh©n cã lîi cho sù tr­ëng thµnh lµnh m¹nh cña thÕ hÖ trÎ vµ sù ph¸t triÓn tÝch cùc cña x· héi”, theo ®ã cÇn “chñ tr­ëng gi¶m thuÕ cho c¸c gia ®×nh cã kÕt h«n” (Theo Chinareviewnews, b¸o TPCT, sè 42/2007). Møc ®é rñi ro trong thÞ tr­êng h«n nh©n NÕu nh­ c¸c h×nh thøc ®Çu t­ kh¸c (nhµ ®Êt, thÞ tr­êng chøng kho¸n, ®Çu t­ cho gi¸o dôc - ®µo t¹o) chøa ®ùng nh÷ng yÕu tè rñi ro kh¸c nhau th× víi thÞ tr­êng h«n nh©n còng cã nh÷ng rñi ro riªng cña nã. §Çu tiªn, thiÕu th«ng tin vÒ ®èi t¸c lµ mét nguyªn nh©n quan träng dÉn ®Õn rñi ro vµ cã thÓ thÊt b¹i nhanh chãng. §ã lµ tr­êng hîp mét trong hai bªn kh«ng cã hoÆc cã nh÷ng th«ng tin kh«ng ®Çy ®ñ hoÆc sai lÖch vÒ ®èi t¸c cña m×nh. Ch¼ng h¹n, ng­êi ®ã (th­êng lµ nam giíi) ®· cã vî con nh­ng l¹i nãi vÉn ®éc th©n. NÕu ng­êi phô n÷ kh«ng t×m hiÓu kü theo lêi khuyªn cña cha «ng tõ x­a ®Ó l¹i “Tr¨m n¨m tÝnh cuéc vu«ng trßn. Ph¶i dß cho kü ngän nguån, l¹ch s«ng” ®Ó ph¸t hiÖn ra sù thËt vÒ ng­êi nam giíi mµ hä ®ang cã c¶m t×nh (cã ý ®Þnh ®Çu t­ sè phËn m×nh vµo ®ã), nh­ tr­êng hîp “M×nh nãi víi ta m×nh h·y cßn son. Ta ®i g¸nh n­íc thÊy con m×nh bß...”. Ng­îc l¹i, nam giíi cã khi l¹i ph¶i tr¶ gi¸ bëi nguyªn nh©n “yªu b»ng m¾t” v× bÞ h×nh thøc lµm mê néi dung (còng cã nh÷ng ng­êi th× coi nhÑ néi dung mµ nÆng vÒ h×nh thøc). ThÞ tr­êng h«n nh©n trong x· héi hiÖn ®¹i còng chÞu t¸c ®éng cña c¸c yÕu tè Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn
  10. Hoµng B¸ ThÞnh 93 trong x· héi c«ng nghÖ th«ng tin. Theo c¸c nhµ kinh tÕ häc, cã sù “trôc trÆc thÞ tr­êng” ph¸t sinh bëi: 1) tÝnh kh«ng thÓ lo¹i trõ; hoÆc 2) tiªu dïng kh«ng c¹nh tranh cña mét lo¹i hµng ho¸. Trong x· héi hiÖn ®¹i, nhiÒu thanh niªn nam n÷ do ®iÒu kiÖn vµ thêi gian lµm viÖc nªn Ýt cã c¬ héi giao tiÕp, hä sö dông Internet lµm ph­¬ng tiÖn t×m b¹n t×nh, trªn thÕ giíi “vµo cuèi n¨m 1999, h¬n 2500 website ®ang gióp ®ì ng­êi ta t×m kiÕm b¹n tr¨m n¨m” (T. Schaefer; 2005: 459). Cßn ë ViÖt Nam, trªn c¸c b¸o in vµ b¸o ®iÖn tö, môc kÕt b¹n hoÆc CLB h«n nh©n, Lµm quen, v.v… còng cã ®Õn hµng tr¨m. ViÖc t×m b¹n tr¨m n¨m qua c¸c ph­¬ng tiÖn truyÒn th«ng ®¹i chóng, lµ mét hiÖn t­îng x· héi cã thËt trong x· héi c«ng nghÖ th«ng tin hiÖn nay. Vµ c¸c cuéc t×nh ¶o võa cã nh÷ng ®iÒu tèt ®Ñp nh­ng còng kh«ng hiÕm nh÷ng kÕt côc bi kÞch. Kh¸c biÖt vÒ møc sèng, chñng téc: nghiªn cøu x· héi häc vÒ gia ®×nh cho thÊy, c¸c gia ®×nh thuéc tÇng líp trung l­u th­êng cã cuéc sèng h¹nh phóc vµ æn ®Þnh h¬n gia ®×nh thuéc tÇng líp lao ®éng, “Ly dÞ còng lµ ®iÒu phæ biÕn trong c¸c gia ®×nh cã vÞ trÝ x· héi thÊp h¬n” (J. Macionis, 2004 :327) So s¸nh gia ®×nh cña ng­êi da tr¾ng vµ gia ®×nh cña ng­êi da ®en, da mµu còng cho thÊy mét t×nh huèng ®¸ng l­u ý: tû lÖ ly th©n vµ ly h«n cña gia ®×nh ng­êi Mü gèc Phi cao h¬n ng­êi da tr¾ng, vµ thùc tÕ cho thÊy ng­êi Mü gèc Phi cã tû lÖ ly th©n vµ ly h«n cao h¬n bÊt cø nhãm d©n téc nµo ë Mü (R. Lauer & J. Lauer; 2000:418). 4. Bµn luËn NhiÒu thÕ kû tr­íc ®©y, h«n nh©n ®· thÓ hiÖn “sù tÝnh to¸n”, c©n nh¾c. TÇm vÜ m« lµ nh÷ng cuéc kÕt h«n v× liªn minh chÝnh trÞ gi÷a c¸c bé téc, c¸c triÒu ®¹i. Trong x· héi ch©u ¢u thÕ kû XV - XIX, c¸c c« g¸i nghÌo nh­ng xinh ®Ñp cã thÓ b­íc vµo tÇng líp quý téc b»ng con ®­êng kÕt h«n víi mét quý téc nhiÒu gÊp hai, ba lÇn tuæi. ViÖt Nam x­a vµ nay còng kh«ng hiÕm tr­êng hîp nh­ thÕ “Trêi m­a n­íc ch¶y qua s©n. Em lÊy «ng l·o qua lÇn thêi th«i. Bao giê «ng l·o chÇu trêi. Th× em l¹i lÊy mét ng­êi trai t¬” (Ca dao) Cã thÓ thÊy, quan niÖm vÒ h«n nh©n ngµy nay cëi më h¬n x· héi truyÒn thèng, vµ chuÈn mùc kÐp vÒ quan hÖ giíi trong h«n nh©n còng gi¶m dÇn. Tr­íc ®©y ng­êi ta cho phÐp “Trai n¨m thª b¶y thiÕp” nh­ng l¹i ca ngîi “G¸i chÝnh chuyªn chØ cã mét chång” vµ ng­êi phô n÷ nµo “thñ tiÕt” cã thÓ ®­îc vua ban “TiÕt h¹nh kh¶ phong”. Trong x· héi hiÖn ®¹i, chuyÖn ly h«n vµ t¸i h«n víi c¶ nam giíi vµ phô n÷ diÔn ra d­êng nh­ rÊt dÔ dµng, ®Õn møc trong x· héi häc gia ®×nh cã thuËt ng÷ “kÕt h«n liªn tôc” (seri marriages) ®Ó chØ mét sè ng­êi ly h«n vµ t¸i h«n n¨m, b¶y lÇn. Trong x· héi hiÖn ®¹i - h«n nh©n dï xuÊt ph¸t tõ t×nh yªu hay kh«ng - Ýt hay nhiÒu ®Òu cã tÝnh chÊt thÞ tr­êng. Vµ c¬ héi b­íc vµo thÞ tr­êng h«n nh©n sÏ réng vµ hÑp kh¸c nhau gi÷a c¸c nhãm x· héi, c¸c c¸ nh©n tïy thuéc vµo nh÷ng phÈm chÊt, n¨ng lùc vµ m«i tr­êng sèng vµ lµm viÖc cña hä. Cµng khã kh¨n, cµng cÇn cã sù thËn träng trong viÖc quyÕt ®Þnh “®Çu t­” vµo h«n nh©n. §iÒu nµy, kh«ng chØ lµ nh»m gi¶m rñi ro trong ®Çu t­, mµ quan träng h¬n lµ ®Ó cã ®­îc nh÷ng gia ®×nh h¹nh phóc bëi ®· hiÓu vµ t×m ®óng mét “nöa cuéc ®êi” mµ mçi c¸ nh©n h»ng mong ®îi. Sù hiÓu biÕt vÒ ph¸p luËt, nhÊt lµ LuËt h«n nh©n vµ gia ®×nh sÏ lµ mét trong nh÷ng kiÕn Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn
  11. 94 ThÞ tr­êng h«n nh©n: mét sè c¸ch tiÕp cËn thøc quan träng trong hµnh trang cña nh÷ng ai cã dù ®Þnh ®i ®Õn h«n nh©n. Cã hiÓu biÕt vÒ luËt ph¸p, dï cã nh÷ng nh©n tè kh¸ch quan t¸c ®éng ®Õn “thÞ tr­êng h«n nh©n” th× còng sÏ gi¶m ®­îc tèi ®a nh÷ng rñi ro kh«ng mong ®îi. Trong t­¬ng lai gÇn, viÖc cã hîp ®ång h«n nh©n sÏ kh«ng cßn chuyÖn hiÕm ë n­íc ta, tr­íc hÕt xuÊt hiÖn ë nh÷ng tÇng líp x· héi cã møc sèng giµu sang, ®Ó gi¶m thiÓu nh÷ng thiÖt h¹i vÒ kinh tÕ khi ly h«n ph¶i ph©n chia tµi s¶n. H«n nh©n võa cã tÝnh c¸ nh©n võa cã tÝnh x· héi. ThÞ tr­êng h«n nh©n gÆp nh÷ng “trôc trÆc” còng sÏ dÉn ®Õn nh÷ng vÊn ®Ò x· héi kh«ng tèt, nh­ bu«n b¸n phô n÷, trÎ em g¸i xuyªn quèc gia, m«i giíi h«n nh©n víi ng­êi n­íc ngoµi,.vv. ViÖc ®Çu t­ vµo “thÞ tr­êng h«n nh©n” thiÕu th«ng tin vµ kh«ng ®ñ c¬ së ®¶m b¶o cho mét gia ®×nh bÒn v÷ng th× sÏ dÉn ®Õn sù xung ®ét vµ ly h«n. Khi gia ®×nh cã m©u thuÉn, lôc ®ôc, gia ®×nh kh«ng h¹nh phóc, gia ®×nh tan vì, v.v… th× bao nhiªu nçi ®au khæ, thiÖt thßi vµ thËm chÝ tñi nhôc ®Òu dµnh cho phô n÷. Bëi vËy, mçi ng­êi - ®Æc biÖt lµ phô n÷ - nªn cÈn träng tr­íc khi quyÕt ®Þnh ®Çu t­ vµo thÞ tr­êng h«n nh©n. Tµi liÖu tham kh¶o 1. NguyÔn §×nh Cö (2007): Nh÷ng xu h­íng biÕn ®æi d©n sè ë ViÖt Nam (s¸ch chuyªn kh¶o); Nxb N«ng nghiÖp, Hµ Néi. 2. David W. Pearce(1999): Tõ ®iÓn kinh tÕ häc hiÖn ®¹i, Nxb CTQG - §¹i häc KTQD, Hµ Néi 3. David Lucas & Pual Meyer (1995): NhËp m«n nghiªn cøu D©n sè; xuÊt b¶n lÇn thø hai. 4. John J. Macionis (2004): X· héi häc; Nxb Thèng Kª. 5. Richard T. Schaefer (2005): X· héi häc; Nxb Thèng kª. 6. Tæng côc Thèng kª (2001): Tæng ®iÒu tra D©n sè vµ Nhµ ë ViÖt Nam n¨m 1999 - Chuyªn kh¶o vÒ H«n nh©n, sinh ®Î vµ tö vong ë ViÖt Nam: Møc ®é, xu h­íng vµ nh÷ng kh¸c biÖt, Hµ Néi. 7. Tæng côc Thèng kª (2002): §iÒu tra biÕn ®éng d©n sè kÕ ho¹ch ho¸ gia ®×nh 1/4/2001: Nh÷ng kÕt qu¶ chñ yÕu; Hµ Néi. 8. Hoµng B¸ ThÞnh (1997): D©n sè vµ nh÷ng yÕu tè ¶nh h­ëng ®Õn phô n÷; T¹p chÝ Khoa häc nghiªn cøu vÒ Phô n÷, sè 4. 9. Hoµng B¸ ThÞnh (2007): Nh©n vô ly h«n 1000 tû - NghÜ vÒ thÞ tr­êng h«n nh©n ë ViÖt Nam; B¸o Tuæi trÎ cuèi tuÇn, sè 12, ngµy 1.4.2007. 10. The Family Annual Edition 01/02; McGraw - Hill/Duskin, 2001. 11. B¸o Lao §éng, sè 95 ngµy 26/4/2007 12. Lan H­¬ng: Ng­êi Mü sèng chung kh«ng kÕt h«n v× sî... thuÕ; b¸o TiÒn phong cuèi tuÇn, sè 41, ngµy 14/10/2007 13. Thu Hoa: Anh gi¶m thuÕ ®Ó khuyÕn khÝch h«n nh©n; b¸o TiÒn phong cuèi tuÇn, sè 42, ngµy 21/10/2007 14. Tin tøc online, ngµy 16/4/2007 15. Gary S. Becker (1991): A Treatise on the Family; Harvard University Press. 16. Randall Collins (1988): Sociology of Marriage & the Family - Gender, Love, and Property, 2nd P P editon; Nelson - Hall, Chicago. 17. Robert H. Lauer & Jeanette C. Lauer (2000): Marriage ang Famlily the quest for Intimacy; 4th P P edition. McGraw Hill 18. David M. Klein - James M. White (1996): Famlily Theories An Introduction; Sage Publication. London, New Delhi 19. Conrad Phillip Kottak (2002): Cultural Anthropology; 9th editon; McGraw Hill. P P Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản