intTypePromotion=1
ADSENSE

Thơ Xuân Diệu giai đoạn 1932-1945 - Những cách tân nghệ thuật: Phần 1

Chia sẻ: Hoa La Hoa | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:63

119
lượt xem
9
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Tài liệu Những cách tân nghệ thuật trong thơ Xuân Diệu giai đoạn 1932-1945 của tác giả Lê Tiến Dũng có kết cấu gồm phần mở đầu, kết luận và có ba chương chính. Phần 1 sau đây gồm nội dung phần mở đầu và chương 1, chương 2. Chương 1 trình bày những đổi mới của Xuân Diệu giai đoạn 1932 – 1945 trên bình diện quan niệm nghệ thuật về thế giới và con người. Chương hai trình bày những cách tân của Xuân Diệu giai đoạn 1932 – 1945 trên bình diện nội dung trữ tình và phương thức trữ tình.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Thơ Xuân Diệu giai đoạn 1932-1945 - Những cách tân nghệ thuật: Phần 1

  1. ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA TP HOÀ CHÍ MINH TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC XAÕ HOÄI & NHAÂN VAÊN LEÂ TIEÁN DUÕNG Nhöõng caùch taân ngheä thuaät TRONG THÔ XUAÂN DIEÄU GIAI ÑOAÏN 1932 – 1945 NHAØ XUAÁT BAÛN ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA TP HOÀ CHÍ MINH – 2005
  2. Coù theå noùi toaøn boä cuoán saùch laáp laùnh nhöõng phaùt hieän saéc saûo, thuù vò, haáp daãn chöùng toû ngöôøi vieát vöøa coù khaû naêng thaåm thô khaù chaéc chaén, vöøa coù khaû naêng khaùi quaùt, Lôøi giôùi thieäu toång hôïp vöõng vaøng. Cuoán saùch laø moät coâng trình khoa hoïc nghieâm tuùc, Xuaân Dieäu laø nhaø thô tieâu bieåu nhaát cuûa phong traøo coâng phu. Thô môùi (1932–1945). OÂng ñoùng vai troø quyeát ñònh trong Xin traân giôùi thieäu cuøng baïn ñoïc. cuoäc caùch taân hieän ñaïi hoùa thô ca Vieät Nam. Do vaäy nghieân cöùu thô Xuaân Dieäu trong giai ñoaïn saùng taùc tröôùc Caùch maïng thaùng Taùm raát quan troïng chaúng nhöõng ñoái Haø Noäi, thaùng 3 naêm vôùi baûn thaân Xuaân Dieäu maø coøn ñoái vôùi thô ca hieän ñaïi 1998 Vieät Nam noùi chung. GS Nguyeãn Ñaêng Maïnh Laâu nay ñaõ coù nhieàu coâng trình coù giaù trò veà thô Xuaân Dieäu, nhöng chöa coù coâng trình naøo nghieân cöùu moät caùch coù heä thoáng vaø toaøn dieän veà tö duy thô môùi meû cuûa oâng. Chuyeân luaän cuûa Leâ Tieán Duõng ñaõ ñaët ra vaø giaûi quyeát vaán ñeà naøy. Ñieàu ñoù noùi leân yù nghóa quan troïng vaø böùc thieát cuûa chuyeân luaän naøy. Boá cuïc cuûa cuoán saùch ñöôïc boá trí raát hôïp lí, ñaõ ñi töø goác ñeán ngoïn cuûa vaán ñeà. Caùc chuyeân muïc coù quan heä gaén boù, haøi hoøa, soi saùng laãn nhau. Qua ba chöông saùch cuûa phaàn noäi dung chuyeân luaän, nhieàu luaän ñieåm cuûa taùc giaû tuy khoâng phaûi chöa coù ngöôøi ñaõ phaùt bieåu tröôùc ñoù, nhöng taùc giaû cuõng ñaõ coù ñoùng goùp môùi meû nhôø söï khaûo saùt coù heä thoáng moät caùch nghieâm tuùc thô Xuaân Dieäu vaø ñaëc bieät laø nhôø söï suy nghó coù chieàu saâu. 3 2 4
  3. DAÃN NHAÄP Thöù nhaát, nhöõng yù kieán veà Xuaân Dieäu tröôùc 1945 Thöù hai, nhöõng yù kieán veà Xuaân Dieäu töø 1945 – 1985 1. Trong söï phaùt trieån cuûa vaên hoïc Vieät Nam hieän ñaïi, Thöù ba, nhöõng yù kieán veà Xuaân Dieäu töø 1985 ñeán nay. Xuaân Dieäu laø moät nhaø thô lôùn. Taùc phaåm cuûa oâng thaät 2.1. Tröôùc naêm 1945 phong phuù vaø ña daïng: thô ca, vaên xuoâi, nghieân cöùu, pheâ bình vaên hoïc... Trong söï nghieäp vaên hoïc cuûa oâng, thô ca Khi Xuaân Dieäu vöøa môùi xuaát hieän (Baøi thô ñaàu tieân chieám moät vò trí quan troïng. Ñaëc bieät thô Xuaân Dieäu giai cuûa Xuaân Dieäu ñaêng baùo laø baøi Vôùi baøn tay aáy, 1935) thì ñoaïn 1932 – 1945 khoâng chæ coù yù nghóa vôùi söï nghieäp vaên gaàn nhö ngay ñoàng thôøi ñaõ coù yù kieán ñaùnh giaù veà thô oâng. hoïc cuûa oâng maø coøn ñoái vôùi lòch söû vaên hoïc noùi chung. Söï Ngöôøi ta khen oâng cuõng nhieàu vaø cheâ oâng cuõng khoâng ít. xuaát hieän cuûa oâng ñaõ goùp phaàn quyeát ñònh thaéng lôïi cuûa Muøa xuaân 1937, treân baùo Ngaøy nay soá 46 (soá Teát) phong traøo Thô môùi. Nhieàu ngöôøi ñaõ xem oâng laø “Ngöôøi môùi Theá Löõ ñaõ coù baøi giôùi thieäu Xuaân Dieäu vôùi lôøi leõ raát traân nhaát trong caùc nhaø Thô môùi” (Hoaøi Thanh), “Laø ngöôøi mang troïng. OÂng cho raèng caùi “Thieân taøi kheùp neùp” cuûa Xuaân ñeán cho Thô môùi nhieàu caùi môùi nhaát” (Vuõ Ngoïc Phan). Cho Dieäu hoài naøo giôø ñaây ñaõ thöïc söï naûy nôû vôùi nhöõng “maàm neân ñeå hieåu saâu hôn, toaøn dieän hôn veà thô Xuaân Dieäu vaø ñaäm ñaø”, nhöõng “aùnh saùn laïn”. OÂng cho laø “Moät thi só môùi Thô môùi, khoâng theå khoâng nghieân cöùu nhöõng ñoåi môùi veà ñaõ xuaát hieän”. OÂng goïi ñoù laø “Thi só cuûa tuoåi xuaân, cuûa loøng nhieàu maët trong thô Xuaân Dieäu giai ñoaïn 1932 – 1945. yeâu vaø aùnh saùng” (141). Keå ra ñaùnh giaù moät taøi thô 21 Muïc ñích cuûa chuyeân luaän, do vaäy seõ khaûo saùt moät tuoåi, vôùi chæ qua moät soá baøi thô ñaêng baùo nhö theá laø raát caùch coù heä thoáng, nhöõng caùch taân cuûa thô Xuaân Dieäu giai cao. Nhöng quaû laø Theá Löõ ñaõ tinh nhaïy vaø coâng baèng. ñoaïn naøy. Treân cô sôû ñoù xaùc laäp kieåu tö duy ngheä thuaät cuûa Thaùng naêm troâi qua ñaõ xaùc nhaän nhöõng ñieàu oâng vieát veà thô oâng, xaùc ñònh nhöõng ñoùng goùp cuûa thô Xuaân Dieäu giai Xuaân Dieäu laø ñuùng. ñoaïn naøy trong quaù trình caùch taân thô Vieät Nam hieän ñaïi. Roài chæ maáy naêm sau, naêm 1941, Hoaøi Thanh ñaõ ñöa 2. Xuaân Dieäu laø moät nhaø thô ñöôïc nghieân cöùu töø raát Xuaân Dieäu vaøo Thi nhaân Vieät Nam vôùi tö caùch laø moät sôùm. Khi oâng chöa kòp thaønh taùc giaû ñaõ coù nhöõng baøi vieát, taùc giaû chuû choát vaø vôùi lôøi ñaùnh giaù raát traân troïng, maëc nhöõng yù kieán khen cheâ khaùc nhau veà oâng. Coù theå chia quaù duø luùc naøy Xuaân Dieäu chæ môùi xuaát baûn taäp Thô thô trình nghieân cöùu veà Xuaân Dieäu thaønh caùc giai ñoaïn chính (1938). Hoaøi Thanh cho raèng “Xuaân Dieäu laø nhaø thô môùi nhö sau: nhaát trong caùc nhaø Thô môùi”. Caùi môùi cuûa Xuaân Dieäu theo nhaø nghieân cöùu laø “moät nguoàn soáng raøo raït chöa 5 3 6
  4. töøng thaáy ôû choán nöôùc non laëng leõ naøy”, laø ôû “nhöõng rung Vaên xuaát baûn ôû Haø Noäi ñaõ maït saùt Xuaân Dieäu khoâng tieác ñoäng tinh vi”, ôû nhöõng caâu vaên “khoâng theå ñi theo nhöõng lôøi. OÂng vieát: “Chaúng haïn nhö thô cuûa Xuaân Dieäu, oâng naøy ñöôøng coù saün” (210; tr.116 vaø 119). ñöôïc coi nhö laø moät tay kieän töôùng cuûa phong traøo naøy Moät naêm sau ñoù, naêm 1942, Vuõ Ngoïc Phan laïi ñöa (Thô môùi – LTD), thô cuûa oâng ta ñöôïc keå laø khaù nhaát ñaùm nhöng chaúng ra gì. Thô vôùi thaån, ñoïc qua nhieàu baøi cuûa Xuaân Dieäu vaøo Nhaø vaên hieän ñaïi vôùi lôøi ñaùnh giaù khoâng oâng chuùng ta phaûi baét cöôøi vì thô thì chaúng ra thô, Taây keùm phaàn röïc rôõ: “Xuaân Dieäu laø ngöôøi ñem ñeán cho thô ca cuõng chaúng phaûi Taây, maø Taøu laïi cuõng chaúng phaûi laø Taøu” Vieät Nam nhieàu caùi môùi nhaát”. Theo oâng nhöõng caùi môùi (134; quyeån thöôïng; tr.616). Theo Thaùi Phæ ñoïc nhöõng baøi ñaùng chuù yù ôû Xuaân Dieäu laø “Nhöõng nguoàn höùng vaø yù töôûng raát môùi”. Vaø oâng cho raèng coøn phaûi chuù yù nhöõng chöõ, nhö Töông tö chieàu, Hoa ñeâm cuûa Xuaân Dieäu “Khoâng nhöõng caâu, nhöõng ñieäu trong nhöõng baøi thô aáy ñeå hieåu laáy tìm ñöôïc moät chuùt caûm höùng naøo caû”. Vaø theo oâng “Moät “caùi nhaïc ñieäu môùi nöõa“ (182; tr.715, 716). khi thô khoâng coøn gaây ñöôïc caûm höùng thì toát hôn laø ñöøng laøm thô. Neáu laøm thô thì phaûi coù hoàn vaø ñieäu, theá thì môùi Döông Quaûng Haøm trong Vieät Nam vaên söû hoïc yeáu ñaùng goïi laø thô” (134; quyeån thöôïng; tr. 619). (1942), cuõng ñaùnh giaù cao Xuaân Dieäu. Trong muïc thöù 6, 2.2. Töø 1945 – 1985 thieân thöù 5 Caùc nhaø Thô môùi oâng chæ choïn vieát rieâng veà ba nhaø thô laø: Haøn Maëc Töû, Theá Löõ vaø Xuaân Dieäu. Trong Sau Caùch maïng thaùng Taùm coù giai ñoaïn do nhöõng phaàn vieát veà Xuaân Dieäu duø chöa ñaày hai trang saùch, taùc ñieàu kieän lòch söû nhaát ñònh, Thô môùi ít ñöôïc nghieân cöùu giaû ñaõ chæ ra moät soá neùt ñaùng chuù yù cuûa Xuaân Dieäu. Theo roäng raõi, thaäm chí coù luùc coøn bò pheâ phaùn naëng neà. Thô oâng thô Xuaân Dieäu laø thô cuûa “Moät taâm hoàn ñaày thô Xuaân Dieäu cuõng khoâng naèm ngoaøi tình traïng naøy. Coù luùc moäng”, “Khao khaùt yeâu thöông”, “Hay taû nhöõng caûnh gaây chính Xuaân Dieäu cuõng ñaõ phaûi töï phuû nhaän mình nhö neân söï mô maøng”, “Chöùa chan tình caûm laõng maïn trong ñoù trong baøi Döùt khoaùt maø oâng ñaõ cho ñaêng treân Taïp chí coù nhieàu töø môùi laï”. Nhöng cuõng theo nhaø nghieân cöùu thì Vaên ngheä soá 41 naêm 1953. Nhöng noùi nhö Leâ Ñình Kî, Xuaân Dieäu “Cuõng coù nhieàu caâu vuïng veà, non nôùt, chöùng ñoù chaúng qua laø “Gaëp thôøi theá, theá thôøi phaûi theá”. raèng taùc giaû chöa laõo luyeän veà kó thuaät cuûa ngheà thô” (73; Thô môùi noùi chung, thô Xuaân Dieäu noùi rieâng do vaäy tr. 441, 442). chuû yeáu chæ ñöôïc ñeà caäp ñeán trong nhöõng coâng trình coù Tuy nhieân beân caïnh nhieàu yù kieán khaúng ñònh caùi môùi tính chaát hoïc thuaät nhö caùc boä lòch söû vaên hoïc, caùc giaùo cuûa Xuaân Dieäu cuõng khoâng ít yù kieán cheâ bai, baøi baùc oâng. trình ñaïi hoïc, caùc chuyeân luaän khoa hoïc... Chaúng haïn, Thaùi Phæ trong moät baøi ñaêng treân baùo Tin Tröôùc heát ñaùng chuù yù laø caùc giaùo trình ñaïi hoïc. 7 4 8
  5. Trong giaùo trình Vaên hoïc Vieät Nam 1930 – 1945; 2 baät trong phong caùch ñoù laø moät caûm höùng maõnh lieät chaân taäp (1961), cuûa tröôøng Ñaïi hoïc Toâûng hôïp Haø Noäi, do Baïch thaønh. Nhieàu baøi thô cuûa Xuaân Dieäu coù maïch thô cuoàn Naêng Thi vaø Phan Cö Ñeä bieân soaïn thì Xuaân Dieäu ñöôïc ñeà cuoän, khai trieån voâ taän moät töù thô môùi meû, vôùi moät ngoân caäp ñeán nhö laø moät taùc giaû tieâu bieåu cuûa vaên hoïc laõng maïn ngöõ taùo baïo, nhaïc ñieäu soâi noåi, thích hôïp, taïo neân moät aâm giai ñoaïn 1936 – 1939. Trong saùch naøy, Thô thô cuûa Xuaân höôûng nhaát quaùn coù söùc truyeàn caûm tröïc tieáp” (Tr.129). Dieäu ñöôïc vieát thaønh moät muïc rieâng. Baïch Naêng Thi nhaän Nguyeãn Hoaønh Khung cuõng cho raèng do aûnh höôûng cuûa thô xeùt: “Thô thô coù ñem ñeán cho thi ca Vieät Nam nhieàu caùi töôïng tröng Phaùp, Xuaân Dieäu ñaëc bieät ñi saâu vaøo caùi môùi: hình aûnh taùo baïo, chöõ duøng cuï töôïng, coù söùc maïnh gôïi “huyeàn dieäu beân trong” cuûa con ngöôøi, caûnh vaät. “Xuaân hình, gôïi caûm ñeå dieãn ñaït nhöõng caûm giaùc tinh vi, nhöõng Dieäu coù nhöõng caûm thuï tinh vi veà nhöõng traïng thaùi mô hoà, tình yù noàng naøn, raát môùi hoài aáy. Buùt phaùp cuûa Xuaân Dieäu mong manh cuûa aâm thanh, maøu saéc, tình caûm” (145; taùo baïo ñeán noãi ôû thôøi gian ñaàu, ngöôøi ta chæ trích raát tr.130). nhieàu” (216; taäp I; tr.157). Tuy nhieân do khuoân khoå cuûa Moät coâng trình phaûi keå ñeán nöõa laø Sô thaûo lòch söû moät giaùo trình ñaïi hoïc, nhaø nghieân cöùu chöa ñi saâu phaân vaên hoïc Vieät Nam 1930 – 1945 cuûa Vieän Vaên hoïc (1964). tích moät caùch cuï theå nhöõng caùi môùi ñoù. ÔÛ coâng trình naøy, trong muïc “Moät soá nhaø thô môùi tieâu bieåu” Trong boä giaùo trình Lòch söû vaên hoïc Vieät Nam cuûa cuûa giai ñoaïn Vaên hoïc thôøi kì Maët traän daân chuû, Xuaân Ñaïi hoïc Sö phaïm, giai ñoaïn 1930 – 1945 ñöôïc vieát thaønh Dieäu ñöôïc nhaéc ñeán cuøng vôùi Cheá Lan Vieân, Huy Caän, moät taäp rieâng goàm 2 cuoán (taäp V). ÔÛ saùch naøy, Nguyeãn Nguyeãn Bính, Anh Thô... Tuy nhieân trong phaïm vi hôn moät Hoaønh Khung ñaõ daønh moät tieát rieâng vieát veà Xuaân Dieäu trang in, caùc taùc giaû cuûa coâng trình naøy cuõng chæ döøng laïi ôû (hôn 5 trang in) vôùi nhöõng ñaùnh giaù moät caùch toaøn dieän. ÔÛ vieäc neâu leân moät soá nhaän xeùt chung nhö cho raèng Xuaân ñaây nhaø nghieân cöùu chuû yeáu ñi vaøo phaân tích nhöõng ñaëc Dieäu laø “moät taâm hoàn nhaïy beùn vaø giaøu mô moäng”; “coù moät ñieåm chung cuûa thô Xuaân Dieäu nhö “Söùc haáp daãn cuûa thô nieàm ñau xoùt nhaát ñònh ñoái vôùi cuoäc soáng cuûa nhöõng ngöôøi Xuaân Dieäu tröôùc heát laø ôû chuû nghóa aùi tình” (Tr. 124), “Thô xaáu soá”; “nhaø thô muoán soáng vaø ham soáng nhöng chöa tìm Xuaân Dieäu mang caùi buoàn voâ côù”, “Taâm traïng coâ ñôn trong ñöôïc con ñöôøng soáng saùng suûa” (255; tr.156,157)... Coøn thô Xuaân Dieäu ñaõ trôû thaønh moät caûm giaùc nhuïc theå, raát nhöõng ñoåi môùi cuûa thô Xuaân Dieäu giai ñoaïn naøy, caùc taùc giaû tröïc tieáp thaám thía” (Tr.127). Veà ngheä thuaät, do tính chaát cuûa coâng trình haàu nhö khoâng ñeà caäp ñeán. cuûa moät giaùo trình neân nhaø nghieân cöùu cuõng chæ döøng laïi ôû nhöõng nhaän xeùt chung nhö cho Xuaân Dieäu “coù nhieàu tìm toøi, ñoåi môùi vaø moät phong caùch haáp daãn ñoäc ñaùo. Caùi noåi 9 5 10
  6. Trong giai ñoaïn tröôùc 1975, nhieàu coâng trình cuûa caùc hôïp môùi meû vaø ñoät ngoät giöõa nhöõng hieän töôïng beà ngoaøi nhaø nghieân cöùu mieàn Nam cuõng ñeà caäp ñeán Xuaân Dieäu. ÔÛ xem ra ñoái laäp, nguyeàn ruûa nhau. ñaây chæ xin löôïc thuaät moät soá. Vaên Xuaân Dieäu vì theá, coù tính cao quí, nhöng mô hoà Trong Vieät Nam vaên hoïc söû giaûn öôùc taân bieân * vaø phaûng phaát. Xuaân Dieäu laø nhaø thô môùi nhaát trong caùc cuûa Phaïm Theá Nguõ (1965) Xuaân Dieäu laø moät trong naêm taùc nhaø thô môùi (121; tr.805). giaû cuûa Thô môùi ñöôïc vieát thaønh muïc rieâng (cuøng vôùi Theá Nguyeãn Taán Long – Nguyeãn Höõu Troïng trong Vieät Löõ, Löu Troïng Lö, Huy Caän, Tuù Môõ). Trong phaàn vieát veà Nam thi nhaân tieàn chieán (1968) cuõng ñaõ daønh cho Xuaân Xuaân Dieäu, Phaïm Theá Nguõ cho raèng Xuaân Dieäu ñaõ “Taïo ra Dieäu khaù nhieàu trang in cuûa saùch naøy. Chæ tieác raèng vôùi moät höôùng thô thaät laø môùi, coù theå goïi laø thô noäi quan. Thi gaàn boán möôi trang in, hai oâng chuû yeáu noùi veà noäi dung só laáy chính caùi noäi taâm cuûa mình laøm ñeà taøi” (170; tr.572). thô Xuaân Dieäu maø khoâng ñeà caäp gì ñeán nhöõng caùch taân Theo nhaø nghieân cöùu, caùi môùi cuûa Xuaân Dieäu khoâng phaûi ôû ngheä thuaät cuûa nhaø thô (xem 134; quyeån thöôïng; tr.611– theå caùch maø ôû ngoân ngöõ: “Xuaân Dieäu ñaõ noùi moät ngoân ngöõ 648). phaù vôõ nhöõng leà thoùi veà tröôùc, gaây söûng soát, gaây baát bình nöõa” (170; tr.574). Sau ngaøy giaûi phoùng mieàn Nam (1975) cho ñeán tröôùc khi Xuaân Dieäu maát (1985), coù moät soá baøi vieát coù tính chaát Thanh Laõng trong Baûng löôïc ñoà vaên hoïc Vieät toång keát veà söï nghieäp vaên hoïc cuûa oâng. Ñaùng chuù yù laø caùc Nam (1967) khi vieát veà caùc nhaø Thô môùi giai ñoaïn sau tieåu luaän cuûa Haø Minh Ñöùc, Hoaøng Trung Thoâng, Maõ 1932 ñaõ choïn ba nhaø thô tieâu bieåu vieát thaønh muïc rieâng Giang Laân, Nguyeãn Ñaêng Maïnh v.v... laø: Xuaân Dieäu, Theá Löõ vaø Haøn Maëc Töû. Trong hôn moät trang in vieát veà Xuaân Dieäu, oâng khaúng ñòng raèng “Xuaân ÔÛ tieåu luaän Xuaân Dieäu trong Nhaø vaên Vieät Nam Dieäu soáng baèng caùi môùi, say söa ñi tìm caùi môùi. Bôûi theá 1945 – 1975, taäp I, (1979) vôùi hôn 30 trang in, Haø Minh Ñöùc sau khi thích Lamartine, Xuaân Dieäu laïi yeâu Verlaine, yeâu chuû yeáu vieát veà söï nghieäp cuûa oâng töø sau Caùch maïng. Phaàn Rimbaud vaø töï khuoân naén ngheä thuaät cuûa oâng theo caùc saùng taùc tröôùc Caùch maïng khoâng ñöôïc ñeà caäp ñeán, neáu coù chæ thi nhaân töôïng tröng Phaùp. OÂng yeâu thích nhöõng hình laø nhöõng lieân heä coù tính chaát taït ngang (59; tr.591–621). aûnh laï luøng, nhöõng hình aûnh ñaõ ñöôïc taïo ra do söï phoái Hoaøng Trung Thoâng trong Lôøi giôùi thieäu Tuyeån taäp * Xuaân Dieäu (1983) ñaõ daønh gaàn 60 trang in toång keát söï ÔÛ cuoán saùch naøy (baûn in naêm 1969) bìa ngoaøi taùc giaû ghi laø Lòch söû vaên hoïc Vieät Nam taân bieân giaûn öôùc, coøn ôû bìa trong vaø caùc nôi khaùc ñeàu ghi nghieäp vaên hoïc cuûa oâng. Tuy khoâng coù phaàn vieát rieâng veà Vieät Nam vaên hoïc söû giaûn öôùc taân bieân. Ñeå cho thoáng nhaát, chuùng toâi laáy ngheä thuaät thô Xuaân Dieäu tröôùc caùch maïng, nhöng oâng teân saùch theo bìa trong (LTD) 11 6 12
  7. cuõng coù nhaän xeùt ñaùng chuù yù. OÂâng cho raèng Xuaân Dieäu moät ñôøi ngöôøi, moät ñôøi thô, Leâ Tieán Duõng bieân soaïn, “Say maø khoâng ñaém, mô maø khoâng maøng. Daãu coù thoaùt li NXB Giaùo duïc, 1993; Xuaân Dieäu, thô vaø ñôøi, Löõ Huy thöïc teá nhöng anh (Xuaân Dieäu – LTD) khoâng ñi vaøo sieâu Nguyeân tuyeån choïn, NXB Vaên hoïc, 1995; Xuaân Dieäu tình hình. Anh thieân veà caûm xuùc, caûm tính neân cuõng coù nhaø ñôøi vaø söï nghieäp, Xuaân Tuøng söu taàm, tuyeån choïn, bieân pheâ bình cho anh laø duy giaùc chuû nghóa (Sensualisme). soaïn, NXB Hoäi Nhaø vaên, 1996, v.v... Beân caïnh ñoù coøn Nhöng neáu nhö caûm giaùc laø baét nguoàn cho thô, thì Xuaân haøng chuïc baøi nghieân cöùu, hoài öùc, kæ nieäm veà Xuaân Dieäu Dieäu raát tinh teá veà caûm giaùc; maø thô anh vöôn leân tình cuûa caùc nhaø thô, nhaø nghieân cöùu nhö: Nam Chi, Huy Caän, caûm trí tueä, maëc duø tính caûm giaùc ôû thô anh raát ñaäm” (257; Hoaøng Caùt, Phan Huy Duõng, Leâ Tieán Duõng, Haø Minh Ñöùc, tr.54). Nguyeãn Leä Haø, Teá Hanh, Ñoaøn Thò Ñaëng Höông, Ñoaøn Maõ Giang Laân trong baøi vieát Xuaân Dieäu saùch Taùc Troïng Huy, Leâ Quang Höng, Leâ Ñình Kî, Maõ Giang Laân, gia thô Vieät Nam (1984) coù noùi ñeán caùch taân ngheä thuaät Hoaøng Nhö Mai, Nguyeãn Ñaêng Maïnh, Vuõ Quaàn Phöông, cuûa Xuaân Dieäu. Theo oâng “Neùt noåi baät xuyeân suoát caû thôøi Löõ Huy Nguyeân, Traàn Ñình Söû, Löu Khaùnh Thô, Lí Hoaøi kì saùng taïo ñoù laø tieáng noùi soâi noåi thieát tha boäc tröïc, treû Thu, Ñoã Lai Thuùy, Nguyeãn Quoác Tuùy v.v... trung, moät naêng löïc caûm thuï tinh teá, doài daøo”. Vaø moät neùt Tuy nhieân do nhöõng yeâu caàu khaùc nhau, khoâng phaûi nöõa laø “Phong caùch thô Xuaân Dieäu giaøu höông vò cuoäc ñôøi baøi vieát naøo cuõng ñeà caäp ñeán caùch taân ngheä thuaät cuûa tö gaây taùc ñoäng maïnh baèng caûm giaùc” (123; tr.118,119). Tuy duy thô Xuaân Dieäu giai ñoaïn 1932 – 1945. ÔÛ ñaây coù moät soá nhieân do laø moät baøi vieát coù tính chaát chaân dung, neân taùc baøi ñaùng chuù yù: giaû chöa kòp luaän giaûi moät caùch ñaày ñuû nhaän xeùt treân. Nguyeãn Ñaêng Maïnh trong tieåu luaän Tö töôûng vaø 2.3. Töø 1985 ñeán nay phong caùch moät nhaø thô lôùn (1987) ñaõ toång keát nhöõng Sau ngaøy Xuaân Dieäu maát (12–1985) cuõng laø giai ñoaïn ñaëc ñieåm tö töôûng vaø phong caùch ngheä thuaät cuûa Xuaân ñoåi môùi vaên hoïc neân vieäc nghieân cöùu Xuaân Dieäu ñöôïc taâïp Dieäu trong toaøn boä saùng taùc cuûa oâng. Rieâng thôøi kì tröôùc trung chuù yù nhieàu hôn. Moät loaït caùc saùch chuyeân khaûo veà 1945, nhaø nghieân cöùu cuõng cho raèng Xuaân Dieäu coù caùi nhìn Xuaân Dieäu ñaõ lieân tieáp ñöôïc xuaát baûn nhö Xuaân Dieäu, môùi. Theo oâng, moät ñaëc ñieåm ñoäc ñaùo cuûa thi phaùp Xuaân nhaø thô lôùn cuûa daân toäc, Thu Hoaøi – Nguyeãn Ñöùc Quyeàn Dieäu laø laáy “Veû ñeïp cuûa con ngöôøi laøm chuaån möïc cho veû bieân soaïn, Hoäi Vaên hoïc Ngheä thuaät Nghóa Bình xuaát baûn, ñeïp cuûa theá giôùi, cuûa vuõ truï”. Vaø oâng cho raèng nguyeân taéc 1986; Xuaân Dieäu, con ngöôøi vaø taùc phaåm, Höõu Nhuaän mó hoïc naøy “laø caû moät cuoäc ñoåi môùi ñaùng keå trong thi ca Vieät Nam hieän ñaïi” (155; tr.106). bieân soaïn, NXB Taùc phaåm môùi, Haø Noäi, 1987; Xuaân Dieäu 13 7 14
  8. Leâ Ñình Kî trong baøi vieát Xuaân Dieäu saùch Thô môùi, ÔÛ moät phía khaùc, Lyù Hoaøi Thu trong Theá giôùi nhöõng böôùc thaêng traàm (1988) cuõng ñaõ chæ ra nhieàu khoâng gian ngheä thuaät cuûa Xuaân Dieäu qua “Thô Thô” caùch taân tö duy thô quan troïng cuûa Xuaân Dieäu. OÂng cho vaø “Göûi höông cho gioù” (1996) laïi cho raèng khaûo saùt quaù raèng Xuaân Dieäu môùi ôû tö duy, môùi ôû caûm xuùc vaø môùi ôû caû trình saùng taùc cuûa Xuaân Dieäu “Ngöôøi ta deã daøng tìm thaáy ngoân ngöõ. Vaø oâng khaúng ñònh cho ñeán baây giôø “Xuaân Dieäu nhöõng ñieåm töông ñoàng ñoái xöùng giöõa hai truïc thôøi gian vaø vaãn coøn laø môùi vaø raát saùng taïo, chaúng traùch maø ñöông thôøi khoâng gian treân ñoà thò vaän ñoäng cuûa hình töôïng thô” (235; coù ngöôøi cheâ Xuaân Dieäu laø Taây, laø lai caêng, maát goác” (117; tr.41). tr.202, 205). Löu Khaùnh Thô trong moät loaït caùc baøi vieát veà thô Ñoã Lai Thuùy trong baøi Xuaân Dieäu, noãi aùm aûnh thôøi tình Xuaân Dieäu ñaõ ñeà caäp ñeán nhöõng ñoåi môùi cuûa oâng. Taùc gian (1992) thì cho raèng “thôøi gian khoâng chæ laø caûm xuùc, giaû taäp trung vaøo vieäc phaân tích caùi môùi cuûa caùi toâi tröõ laø thi höùng, maø coøn laø nhaân toá kieán truùc cuûa taùc phaåm tình vaø caáu töù cuûa Xuaân Dieäu trong thô tình. Trong baøi ngheä thuaät” theo taùc giaû “Xuaân Dieäu nhìn ñôøi baèng con Caùi toâi tröõ tình vaø phöông thöùc bieåu hieän caùi toâi maét thôøi gian; chaát Xuaân Dieäu, phong caùch thô oâng laø ôû tình yeâu trong thô Xuaân Dieäu tröôùc caùch maïng ñoù” (236; tr.51). (1994), taùc giaû cho raèng caùi toâi tröõ tình cuûa Xuaân Dieäu xuaát hieän döôùi caùc daïng nhö: “nhaäp thaân vaøo ñoái töôïng phaûn Trong Thô môùi, bình minh thô Vieät Nam hieän ñaïi aùnh”, “ñöôïc bieán hoùa qua nhieàu hình aûnh” vaø “ñoàng nhaát (1994), Nguyeãn Quoác Tuùy ñaõ daønh chöông X vieát veà nhöõng vôùi thieân nhieân” (232; tr.24, 25, 27). Trong baøi Ngheä ñoåi môùi cuûa Xuaân Dieäu. Taùc giaû cho raèng “Tröõ tình caûm xuùc, traøn ñaày caûm giaùc, luoân luoân thöùc nhoïn giaùc quan” laø neùt thuaät caáu töù trong thô tình Xuaân Dieäu (1994), taùc giaû rieâng vaø môùi cuûa Xuaân Dieäu. Tuy vaäy, neùt môùi naøy theo taùc cho raèng coù nhöõng baøi “töù thô ñöôïc ñònh hình ngay töø giaû khoâng chæ ôû Xuaân Dieäu maø coøn ôû nhieàu ngöôøi khaùc. Coù ñaàu”, coù baøi “töù thô boäc loä ôû phaàn keát”, laïi coù nhöõng baøi coù ñieàu ôû Xuaân Dieäu “noåi baät leân theå hieän ôû caû hai phöông “töù ngaàm khoâng boäc loä trong baøi” (231; tr.35, 36) v.v... dieän: chaát thô vaø ngoân ngöõ” (260; tr.120). ÔÛ phöông dieän Coù theå nhaän xeùt moät caùch khaùi quaùt laø vieäc nghieân chaát thô neùt rieâng naøy theo taùc giaû laø Xuaân Dieäu saùng taïo cöùu nhöõng caùch taân cuûa Xuaân Dieäu ñaõ ñöôïc ñaët ra töø raát ra “moät theá giôùi ngheä thuaät rieâng: traøn ñaày caûm xuùc, caûm sôùm. Töø gaàn 60 naêm nay caùc theá heä nghieân cöùu ñaõ ñöa ra giaùc”. ÔÛ phöông dieän ngoân ngöõ thô neùt rieâng naøy ñöôïc bieåu nhieàu kieán giaûi coù giaù trò. Nhöõng caùch taân cuûa thô Xuaân hieän ôû choã “Nhaø thô duøng raát nhieàu laàn caùc töø bieåu hieän Dieäu ñaõ ñöôïc soi roïi döôùi nhieàu goùc ñoä: caùi môùi veà noäi caûm xuùc, caûm giaùc nhö “run”, “rôïn”, “nöùc” v.v... (260; tr.122). dung, caùi môùi veà ngheä thuaät, caùi môùi veà caûm xuùc, veà hình 15 8 16
  9. thöùc bieåu hieän...; töø nhieàu caùch tieáp caän: lòch söû – mieâu taû, thieát môùi döïa vaøo caùc vaên baûn xuaát baûn veà sau cuûa hai taäp thi phaùp hoïc, phong caùch hoïc, v.v... thô naøy. Tuy nhieân treân bình dieän tö duy ngheä thuaät thô coøn ít Ñeå coù caùi nhìn toâûng quaùt hôn, ôû moät soá phaàn chuùng coâng trình ñeà caäp, do vieäc nghieân cöùu cuûa caùc coâng trình toâi khaûo saùt theâm nhöõng taùc phaåm cuûa taùc giaû cuøng thôøi, vöøa keå coù muïc ñích khaùc. Nhöõng yù kieán coù ñeà caäp chuû yeáu tröôùc vaø sau oâng. Ñoàng thôøi cuõng môû roäng ra phaïm vi taùc cuõng döøng ôû nhöõng nhaän ñònh khaùi quaùt, gôïi môû nhöõng phaåm cuûa oâng ôû caùc giai ñoaïn khaùc. caùch tieáp caän nhieàu hôn laø lí giaûi, phaân tích moät caùch cuï Chuyeân luaän ngoaøi phaàn môû ñaàu vaø keát luaän coù ba theå. Do vaäy chuyeân luaän seõ coá gaéng ñöa ra moät caùch nhìn chöông chính. toaøn dieän veà tö duy ngheä thuaät thô cuûa Xuaân Dieäu giai ñoaïn tröôùc 1945. Nhöõng yù kieán cuûa caùc theá heä ñi tröôùc seõ Chöông moät: Nhöõng ñoåi môùi cuûa Xuaân Dieäu giai ñöôïc keá thöøa, boå sung vaø tham khaûo trong chuyeân luaän. ñoaïn 1932 – 1945 treân bình dieän quan nieäm ngheä thuaät veà theá giôùi vaø con ngöôøi. 3. Ñoái töôïng khoa hoïc maø chuyeân luaän ñeà caäp ñeán chính laø ñaëc ñieåm cuûa tö duy ngheä thuaät thô Xuaân Dieäu Chöông hai: Nhöõng caùch taân cuûa Xuaân Dieäu giai giai ñoaïn 1932 – 1945. Töø ñoù coù theå thaáy ñöôïc söï vaän ñoäng ñoaïn 1932 – 1945 treân bình dieän noäi dung tröõ tình vaø cuûa tö duy ngheä thuaät thô Xuaân Dieäu trong quaù tình caùch phöông thöùc tröõ tình. taân thô Vieät Nam hieän ñaïi. Chuyeân luaän ít nhieàu coù ñeà caäp Chöông ba: Nhöõng caùch taân cuûa Xuaân Dieäu giai ñeán nhöõng vaán ñeà noäi dung cuûa thô Xuaân Dieäu, nhöng chuû ñoaïn 1932 – 1945 treân bình dieän theå thô vaø ngoân ngöõ thô. yeáu laø ñeå laøm roõ caùch tö duy ngheä thuaät cuûa oâng veà noäi dung, chöù khoâng ñi saâu phaân tích noäi dung cuï theå. ÔÛ ñaây Chuyeân luaän ñaõ ñöôïc GS Hoaøng Nhö Mai, GS Leâ chuû yeáu seõ nghieân cöùu caùch thöùc, phöông thöùc theå hieän, caùc Ñình Kî, GS Nguyeãn Ñaêng Maïnh, GS Haø Minh Ñöùc, caùch thöùc, phöông thöùc chieám lónh hieän thöïc cuûa nhaø thô. GS–TS Nguyeãn Vaên Haïnh, GS Phong Leâ, GS. Nguyeãn Ñình Chuù, GS. Löông Duy Thöù, GS–TSKH Leâ Ngoïc Traø, Vôùi moät ñoái töôïng khoa hoïc nhö vaäy, ñoái töôïng taùc PGS Nguyeãn Loäc, PGS Traàn Thanh Ñaïm, PGS Mai Cao phaåm khaûo saùt seõ goàm hai taäp thô cuûa oâng ñaõ xuaát baûn Chöông, PGS Löông Duy Trung, PGS–TS Traàn Höõu Taù, trong giai ñoaïn naøy laø Thô thô, NXB Ñôøi nay, 1938 vaø GS–TS Traàn Ñaêng Xuyeàn, PGS–TSKH Buøi Maïnh Nhò, TS Göûi höông cho gioù NXB Thôøi ñaïi, 1945. Veà vaên baûn, Huyønh Vaân, PGS–TS Huyønh Nhö Phöông, PGS–TS chuùng toâi döïa vaøo vaên baûn xuaát baûn laàn ñaàu, khi thaät caàn Nguyeãn Thò Thanh Xuaân, PGS–TS Nguyeãn Phong Nam, TS Toân Thaát Duïng, TS Hoaøng Ñöùc Khoa... vaø nhieàu nhaø 17 9 18
  10. nghieân cöùu, ñoàng nghieäp, baïn beø ñoïc vaø goùp yù. Nhaân dòp cuoán saùch ñöôïc xuaát baûn, chuùng toâi xin traân troïng caùm ôn. 19 10 20
  11. CHÖÔNG MOÄT vaên hoïc naøo ñoù. Töø ñaây coù theå giuùp ñeå giaûi thích caùc nguyeân taéc ngheä thuaät cuûa moät hieän töôïng vaên hoïc. Nhôø NHÖÕNG ÑOÅI MÔÙI CUÛA XUAÂN DIEÄU vaäy maø coù theå thaáy ñöôïc nhöõng caùch taân cuûa hieän töôïng vaên hoïc ñoù trong tieán trình lòch söû vaên hoïc. GIAI ÑOAÏN 1932 – 1945 Vaán ñeà ñaët ra ôû ñaây laø trong tieán trình hieän ñaïi hoùa TREÂN BÌNH DIEÄN QUAN NIEÄM thô Vieät Nam, quan nieäm ngheä thuaät cuûa Xuaân Dieäu coù nhöõng ñaëc ñieåm gì vaø ñaõ coù nhöõng bieán ñoåi nhö theá naøo so NGHEÄ THUAÄT VEÀ THEÁ GIÔÙI VAØ CON vôùi thô ca tröôùc ñoù vaø ñöông thôøi? NGÖÔØI Ñaõ coù moät vaøi yù kieán ñaây ñoù ñeà caäp ñeán quan nieäm ngheä thuaät cuûa Xuaân Dieäu trong giai ñoaïn naøy. Nhöõng yù Khi nghieân cöùu söï ñoåi môùi cuûa moät thôøi ñaïi vaên hoïc kieán ñoù thöôøng ruùt goïn quan nieäm ngheä thuaät cuûa oâng hay cuûa moät taùc giaû khoâng theå khoâng xem xeùt ñeán quan thaønh quan nieäm ngheä thuaät veà con ngöôøi. Töø ñoù cho raèng nieäm ngheä thuaät cuûa taùc giaû ñoù, thôøi ñaïi ñoù veà theá giôùi vaø quan nieäm ngheä thuaät veà con ngöôøi trong thô oâng laø con con ngöôøi. Bôûi leõ, nhaø vaên quan nieäm veà theá giôùi vaø con ngöôøi coâ ñôn, con ngöôøi moäng töôûng, con ngöôøi chaân ngöôøi nhö theá naøo thì seõ mieâu taû nhö theá. Coù ñoåi môùi veà thaønh, con ngöôøi khaùt khao soáng v.v... Thaät ra, ñoù laø quan nieäm ngheä thuaät thì môùi coù söï ñoåi môùi treân caùc bình nhöõng ñaëc ñieåm cuûa nhaân vaät tröõ tình trong thô Xuaân dieän khaùc. Nghieân cöùu thô Xuaân Dieäu trong tieán trình hieän Dieäu hôn laø quan nieäm ngheä thuaät, nghóa laø heä quaû chöù ñaïi hoùa thô Vieät Nam cuõng khoâng naèm ngoaøi quy luaät naøy. chöa phaûi laø baûn thaân cuûa quan nieäm ngheä thuaät. Quan nieäm ngheä thuaät veà theá giôùi vaø con ngöôøi cuûa Nghieân cöùu quan nieäm ngheä thuaät cuûa Xuaân Dieäu nhaø vaên, theo chuùng toâi, thöïc chaát laø caùi nhìn cuûa nhaø vaên nghóa laø phaûi nghieân cöùu caùi nhìn, caùch caét nghóa cuûa oâng veà theá giôùi vaø con ngöôøi. Moãi nhaø vaên seõ coù moät caùi nhìn veà theá giôùi vaø con ngöôøi. Taát nhieân, caùch caét nghóa naøy theá giôùi khaùc nhau vaø do ñoù seõ coù moät theá giôùi ngheä thuaät khoâng phaûi laø nhöõng ñònh ñeà lí luaän, maø phaûi toaùt leân ôû khaùc nhau. Do vaäy, nghieân cöùu quan nieäm ngheä thuaät seõ heä thoáng hình töôïng maø nhaø thô mieâu taû, ôû lí töôûng thaåm chæ ra ñöôïc chieàu saâu cuûa theá giôùi vaø con ngöôøi maø nhaø vaên mó maø nhaø thô höôùng ñeán, ôû khaùt voïng maø nhaø thô baøy toû. theå hieän trong taùc phaåm. Noùi caùch khaùc, naém ñöôïc quan Chuùng toâi cho raèng quan nieäm ngheä thuaät cuûa Xuaân nieäm ngheä thuaät cuõng coù nghóa laø naém ñöôïc chieàu saâu vaø Dieäu giai ñoaïn 1932 – 1945 ñaõ coù nhöõng thay ñoåi caên baûn giôùi haïn thöïc teá cuûa tö duy ngheä thuaät cuûa moät hieän töôïng so vôùi thô ca tröôùc ñoù vaø coù nhöõng bieán ñoåi so vôùi thô ca 19 10 20
  12. ñöông thôøi. Nhöõng thay ñoåi ñoù ñaõ taïo neân nhöõng neùt ñaëc khaùt voïng cuûa ngaøn naêm: “Hoâm nay toâi ñaõ cheát trong saéc rieâng trong thô oâng giai ñoaïn naøy. ngöôøi, Xöa heïn ngaøn naêm yeâu meán toâi”... 1. QUAN NIEÄM THEÁ GIÔÙI ÑOÅI THAY Nhöng coù leõ nhieàu hôn, caùi nhìn cuûa Xuaân Dieäu laø moät caùi nhìn nghieâng veà quan nieäm theá giôùi ñoåi thay. Con ngöôøi laø trung taâm cuûa theá giôùi nhöng con ngöôøi Trong quan nieäm cuûa oâng hình nhö khoâng coù gì laø vónh cöûu toàn taïi trong theá giôùi naøo? Theo Xuaân Dieäu ñoù laø moät theá maø taát caû ñieàu coù theå bieán dôøi, töø thieân nhieân cho ñeán loøng giôùi ñaày bieán dôøi, ñoåi thay. Ñaây cuõng chính laø quan nieäm ngöôøi; töø coû hoa cho ñeán tình yeâu. Trong baøi thô Ñi ngheä thuaät ñaùng chuù yù trong thô oâng. thuyeàn oâng ví cuoäc ñôøi naøy cuõng gioáng nhö con thuyeàn Trong thô coå ñieån, nhaø thô nhìn theá giôùi trong söï ñang troâi, moïi vaät ñoåi thay ñeán khoâng ngôø: vónh haèng cuûa noù. Trong theá giôùi ñoù, coù thay ñoåi, coù vaän ñoäng nhöng laø ñoåi thay, vaän ñoäng trong söï vónh haèng cuûa Thuyeàn qua, maø nöôùc cuõng troâi, muoân ñôøi, trong nhòp ñieäu ñeàu ñaën cuûa thôøi gian. Heát xuaân Laïi theâm maây baïc treân trôøi cuõng bay; sang haï, heát haï sang thu, heát thu sang ñoâng, cöù theá laëp laïi Toâi ñi treân chieác thuyeàn naøy moät caùch tuaàn hoaøn. Nhaø thô baèng loøng vôùi vieäc cuûa “muoân ñôøi”. Ngöôøi ta noùi ñeán “traêm naêm trong coõi ngöôøi Gioøng mô tô töôûng cuõng thay khaùc roài. ta” (Truyeän Kieàu – Nguyeãn Du), “nghìn naêm maây traéng Caùi bay khoâng ñôïi caùi troâi; baây giôø coøn bay” (Hoaøng haïc laâu – Thoâi Hieäu)... Ngöôøi ta Töø toâi phuùt tröôùc, sang toâi phuùt naøy... coù theå noùi ñeán moät “theá söï du du”, moät thieân ñòa “voâ cuøng” (YÙ caâu thô Ñaëng Dung: Theá söï du du naïi laõo haø, Voâ cuøng Ñi thuyeàn thieân ñòa nhaäp haøm ca – Caûm hoaøi), thaäm chí coù theå Nhöõng caùi thuoäc veà theá giôùi khaùch theå ñoåi thay trong khaúng ñònh “hoa ñaøo naêm ngoaùi coøn cöôøi gíoù ñoâng” doøng tuoân chaûy cuûa thôøi gian: “thuyeàn qua”, maø “nöôùc cuõng (Truyeän Kieàu – Nguyeãn Du) v.v... Trong caùi theá giôùi vónh troâi”, laïi theâm maây baïc treân trôøi “cuõng bay”. Nhöõng caùi haèng ñoù, ngöôøi ñoïc nhaän ra taâm theá ung dung töï taïi cuûa thuoäc veà chuû theå cuõng khoâng ñöùng yeân “Gioøng mô tô töôûng thi nhaân tröôùc moïi bieán dôøi cuûa theá söï tröôùc maét. cuõng thay khaùc roài”. “Caùi bay”, “caùi troâi” laø nhöõng phaïm vi Trong thô Xuaân Dieäu vaãn coøn boùng daùng cuûa caùch vaän ñoäng khaùc nhau, vaän ñoäng theo quy luaät taát yeáu, chöù nhìn naøy. Ñaây ñoù trong thô oâng, ngöôøi ñoïc vaãn nhaän ra khoâng phuï thuoäc vaøo caùi naøy hay caùi kia. Hình töôïng “toâi nhöõng “ham muoán voâ bieân vaø tuyeät ñích”, nhöõng hình boùng phuùt tröôùc” vaø “toâi phuùt naøy” khoâng phaûi chæ laø söï phaân cuûa muoân ñôøi “Traêng vuù moäng ñaõ muoân ñôøi thi só”, nhöõng thaân, maø aån chöùa quan nieäm ñaày tính chaát trieát hoïc veà ñoåi 21 11 22
  13. thay: coù “toâi phuùt tröôùc”, coù “toâi phuùt naøy“ nhö nhöõng chuû Vaø oâng sôï caû loøng mình khoâng vónh vieãn tröôùc thôøi theå ñoäc laäp. Baøi thô Ñi thuyeàn tuy ngaén, nhöng ñaõ haøm gian: chöùa khaù ñaày ñuû yù vò trieát hoïc trong quan nieäm ñoåi thay Gaáp ñi em anh raát sôï ngaøy mai cuûa Xuaân Dieäu. Ñôøi troâi chaûy loøng ta khoâng vónh vieãn Töø caùi nhìn ñaày tính chaát trieát hoïc nhö vaäy, caùi nhìn ngheä thuaät cuûa Xuaân Dieäu seõ höôùng nhieàu hôn ñeán khía Giuïc giaõ caïnh ñoåi thay cuûa theá giôùi. Ñoù seõ laø nhöõng hình töôïng thô Xuaân Dieäu sôï caû “Söï thaät ngaøy nay khoâng thaät ñeán ñöôïc xaây döïng töø caûm xuùc veà söï bieán dôøi cuûa theá giôùi, cuûa ngaøy mai” (Phaûi noùi). Söï ñoåi thay vôùi oâng coù khi chæ laø con ngöôøi. trong chôùp maét: OÂng cay ñaéng nhaän ra söï ñoåi thay nôi tuoåi treû: Vaøng son ñang loäng laãy buoåi chieàu xanh Toùc ngôøi mai moát khoâng ñen nöõa Quay maët laïi: caû laàu chieàu ñaõ vôõ Tuoåi treû khoâ ñi, maët xaáu roài. Giuïc giaõ Hö voâ Vôùi caùi nhìn naøy Xuaân Dieäu nhaän ra moïi caùi töôi OÂng ngaån ngô tröôùc söï thay ñoåi cuûa moät saéc hoa: xanh môn môûn cuûa cuoäc ñôøi chaúng maáy choác maø taøn taï, maø khoâ heùo. OÂng nhaän ra trong tieáng chim “reo thi” kia coù “ñoä Muøa cuùc naêm nay saéc ñaõ giaø phai taøn saép söûa”, trong caùi töôi xanh cuûa muøa xuaân kia ñaõ Ai tìm ta hoä daùng thu qua aån chöùa söï “nhaït maøu”, “phai boâng”, trong caùi töôi treû cuûa nhöõng “maùi xanh” kia chaúng maáy choác maø “söông ñaày”... Ngaån ngô Khoâng coù gì ñöùng yeân, khoâng coù gì vónh vieãn. Ñieäp khuùc aáy OÂng nhaän ra thieâng lieâng nhö tình yeâu maø cuõng thay vang leân trong thô oâng nhö moät noãi nieàm, nhö moät lôøi ñoåi ñeán khoâng ngôø: nhaén nhuû: caùi töôi xanh seõ qua mau, caùi taøn taï, giaø nua laø Tình yeâu ñeán, tình yeâu ñi, ai bieát vónh vieãn: Trong gaëp gôõ ñaõ coù maàm li bieät Vónh vieãn giaø nua, xuaân ngaén nguûi Giuïc giaõ Maùi xanh höông ñöôïm choác söông ñaày Keû ñi ñaøy 23 12 24
  14. Tröôùc söï thaät aáy, nhaø thô khoâng coøn caùi coát caùch cuûa vaøng” laø “voäi vaøng” cuûa moät quan nieäm, cuûa moät nhaän nhöõng thi nhaân ngaøy xöa luùc naøo cuõng an nhieân, töï taïi thöùc, chöù khoâng phaûi voäi vaøng cuûa moät thaùi ñoä “soáng gaáp” tröôùc moïi bieán dôøi nöõa, maø phaáp phoûng lo aâu, hoát hoaûng tieâu cöïc nhö coù khi ngöôøi ta ñaõ gaùn cho oâng. voäi vaøng. Ñuùng nhö Hoaøi Thanh nhaän xeùt: “Thi nhaân cô hoà Chính quan nieäm naøy ñaõ taïo neân nhöõng caûm giaùc ñaày ñaõ maát heát caùi coát caùch hieân ngang ngaøy tröôùc. Chöõ ta vôùi “voäi vaøng” trong thô Xuaân Dieäu. Ñoïc thô oâng ngöôøi ta nhaän hoï roäng quaù. Taâm hoàn cuûa hoï chæ vöøa thu trong khuoân khoå ra nhöõng traïng thaùi cuûa voäi vaøng nhö: “voäi voäi”, “mau chöõ toâi. Ñöøng coù tìm ôû hoï caùi khí phaùch ngang taøng cuûa mau”, “mau leân”, “gaáp ñi”, “vuït”, “lieàn”, “ngay”, “vöøa”, moät thi nhaân ñôøi xöa nhö Lyù Thaùi Baïch, trong trôøi ñaát chæ “choác”... traøn ngaäp. bieát coù thô. Ñeán chuùt loøng töï troïng caàn ñeå khinh caûnh cô Mau vôùi chöù voäi vaøng leân vôùi chöù haøn, hoï cuõng khoâng coù nöõa: Noãi ñôøi cô cöïc ñang giô vuoát – Giuïc giaõ Côm aùo khoâng ñuøa vôùi khaùch thô. Khoâng bieát trong khi reân ræ nhö theá, Xuaân Dieäu coù nghó ñeán Nguyeãn Coâng Tröù, Mau ñi thoâi ! muøa chöa ngaõ chieàu hoâm moät ngöôøi ñoàng quaän chaúng nhöõng ñaõ ñuøa caûnh ngheøo maø Voäi vaøng coøn laáy caûnh ngheøo laøm vui” (210; tr.53). OÂi voäi vaøng laø nhöõng phuùt trao yeâu Moät caùi nhìn theá giôùi ñaày ñoåi thay nhö vaäy taát yeáu seõ Taëng thô daãn ñeán heä quaû laø hoát hoaûng, “voäi vaøng” trong öùng xöû. Theá Chong choùng ngaøy thô vuït ñeán xuaân giôùi ñoåi thay, ñôøi ngöôøi ngaén nguûi, cho neân phaûi “voäi Mau mau ngaøy maïnh yeáu phai daàn vaøng”. Hôn moät laàn Xuaân Dieäu ñaõ giaûi thích ñieàu naøy: Ngaøy giaø voäi voäi mang söông ñeán Men trôøi söïc nöùc neân mau taï Tuoåi cheát ñaây roài ! boùng luït chaân Bieát tröôùc cho neân ñaõ “voäi vaøng” Hö voâ Troø chuyeän vôùi Thô thô Muoán gaáp ñi cho xöông rôøn toác ñoä; Söï “bieát tröôùc” maø nhaø thô noùi ôû ñaây laø gì? Ñoù laø Cho vaêng xeù tay chaân, cho raõ rieâng ñaàu coå “bieát tröôùc” raèng “Tuoåi treû chaúng hai laàn thaém laïi” (Voäi Maùi cheøo ñaäp mau ! ta thoaùt ngoaøi ta ! vaøng), laø “Möôøi chín tuoåi chaúng hai laàn hoa nôû” (Ñeïp). Ñoù Chín con roàng ! noåi gioù ñeå buoàm xa ! laø söï “bieát tröôùc” veà moät ñieàu hieån nhieân: “Coøn trôøi ñaát Saàu nhöng chaúng coøn toâi maõi” (Voäi vaøng)... Nhö vaäy “voäi 25 13 26
  15. Ta haêng maùu chaïy tìm duyeân treû maïnh “voäi daâng”, “voäi töôûng”, “voäi kieám tìm”, “voäi ñöa”, “voäi gaëp”, “voäi chia xa”, “voäi caû buoàn vui” (Anh vui lieàn nhöng laïi Tay thoaét môû ñoâi hoài nghe naåy caùnh buoàn ngay – Xa caùch)... Cho ñeán caû con ngöôøi, caû caûnh Meânh moâng vaät trong thô oâng cuõng mang traïng thaùi “voäi vaøng” ñoù: Cheøo naêm thaùng voäi ñöa ta tôùi beán “Anh saép giaän. Em miûm cöôøi voäi vaõ” (Xa caùch), “Gioù vöøa chaïy, vöøa reân, vöøa taét thôû” (Tieáng gioù), “Thu sang chim Ñeå ñeán ngaøy thanh nieân voäi leân yeân. traéng voäi bay ngöøa” (Löu hoïc sinh), “Maây bieác veà ñaâu Thanh nieân bay gaáp gaáp” (Thô duyeân), “Laù uùa caønh khoâ vaãn ruïng v.v... doàn” (Nuùi xa)... Trong thô oâng khoâng coù gì ñöùng yeân, khoâng coù gì khoâng voäi vaõ. OÂng trieát lí raèng ngoïn nuùi nhìn Xuaân Dieäu voäi vaøng yeâu, voäi vaøng trao göûi ñeå roài cuõng xa töôûng ñöùng yeân nhö moät mieáng bìa, nhöng thaät ra “nuùi voäi vaøng ñaéng cay: khoâng heà ñöùng thaûn nhieân”. Con ngöôøi, söï vaät cuõng vaäy Ta ngaây thô voäi töôûng hoï yeâu mình thoâi, luoân luoân gaáp gaùp trong voøng quay cuûa cuoäc ñôøi: Ta daâng voäi caû aân tình thöù nhaát Laãn vôùi ñôøi quay toâi cöù ñi Ñöông vöông chuû ta boãng thaønh haønh khaát Ngöôøi ngoaøi khoâng thaáu giöõa loøng si Chæ vì nghe moät lôøi höùa nhö chim Cuõng nhö xa quaù neân ta chæ Yeâu meán Thaáy nuùi yeân nhö moät mieáng bìa Vì voäi kieám tìm nhau, toâi seõ Nuùi xa Chæ thaáy ngöôøi thöông, nhöng chaúng thaáy tình thöông 2. KHAÚNG ÑÒNH HIEÄN TAÏI, KHAÚNG ÑÒNH THÖÏC TAÏI Doái traù YÙ thöùc veà söï ñoåi thay, khoâng coù gì laø vónh vieãn seõ Thô Xuaân Dieäu ít khi bình yeân, thö thaùi. Nhöõng phuùt daãn ñeán moät quan nieäm khaùc trong thô Xuaân Dieäu laø giaây thieâng lieâng cuûa “nhöõng chieàu khoâng daùm noùi”, nhöõng khaúng ñònh thöïc taïi, khaúng ñònh hieän taïi. Bôûi leõ moïi vaät, moïi söï ñeàu bieán dôøi, thì caùi thöïc taïi vaø hieän taïi coù yù nghóa khi thö thaû ñaém mình trong tieáng nhaïc tuyeät vôøi ñeå nhaän nhaát. ra “Gioù nhòp theo ñeâm khoâng voäi vaøng” thaät hieám hoi. Maø ta thaáy thô oâng luùc naøo cuõng gaáp gaùp, luùc naøo cuõng hoái haû: 27 14 28
  16. Mó hoïc cuûa chuû nghóa laõng maïn noùi chung laø phuû veà quaù khöù. Caùi giöôøng mong löûa hoàng thieâu mình ñeå nhaän thöïc taïi, phuû nhaän hieän taïi ñeå hoaëc laø quay veà quaù thaønh khoùi maø bay veà röøng xöa... khöù, hoaëc höôùng ñeán töông lai, ñem lyù töôûng ñoái laäp vôùi AÁy theá maø trong thô, chuùng ta laïi coù moät Xuaân Dieäu thöïc taïi. khaùc, moät Xuaân Dieäu khaùt khao vôùi hieän taïi, vôùi thöïc taïi, Vaên hoïc laõng maïn Vieät Nam cuõng nhö Thô môùi noùi duø ñoù laø moät hieän taïi mong manh “Trong gaëp gôõ ñaõ coù rieâng khoâng naèm ngoaøi qui luaät naøy. Vôùi caùc nhaø Thô môùi, maàm li bieät”, moät thöïc taïi ñaày traéc trôû: “Chieàu tùöù beà khoâng thöïc taïi maø hoï ñang soáng, noùi nhö Vuõ Hoaøng Chöông, laø phaù noåi truøng vaây”... chaúng qua do “ñaàu thai nhaâàm theá kæ”. Thi nhaân muoán troán Trong thô Xuaân Dieäu ñoâi luùc cuõng nhôù veà “ngaøy xöa”, khoûi caùi thöïc taïi ñoù. Ngöôøi ta troán vaøo giaác mô tieân, vaøo caùi “ngaøy xöa” gaén vôùi kæ nieäm nhö “Nguoâi laøm sao ñöôïc boùng giai nhaân, vaøo röôïu, hay nhö Cheá Lan Vieân öôùc ao buoåi Thô thô” (Troø chuyeän vôùi Thô thô), hay moät caùi ñöôïc nöông vaøo “moät tinh caàu giaù laïnh, moät vì sao trô troïi “ngaøy xöa”, gaén vôùi khung trôøi tuoåi nhoû maø baây giôø trôû cuoái trôøi xa” ñeå “Nôi aáy thaùng ngaøy toâi laån traùnh, Nhöõng neân da dieát: öu phieàn, ñau khoå vôùi buoàn lo”. Caûm giaùc “laïc loaøi” hieän Cho ta xin, cho ta xin saéc ñoû, leân raát roõ trong Thô môùi. Hieän taïi thì bô vô, töông lai thì Xin maøu xanh veà toâ laïi khung ñôøi... mô hoà, neân ña phaàn hoï quay veà quaù khöù. Moät caùi “ngaøy xöa” mô hoà naøo ñoù ñaõ ñöôïc lí töôûng hoùa, thô moäng hoùa ñeå Trôøi ôi, trôøi ôi, ñaâu roài tuoåi nhoû? trôû thaønh noãi mong öôùc khoân nguoâi cuûa thi nhaân. Theá Löõ Hoâm xöa ñaâu roài, trôøi ôi ! trôøi ôi ! ví mình nhö con hoå trong vöôøn baùch thuù “nhôù röøng” xöa. Xuaân ñaàu Vuõ Ñình Lieân nhôù veà boùng daùng cuûa nhöõng oâng ñoà vieát caâu Cuõng coù luùc oâng ñaõ töøng “mô xöa”, moät caùi “ngaøy xöa” ñoái Teát thuûa naøo vôùi moät nieàm da dieát: “Nhöõng ngöôøi phaûng phaát nhö trong huyeàn thoaïi, trong coå tích, trong muoân naêm cuõ – Hoàn ôû ñaâu baây giôø?”. Nguyeãn Nhöôïc Phaùp moät quaù vaõng xa xoâi vôùi “Nhöõng Chieâu döông, nhöõng Haäu coù haún caû moät taäp thô laáy teân laø Ngaøy xöa nhaèm “laøm ñình traùng leä”, nhöõng “Cung nhaø Taàn truøng ñieäp maùi laâm soáng laïi caû moät thôøi xöa” vôùi “maøu saéc töôi vui, hình daùng li”, vôùi nhöõng “goùt sen vaøng lieãu yeáu chaïy veà ñaâu?”, ñeå taïo ngoä nghónh” (Hoaøi Thanh). Coøn Nguyeãn Bính thì van em neân moät neùt u hoaøi khoâng deã queân trong thô mình: “giöõ nguyeân queâ muøa” nhö hoâm qua, nhö thuôû tröôùc. Caû Maø nhôù ñieàu chi? hay nhôù ai? Xuaân Dieäu trong vaên xuoâi cuõng laø moät Xuaân Dieäu da dieát vôùi ngaøy xöa. Truyeän caùi giöôøng dieãn taû moät hoaøi voïng Cuõng khoâng bieát nöõa – Nhôù nhung hoaøi ! Nhöõng trôøi xa laém, xöa, xöa quaù, 29 15 30
  17. Ñeán noãi trong loøng saéc ñaõ phai. Gaám trong loøng vaø khi ñöùng chôø ngaây. Nhôù moâng lung Xuaân ñaàu Ai coù nhôù nhöõng thôøi höông phaûng phaát OÂng khaán nguyeän cho töông lai ñöøng ñeán voäi, thaäm Haïc theo traêng, tieân coøn laãn vôùi ngöôøi; chí coù khi oâng coøn hoaûng sôï tröôùc töông lai: Nhöõng thôøi xöa chim phöôïng xuoáng traàn chôi, Gaáp ñi em, anh raát sôï ngaøy mai Hoa cuùc nôû coù ngöôøi chôø ñôïi tröôùc. Giuïc giaõ Mô xöa Neáu trong thô caùc nhaø thô caùch maïng giai ñoaïn naøy, Nhöõng thoaùng “mô xöa” nhö theá khoâng nhieàu trong “ngaøy mai” laø ngaøy cuûa hi voïng, cuûa töï do, haïnh phuùc thô Xuaân Dieäu. Nhieàu hôn, oâng soáng vôùi “thì” hieän taïi maø (Tieán leân môû moät ngaøy mai – Ngaøy mai töôi saùng caû trôøi “ngaøy tröôùc” vôùi “mai sau” ñeàu khoâng ñaùng keå: Vieät Nam – Nguyeãn Vaên Naêng; Ngaøy mai bao lôùp ñôøi dô, Seõ tan nhö ñaùm maây môø ñeâm nay – Toá Höõu v.v...) thì ñoái Keå chi chuyeän tröôùc vôùi ngaøy sau vôùi Xuaân Dieäu “ngaøy mai” laø ngaøy cuûa “ñoä phai taøn saép Tình trai söûa”, cho neân nhaø thô “sôï ngaøy mai”, ngaøy cuûa taøn heùo Caàn chi bieát ngaøy mai hay böõa tröôùc? nhaït phai: Gaàn hoâm nay thì yeâu daáu laø neân. Ngaøy mai naéng moïc möa rôi heát .......................................................... Maét laëng côn ñieân, loøng caïn hoà Gaëp nhau ñaây, ai bieát töï thôøi naøo; Ta seõ thoâi yeâu nhö ñaõ daáu Xa nhau nöõa, ai ñoaùn ngaøy taùi hoäi ! Khoâng heà oaùn giaän laù khoai khoâ Môøi yeâu Nöôùc ñoå laù khoai OÂng chieâu hoàn nhöõng naêm thaùng ñaõ qua trôû veà vôùi hieän taïi: Xuaân Dieäu say söa vôùi hieän taïi. OÂng ñeám töøng giaây, töøng phuùt cuûa hieän taïi, voà vaäp noù, höôûng thuï noù: Hôõi naêm thaùng voäi ñi laøm quaù khöù! Trôû veà ñaây ! vaø ñem trôû veà ñaây Em vui ñi raêng nôû aùnh traêng raèm Röôïu nôi maét vôùi khi nhìn öôùm thöû, Anh huùt nhuïy cuûa moãi giôø tình töï 31 16 32
  18. Giuïc giaõ Kæ nieäm Vôùi nhieàu nhaø thô khaùc “töông lai laø chuoãi huyeät chöa Giôø bieät li cöù ñeán gaàn töøng phuùt thaønh”, hieän taïi cuõng chæ laø nhöõng naám moà choân tuoåi treû: Chuùng toâi ñaõ thaáy xa nhau moät chuùt Vaø Hieän Taïi, bieát cuøng chaêng hôõi baïn, Bieät li eâm aùi Cuõng ñöông choân laëng leõ chuoãi ngaøy xanh Ñeå daønh moät phuùt thöông ai vôùi CHEÁ LAN VIEÂN – Nhöõng naám moà OÂi ! bieát bao nhieâu keû ñôïi chôø Ñoái vôùi Xuaân Dieäu thì hieän taïi laø “phuùt huy hoaøng”, Nhöõng keû ñôïi chôø laø “giôø hoïp maët”, laø “phuùt trao yeâu”. Khoå ñau, buoàn vui cuûa oâng ñeàu chìm ñaém vaøo trong nhöõng giaây phuùt mong manh Say söa vôùi hieän taïi, thô Xuaân Dieäu coù khuynh höôùng cuûa hieän taïi. Thaäm chí oâng coøn ruùt goïn hieän taïi vaøo “vónh cöûu hoùa” thôøi hieän taïi, mong giöõ taát caû laïi ñöøng troâi “phuùt”, “giaây”, laáy phuùt giaây laøm ñaïi löôïng ñeå ño ñeám caûm ñi. OÂng ñaõ töøng theå hieän khaùt voïng ñoù qua vieäc “muoán taét xuùc: naéng ñi”, “muoán buoäc gioù laïi” ñeå taát caû nguyeân veïn trong caùi môn môûn cuûa söï soáng thôøi hieän taïi: Moät phuùt gaëp thoâi laø muoân buoåi nhôù Toâi muoán taét naéng ñi Vaøi giaây troâng khôi moái vaïn ngaøy theo Cho maøu ñöøng nhaït maát; Yeâu meán Nhòp nhaøng maét ñeïp nhìn trong maét Toâi muoán buoäc gioù laïi Moät phuùt gaàn nhau höông thoaûng ñöa Cho höông ñöøng bay ñi Tình côø Voäi vaøng Chim giöõa naéng sao maø keâu ñeán choùi ! Trong thô Xuaân Dieäu, ngöôøi ñoïc nhaän ra coù caùi caûm OÂi voâ cuøng trong moät phuùt nhìn nhau ! giaùc luùc naøo cuõng “voäi vaøng” ñeå taän höôûng heát thôøi hieän taïi, laïi coù caùi caûm giaùc mong moûi hieän taïi ñöøng troâi ñi. Xuaân ñaàu Moät maët nhaø thô giuïc giaõ “Mau vôùi chöù, voäi vaøng leân vôùi OÂi ngaén nguûi laø nhöõng giôø hoïp maët ! chöù” (Giuïc giaõ), moät maët khaùc laïi thaûng thoát “Sao maø voäi OÂi voäi vaøng laø nhöõng phuùt trao yeâu ! vaõ ñi nhanh quaù” (Troø chuyeän vôùi Thô thô); moät maët “Chôù neân tieát kieäm hôõi em yeâu, Ta ñöôïc em chaêng laïi maát 33 17 34
  19. lieàn” (Voâ bieân), maët khaùc “OÂi voäi vaøng laø nhöõng phuùt trao Ñoïc thô Xuaân Dieäu, ngöôøi ñoïc ngaïc nhieân sao maø oâng yeâu” (Kæ nieäm) v.v... hay noùi ñeán “Tình thöù nhaát”, “Xuaân ñaàu”, “Ñeâm thöù nhaát” roài nhöõng “thanh taân”, “trinh baïch”, “trai tô”, “môùi nuï”, Bao nhieâu nhaø thô cuøng thôøi vôùi oâng ñaõ choái boû hieän “ban sô”... nhieàu ñeán nhö theá? Ñoù khoâng chæ caùch noùi maø taïi ñeå quay veà vôùi nhöõng ngaøy xöa, bao nhieâu ngöôøi laáy bieåu hieän cuûa moät quan nieäm: nhöõng gì môùi meû, nguyeân vieäc ra ñi choái boû thöïc taïi ñeå laøm caûm höùng. Ñuùng nhö veïn môùi ñeïp. Vôùi oâng, veû ñeïp cuûa caùi thanh taân, trinh Hoaøng Nhö Mai nhaän xeùt: “ÔÛ Thaâm Taâm, Nguyeãn Bính vaø baïch, ban sô coù theå laøm lu môø caû trôøi ñaát. Haõy nghe oâng ca ôû nhieàu ngöôøi khaùc nöõa vang leân moät ñieäp khuùc Ra ñi, Ta ngôïi veû ñeïp cuûa “tình thöù nhaát”: ñi, Ngöôøi ñi... Ñi, töø choái; töø boû caùi xaõ hoäi naøy, caùi hieän taïi naøy” (149; tr.71). Chæ coù oâng laø ngöôøi baùm rieát laáy hieän taïi, Hoa thöù nhaát coù moät muøi trinh baïch baùm rieát laáy thöïc taïi nhö moät keû say ñôøi. OÂng laø nhaø thô Xuaân ñaàu muøa trong saïch veû ban sô cuûa hieän taïi, cuûa traàn gian, laø con ngöôøi “khoâng muoán ñi, maõi maõi ôû vöôøn traàn” (Thanh nieân) laø keû quyeát “Hai tay Höông môùi thaám beàn ghi nhö thieát thaïch chín moùng baùm vaøo ñôøi”. Ñuùng nhö Theá Löõ ñaõ nhaän xeùt veà Söông nguyeân tieâu trôøi ñaát cuõng chung môø oâng: “Xuaân Dieäu laø ngöôøi cuûa ñôøi, moät ngöôøi ôû giöõa loaøi Tình thöù nhaát ngöôøi. Laàu thô cuûa oâng xaây treân ñaát cuûa moät taám loøng traàn gian: oâng ñaõ khoâng troán traùnh maø quyeán luyeán coõi ñôøi” Vôùi oâng trôøi ñaát coù ñeïp laø caùi ñeïp ôû caùi son seû, treû (142; baûn in 1992; tr.9). Ñaây cuõng chính laø moät neùt ñaùng trung: chuù yù nöõa trong quan nieäm ngheä thuaät cuûa Xuaân Dieäu ôû Son seû trôøi nhö möôøi saùu tuoåi giai ñoaïn naøy. Maù hoàng phôn phôùt, maét long lanh 3. KHAÚNG ÑÒNH CAÙI ÑEÏP TÖÔI NGUYEÂN, MÔÙI MEÛ, Raïo röïc ÑAÀU TIEÂN Xuaân Dieäu say söa, ngaây ngaát vôùi nhöõng veû ñeïp ban Vôùi caùi nhìn ñaày laõng maïn, Xuaân Dieäu nhìn thaáy veû ñaàu: ñeïp cuûa theá giôùi traøn ñaày nôi con ngöôøi, nôi taïo vaät, nôi coû hoa... Nhöng caùi ñeïp trong maét oâng phaûi laø caùi töôi Sao buoåi ñaàu xuaân eâm aùi theá nguyeân, môùi meû, ñaàu tieân. Chính quan nieäm naøy ñaõ taïo Nuï cöôøi xuaân neân caùi nhìn raát treû trung trong thô oâng. Say ngöôøi nhö röôïu toái taân hoân 35 18 36
  20. Huyeàn dieäu Ta coøn yeâu daáu ñeán cuøng hôi Ta muoán oâm Nhöng nghóa ñaàu tieân chæ moät ngöôøi Caû söï soáng môùi baét ñaàu môn môûn Chæ moät thô ñaàu loâng tuyeát phuû, Voäi vaøng Nhö ñaàu xuaân chæ moät hoa töôi Troø chuyeän vôùi Thô thô Möôøi chín tuoåi maët trôøi ñang oùng aû Töø quan nieäm ngheä thuaät naøy, chuùng ta nhaän thaáy hình nhö “caây ñaøn muoân ñieäu” cuûa Thô môùi maø Theá Löõ neâu AÙnh saùng ca, lanh laûnh tieáng ñôøi ngaân; leân tröôùc ñoù, ñeán Xuaân Dieäu ñaõ baét ñaàu coù giôùi haïn. Nhaø Boâng haïnh cöôøi; möôøi chín tuoåi thanh taân thô chæ coù theå rung ñoäng vôùi nhöõng veû ñeïp töôi nguyeân, môùi Gaùnh nheï nhoõm treân thaân hình maêng moïc meû, treû trung. Xuaân Dieäu höôùng loøng mình ra vôùi con ngöôøi, caûnh vaät thì cuõng seõ laáy caùi ban ñaàu, caùi töôi nguyeân ñeå ca Ñeïp ngôïi. OÂng khoe “Thô ta hô hôù chöa choàng” (Muøa thi). OÂng Traêng gioù ban ñaàu deã ngaån ngô baâng khuaâng vì “Söông trinh rôi kín töø nguoàn yeâu thöông” (Chieàu). OÂng ao öôùc: “Haùi moät muøa hoa laù thuûa maêng tô” Troø chuyeän vôùi Thô thô (Giuïc giaõ). OÂng tieác cho söï giaø coãi nhaït phai “Ta tieác theo Ñieàu ñaùng noùi laø coù nhöõng caùi khoâng phaûi laø “ñaàu sau nhöõng ñoùa hoàng, Nhöõng naøng con gaùi sôùm phai boâng” tieân”, “thöù nhaát” nhöng khi caàn ca ngôïi oâng ñöa veà ngoâi (Ngaån ngô). OÂng quyeát treû maõi khoâng giaø: “Hoïa coù ta coøn thöù nhaát caû: “Ñeâm thöù baûy cuõng laø ñeâm thöù nhaát” (Ñeâm quyeát treû trai” (Troø chuyeän vôùi Thô thô). thöù nhaát). Ai cuõng bieát Xuaân Dieäu töï nhaän mình laø keû Xuaân Dieäu vieát nhieàu veà muøa xuaân vaø muøa thu. Vì “daïi khôø”, “ngu ngô”, “khoâng bieát gì”, “chæ bieát yeâu nhieàu” sao? Bôûi nhö oâng noùi: “Vôùi loøng toâi chæ coù hai muøa Xuaân vaø maø thoâi. Thaäm chí oâng coøn taâm söï: “Moãi laàn ñöa tay leân Thu, hai muøa ñaëc bieät yù nhò, hai muøa coù bình minh... Xuaân neùn ngöïc, Laïi nghe tình nhieàu hôn soá ngoùn tay” (Thôû vôùi Thu laø hai bình minh trong moät naêm, söï thay ñoåi heä than). OÂng xem mình laø ngöôøi “Gaëp keû naøo ñaâu anh cuõng troïng nhaát cuûa taâm hoàn. Vaø bôûi vaäy Thu cuõng laø moät muøa meâ”. Vaäy maø luùc naøo oâng cuõng xöng xöng “Anh chæ coù tình xuaân. Ñaàu Xuaân laø bình minh aám cuûa loøng toâi, ñaàu Thu laø yeâu thöù nhaát” (Tình thöù nhaát). Vì sao vaäy? Vì tình thöù bình minh maùt cuûa loøng toâi” (Thu, Tröôøng ca). Nhö vaäy, nhaát môùi ñeïp. Ñuùng nhö oâng ñaõ giaûi thích: theo Xuaân Dieäu, muøa thu cuõng laø söï baét ñaàu, vì ñoù laø nôi 37 19 38
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2