Thư Pháp Việt Đã Định Hình ?
Gần đây phong trào viết thư pháp chữ Việt rộ lên ở khắp ba miền, từ
những hội chợ, triển lãm văn hóa, đến hè phố, lề đường. Trước thực tế
ấy, có 2 xu hướng: hoặc ủng hộ, hoặc phê phán mạnh mẽ.
Họa tự Lê Vũ - Thư pháp Thanh Sơn
Thư pháp chữ Việt hay nghệ thuật viết chữ đẹp?
Thực tế, người ta phê phán thư pháp chữ Việt vì họ vướng vào cái vòng
"duy danh định nghĩa" của khái niệm "thư pháp" và truyền thống "danh
bất hư truyền" của nền thư pháp Trung Hoa. Bởi lẽ, thư pháp của các
dân tộc Trung Hoa, Nhật Bản, Ả Rập đã đạt đến tầm vóc "thư đạo".
Vương Hy Chi, một thư pháp gia của Trung Hoa mô tả về thư pháp
Hán như sau: "Mỗi nét ngang như mây bay, như bày trận, mỗi nét móc
như một cây cung cứng giương lên, mỗi nét chấm như một tảng đá từ
cao rơi xuống, mỗi nét lượn như một cái móc đồng, mỗi nét sổ như một
sợi khô đằng vạn tuổi, mỗi nét phẩy như một đôi chân phóng chạy".
Khi viết chữ, nhà thư pháp phải vận công lực để tâm – ý – pháp nhất
quán phóng chiêu một cách vô thức thành một tác phẩm nghệ thuật mà
ở đó tư tưởng, phong cách, hành trạng người viết đều có thể hiện ra trên
bức thư pháp ấy. Cách nói dân gian Việt Nam là "văn hay chữ tốt" cũng
hàm nghĩa chữ và nghĩa, nội dung và hình thức, văn và người nhất quán
trong một thể tính như vậy.
Người Nhật thì gọi thư pháp là "shodo" (thư đạo). Đó là một pháp môn
dẫn dắt họ vào thế giới tâm linh, chuyển tải tâm pháp. Còn nhìn những
bức thư pháp Ả Rập thì có cảm giác đó là những điệu luân vũ của lửa,
của màu sắc, của kiến trúc, vì người Hồi giáo xem thư pháp là nghệ
thuật cao quý bậc nhất, nghệ thuật thị giác hàng đầu…
Sở dĩ nền thư pháp các dân tộc ấy đạt đến tầm vóc như vậy là vì loại
chữ viết của họ là văn tự tượng hình, và thư pháp được xem là một
nghệ thuật cung đình dành cho giới tao nhân mặc khách, quý tộc, trí
thức. Mặt khác phương thức tư duy truyền thống của một nền văn hóa
có tư tưởng, có tính triết học đã tạo ra một cốt cách linh diệu, siêu
phàm cho thư pháp dân tộc họ.
Trong khi ấy, chữ quốc ngữ là một thứ văn tự ghi âm được vay mượn
từ hệ thống chữ viết la-tinh. Trong khoảng trên dưới mười năm lại đây,
thư pháp chữ Việt hình thành và dường như đang ở chặng định hình
đầu tiên. Trong khi ở Trung Hoa, người chơi thư pháp là những danh
gia, quý tộc thì các thư pháp gia của ta phần lớn là những người "tài
tử", có hoa tay. Nền thư pháp mới mẻ này lại nằm trong một nền văn
hóa coi trọng tính phác thực, duy cảm, ít chất tư tưởng, triết học… nên
vì thế vẫn còn la đà trên những nẻo đường chinh phục.
Nói vậy để hiểu ngọn nguồn sự tình và ủng hộ nó!
Nếu như giờ đây, chúng ta gọi "thư pháp chữ Việt" là "nghệ thuật viết
chữ quốc ngữ đẹp" thì chắc hẳn không ai "cãi vã" làm gì. Cách gọi như
vậy sẽ rất giản dị, "thuần Nôm", nhưng dài dòng quá. Theo tôi, chúng
ta nên sử dụng thuật ngữ "thư pháp chữ Việt" để chỉ một chi ngành
nghệ thuật đang phôi thai và trên đường chinh phục công chúng. Và
xem thử vài mươi năm nữa, nó có đạt đến tầm vóc nào không ?
Thư pháp chữ Việt trên đường chinh phục
Khởi thủy, chữ viết ra đời là để làm công cụ ghi chép lại lời nói. Trong