Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o
Tr-êng ®¹i häc kinh tÕ quèc d©n
®ç h÷u h¶i
hÖ thèng tiªu chÝ nhËn diÖn v¨n hãa
doanh nghiÖp - vËn dông cho doanh nghiÖp viÖt nam
Chuyªn ngµnh: QU¶N TRÞ KINH DOANH
M· sè: 62 34 01 02
Hµ néi, n¨m 2014
C«ng tr×nh ®-îc hoµn thµnh t¹i
Tr-êng ®¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n
Ng-êi h-íng dÉn khoa häc:
PGS.ts. NGUYÔN M¹NH QU¢N
Ph¶n biÖn 1: ts. TrÇn kim hµo
ViÖn Nghiªn cøu Qu¶n lý Kinh tÕ Trung - ¬ng
Ph¶n biÖn 2: PGS.Ts. hoµng v¨n h¶i
Tr- êng §H Kinh tÕ - §H Quèc gia Hµ Néi
Ph¶n biÖn 3: PGS.Ts. §ç minh c-¬ng
Ban tæ chøc Trung - ¬ng
Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận án
cấp Trường họp tại:
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
Vào hồi…..h…..ngày ……tháng ……năm…….
Có thể tìm hiểu luận án tại
- Thƣ viện Quốc gia Việt Nam.
- Thƣ viện Trƣờng Đại học Kinh tế Quốc Dân.
1
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Sự cần thiết của đề tài
Từ lâu, con người đã ý thức rất rõ về vai trò quan trọng của văn hoá đối
với cuộc sống. Văn hoá ra đời gắn liền với sự xuất hiện của nhân loại, vừa là
mục tiêu vừa là động lực vào sự phát triển xã hội. Văn hoá ngày càng thấm
sâu vào mọi mặt cuộc sống, kim chỉ nam cho hoạt động sáng tạo của con
người. Mặc dù vấn đề văn hoá trong quản lý và quản trị doanh nghiệp đã được
quan tâm nghiên cứu từ lâu, tuy nhiên, vẫn còn thiếu vắng một nền tảng lý
luận vững chắc và các phương pháp thực hành hữu hiệu đối với các người
quản lý ở cấp vĩ mô và doanh nghiệp. Nhận thức về văn hoá trong quản lý
doanh nghiệp còn mơ hồ, lẫn lộn làm cho quá trình xây dựng và phát triển văn
hoá doanh nghiệp ở các doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn. Xuất phát từ thực
tế nêu trên, do văn hoá doanh nghiệp là lĩnh vực khoa học mới có phạm vi rất
rộng liên quan đến nhiều lĩnh vực khác nhau và còn chưa thống nhất về nhiều
vấn đề lý luận, nghiên cứu giới hạn phạm vi nghiên cứu ở việc nghiên cứu xây
dựng hệ thống tiêu chí để xác minh những dấu hiệu đặc trưng về văn hoá
doanh nghiệp của một doanh nghiệp, tổ chức. Vì lý do đó nghiên cứu sinh đã
chọn “Hệ thống tiêu chí nhận diện văn hoá doanh nghiệp - Vận dụng cho
doanh nghiệp Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu của mình.
2. Mục tiêu nghiên cứu
Mục tiêu của luận án là xác định được những yếu tố cấu thành văn hóa
doanh nghiệp; từ đó xây dựng được hệ thống tiêu chí nhận diện văn hóa trong
doanh nghiệp trên cơ sở tổng hợp và khái quát những vấn đề lý luận về văn
hoá doanh nghiệp, tiếp cận dưới góc độ quản lý.
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận án là hệ thống tiêu chí nhận diện văn hóa
trong doanh nghiệp. Luận án được tiến hành nghiên cứu trong giới hạn phạm
vi về thời gian từ 6/2012 đến hết tháng 11/2012 và thực hiện chủ yếu ở 5
thành phố Hà Nội, Hồ Chí Minh và Đà Nẵng, Cần Thơ, Hải Phòng.
2
4. Phƣơng pháp nghiên cứu
Các phương pháp chủ yếu được sử dụng là: Phương pháp hệ thống hóa,
tổng quát hóa, phân tích, tổng hợp, so sánh; Phương pháp nghiên cứu định tính
và Phương pháp nghiên cứu định lượng.
5. Những đóng góp mới của luận án
Luận án đã thống kê các tiêu chí nhận diện VHDN đồng thời đưa ra sự
phân định các tiêu chí này thành từng nhóm: tổ chức, quản lý, lãnh đạo. Ngoài
các nhóm nhân tố nhận diện của các tác giả đã từng nghiên cứu, tác giả còn
phát triển thêm một số nhân tố mới thuộc yếu tố Tổ chức, Quản lý và Lãnh
đạo có tác động tới việc cấu thành hệ thống tiêu chí nhận diện VHDN.
6. Bố cục của luận án
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, phụ lục, luận án được
cấu trúc làm 5 chương.
Chƣơng 1: Tổng quan nghiên cứu về tiêu chí nhận diện Văn hóa doanh
nghiệp.
Chƣơng 2: Phương pháp nghiên cứu về văn hóa doanh nghiệp thông
qua các tiêu chí.
Chƣơng 3: Kết quả nghiên cứu các tiêu chí trong nhận diện VHDN của
doanh nghiệp Việt Nam.
Chƣơng 4: Đề xuất các giải pháp phát triển Văn hóa doanh nghiệp ở
Việt Nam.
3
CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ TIÊU CHÍ
NHẬN DIỆN VĂN HÓA DOANH NGHIỆP
1.1. Khái niệm văn hóa doanh nghiệp.
Văn hóa doanh nghiệp hay văn hóa công ty là một khái niệm được biết
với các cái tên khác như Văn hóa tổ chức (organizational culture) hay Văn hóa
kinh doanh (Business culture). Có nhiều định nghĩa khác nhau về VHDN, tuy
nhiên xét từ góc độ quản lý tác nghiệp có thể định nghĩa VHDN như sau:
“Văn hóa doanh nghiệp bao gồm một hệ thống các ý nghĩa, giá trị, niềm tin
chủ đạo, cách nhận thức và phương pháp tư duy được mọi thành viên của một
tổ chức cùng chia sẻ và có ảnh hưởng ở phạm vi rộng đến cách thức hành
động của các thành viên”.
1.2. Các cách tiếp cận về VHDN
Các công trình nghiên cứu về VHDN thể hiện rõ hai hướng nghiên cứu chính:
- Hướng nghiên cứu thứ nhất tập trung vào việc tìm tòi, khám phá tính
chất quản lý của nhân tố văn hoá trong quản lý doanh nghiệp (Allaire &
Firsirotu, 1984; Hatch, năm 1993; Martin, 1992; Meek, 1988; Pettigrew, 1979;
Smircich, 1983).
- Hướng nghiên cứu thứ hai, tập trung vào khía cạnh tác động của nhân
tố văn hoá đối với các doanh nghiệp, đặc biệt đối với các doanh nghiệp có môi
trường tổ chức hay môi trường hoạt động đa-văn hoá (Calori & Sarnin, 1991;
Camerer & Vepsalainen, 1988; Denison & Mishra, 1995; Gordon &
DeTomaso, 1992; Kotter & Heskett, 1992).
1.3. Mô hình nghiên cứu về văn hóa doanh nghiệp
1.3.1. Mô hình ba lớp văn hóa doanh nghiệp của Schein
Mô hình của Schein tập trung vào ba cấp độ của văn hóa cũng chính là
ba tiêu chí đánh giá văn hoá, đi từ hiện thực, ngụ ý cho tới vô hình:
Cấp độ một: Thực tiễn (Artifacts)
Cấp độ hai: Giá trị chuẩn mực (Espoused Values)
Cấp độ ba: Giả định ngầm hiểu chung (Shared Tacit Assumptions)
