A- Đ T V N ĐẶ Ấ Ề
I- Lý do ch n đ tàiọ ề
S nghi p công nghi p hóa xã h i ch nghĩa n c ta đ c b t đ u tự ệ ệ ộ ủ ở ướ ượ ắ ầ ừ
cu i năm 1960. Đ i h i đ i bi u toàn qu c l n th III( 9- 1960) c a Đ ng laoố ạ ộ ạ ể ố ầ ứ ủ ả
đ ng Vi t Nam đã quy t ngh “ Nhi m v trung tâm c a th i kỳ quá đ mi nộ ệ ế ị ệ ụ ủ ờ ộ ở ề
B c n c ta là công nghi p hóa xã h i ch nghĩa, mà m u ch t là u tiên phátắ ướ ệ ộ ủ ấ ố ư
tri n công nghi p n ng”. S nghi p đó đ n nay v n còn ti p t c.ể ệ ặ ự ệ ế ẫ ế ụ
Công nghi p hóa xã h i ch nghĩa n c ta ti n hành trong hoàn c nh vàệ ộ ủ ở ướ ế ả
đi u ki n:ề ệ
- Trong su t th i gian ti n hành công nghi p hóa, tình hình trong n c vàố ờ ế ệ ướ
qu c t luôn di n bi n r t sôi đ ng, ph c t p và không thu n chi u. B t đ uố ế ễ ế ấ ộ ứ ạ ậ ề ắ ầ
công nghi p hóa đ c b n năm thì đ qu c M m r ng chi n tranh phá ho iệ ượ ố ế ố ỹ ở ộ ế ạ
mi n B c. Đ t n c ph i th c hi n đ ng th i hai nhi m v chi n l c: Mi nề ắ ấ ướ ả ự ệ ồ ờ ệ ụ ế ượ ề
B c v a chi n đ u ch ng chi n tranh phá ho i, v a xây d ng; mi n Nam th cắ ừ ế ấ ố ế ạ ừ ự ề ự
hi n cách m ng gi i phóng dân t c. Đ t n c th ng nh t, c n c đi lên chệ ạ ả ộ ấ ướ ố ấ ả ướ ủ
nghĩa xã h i đ c vài năm thì k thù gây ra chi n tranh biên gi i. Chi n tranhộ ượ ẻ ế ớ ế
biên gi i k t thúc l i kéo theo c m v n c a M .ớ ế ạ ấ ậ ủ ỹ
- N u nh ng năm 60, h th ng xã h i ch nghĩa l n m nh, phát tri nế ữ ệ ố ộ ủ ớ ạ ể
nhanh không thua kém nhi u so v i các n c t b n ch nghĩa phát tri n, có uyề ớ ướ ư ả ủ ể
tín trên th gi i đã t o ra hoàn c nh qu c t thu n l i cho công nghi p hóa ế ớ ạ ả ố ế ậ ợ ệ ở
n c ta, thì sang nh ng năm 70, 80 hoàn c nh qu c t l i gây b t l i cho quáướ ữ ả ố ế ạ ấ ợ
trình công nghi p hóa n c ta. Sau cu c kh ng ho ng d u l a c a thệ ở ướ ộ ủ ả ầ ử ủ ế
gi i( 1973) các n c xã h i ch nghĩa do chuy n d ch c c u và đ i m i côngớ ướ ộ ủ ể ị ơ ấ ổ ớ
ngh ch m h n so v i các n c t b n ch nghĩa, hi u qu th p, uy tín trên thệ ậ ơ ớ ướ ư ả ủ ệ ả ấ ị
tr ng qu c t gi m, c ng các sai l m khác đã d n đ n s s p đ c a Liên Xôườ ố ế ả ộ ầ ẫ ế ự ụ ổ ủ
và các n c Đông Âu, làm m t đi th tr ng l n và s giúp đ không nh t cácướ ấ ị ườ ớ ự ỡ ỏ ừ
n c này( c tính 1 năm 1 t đô la, chi m 7% GDP ).ướ ướ ỷ ế
1
Công nghi p hóa n c ta xu t phát t đi m r t th p v phát tri n kinhệ ở ướ ấ ừ ể ấ ấ ề ể
t - xã h i, v phát tri n l c l ng s n xu t và t tr ng thái không phù h pế ộ ề ể ự ượ ả ấ ừ ạ ợ
gi a quan h s n xu t v i trình đ và tính ch t phát tri n c a l c l ng s nữ ệ ả ấ ớ ộ ấ ể ủ ự ượ ả
xu t.ấ
Năm 1960 công nghi p chi m 18,2% thu nh p qu c dân s n xu t, 7% laoệ ế ậ ố ả ấ
đ ng xã h i trong các ngành kinh t qu c dân; nông nghi p chi m t l t ngộ ộ ế ố ệ ế ỷ ệ ươ
ng là 42,35 và 83%; s n l ng l ng th c bình quân đ u ng i d i 300 kg;ứ ả ượ ươ ự ầ ườ ướ
GDP bình quân đ u ng i kho ng d i 100 đô la. Trong khi phân công lao đ ngầ ườ ả ướ ộ
xã h i ch a phát tri n và l c l ng s n xu t trình đ th p thì quan h s nộ ư ể ự ượ ả ấ ở ộ ấ ệ ả
xu t đã đ c đ y lên trình đ t p th hóa và qu c doanh hóa là ch y u. Đ nấ ượ ẩ ộ ậ ể ố ủ ế ế
năm 1960: 85,8% t ng s h nông dân vào h p tác xã; 100% h t s n đ c c iổ ố ộ ợ ộ ư ả ượ ả
t o trong t ng s t s n công th ng nghi p thu c di n c i t o, g n 80% thạ ổ ố ư ả ươ ệ ộ ệ ả ạ ầ ợ
th công cá th vào h p tác xã ti u th công nghi pủ ể ợ ể ủ ệ
Đ ng tr c th c tr ng này Đ ng ta đã quy t đ nh xóa b c ch hànhứ ướ ự ạ ả ế ị ỏ ơ ế
chính, quan liêu, bao c p, và xây d ng m t quan h s n xu t phù h p v i tínhấ ự ộ ệ ả ấ ợ ớ
ch t và trình đ c a l c l ng s n xu t n c ta hi n nay đ thúc đ y quáấ ộ ủ ượ ượ ả ấ ở ướ ệ ể ẩ
trình công nghi p hóa, hi n đ i hóa , nhanh chóng đi lên ch nghĩa c ng s n.ệ ệ ạ ủ ộ ả
Chính vì nh ng lý do trên mà em quy t đ nh ch n đ tài: “ữ ế ị ọ ề V n đ đ iấ ề ổ
m i l c l ng s n xu t và quan h s n xu t trong quá trình công nghi pớ ự ượ ả ấ ệ ả ấ ệ
hóa, hi n đ i hóa Vi t Nam”ệ ạ ở ệ . Em nghĩ r ng vi c nghiên c u đ tài này sằ ệ ứ ề ẽ
giúp em và các b n tìm hi u v v n đ đ i m i l c l ng s n xu t và quan hạ ể ề ấ ề ổ ớ ự ượ ả ấ ệ
s n xu t trong quá trình công nghi p hóa, hi n đ i hóa Vi t Nam li u có ph iả ấ ệ ệ ạ ở ệ ệ ả
là t t y u và li u nó có tuân theo m t quy lu t nào c a t nhiên hay không?. ấ ế ệ ộ ậ ủ ự
Em xin chân thành c m n th y giáo Ph m Duy Anh, ng i đã h ngả ơ ầ ạ ườ ướ
d n và giúp đ em trong su t quá trình h c t p cũng nh trong vi c hoàn thànhẫ ỡ ố ọ ậ ư ệ
bài ti u lu n đ u tay này.ể ậ ầ
2
B- N I DUNGỘ
I- C s tri t h c c a đ tàiơ ở ế ọ ủ ề
1- Ph ng th c s n xu tươ ứ ả ấ
V i tính cách là ph m trù c a ch nghĩa duy v t l ch s , ớ ạ ủ ủ ậ ị ử ph ng th cươ ứ
s n xu tả ấ bi u th cách th c con ng i th c hi n quá trình s n xu t v t ch t ể ị ứ ườ ự ệ ả ấ ậ ấ ở
nh ng giai đo n l ch s nh t đ nh c a xã h i loài ng i. V i m t cách th cữ ạ ị ử ấ ị ủ ộ ườ ớ ộ ứ
nh t đ nh c a s s n xu t xã h i, trong đ i s ng xã h i s xu t hi n nh ngấ ị ủ ự ả ấ ộ ờ ố ộ ẽ ấ ệ ữ
tính ch t, k t c u và nh ng đ c đi m t ng ng v m t xã h i.ấ ế ấ ữ ặ ể ươ ứ ề ặ ộ
Đ i v i s v n đ ng c a l ch s loài ng i, cũng nh s v n đ ng c aố ớ ự ậ ộ ủ ị ử ườ ư ự ậ ộ ủ
m i xã h i c th , s thay đ i ph ng th c s n xu t bao gi cũng là s thayỗ ộ ụ ể ự ổ ươ ứ ả ấ ờ ự
đ i có tính ch t cách m ng. Trong s thay đ i đó, các quá trình kinh t , xã h i...ổ ấ ạ ự ổ ế ộ
đ c chuy n sang m t ch t m i. Ph ng th c s n xu t là cái mà nh nó ng iượ ể ộ ấ ớ ươ ứ ả ấ ờ ườ
ta có th phân bi t đ c s khác nhau c a nh ng th i đ i kinh t khác nhau.ể ệ ượ ự ủ ữ ờ ạ ế
D a vào ph ng th c s n xu t đ c tr ng c a m i th i đ i l ch s , ng i taự ươ ứ ả ấ ặ ư ủ ỗ ờ ạ ị ử ườ
hi u th i đ i l ch s đó thu c v hình thái kinh t xã h i nào. C. Mác vi t: “ể ờ ạ ị ử ộ ề ế ộ ế
Nh ng th i đ i kinh t khác nhau không ph i ch chúng s n xu t ra cái gì màữ ờ ạ ế ả ở ỗ ả ấ
là ch chúng s n xu t b ng cách nào, v i nh ng t li u lao đ ng nào”ở ỗ ả ấ ằ ớ ữ ư ệ ộ
(1).
Ph ng th c s n xu tươ ứ ả ấ , cách th c mà con ng i ta ti n hành s n xu tứ ườ ế ả ấ
chính là s th ng nh t gi a l c l ng s n xu t m t trình đ nh t đ nh vàự ố ấ ữ ự ượ ả ấ ở ộ ộ ấ ị
quan h s n xu t t ng ng.ệ ả ấ ươ ứ
3
2- L c l ng s n xu t ự ượ ả ấ
Trong h th ng các khái ni m c a ch nghĩa duy v t l ch s , lệ ố ệ ủ ủ ậ ị ử c l ngự ượ
s n xu tả ấ và quan h s n xu tệ ả ấ là các khái ni m dùng đ ch quan h mà C. Mácệ ể ỉ ệ
g i là “ quan h song trùng” c a b n thân s s n xu t xã h i: quan h c aọ ệ ủ ả ự ả ấ ộ ệ ủ
ng i v i t nhiên và quan h c a con ng i v i nhau.ườ ớ ự ệ ủ ườ ớ
L c l ng s n xu t bi u hi n m i quan h gi a ng i v i gi i t nhiên.ự ượ ả ấ ể ệ ố ệ ữ ườ ớ ớ ự
Nghĩa là trong quá trình th c hi n s s n xu t xã h i, con ng i chinh ph cự ệ ự ả ấ ộ ườ ụ
gi i t nhiên b ng t ng h p các s c m nh hi n th c c a mình, s c m nh đóớ ự ằ ổ ợ ứ ạ ệ ự ủ ứ ạ
đ c ch nghĩa duy v t l ch s khái quát trong khái ni m l c l ng s n xu t.ượ ủ ậ ị ử ệ ự ượ ả ấ
L c l ng s n xu t nói lên năng l c th c th c t c a con ng i trong quá trìnhự ượ ả ấ ự ự ự ế ủ ườ
s n xu t t o ra c a c i xã h i. L c l ng s n xu t bao g m ng i lao đ ngả ấ ạ ủ ả ộ ự ượ ả ấ ồ ườ ộ
v i kinh nghi m s n xu t, k năng lao đ ng, bi t s d ng t li u s n xu t đớ ệ ả ấ ỹ ộ ế ử ụ ư ệ ả ấ ể
t o ra c a c i v t ch t.Trong quá trình s n xu t, lao đ ng c a con ng i và tạ ủ ả ậ ấ ả ấ ộ ủ ườ ư
li u s n xu t, tr c h t là công c lao đ ng k t h p v i nhau t o thành l cệ ả ấ ướ ế ụ ộ ế ợ ớ ạ ự
l ng s n xu t. Trong đó, “ l c l ng s n xu t hàng đ u c a toàn th nhânượ ả ấ ự ượ ả ấ ầ ủ ể
lo i là công nhân, là ng i lao đ ng”( 2).ạ ườ ộ
Do đ c tr ng sinh h c- xã g i riêng có c a mình, cong ng i, trong n nặ ư ọ ộ ủ ườ ề
s n xu t có s c m nh và k năng lao đ ng th n kinh c - b p. Trong lao đ ngả ấ ứ ạ ỹ ộ ầ ơ ắ ộ
s c m nh và k năng y đã đ c nhân lên g p nhi u l n. H n n a, lao đ ngứ ạ ỹ ấ ượ ấ ề ầ ơ ữ ộ
c a con ng i ngày càng tr thành ủ ườ ở lao đ ng có trí tu ộ ệ và lao đ ng trí tu .ộ ệ Trí
tu con ng i không ph i là cái gì siêu t nhiên,mà là s n ph m c a t nhiên vàệ ườ ả ự ả ẩ ủ ự
c a lao đ ng. Nh ng trong quá trình l ch s lâu dài c a xã h i loài ng i, trí tuủ ộ ư ị ử ủ ộ ườ ệ
hình thành phát tri n cùng v i lao đ ng làm cho lao đ ng ngày càng có hàmể ớ ộ ộ
l ng trí tu cao h n. Hàm l ng trí tu trong lao đ ng, đ c bi t là trong đi uượ ệ ơ ượ ệ ộ ặ ệ ề
ki n c a khoa h c công ngh hi n nay, đã làm cho con ng i tr thành m tệ ủ ọ ệ ệ ườ ở ộ
ngu n k c đ c bi t c a s n xu t, là ngu n l c c b n, ngu n l c vô t n.ồ ự ặ ệ ủ ả ấ ồ ự ơ ả ồ ự ậ
4
T li u s n xu t bao g m đ i t ng lao đ ng và t li u lao đ ng.ư ệ ả ấ ồ ố ượ ộ ư ệ ộ
Trong t li u lao đ ng có công c lao đ ng và nh ng t li u lao đ ngư ệ ộ ụ ộ ữ ư ệ ộ
khác c n thi t cho vi c v n chuy n b o qu n s n ph m....ầ ế ệ ậ ể ả ả ả ẩ
Đ i t ng lao đ ng là nh ng v t mà lao đ ng c a con ng i tác đ ngố ượ ộ ữ ậ ộ ủ ườ ộ
vào nh m bi n đ i nó theo m c đích c a mình. Đ i t ng lao đ ng không ph iằ ế ổ ụ ủ ố ượ ộ ả
là toàn b gi i t nhiên mà ch có m t b ph n c a gi i t nhiên đ c đ a vàoộ ớ ự ỉ ộ ộ ậ ủ ớ ự ượ ư
s n xu t. Con ng i không ch tìm trong gi i t nhiên nh ng đ i t ng laoả ấ ườ ỉ ớ ự ữ ố ượ
đ ng s n có, mà còn sáng t o ra b n thân đ i t ng lao đ ng. S phát tri n c aộ ẵ ạ ả ố ượ ộ ự ể ủ
s n xu t có liên quan đ n vi c đ a nh ng đ i t ng ngày càng m i h n vàoả ấ ế ệ ư ữ ố ượ ớ ơ
quá trình s n xu t. Đi u đó hoàn toàn có tính quy lu t b i chính nh ng v t li uả ấ ề ậ ở ữ ậ ệ
m i m r ng kh năng s n xu t c a con ng i. Đ i t ng lao đ ng chính làớ ở ộ ả ả ấ ủ ườ ố ượ ộ
y u t v t ch t c a s n ph m t ng lai. Đ i t ng lao đ ng g m các lo i:ế ố ậ ấ ủ ả ẩ ươ ố ượ ộ ồ ạ
+ Lo i có s n trong t nhiên. Lo i này th ng là đ i t ng c a cácạ ẵ ự ạ ườ ố ượ ủ
ngành công nghi p khai thác.ệ
+ Lo i đã qua ch bi n, nghĩa là đã có s tác đ ng c a lao đ ng g i làạ ế ế ự ộ ủ ộ ọ
nguyên li u. Lo i này th ng là đói t ng c a các ngành công nghi p ch bi n.ệ ạ ườ ượ ủ ệ ế ế
V i s phát tri n c a Cách m ng khoa h c- k thu t hi n đ i, vai trò c aớ ự ể ủ ạ ọ ỹ ậ ệ ạ ủ
nhi u đ i t ng lao đ ng d n d n thay đ i, đ ng th i lo i đ i t ng lao đ ngề ố ượ ộ ầ ầ ổ ồ ờ ạ ố ượ ộ
có ch t l ng m i đ c t o ra. Nh ng c s c a m i đ i t ng lao đ ng v nấ ượ ớ ượ ạ ư ơ ở ủ ọ ố ượ ộ ẫ
là đ t đai, t nhiên: “ lao đ ng là cha, còn đ t là m c a m i c a c i v tấ ự ộ ấ ẹ ủ ọ ủ ả ậ
ch t”( 3).ấ
T li u lao đ ng: là m t v t hay h th ng nh ng v t làm nhi m vư ệ ộ ộ ậ ệ ố ữ ậ ệ ụ
truy n d n s tác đ ng c a con ng i lên đ i t ng lao đ ng, nh m bi n đ iề ẫ ự ộ ủ ườ ố ượ ộ ằ ế ổ
đ i t ng lao đ ng theo m c đích c a mình.ố ượ ộ ụ ủ
T li u lao đ ng bao g m công c lao đ ng, h th ng các y u t v tư ệ ộ ồ ụ ộ ệ ố ế ố ậ
ch t ph c v tr c ti p ho c gián ti p quá trình s n xu t( nhà x ng, kho tàng,ấ ụ ụ ự ế ặ ế ả ấ ưở
b n bãi, ng d n, băng chuy n, đ ng sá, các ph ng ti n giao thông v n t i,ế ố ẫ ề ườ ươ ệ ậ ả
thông tin liên l c...).ạ
5
