TIỂU LUẬN:
Dùng cặp phạm trù bản chất -
hiện tượng phân tích lối sống của
SVVN hiện nay
Mở đầu
Hiện nay, Việt Nam chúng ta đã và đang tiến hành xây dựng đất nước theo
công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Đây là một quá trình khó khăn,
đầy thử thách mặc dù trong những năm vừa qua chúng ta đã đạt được một số thành
tựu khả quan: Tỷ lệ tăng trưởng GDP năm 2003 đạt mức cao nhất so với các năm
trước - 7,24%, nạn thất nghiệp giảm bớt, đời sống của nhân dân ngày càng được
nâng cao cả về mặt chất cũng như mặt lượng. Và trong giai đoạn phát triển này thì
không thể không kể đến vai trò của lớp trẻ mà cụ thể là Sinh Viên (SV) - thế hệ sẽ
kế tiếp những truyền thống tốt đẹp của cha ông trong sự nghiệp xây dựng đất nước
giàu mạnh, công bằng và văn minh. Tuy nhiên, cùng với sự thay đổi sang cơ chế thị
trường như hiện nay thì lối sống, cách nghĩ của SV cũng biến chuyển theo: Có rất
nhiều SV đã trưởng thành và phát huy mọi khả năng của mình để góp một phần sức
lực trong việc đổi mới đất nước, cũng có nhiều SV đã biết vượt qua số phận nghiệt
ngã của chính mình để học tập. Đồng thời đó cũng không phải ngẫu nhiên mà hàng
loạt các tệ nạn như: đua xe, ma tuý, cờ bạc, rượu chè… ngày càng xâm nhập sâu
vào giảng dường. Tất cả những điều đó trở thành điều nhức nhối cho toàn xã hội.
Trên hết, tất cả chúng ta phải quan tâm hơn nữa đến lực lượng chủ chốt này, phải
làm sao cho Sinh viên Việt Nam (SVVN) có lối sống đứng đắn, thực sự nhận thức
rõ vai trò quan trọng của mình đối với sự phát triển của đất nước.
Qua một thời gian nghiên cứu, tìm hiểu và bản thân mình cũng là một SV,
em đã chọn đề tài này để viết thành tiểu luận, nhằm làm rõ hơn vai trò của SV. Để
đi sâu vào và do khuôn khổ bài viết có hạn, đề tài của em chỉ nghiên cứu trong
phạm vi nhỏ là dùng cặp phạm trù bản chất - hiện tượng phân tích lối sống của
SVVN hiện nay.
Nội dung
1. Cặp phạm trù bản chất - hiện tượng.
a. Khái niệm:
Thực tế chúng ta thấy, khi xem xét những sự vật và quá trình diễn ra trong tự
nhiên và xã hội sẽ xó những mặt bên ngoài mà giác quan có thể nhận thức được
nhưng cũng có những mặt, những mối liên hệ ở bên trong bị che khuất, chỉ dùng tư
duy trừu tượng mới có thể hiểu được. Mặt bên ngoài đó gọi là hiện tượng, còn mặt
bên trong gọi là bản chất. Trong cuộc sống, sự vật và quá trình nào cũng có cả hai
mặt ấy, chúng luôn luôn vận động và phát triển cùng nhau. Vì vậy, khi xem xét sự
vật và quá trình trong tự nhiên và xã hội, ta cần phân biệt rõ đâu là bản chất và đâu
là hiện tượng.
Bản chất là tổng hợp tất cả những mặt, mối liên hệ tất nhiên tương đối ổn
định trong sự vật, quy định sự vận động phát triển của sự vật đó.
Hiện tượng là cái biểu hiện ra bên ngoài của bản chất.
b. Mối quan hệ biện chứng giữa bản chất - hiện tượng.
* Bản chất và hiện tượng có tính khách quan và gắn bó chặt chẽ, thống nhất
với nhau:
Bản chất và hiện tượng luôn luôn tồn tại song song với nhau. Bản chất bao
giờ cũng bộc lộ ra qua hiện tượng và ngược lại hiện tượng bao giờ cũng là sự biểu
hiện của một bản chất nào đó.
Thực vậy, không có bản chất nào thuần tuý nằm ở một nơi nào đó bên ngoài
các sự vật, bản chất cũng không phải là cái gì thần bí bên trong sự vật. Bản chất
nhất thiết phải bộc lộ qua hiện tượng. Hiện tượng có tính bản chất, nghĩa là bất cứ
hiện tượng nào cũng là biểu hiện của bản chất, hoặc biểu hiện một mặt nào đó của
bản chất. Bản chất như thế nào thì hiện tượng cũng như thế ấy. Khi bản chất bị tiêu
diệt thì sớm hay muộn hiện tượng do nó sinh ra cũng biến mất theo. Bản chất mới ra
đời thì các hiện tượng mới phù hợp với nó cũng dần xuất hiện.
Chính vì có sự thống nhất giữa bản chất và hiện tượng mà con người mới có
thể thông qua những hiện tượng để nhận thức bản chất, phát hiện ra những quy luật
phát triển của sự vật.
* Bản chất và hiện tượng là quan hệ có tính mâu thuẫn:
- Mâu thuẫn giữa bản chất và hiện tượng là mâu thuẫn giữa cái bên trong và
cái bên ngoài.
Bản chất phản ánh cái chung sâu xa, cái bên trong của sự vật. Hiện tưọng
phản ánh cái riêng, cái biểu hiện ra bên ngoài của bản chất. Tất cả các hiện tượng
biểu hiện bản chất theo nhiều cách khác nhau: có hiện tượng biểu hiện một phần
bản chất, có hiện tượng biểu hiện bản chất tương đối đầy đủ, đúng đắn, nhưng đôi
khi hiện tượng biểu hiện bản chất không hoàn toàn đúng đắn, thậm chí còn sai lệch
bản chất bởi vì nếu hiện tượng nào cũng bộc lộ ngay tức khắc và hoàn toàn đầy đủ
bản chất thì con người chỉ cần dùng giác quan mà nhận thức sự vật, chứ không cần
dùng đến các ngành khoa học, kỹ thuật hiện đại.
- Mâu thuẫn giữa bản chất và hiện tượng còn biểu hiện là mâu thuẫn giữa cái
tương đối ổn định và cái thường xuyên biến đổi.
Bản chất của sự vật tồn tại trong suốt quá trình phát triển của nó, chỉ khi nào
sự vật mất đi thì bản chất của nó mới thay đổi hẳn. Chính vì thế bản chất có tính
tương đối ổn định. Nhưng trong quá trình phát triển của sự vật thì bản chất của nó
được biểu hiện bằng những hiện tượng khác nhau và luôn thay đổi tuỳ vào những
điều kiện khách quan bên ngoài. Điều đó chứng tỏ hiện tượng thường xuyên biến
đổi.
- Hiện tượng phong phú hơn bản chất còn bản chất thì sâu sắc hơn hiện
tượng.
Hiện tượng phong phú hơn bản chất vì ngoài bản chất chung mà các hiện
tượng đều có ra nó còn chứa đựng những nhân tố cá biệt mà chỉ riêng nó có vì trong
hiện tượng có sự thống nhất giữa cái bản chất và những cái không bản chất vì bản
chất là cái tương đối ổn định ở trong còn hiện tượng là cái biểu hiện ra bên ngoài.
Ngược lại, bản chất sâu sắc hơn hiện tượng vì nó là những mối liên hệ tất nhiên bên
trong, là những quy luật quyết định sự tồn tại và phát triển của sự vật, nó được lặp
đi lặp lại trong những hiện tượng khác nhau, biểu hiện quy luật phát triển chung của
hiện tượng đó.
c.ý nghĩa phương pháp luận:
- Con đường nhận thức sự vật là đi từ hiện tượng đến bản chất, từ bản chất
cấp 1 đến bản chất cấp 2… để nhận thức ngày càng sâu hơn, chính xác hơn.
- Con người muốn làm chủ được sự vật phải nắm được bản chất của nó
nhưng không thể nắm bản chất trực tiếp đựơc mà phải thông qua hiện tượng. Nhưng
trong hiện tượng có những loại khác nhau, vì thế phải biết thu thập phân tích nhiều
hiện tượng để rút ra bản chất, và từ bản chất soi sáng, kiểm tra lại hiện tượng và tiếp
tục nắm sâu hơn bản chất.
2. Vận dụng cặp phạm trù bản chất - hiện tượng để phân tích lối sống của
SVVN hiện nay.
Trước hết, chúng ta có thể khẳng định một điều rằng SV hiện nay rất năng
động, sáng tạo và nhạy bén với cuộc sống. Nếu như trước đây, khi cuộc sống đang
còn khó khăn, chúng ta chỉ thấy một lớp SV học hành chăm chỉ cốt sao cho sau này
ra trường sẽ xin được một công việc vào biên chế trong Nhà nước, từ đó cuộc sống
cứ thế tiếp diễn. Nhưng ngày nay cơ chế thị trường mở của, SV đã có điều kiện để
phát triển khả năng sáng tạo do có đầy đủ thông tin, một cuộc sống chất lượng tốt
hơn và chủ động hơn trong việc lựa chọn nghề nghiệp. Tất cả những yếu tố đó làm
cho SV năng động hơn, ngày càng chiếm lĩnh những lĩnh vực mới lạ. Vì thế mà bốn
bạn trẻ: Trịnh Xuân Hảo, Phạm Thị Hoàng lam, Trịnh Minh Khôi và Lê Nguyễn Vũ
Bình ( SV ĐH GTVTTPHCM) đã có sự khởi đầu khá ngoạn mục: Khi đang là SV
năm thứ 3, họ đã hoàn thành công trình nghiên cứu "thiết kế bảng đèn thông tin điện
tử" - đã đoạt giải nhất SV nghiên cứu khoa học cấp trường và đoạt giải ba Eureka
2002 do Sở Khoa học Công nghệ và Môi trường cùngTtrung tâm Khoa học Công
nghệ trẻ Thành đoàn TPHCM tổ chức.
