Quan h Trung - M trong nh n th c c a Hoa K d i th i đi Obamaệ ỹ ậ ứ ủ ỳ ướ ờ ạ
1. Lý do ch n đ tài.ọ ề
Hi n nay, quan h gi a các n c l n luôn chi m v trí quan tr ng trongệ ệ ữ ướ ớ ế ị ọ
đi s ng chính tr th gi i và trong m i quan tâm c a các n c nói riêng.ờ ố ị ế ớ ố ủ ướ
Tình hình th gi i thay đi liên t c, quá trình toàn c u hóa và khu v c đãế ớ ổ ụ ầ ự
và đang di n ra sôi đng, m i quan h gi a các n c l n ngày càng trễ ộ ố ệ ữ ướ ớ ở
nên ph c t p. Quan h Trung - M đã đc hình thành trong b i c nhứ ạ ệ ỹ ượ ố ả
nh v y t nhi u th p k qua, đc bi t là trong n a cu i th k XX. Quaư ậ ừ ề ậ ỷ ặ ệ ữ ố ế ỷ
ba th p k thi t l p quan h ngo i giao, cùng tr i qua h u h t các sậ ỷ ế ậ ệ ạ ả ầ ế ự
ki n quan tr ng c a l ch s quan h qu c t , Trung - M đã và đang b cệ ọ ủ ị ử ệ ố ế ỹ ướ
vào giai đo n m i và m i quan h này đc d đoán s tr thành quan hạ ớ ố ệ ượ ự ẽ ở ệ
nh h ng tích c c đn tình hình khu v c và th gi i. Di n bi n và xuả ưở ự ế ự ế ớ ễ ế
h ng phát tri n c a m i quan h Trung - M tr thành m i quan tâmướ ể ủ ố ệ ỹ ở ố
hàng đu đi v i các nhà ho ch đnh chính sách, các nhà nghiên c u quanầ ố ớ ạ ị ứ
h qu c t và các nhà phân tích chi n l c c a các n c trên th gi i.ệ ố ế ế ượ ủ ướ ế ớ
M i quan h c a hai n c M và Trung Qu c còn chi ph i đn chínhố ệ ủ ướ ỹ ố ố ế
sách cũng nh cách ng x trong chi n l c c a nhi u n c trong đó cóư ứ ử ế ượ ủ ề ướ
Vi t Nam. Trung Qu c và M đu là nh ng đi tác quan tr ng c a Vi tệ ố ỹ ề ữ ố ọ ủ ệ
Nam đi u đó đt ra cho Vi t Nam nhi u thách th c không nh . V iề ặ ệ ề ứ ỏ ớ
đng l i chính sách đi ngo i đc l p t ch , Vi t Nam ngày càngườ ố ố ạ ộ ậ ự ủ ệ
kh ng đnh 9 c vai trò c a mình và v n d ng hi u qu công c ngo iẳ ị ượ ủ ậ ụ ệ ả ụ ạ
giao đ phát tri n n n kinh t . Tìm hi u v hai n c l n, đánh giá đúngể ể ề ế ể ề ướ ớ
t ng quan l c l ng s giúp Vi t Nam có nh ng đi sách phù h p đươ ự ượ ẽ ệ ữ ố ợ ể
tranh th các c h i xây d ng và phát tri n đt n c. Vì v y quan hủ ơ ộ ự ể ấ ướ ậ ệ
Trung - M là đ tài đáng đc quan tâm nghiên c u đc bi t d i th iỹ ề ượ ứ ặ ế ướ ờ
Obama lên c m quy n khi n c M ph i đi m t v i nh ng kh ngầ ề ướ ỹ ả ố ặ ớ ữ ủ
ho ng, đi u đó nh h ng đn chi n l c c a các n c làm cho tìnhả ề ả ưở ế ế ượ ủ ướ
hình th gi i thêm nhi u bi n đng.ế ớ ề ế ộ
2. L ch s nghiên c u v n đ.ị ử ứ ấ ề
V n đ quan h gi a hai n c Trung - M xu t hi n nhi u và phong phúấ ề ệ ữ ướ ỹ ấ ệ ề
qua các lĩnh v c, là đ tài n i b t và đc th hi n qua nhi u khía c nh,ự ề ổ ậ ượ ể ệ ề ạ
góc nhìn khác nhau qua t ng kênh thông tin h ng ngày, qua báo đài, Tivi,ừ ằ
t p chí nghiên c u, sách,…ạ ứ
3. Đi t ng và ph m vi nghiên c u.ố ượ ạ ứ
V th i gian và không gian ch y u t p trung nghiên c u v n đ t lúcề ờ ủ ế ậ ứ ấ ề ừ
Obama lên c m quy n cho đn nay.ầ ề ế
V m t n i dung nghiên c u v quan h Trung - M qua t ng lĩnh v cề ặ ộ ứ ề ệ ỹ ừ ự
c th nh chính tr , ngo i giao, qu c phòng, an ninh, kinh t - th ngụ ể ư ị ạ ố ế ươ
m i. T đó rút ra nh ng nh n đnh đánh giá cho tình hình khu v c và thạ ừ ữ ậ ị ự ế
gi i.ớ
4. Ngu n tài li u.ồ ệ
I. Obama và ngh thu t ngo i giao trong th i đi m i.ệ ậ ạ ờ ạ ớ
I.1. N i tình n c M .ộ ướ ỹ
Ngày 20 tháng 1 năm 2009, Barrack Obama chính th c tr thành t ngứ ở ổ
th ng th 44 c a Hoa K . Chính quy n Obama th a h ng m t di s nố ứ ủ ỳ ề ừ ưở ộ ả
n ng n sau tám năm c m quy n c a T ng th ng G. Bush: kh ng ho ngặ ề ầ ề ủ ổ ố ủ ả
tài chính – kinh t tr m tr ng và v th , hình nh c a n c M cũng bế ầ ọ ị ế ả ủ ướ ỹ ị
suy gi m nghiêm tr ng trên tr ng qu c t , đc bi t là vi c M ngàyả ọ ườ ố ế ặ ệ ệ ỹ
càng sa l y trong cu c chi n ch ng kh ng b Iraq và Afganistanầ ộ ế ố ủ ố ở 1.
I.2. Chính sách đi ngo i c a Obamaố ạ ủ
Trong b i c nh l n c a l ch s , m c tiêu c m quy n mà Obama nêu raố ả ớ ủ ị ử ụ ầ ề
chính là ph i khôi ph c đa v lãnh đo c a M trên th gi i. Do đó, ôngả ụ ị ị ạ ủ ỹ ế ớ
nêu rõ M nên ch u trách nhi m ch m d t cu c chi n Ápganixtan vàỹ ị ệ ấ ứ ộ ế ở
Ir c, t p trung s c l c đi m t v i các m i đe d a và các c h i m i.ắ ậ ứ ự ố ặ ớ ố ọ ơ ộ ớ
Trong s các m i đe d a m i mà Obama li t kê, các l c l ng m i n i cóố ố ọ ớ ệ ự ượ ớ ổ
kh năng thách th c M cũng đc li t kê vào trong đó.ả ứ ỹ ượ ệ
Trong khi chính quy n Obama đang ho ch đnh chính sách ngo i giao,ề ạ ị ạ
nhi u ng i đã t ra lo ng i: vì cu c chi n Iraq v n đang ti p di n,ề ườ ỏ ạ ộ ế ẫ ế ễ
Afghanistan v n chìm đm trong r i lo n “th p nh s quân” và bi nẫ ắ ố ạ ậ ị ứ ế
đng H i giáo, Guantanamo v n còn m c a.ộ ồ ẫ ở ử
Tuy nhiên, t ng th ng Obama đã đem l i nhi u đi thay quan tr ng trongổ ố ạ ề ổ ọ
cung cách và ch t l ng c a các ho t đng ngo i giao. B ng l i điấ ượ ủ ạ ộ ạ ằ ố ố
tho i thành kh n v i c ng đng th gi i. Xa h n là Obama còn s n sàngạ ẩ ớ ộ ồ ế ớ ơ ẵ
ti p c n v i các đi th c a Hoa K qua đng l i ngo i giao.ế ậ ớ ố ủ ủ ỳ ườ ố ạ
Ngo i giao đa ph ng và hòa hoãn c a Obama đã khi n phe đi l p gi nạ ươ ủ ế ố ậ ậ
d và ch ng đi điên cu ng, th m chí b lên án là nhu nh c và quá chữ ố ố ồ ậ ị ượ ủ
hòa. Nhà bình lu n Charles Krauthammer vi t: “khi ng i Pháp trách mócậ ế ườ
chúng ta m m y u ch hòa, chúng ta ph i hi u chúng ta đã quá t h i”ề ế ủ ả ể ệ ạ 2.
1 Tr n Nguy n Tuyên – Nguy n K S n (2010), “Đi u ch nh chính sách đi ầ ễ ễ ỳ ơ ề ỉ ố
ngo i c a chính quy n Obama hi n nay” ạ ủ ề ệ Nghiên c u qu c t s 1 (80)ứ ố ế ố ,
3/2010, tr. 69-82.
2
Ngo i giao hòa hoãn b dèm pha nh m t thái đ sai qu y t d i l a. Xétạ ị ư ộ ộ ấ ự ố ừ
cho cùng, B c Tri u Tiên v n ti p t c th nghi m nguyên t , Cuba xemắ ề ẫ ế ụ ử ệ ử
th ng đ ngh khai thông quan h , các lãnh t tôn giáo Iraq t cáoườ ề ị ệ ụ ố
George Soros và CIA âm m u xúi gi c cách m ng nhung trong x c a h .ư ụ ạ ứ ủ ọ
Phe b o th quá khích đòi h i thay đi chính sách và ph i có ph ngả ủ ỏ ổ ả ươ
pháp quy t li t đi v i các qu c gia b t tr ngoài vòng pháp lu t. ế ệ ố ớ ố ấ ị ậ
Nh ng cách nhìn nêu trên ph n ánh m t s kém hi u v b n ch t c aữ ả ộ ự ể ề ả ấ ủ
ngo i giao, Obama áp d ng chính sách ngo i giao nh v y m c tiêuạ ụ ạ ư ậ ụ
không ph i nh m bi n các đi th thành đng minh, mà ch nh m đemả ằ ế ố ủ ồ ỉ ằ
l i m t s đi u ch nh trong cách ng x và tham v ng c a đi ph ng:ạ ộ ố ề ỉ ứ ử ọ ủ ố ươ
ch ng h n mang l i cho B c Tri u Tiên, Cuba, Syria và Iran m t l i đi đẳ ạ ạ ắ ề ộ ố ể
th hi n đc quy n l i qu c gia thi t y u n u các qu c gia này ch pể ệ ượ ề ợ ố ế ế ế ố ấ
nh n tuân th các chu n m c toàn c u đi v i các v n đ kh ng b vàậ ủ ẩ ự ầ ố ớ ấ ề ủ ố
ph bi n vũ khí nguyên t .ổ ế ử
Khác v i Bush luôn t kiêu, đánh giá th p và ch ng đi ch tr ng mớ ự ấ ố ố ủ ươ ở
c a ngo i giao, Obama v i cách ti p c n ôn hòa đã đem l i thành quử ạ ớ ế ậ ạ ả
đáng k trong v n đ toàn c u gai góc nh t: làm giàu uranium c a Iran.ể ấ ề ầ ấ ủ
M t v n đ mà nhi u năm dùng vũ l c c a chính quy n Bush đã khôngộ ấ ề ề ự ủ ề
mang l i đi u ch nh đáng k nào trong tham v ng nguyên t c a Iran.ạ ề ỉ ể ọ ử ủ
B ng l i ngo i giao tr c ti p, chính quy n Obama đã làm thay đi th cằ ố ạ ự ế ề ổ ự
tr ng trong m i quan h qu c t và mang l i m t s đng thu n qu c tạ ố ệ ố ế ạ ộ ự ồ ậ ố ế
đy gi i lãnh đo th n quy n Iran vào th th đng. Nh ng vi ph mẩ ớ ạ ầ ề ế ụ ộ ữ ạ
th a c c m ph bi n nguyên t (NPT), và tình tr ng cô l p bu c Iranỏ ướ ấ ổ ế ử ạ ậ ộ
ph i đi u ch nh l p tr ng và m c a căn c nguyên t m i nh t choả ề ỉ ậ ườ ở ử ứ ử ớ ấ
thanh tra qu c t và có th s ph i nh n chuy n s uranium đc làmố ế ể ẽ ả ậ ể ổ ượ
giàu trình đ th p qua Nga đ ti p t c ch bi n. Vì thi u nhiên li u,ở ộ ấ ể ế ụ ế ế ế ệ
Iran không có tài nguyên c n thi t cho tham v ng s n xu t bom h t nhân.ầ ế ọ ả ấ ạ
Ch trong m t th i gian ng n Obama đã thành công trong vi c gây trỉ ộ ờ ắ ệ ở
ng i l n trong tham v ng nguyên t c a Iran.ạ ớ ọ ử ủ
Trên bàn cân v quy n l i Hoa K còn ph i đng đu v i nhi u kh ngề ề ợ ỳ ả ươ ầ ớ ề ủ
ho ng đòi h i v n d ng toàn b quy n l c qu c gia, b ng s khôn ngoanả ỏ ậ ụ ộ ề ự ố ằ ự
đòi h i M ph i quan tâm đn l p tr ng và quan đi m c a các qu c giaỏ ỹ ả ế ậ ườ ể ủ ố
đang gi vai trò quan tr ng trong chi n l c kinh t và an ninh c a Hoaữ ọ ế ượ ế ủ
K .ỳ
II. Trung Qu c trong nh n th c c a Hoa K .ố ậ ứ ủ ỳ
2.1. Trung Qu c tr i d y và nguy c xung đt.ố ổ ậ ơ ộ
Chính quy n Obama cho r ng đi u then ch t là B c Kinh ph i ch p nh nề ằ ề ố ắ ả ấ ậ
m t v th “cam k t chi n l c”. Nói rõ h n, y u t quy t đnh này ph iộ ị ế ế ế ượ ơ ế ố ế ị ả
d a trên m t s th a thu n c b n dù th m l ng gi a Trung Qu c, Hoaự ộ ự ỏ ậ ơ ả ầ ặ ữ ố
K và các qu c gia khác Á châu. Th tr ng ngo i giao James B.ỳ ố ở ứ ưở ạ
Steinberg gi i thích: “Cũng nh chúng ta và các đng minh ph i t ra s nả ư ồ ả ỏ ẵ
sáng đón nh n Trung Qu c nh m t c ng qu c ph n th nh và thànhậ ố ư ộ ườ ố ồ ị
công, Trung Qu c ph i cam k t v i th gi i bên ngoài s phát tri n và vaiố ả ế ớ ế ớ ự ể
trò toàn c u ngày m t l n m nh c a mình s không là m t đe d a đi v iầ ộ ớ ạ ủ ẽ ộ ọ ố ớ
an ninh và th nh v ng c a các qu c gia khác”ị ượ ủ ố 3.
Trong quan h tay đôi, theo l i Steinberg, chính quy n Obama đang tìmệ ờ ề
cách h ng m t cam k t chi n l c qua vi c tích c c đi tho i: “nh nướ ộ ế ế ượ ệ ự ố ạ ấ
m nh và tăng c ng nh ng đa h t cùng có chung quy n l i, trong khi tìmạ ườ ữ ị ạ ề ợ
cách tr c ti p gi i quy t nh ng căn nguyên thi u tin t ng l n nhau b tự ế ả ế ữ ế ưỡ ẫ ấ
3
