Đ án Kinh t chính trề ế ị
L I M Đ UỜ Ở Ầ
Hi n nay, chúng ta đang trong giai đo n quá đ lên ch nghĩa xãệ ở ạ ộ ủ
h i, đây là th i kỳ chuy n ti p t n n kinh t cũ l c h u lên n n kinh tộ ờ ể ế ừ ề ế ạ ậ ề ế
m i xây d ng công h u. Do đó đòi h i c n ph i t p trung phát tri n n nớ ự ữ ỏ ầ ả ậ ể ề
kinh t th tr ng v i s đa d ngế ị ườ ớ ự ạ hoá các hình th c s h u và các thànhứ ở ữ
ph n kinh t . Vì có nh v y m i đ a đ t n c thoát kh i tình tr ng nghèoầ ế ư ậ ớ ư ấ ướ ỏ ạ
nàn l c h u và b t k p v i t c đ phát tri n c a các n c trong khu v c vàạ ậ ắ ị ớ ố ộ ể ủ ướ ự
trên th gi i. Tuy nhiên, đ xây d ng thành công ch nghĩa xã h i thìế ớ ể ự ủ ộ
chúng ta không đ n thu n t p trung phát tri n n n kinh t th tr ng thu nơ ầ ậ ể ề ế ị ườ ầ
tuý mà ph i đ t d i s lãnh đ o tài tình sáng su t c a Đ ng "phát tri nả ặ ướ ự ạ ố ủ ả ể
n n kinh t hàng hoá nhi u thành ph n theo đ nh h ng xã h i ch nghĩa".ề ế ề ầ ị ướ ộ ủ
V i vai trò quan tr ng "kinh t t b n t nhân có kh năng đóng gópớ ọ ế ư ả ư ả
vào công cu c xây d ng đ t n c, khuy n khích t nhân đ u t vào s nộ ự ấ ướ ế ư ầ ư ả
xu t, yên tâm làm ăn lâu dài, b o h quy n s h u và l i ích h p pháp t oấ ả ộ ề ở ữ ợ ợ ạ
đi u ki n thu n l i đi đôi v i tăng c ng qu n lý, h ng d n làm ăn đúngề ệ ậ ợ ớ ườ ả ướ ẫ
pháp lu t có l i cho qu c k dân sinh" - Báo cáo chính tr t i Đ i h i VIIIậ ợ ố ế ị ạ ạ ộ
c a Đ ng. Tuy nhiên, trong quá trình phát tri n, kinh t t b n t nhân ủ ả ể ế ư ả ư ở
n c ta đã b c l nh ng h n ch , y u kém và ph i đ ng đ u v i nhi uướ ộ ộ ữ ạ ế ế ả ươ ầ ớ ề
thách th c và khó khăn v môi tr ng kinh doanh, năng l c c nh tranh,ứ ề ườ ự ạ
trình đ công ngh , ch t l ng, giá thành s n ph m. M t s doanh nghi pộ ệ ấ ượ ả ẩ ộ ố ệ
v n l n, công ngh tiên ti n, còn ph n l n v n là doanh nghi p có quy môố ớ ệ ế ầ ớ ẫ ệ
nh , v n ít, công ngh s n xu t l c h u, trình đ qu n lý doanh nghi p cònỏ ố ệ ả ấ ạ ậ ộ ả ệ
y u kém, hi u qu và s c c nh tranh trên th tr ng y u; thêm vào đó làế ệ ả ứ ạ ị ườ ế
nh ng khó khăn v ng m c v v n, v m t b ng s n xu t, kinh doanh, vữ ướ ắ ề ố ề ặ ằ ả ấ ề
kh năng ti p c n và x lý thông tin v môi tr ng pháp lý…ả ế ậ ử ề ườ
Vì th , kinh t t b n t nhân có kh năng đóng góp vào công cu cế ế ư ả ư ả ộ
xây d ng đ t n c nh huy đ ng và s d ng có hi u qu ngu n v n, gi iự ấ ướ ư ộ ử ụ ệ ả ồ ố ả
quy t và t o công ăn vi c làm cho m t l c l ng l n lao đ ng, tăng ngu nế ạ ệ ộ ự ượ ớ ộ ồ
Đ án Kinh t chính trề ế ị
thu cho ngân sách. Bên c nh nh ng m t tích c c khu v c kinh t t b n tạ ữ ặ ự ự ế ư ả ư
nhân n c ta b c l nh ng y u kém, h n ch đòi h i ph i có s canở ướ ộ ộ ữ ế ạ ế ỏ ả ự
thi p t phía Nhà n c v các chính sách ệ ừ ướ ề
Nguyên nhân khi n t c đ phát tri n c a khu v c kinh t t b n tế ố ộ ể ủ ự ế ư ả ư
nhân ch a đáp ng đ c nh ng đòi h i c a s phát tri n kinh t xã h i ư ứ ượ ữ ỏ ủ ự ể ế ộ ở
n c ta giai đo n hi n nay đ c nêu rõ t i Ngh quy t H i ngh l n thướ ạ ệ ượ ạ ị ế ộ ị ầ ứ
năm Ban ch p hành Trung ng khoá IX "M t s c ch , chính sách c aấ ươ ộ ố ơ ế ủ
Nhà n c ch a phù h p v i đ c đi m c a kinh t t b n t nhân mà đ iướ ư ợ ớ ặ ể ủ ế ư ả ư ạ
b ph n có quy mô nh và v a; qu n lý có ph n buông l ng và có nh ngộ ậ ỏ ừ ả ầ ỏ ữ
s h , h n ch vi c thúc đ y kinh t t b n t nhân phát tri n đúngơ ở ạ ế ệ ẩ ế ư ả ư ể
h ng".ướ
Đ có th phát huy nh ng l i th c a khu v c kinh t t b n t nhânể ể ữ ợ ế ủ ự ế ư ả ư
và h n ch đ n m c th p nh t nh ng khuy t t t v n có, Đ ng và Nhàạ ế ế ứ ấ ấ ữ ế ậ ố ả
n c ph i có s đ i m i c ch chính sách đ thúc đ y phát tri n c a kinhướ ả ự ổ ớ ơ ế ể ẩ ể ủ
t t b n t nhân. Bài vi t này nêu lên: "ế ư ả ư ế Th c tr ng và m t s gi i phápự ạ ộ ố ả
đ phát tri n khu v c kinh t t b n t nhânể ể ự ế ư ả ư " làm n i dung chính c a đ ánộ ủ ề
kinh t chính tr c a em.ế ị ủ
Đ án Kinh t chính trề ế ị
CH NG IƯƠ
LÝ LU N V CÁC THÀNH PH N KINH T VÀ T B N T NHÂNẬ Ề Ầ Ế Ư Ả Ư
I. H CỌ THUY T MÁC - LÊNIN V CÁC THÀNH PH N KINH TẾ Ề Ầ Ế
T khi b c vào công cu c đ i m i chuy n t n n kinh t t p trungừ ướ ộ ổ ớ ể ừ ề ế ậ
quan liêu bao c p sang n n kinh t th tr ng, chúng ta đã đ t đ c m t sấ ề ế ị ườ ạ ượ ộ ố
thành t u đáng k . Trong đó ph i nói đ n vai trò c a khu v c kinh t ự ể ả ế ủ ự ế tư
b n t nhân đã góp ph n đáng k trong vi c t o ra công ăn vi c làm, tăngả ư ầ ể ệ ạ ệ
ngu n thu cho ngân sách. Sau khi lu t doanh nghi p có hi u l c 1/1/2000,ồ ậ ệ ệ ự
kinh t t b n t nhân phát tri n m nh m là đi u ki n quan tr ng thúcế ư ả ư ể ạ ẽ ề ệ ọ
đ y s phát tri n n n kinh t trong n c, nâng cao v th c a Vi t Namẩ ự ể ề ế ướ ị ế ủ ệ
lên so v i khu v c. Tuy nhiên, xét v ngu n g c hình thành và quy mô ho tớ ự ề ồ ố ạ
đ ng c a đ i b ph n doanh nghi p t nhân (DNTN) còn m i, quy môộ ủ ạ ộ ậ ệ ư ớ
nh . V y trong quá trình h i nh p, kinh t t b n t nhân nên phát tri nỏ ậ ộ ậ ế ư ả ư ể
nh th nào? Đó là v n đ c n có nh ng d báo đúng đ n đ Đ ng và Nhàư ế ấ ề ầ ữ ự ắ ể ả
n c có căn c khoa h c ra các quy t đ nh ch tr ng chính sách cho phùướ ứ ọ ế ị ủ ươ
h p.ợ
D báo đúng đ c xu th v n đ ng và phát tri n c a khu v c kinh tự ượ ế ậ ộ ể ủ ự ế
t b n t nhân trong th i kỳ quá đ lên ch nghĩa xã h i n c ta thì c nư ả ư ờ ộ ủ ộ ở ướ ầ
d a trên các lu n c khoa h c. Mà n n t ng t t ng c a Đ ng ta là h cự ậ ứ ọ ề ả ư ưở ủ ả ọ
thuy t Mác - Lênin và t t ng H Chí Minh; do đó, lu n c khoa h cế ư ưở ồ ậ ứ ọ
tr c h t ph i là lý lu n h c thuy t c a Mác - Lênin v các thành ph nướ ế ả ậ ọ ế ủ ề ầ
kinh t .ế
Ngay t khi m i ra đ i, ch nghĩa Mác - Lênin kh ng đ nh s phátừ ớ ờ ủ ẳ ị ự
tri n c a các hình thái kinh t - xã h i có th coi là m t quá trình l ch s tể ủ ế ộ ể ộ ị ử ự
nhiên. Vì v y, s v n đ ng c a các hình thái kinh t xã h i là m t quá trìnhậ ự ậ ộ ủ ế ộ ộ
khách quan d i tác đ ng c a nh ng quy lu t nh t đ nh và ch có th đánhướ ộ ủ ữ ậ ấ ị ỉ ể
giá đúng xu th v n đ ng c a các hi n t ng kinh t - xã h i khi đ t nóế ậ ộ ủ ệ ượ ế ộ ặ
trong quy lu t chung c a s phát tri n các hình thái kinh t xã h i đó. Trongậ ủ ự ể ế ộ
Đ án Kinh t chính trề ế ị
đó, chúng ta ph i xét đ n hai nguyên lý v s v n đ ng và phát tri n c nả ế ề ự ậ ộ ể ầ
tính đ n khi nghiên c u xu h ng v n đ ng c a kinh t t b n t nhânế ứ ướ ậ ộ ủ ế ư ả ư
trong c c u kinh t nhi u thành ph n.ơ ấ ế ề ầ
Th nh t, đó là quy lu t v m i quan h gi a l c l ng s n xu t vàứ ấ ậ ề ố ệ ữ ự ượ ả ấ
quan h s n xu t. Trong quá trình công nghi p hoá, hi n đ i hoá, n c taệ ả ấ ệ ệ ạ ướ
ch a th có ngay l c l ng s n xu t hi n đ i v i trình đ xã h i hoá caoư ể ự ượ ả ấ ệ ạ ớ ộ ộ
nên h th ng quan h s n xu t phù h p là c c u kinh t nhi u thànhệ ố ệ ả ấ ợ ơ ấ ế ề
ph n v i s đa d ng v hình th c s h u. Đó chính là c s khách quanầ ớ ự ạ ề ứ ở ữ ơ ở
c a s t n t i c a kinh t t b n t nhân .ủ ự ồ ạ ủ ế ư ả ư
Th hai, là lý lu n v c c u s n xu t kinh t quy t đ nh c c u xãứ ậ ề ơ ấ ả ấ ế ế ị ơ ấ
h i, giai c p c a xã h i t ng ng và vai trò v trí c a nó. Nh n c taộ ấ ủ ộ ươ ứ ị ủ ư ở ướ
trong giai đo n hi n nay, khi kinh t t b n t nhân đang có đi u ki n phátạ ệ ế ư ả ư ề ệ
tri n m nh thì t ng l p ch doanh nghi p s có v trí x ng đáng t ng ngể ạ ầ ớ ủ ệ ẽ ị ứ ươ ứ
trong c c u xã h i giai c p.ơ ấ ộ ấ
Qua h c thuy t c a Mác - Lênin v các quy lu t, nguyên lý v s v nọ ế ủ ề ậ ề ự ậ
đ ng và phát tri n c a các hình thái kinh t xã h i, ta đem áp d ng và tìmộ ể ủ ế ộ ụ
hi u thành ph n kinh t t b n t nhân Vi t Nam.ể ầ ế ư ả ư ở ệ
II. KINH T T B N T NHÂN TRONG N N KINH T TH TR NGẾ Ư Ả Ư Ề Ế Ị ƯỜ
Đ NH H NG XÃ H I CH NGHĨA VI T NAMỊ ƯỚ Ộ Ủ Ở Ệ
1. Khái ni m v kinh t t b n t nhân ệ ề ế ư ả ư
Nói đ n kinh t t b n t nhân là th c ch t nói đ n khu v c kinh tế ế ư ả ư ự ấ ế ự ế
t b n t nhân , v quan h s h u g m kinh t cư ả ư ề ệ ở ữ ồ ế á th , ti u ch và kinh tể ể ủ ế
t b n t nhân. Xét v m t lý lu n thì kinh t cá th , ti u ch và kinh tư ả ư ề ặ ậ ế ể ể ủ ế
t b n t nhân có khác nhau v trình đ phát tri n l c l ng s n xu t vàư ả ư ề ộ ể ự ượ ả ấ
b n ch t quan h s n xu t. Nh ng trên th c t , vi c phân đ nh r ch ròiả ấ ệ ả ấ ư ự ế ệ ị ạ
ranh gi i kinh t cá th , ti u ch và kinh t t b n t nhân là không đ nớ ế ể ể ủ ế ư ả ư ơ
gi n. Hai thành ph n kinh t này luôn có s v n đ ng, phát tri n, bi n đ iả ầ ế ự ậ ộ ể ế ổ
không ng ng và ch u s nh h ng c a các y u t th i đ i, đ c đi mừ ị ự ả ưở ủ ế ố ờ ạ ặ ể
ngành ngh , lĩnh v c s n xu t….ề ự ả ấ
Đ án Kinh t chính trề ế ị
Đ có th hi u rõ h n v khu v c kinh t t b n t nhân ta đi tìmể ể ể ơ ề ự ế ư ả ư
hi u xem khái ni m c a nó là gì? Kinh t cá th là thành ph n kinh t tể ệ ủ ế ể ầ ế ư
h u mà thu nh p d a hoàn toàn vào lao đ ng và v n c a b n thân và giaữ ậ ự ộ ố ủ ả
đình. Thành ph n kinh t cá th đ c quy đ nh b i trình đ phát tri n th pầ ế ể ượ ị ở ộ ể ấ
và s n xu t nh bé. Kinh t ti u ch cũng là hình th c kinh t t h uả ấ ỏ ế ể ủ ứ ế ư ữ
nh ng có thuê lao đ ng, tuy nhiên thu nh p v n ch y u d a vào s c laoư ộ ậ ẫ ủ ế ự ứ
đ ng và v n c a b n thân và gia đình Kinh t t b n t nhân là thành ph nộ ố ủ ả ế ư ả ư ầ
kinh t mà s n xu t kinh doanh d a trên c s chi m h u t nhân t b nế ả ấ ự ơ ở ế ữ ư ư ả
ch nghĩa v t li u s n xu t và bóc l t lao đ ng làm thuê.ủ ề ư ệ ả ấ ộ ộ
N u mu n có cái nhìn đ y đ h n v khu v c kinh t này, chúng taế ố ầ ủ ơ ề ự ế
c n tìm hi u thêm v quá trình hình thành và phát tri n c a khu v c kinh tầ ể ề ể ủ ự ế
t b n t nhân .ư ả ư
2. Quá trình hình thành và phát tri n c a khu v c kinh t t b nể ủ ự ế ư ả
t nhân .ư
Ngay t nh ng năm đ u c a quá trình hình thành h c thuy t c aừ ữ ầ ủ ọ ế ủ
mình, Mac đã cho r ng ch nghĩa t b n lên ch nghĩa xã h i t t y u ph iằ ủ ư ả ủ ộ ấ ế ả
tr i qua m t th i kỳ quá đ . Th i kỳ này ả ộ ờ ộ ờ xét v m t kinh t s t n t i đanề ặ ế ẽ ồ ạ
xen nh ng k t c u kinh t xã h i khác nhau. Thích ng v i th i kỳ đó làữ ế ấ ế ộ ứ ớ ờ
n n kinh t hàng hoá nhi u thành ph n v i m t c c u xã h i nhi u giaiề ế ề ầ ớ ộ ơ ấ ộ ề
c p, giai t ng có mâu thu n gay g t v l i ích kinh t , song th ng nh tấ ầ ẫ ắ ề ợ ế ố ấ
trong m c tiêu v n đ ng. T đó chúng ta ph i có nh ng thái đ đúng đ nụ ậ ộ ừ ả ữ ộ ắ
trong nhìn nh n v kinh t t b n t nhân và nh n rõ tri n v ng phát tri nậ ề ế ư ả ư ậ ể ọ ể
c a kinh t t b n t nhân trong c c u kinh t nhi u thành ph n.ủ ế ư ả ư ơ ấ ế ề ầ
Ngay sau khi cách m ng tháng tám 1945 thành công, nh n đ nh v vaiạ ậ ị ề
trò c a kinh t t b n t nhân Vi t Nam lúc b y gi , Ch t ch H Chíủ ế ư ả ư ở ệ ấ ờ ủ ị ồ
Minh đã tuyên b "…đ giành l y n n hoàn toàn đ c l p c a n c nhà thìố ể ấ ề ộ ậ ủ ướ
gi i công - th ng ph i ho t đ ng đ xây d ng m t n n kinh t và tàiớ ươ ả ạ ộ ể ự ộ ề ế
chính v ng vàng và th nh v ng. Chính ph nhân dân và tôi s t n tâm giúpữ ị ượ ủ ẽ ậ
đ gi i công - th ng trong cu c ki n thi t này". Sau khi cu c kháng chi nỡ ớ ươ ộ ế ế ộ ế