L I M Đ UỜ Ở Ầ
Đứng tr c nh ng bi n đ ng không có l i c a n n kinh t th gi i hi nướ ữ ế ộ ợ ủ ề ế ế ớ ệ
nay, Vi t Nam là m t trong nh ng n c châu Á có n n kinh t ít bi n đ ngệ ộ ữ ướ ề ế ế ộ
nh t.Đ ng và nhà n c ta không l y đó làm ch quan đ quên đi m c đích cu iấ ả ướ ấ ủ ể ụ ố
cùng là ti n t i XHCN- m t xã h i mà trong đó con ng i đ c đ cao , đ cế ớ ộ ộ ườ ượ ề ượ
t do - m no - h nh phúc. M c tiêu đã có v y v n đ đây là nh ng đ ng l iự ấ ạ ụ ậ ấ ề ở ữ ườ ố
, chính sách c a nhà n c trong n n kinh t hi n nay .ủ ướ ề ế ệ
Chính sách , ch đ ti n l ng là m t trong nh ng v n đ tr ng y u liênế ộ ề ươ ộ ữ ấ ề ọ ế
quan m t thi t và có nh h ng th ng xuyên mang tính quy t đ nh t i đ ngậ ế ả ưở ườ ế ị ớ ộ
thái kinh t , chính tr , xã h i c a đ t n c. Đ ng và Nhà n c ta đã xác đ nhế ị ộ ủ ấ ướ ả ướ ị
r t rõ : quan tâm đ n con ng i là v n đ tr ng tâm đ phát tri n kinh t , xãấ ế ườ ấ ề ọ ể ể ế
h i hay nói m t cách khác là đ u t vào con ng i chính là hình th c đ u t cóộ ộ ầ ư ườ ứ ầ ư
l i nh t cho t ng lai c a chúng ta. Ch có quan tâm phát tri n con ng i m iợ ấ ươ ủ ỉ ể ườ ớ
khai thác đ c kh năng ti m n c a h . M t trong nh ng nhân t kích thíchượ ả ề ẩ ủ ọ ộ ữ ố
đ c kh năng y là l i ích c a h khi tham gia các ho t đ ng kinh t - xã h i .ượ ả ấ ợ ủ ọ ạ ộ ế ộ
công tac ti n l ng nói chung và hình th c ti n l ng nói riêng là m t trongề ươ ứ ề ươ ộ
nh ng bi u hi n c th c a l i ích đó.ữ ể ệ ụ ể ủ ợ
Tr i qua bao năm tháng thăng tr m c a l ch s , chúng ta đã luôn thay đ iả ầ ủ ị ử ổ
đ phù h p v i b i c nh xã h i. M c dù các hình th c ti n l ng , ti n th ngể ợ ớ ố ả ộ ặ ứ ề ươ ề ưở
đã áp d ng khá lâu n c ta nh ng cho đ n nay v n còn r t nhi u b t c p.ụ ở ướ ư ế ẫ ấ ề ấ ậ
Ti n l ng v n ch a th c s phát huy đ c tính năng c a nó.ề ươ ẫ ư ự ự ượ ủ
Đ tài này nghiên c u ề ứ Vai trò c a các hình th c ti n l ng trong viêcủ ứ ề ươ
kích thích lao đ ngộ nh m tr l i các câu h i : ti n l ng là gì? ti n l ng danhằ ả ờ ỏ ề ươ ề ươ
nghĩa và ti n l ng th c t ? .......ề ươ ự ế
N i dung c a đ tài đ c chia làm hai ph n:ộ ủ ề ượ ầ
I/ Lý thuy t ti n l ng và vai trò c a nó trong vi c kích thích lao đ ngế ề ươ ủ ệ ộ
II/ Ti n l ng th c t và ti n l ng danh nghĩa- m t kho ng cách th c tề ươ ự ế ề ươ ộ ả ự ế
c n rút ng n.ầ ắ
1
PH N N I DUNGẦ Ộ
I/ Lý thuy t các hình th c ti n l ng và vai trò c a nó trong vi c kích thíchế ứ ề ươ ủ ệ
lao đ ng .ộ
Trong n n kinh t hàng hoá nhi u thành ph n, v n hành theo c ch thề ế ề ầ ậ ơ ế ị
tr ng có s qu n lý c a nhà n c theo đ nh h ng XHCN, đã th a nh n ng iườ ự ả ủ ướ ị ướ ừ ậ ườ
lao đ ng đ c t do làm vi c theo h p đ ng t tho thu n, t do thay đ i côngộ ượ ự ệ ợ ồ ự ả ậ ự ổ
vi c , n i làm vi c phù h p v i nhu c u b n thân. hay nói m t cách khác là vệ ơ ệ ợ ớ ầ ả ộ ề
m t lý lu n th a nh n s t n t i khách quan c a ph m trù th tr ng s c laoặ ậ ừ ậ ự ồ ạ ủ ạ ị ườ ứ
đ ng , nên ti n l ng không ch là ph m trù phân ph i mà còn là ph m trù traoộ ề ươ ỉ ạ ố ạ
đ i, ph m trù giá tr . Ti n đ này yêu c u khi xây d ng các c ch ti n l ng ,ổ ạ ị ề ề ầ ự ơ ế ề ươ
hình th c ti n l ng, ph i nghiên c u m c đích, đ ng c làm vi c cũng nhứ ề ươ ả ứ ụ ộ ơ ệ ư
nhu c u và l i ích c a ng i lao đ ng đ phát tri n s n xu t , phát tri n xãầ ợ ủ ườ ộ ể ể ả ấ ể
h i . ộ
1/ Ti n l ng là gì ?ề ươ
Theo quan đi m c a nhà lý lu nCacMac thì : ti n l ng trong ch nghĩa tể ủ ậ ề ươ ủ ư
ban là bi u hi n b ng ti n c a giá tr s c lao đ ng , nh ng l i bi u hi n nh giáể ệ ằ ề ủ ị ứ ộ ư ạ ể ệ ư
c c a lao đ ng . Đây là m t đ nh nghĩa không khó hi u nh ng đ t nó trong nênả ủ ộ ộ ị ể ư ặ
kinh t th tr ng ta ph i nhìn nh n và gi i thích nó m t góc đ khác.ế ị ườ ả ậ ả ở ộ ộ
Ti n l ng là m t ph m trù t ng h p luôn luôn đ ng vì nó n m t t cề ươ ộ ạ ổ ợ ộ ằ ở ấ ả
các khâu nh : s n xu t , trao đ i , phân ph i và tiêu dùng.ư ả ấ ổ ố
góc đ nhà n c ti n l ng là công c đ gi i quy t các v n đ nỞ ộ ướ ề ươ ụ ể ả ế ấ ề ổ
đ nh xã h i, phát tri n xã h i và đi u ti t kinh t .N u không s d ng t t chínhị ộ ể ộ ề ế ế ế ử ụ ố
sách ti n l ng s gây b t n cho các ngành kinh t , giáo d c và an ninh qu cề ươ ẽ ấ ổ ế ụ ố
phòng . C i cách ti n l ng chính là đ u t t t h n cho con ng i và xã h i .ả ề ươ ầ ư ố ơ ườ ộ
góc đ ng i s d ng lao đ ng , ti n l ng ph i tr đúng tr đ choỞ ộ ườ ử ụ ộ ề ươ ả ả ả ủ
ng i lao đ ng. Ti n l ng là m t ph n c a chi phí s n xu t nên cũng ph iườ ộ ề ươ ộ ầ ủ ả ấ ả
đ c tính đúng tính đ trong giá thành s n ph m.ượ ủ ả ẩ
2
Ở góc đ ng i lao đ ng , ti n l ng ph i là ngu n thu nh p chính , làộ ườ ộ ề ươ ả ồ ậ
ngu n tái s n xu t s c lao đ ng và đ đ kích thích ng i lao đ ng trong quáồ ả ấ ứ ộ ủ ể ươ ộ
trình làm vi c. Do đó h c n đ c tr đúng , tr đ v i s c lao đ ng đã b ra .ệ ọ ầ ượ ả ả ủ ớ ứ ộ ỏ
2/ Ti n l ng trong n n kinh t th tr ng ề ươ ề ế ị ườ
Do chuy n sang c ch qu n lý kinh t m i nên b n ch t ti n l ng ể ơ ế ả ế ớ ả ấ ề ươ ở
n c ta s hoàn toàn thay đô so v i c ch t p chung quan liêu bao c p .ướ ẽ ỉ ớ ơ ế ậ ấ
Trong th i bao c p chúng ta đã hi u m t cách đ n gi n và máy mócờ ấ ể ộ ơ ả
r ng:c có c ch s h u toàn dân và ch đ làm ch t p th v t li u s nằ ứ ơ ế ở ữ ế ộ ủ ậ ể ề ư ệ ả
xu t là t nhiên ng i lao đ ng tr thành ng i ch t li u s n xu t.Nh ngấ ự ườ ộ ở ườ ủ ư ệ ả ấ ữ
ng i cùng s h u t li u s n xu t đi cùng v i nó là quan ni m cho r ng : n nườ ở ữ ư ệ ả ấ ớ ệ ằ ề
kinh t XHCN không ph i là n n kinh t th tr ng, mà là n n kinh t ho tế ả ề ế ị ườ ề ế ạ
đ ng trên c s k ho ch hoá t p trung . và do đó v b n ch t ti n l ng khôngộ ơ ở ế ạ ậ ề ả ấ ề ươ
ph i là giá c c a s c lao đ ng mà là m t ph m trù thu nh p qu c dân đ c nhàả ả ủ ứ ộ ộ ạ ậ ố ượ
n c phân ph i m t cách có k ho ch cho ng i lao đ ng theo s l ng vàướ ố ộ ế ạ ườ ộ ố ượ
ch t l ng lao đ ng.ấ ượ ộ
Ch đ ti n l ng trong c ch t p trung quan liêu bao c p bao g m haiế ộ ề ươ ơ ế ậ ấ ồ
ph n: ngoài ph n ti n l ng đ c nhà n c phân ph i theo các thang , b ngầ ầ ề ươ ượ ướ ố ả
l ng còn có ph n b ng hi n v t . Ph n này chi m t tr ng l n so v i ph nươ ầ ằ ệ ậ ầ ế ỷ ọ ớ ớ ầ
l ng c b n b ng ti n . Sau m t th i gian th c hi n đã có r t nhi u b t c pươ ơ ả ằ ề ộ ờ ự ệ ấ ề ấ ậ
n y sinh , c th là chính sách ti n l ng này đã làm cho ng i lao đ ng làmả ụ ể ề ươ ườ ộ
vi c m t cách th đ ng , gi m tính sáng t o, và t đó đã làm th tiêu đ ng l cệ ộ ụ ộ ả ạ ừ ủ ộ ự
c a ng i lao đ ng .ủ ườ ộ
Nhìn nh n th y nh ng b t h p lý trong chính sách ti n l ng , đ ng và nhàậ ấ ư ấ ợ ề ươ ả
n c ta đã thông qua ngh quy t đ i h i VI , và m t s ngh quy t khác đã quy tướ ị ế ạ ộ ộ ố ị ế ế
đ nh: chuy n t n n kinh t t p trung quan liêu bao c p sang n n kinh t hàngị ể ừ ề ế ậ ấ ề ế
hoá nhi u thành ph n v n hành theo c ch th tr ng có s qu n lý c a nhàề ầ ậ ơ ế ị ườ ự ả ủ
n c . Vì v y trong lĩnh v c ti n l ng và tr công lao đ ng , đ nh h ng cướ ậ ự ề ươ ả ộ ị ướ ơ
b n c a chính sach ti n l ng m i ph i là m t h th ng đ c áp d ng cho m iả ủ ề ươ ớ ả ộ ệ ố ượ ụ ọ
3
ng i lao đ ng làm vi c trong các thành ph n kinh t qu c dân , đ ng th i côngườ ộ ệ ầ ế ố ồ ờ
nh n s ho t đ ng c a th tr ng s c lao đ ng .ậ ự ạ ộ ủ ị ườ ứ ộ
M t khác đ ti n l ng đúng v i b n ch t kinh t c a nó trong n n kinhặ ể ề ươ ớ ả ấ ế ủ ề
t th tr ng Vi t Nam , ph i làm cho ti n l ng th c hi n đúng ch c năngế ị ườ ở ệ ả ề ươ ự ệ ứ
c a nó .ủ
3/ Các hình th c tr l ng :ứ ả ươ
3.1/Hình th c tr l ng theo th i gian:ứ ả ươ ờ
Tr l ng theo th i gian là hình th c tr công cho ng i lao đ ng d a vàoả ươ ờ ứ ả ườ ộ ự
t l ti n công cho m t đ n v th i gian và th i gian làm vi c th c t hay noiỷ ệ ề ộ ơ ị ờ ờ ệ ự ế
m t cách khác là hình th c ti n l ng mà s l ng c a nó t l thu n v i th iộ ứ ề ươ ố ượ ủ ỷ ệ ậ ớ ờ
gian làm vi c c a ng i lao đ ng nh ng công vi c không tính đ c b ng s nệ ủ ườ ộ ở ữ ệ ượ ằ ả
ph m. Th i gian làm vi c có th tính theo gi , ngày , tu n , tháng ... nh ngẩ ờ ệ ể ờ ầ ư
th ng tính b ng l ng giá gi .ườ ằ ươ ờ
Ti n l ng tr theo th i gian ch y u áp d ng v i ng i làm công tácề ươ ả ờ ủ ế ụ ớ ườ
qu n lý. Đ i v i công nhân s n xu t thì hình th c này ch áp d ng trong m t sả ố ớ ả ấ ứ ỉ ụ ộ ố
tr ng h p sau :ườ ợ
• Công vi c không đ nh m c ch t ch và chính xác đ c đ áp d ng hìnhệ ị ứ ặ ẽ ượ ể ụ
th c tr l ng theo s n ph m.ứ ả ươ ả ẩ
• Khi t c đ công vi c đ c th c hi n b ng máy móc , theo dây chuy n .ố ộ ệ ượ ự ệ ằ ề
Ưu đi m c a hình th c này là:ể ủ ứ
*Khi tr l ng theo ngày,tu n,tháng nhà t b n có th kéo dài ngày laoả ươ ầ ư ả ể
đ ngộ
*Tăng c ng đ lao đ ngườ ộ ộ
*Nhà t b n có th áp d ng l ng gi khi có ít vi c làm,l ng ngàyư ả ể ụ ươ ờ ệ ươ
,tu nvà tháng khi có nhi u vi c làm.ầ ề ệ
Hình th c tr l ng này có nhi u nh c đi m h n so v i hình th c trứ ả ươ ề ượ ể ơ ớ ứ ả
l ng theo s n ph m,ch a kích thích v t ch t l n đ i v i cá nhân ng i laoươ ả ẩ ư ậ ấ ớ ố ớ ườ
đ ng vì ch a g n thu nh p c a m i ng i v í k t qu lao đ ng mà h đã đ tộ ư ắ ậ ủ ỗ ườ ơ ế ả ộ ọ ạ
4
đ c trong th i gian làm vi c đó.V i hình th c tr l ng này ,ti n l ngượ ờ ệ ớ ứ ả ươ ề ươ
th ng đ mang tính bình quân,nhi u lúc b c l ng không ph n ánh đúng trìnhườ ể ề ậ ươ ả
đ ng i lao đ ng do vi c đánh giá trình đ c a ng i lao đ ng qu n lý là khóộ ườ ộ ệ ộ ủ ườ ộ ả
chính xác.Đ gi m b t tính bình quân thì vai trò c a ti n l ng trong hình th cể ả ớ ủ ề ươ ứ
tr l ng này có xu h ng đ c nâng cao.ả ươ ướ ưọ
3.2/Hình th c tr l ng theo s n ph mứ ả ươ ả ẩ
Tr l ng theo s n ph m là hình th c tr l ng cho ng i lao đ ng d aả ươ ả ẩ ứ ả ươ ườ ộ ự
tr c ti p vào s l ng ,ch t l ng s n ph m mà h đã hoàn thành. Đây là hìnhự ế ố ượ ấ ượ ả ẩ ọ
th c tr l ng đ c áp d ng r ng rãi các doanh nghi p,nh t là các doanhứ ả ươ ượ ụ ộ ở ệ ấ
nghi p s n xu t ch t o s n ph m.Hi n nay cùng v i hình th c tr l ng theoệ ả ấ ế ạ ả ẩ ệ ớ ứ ả ươ
th i gian,các đ n v kinh t ,các c s thu c thành ph n kinh t khác nhau đangờ ơ ị ế ơ ở ộ ầ ế
áp d ng hình th c tr l ng theo s n ph m v i nhi u ch đ linh ho t.ụ ứ ả ươ ả ẩ ớ ề ế ộ ạ
Hình th c tr l ng này có nhi u u đi m h n so v i hình th c tr l ngứ ả ươ ề ư ể ơ ớ ứ ả ươ
theo th i gian:ờ
* Ch t b n ti t ki m chi phí tr l ng cho h th ng b máy đ c côngủ ư ả ế ệ ả ươ ệ ố ộ ố
* Ng i công nhân vì l i ích c a mình mà c i ti n kĩ thu t,tăng c ng đườ ợ ủ ả ế ậ ườ ộ
lao đ ng, nâng cao tay ngh d n đ n năng su t lao đ ng tăng,khi năng su t laoộ ề ẫ ế ấ ộ ấ
đ ng tăng t ng ng i thì ng i đó có l i nh ng khi m i ng i đ u ganh đuaộ ở ừ ườ ườ ợ ư ọ ườ ề
đ a năng su t đó lên là năng su t lao đ ng trung bình c a xã h i ,thì nhà t b nư ấ ấ ộ ủ ộ ư ả
h th p đ n giá l ng xu ng d n đ n công nhân càng làm nhi u thì ti n l ngạ ấ ơ ươ ố ẫ ế ề ề ươ
càng ít đi.
Căn c vào đ n giá s n ph m và đ i t ng tr l ng,hình th c tr l ngứ ơ ả ẩ ố ượ ả ươ ứ ả ươ
theo s n ph m có nhi u ch đ khác nhau,áp d ng cho t ng đ i t ng trongả ẩ ề ế ộ ụ ừ ố ượ
t ng tr ng h p c th ,cho các thành ph n kinh t khác nhau.ừ ườ ợ ụ ể ầ ế
II/Ti n l ng danh nghĩa và ti n l ng th c t n c ta-m t kho ng cáchề ươ ề ươ ự ể ướ ộ ả
th c t c n rút ng nự ế ầ ắ
Khái ni m ti n l ng đã đ c soi sáng d i nhi u góc đ ph nệ ề ươ ượ ướ ề ộ ở ầ
trên.Nh ng đ n ph n II này ta th y l i n y sinh hai khái ni m khá m i m :ti nư ế ầ ấ ạ ả ệ ớ ẻ ề
5
