intTypePromotion=1
ADSENSE

Tìm hiểu mức độ tiếp cận thông tin trên các phương tiện thông tin đại chúng của người nông dân châu thổ sông Hồng trong thời kỳ đổi mới - Trương Xuân Trường

Chia sẻ: Huynh Thi Thuy | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:0

68
lượt xem
3
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Nhằm giúp các bạn chuyên ngành Xã hội học có thêm tài liệu tham khảo, mời các bạn cùng tham khảo nội dung bài viết "Tìm hiểu mức độ tiếp cận thông tin trên các phương tiện thông tin đại chúng của người nông dân châu thổ sông Hồng trong thời kỳ đổi mới" dưới đây, nội dung bài viết trình bày về mức độ tiếp cận thông tin trên các phương tiện thông tin đại chúng của người nông dân châu thổ sông Hồng. Hy vọng nội dung bài viết phục vụ hữu ích nhu cầu học tập và nghiên cứu.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Tìm hiểu mức độ tiếp cận thông tin trên các phương tiện thông tin đại chúng của người nông dân châu thổ sông Hồng trong thời kỳ đổi mới - Trương Xuân Trường

58 X· héi häc sè 2 (74), 2001<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> T×m hiÓu møc ®é tiÕp cËn th«ng tin trªn<br /> c¸c ph−¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng cña ng−êi<br /> n«ng d©n ch©u thæ s«ng Hång trong thêi kú ®æi míi<br /> <br /> Tr−¬ng xu©n tr−êng<br /> <br /> <br /> I- DÉn nhËp<br /> Cã thÓ nãi b¾t ®Çu tõ n¨m 1986, lµng quª ViÖt Nam, nhÊt lµ ë khu vùc ch©u<br /> thæ s«ng Hång ®· b¾t ®Çu cã sù chuyÓn ®éng. §ã lµ tõ khi ng−êi n«ng d©n cã nh÷ng<br /> mïa vô béi thu theo c¬ chÕ kho¸n, gia ®×nh ®−îc x¸c ®Þnh lµ ®¬n vÞ tù chñ trong s¶n<br /> xuÊt - kinh doanh vµ c¬ chÕ kinh tÕ thÞ tr−êng b¾t ®Çu lan táa víi møc ®é kh¸c nhau<br /> ë mçi miÒn quª.<br /> NÕu vai trß hé gia ®×nh trong thêi kú hîp t¸c x· tËp trung bao cÊp bÞ thu hÑp<br /> ë chøc n¨ng t¸i s¶n xuÊt con ng−êi, mét phÇn cña chøc n¨ng x· héi hãa... th× hiÖn<br /> nay vai trß cña gia ®×nh n«ng th«n ®−îc n©ng lªn rÊt ®¸ng kÓ mµ tr−íc hÕt lµ sù “trë<br /> vÒ” cña chøc n¨ng kinh tÕ. Tuy nhiªn gia ®×nh n«ng th«n h«m nay cã cßn gi÷ nguyªn,<br /> ë møc ®é nµo hay ®· kh¸c biÖt víi khu«n mÉu gia ®×nh truyÒn thèng tr−íc ®©y vÉn lµ<br /> mét vÊn ®Ò ®ang cã nhiÒu ý kiÕn kh¸c nhau. Sù chuyÓn ®æi cÊu tróc vµ vai trß cña<br /> gia ®×nh hiÖn nay, tr−íc hÕt lµ do t¸c ®éng trùc tiÕp cña nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng. Phæ<br /> cÊu tróc gia ®×nh ë c¸c lµng quª h«m nay lµ c¸c gia ®×nh h¹t nh©n hai thÕ hÖ (T©n<br /> Hång - H¶i D−¬ng: 62%; Ninh HiÖp - Hµ Néi: 77%; H¶i V©n - Nam §Þnh: 66%; V¨n<br /> M«n - B¾c Ninh: 69%; Vò Héi - Th¸i B×nh:72%) víi quy m« gia ®×nh trung b×nh dao<br /> ®éng trong kho¶ng 4 - 5 nh©n khÈu. Ng−êi gia tr−ëng trong gia ®×nh n«ng th«n hiÖn<br /> nay còng ®· kh¸c tr−íc. ë nhiÒu gia ®×nh, ng−êi gia tr−ëng (còng th−êng lµ chñ hé)<br /> chØ cßn cã ý nghÜa tinh thÇn trong khi ng−êi chØ huy vµ ®iÒu phèi thùc sù trong gia<br /> ®×nh lµ ng−êi cã ®Çu ãc tæ chøc s¶n xuÊt - kinh doanh, ng−êi thùc tÕ mang l¹i thu<br /> nhËp nhiÒu nhÊt trong gia ®×nh.<br /> Kinh tÕ ph¸t triÓn ®· lµm t¨ng thu nhËp cho ng−êi n«ng d©n mét c¸ch t−¬ng<br /> ®èi, kÐo theo sù t¨ng lªn cña nhu cÇu tiªu dïng c¶ vÒ ®êi sèng sinh ho¹t vµ v¨n hãa<br /> tinh thÇn. Cã kh«ng Ýt gia ®×nh n«ng d©n s¾m söa ®−îc c¸c lo¹i ®éng c¬ phôc vô s¶n<br /> xuÊt kinh doanh vµ c¸c ph−¬ng tiÖn nh− xe m¸y, tivi, radio cassette...V× vËy ë nhiÒu<br /> vïng quª tõ s¸ng ®Õn khuya ®· Çm µo bao thø ©m thanh ph¸ vì kh«ng khÝ ªm ¶<br /> truyÒn thèng. ë hÇu hÕt c¸c lµng x· vïng n«ng th«n ®ång b»ng B¾c Bé hiÖn nay, hÖ<br /> thèng ®−êng lµng, ngâ xãm ®· ®−îc c¶i t¹o, n©ng cÊp, x©y dùng míi theo xu h−íng<br /> nhùa hãa hoÆc bª t«ng hãa. VÒ nhµ ë, nÕu nh− thËp niªn 80 ré lªn xu h−íng ngãi hãa<br /> th× ë thËp niªn 90 xu h−íng chÝnh cã lÏ lµ bª t«ng vµ cao tÇng hãa. M« h×nh ë lý<br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br /> Tr−¬ng Xu©n Tr−êng 59<br /> <br /> t−ëng truyÒn thèng lµ: nhµ ngãi- tr−íc cau, sau mÝt...®· kh«ng cßn ®−îc −a chuéng ë<br /> nh÷ng vïng quª b¾t ®Çu nhiÔm s¾c th¸i ®« thÞ hãa.<br /> MÆc dï cã nhiÒu khã kh¨n vµ phøc t¹p nh−ng xu h−íng chuyÓn ®æi c¬ cÊu lao<br /> ®éng nghÒ nghiÖp ë n«ng th«n ®ång b»ng B¾c Bé còng ®· vµ ®ang diÔn ra. Nã cã<br /> quan hÖ g¾n bã h÷u c¬, cã thÓ coi võa lµ nguyªn nh©n võa lµ kÕt qu¶ cña qu¸ tr×nh<br /> ph©n tÇng x· héi, mµ tr−íc hÕt lµ vÒ thu nhËp vµ møc sèng, ®ang diÔn ra m¹nh mÏ<br /> hiÖn nay. Theo Niªn gi¸m Thèng kª-1997 th× thu nhËp b×nh qu©n ®Çu ng−êi mét<br /> th¸ng n¨m 1996 cña n¨m nhãm thu nhËp, tõ thÊp ®Õn cao cña hé gia ®×nh ®ång b»ng<br /> s«ng Hång lµ: Nhãm I: 79.850 ®ång, II: 138.550 ®ång, III: 181.380 ®ång, IV: 234.230<br /> ®ång, V: 523.060 ®ång; chªnh lÖch gi÷a nhãm I vµ nhãm V lµ: 6,55 lÇn. Theo ®¸nh<br /> gi¸ cña Ban N«ng nghiÖp Trung −¬ng, sù chªnh lÖch giµu nghÌo ë ®ång b»ng s«ng<br /> Hång thêi kú 1960-1975 lµ tõ 1,5-2 lÇn, 1976-1980 lµ 3-4 lÇn; ®Õn thêi kú 1981-1989<br /> lªn ®Õn 6-8 lÇn, mét vµi n¨m tiÕp theo ®· t¨ng lªn ®Õn 9-10 lÇn [1, tr. 43]. HiÖn nay,<br /> theo mét sè nghiªn cøu gÇn ®©y th× ®é chªnh lÖch giµu nghÌo cßn cao h¬n nhiÒu.<br /> §iÒu ®ã ®−îc thÓ hiÖn qua c¸c chØ b¸o vÒ thu nhËp, qua viÖc sö dông c¸c ®å dïng,<br /> ph−¬ng tiÖn ®¾t tiÒn vµ hiÖn ®¹i, qua nhµ ë... Râ rµng lµ tèc ®é ph©n hãa giµu nghÌo<br /> lµ kh¸ cao ë vïng ch©u thæ s«ng Hång trong thêi kú ®æi míi.<br /> Qu¸ tr×nh ph©n tÇng x· héi vÒ møc sèng còng ®· kÐo theo sù ph©n tÇng vÒ<br /> v¨n hãa. Râ rµng c¸c nhãm d©n c− n«ng th«n cã thu nhËp vµ møc sèng kh¸c nhau sÏ<br /> cã kh¶ n¨ng vµ ®iÒu kiÖn kh¸c nhau cho viÖc ®Çu t− vµ tiªu dïng v¨n hãa. V× vËy<br /> kho¶ng c¸ch vÒ tr×nh ®é ph¸t triÓn gi÷a c¸c lo¹i hé gia ®×nh, gi÷a c¸c lµng x· cµng<br /> ngµy cµng béc lé râ rÖt h¬n.<br /> Nh÷ng chuyÓn biÕn míi ®ã ch¾c ch¾n sÏ cã nh÷ng ¶nh h−ëng chi phèi ®Õn viÖc<br /> tiÕp nhËn th«ng tin qua c¸c ph−¬ng tiÖn truyÒn th«ng ®¹i chóng cña ng−êi n«ng d©n.<br /> II. C¸c chØ b¸o vÒ ph−¬ng tiÖn sinh ho¹t vµ tiªu dïng v¨n hãa<br /> Nãi truyÒn th«ng ®¹i chóng lµ nãi ®Õn c¸c lo¹i h×nh b¸o chÝ, ph¸t thanh,<br /> truyÒn h×nh. Ng−êi ta còng xÕp vµo ®©y c¸c lo¹i th«ng ®iÖp qu¶ng c¸o nh− tê r¬i, ¸p<br /> phÝch, s¸ch tuyªn truyÒn. C¬ së vËt chÊt ®Ó tiÕp nhËn th«ng tin tõ c¸c ph−¬ng tiÖn<br /> truyÒn th«ng ®¹i chóng còng nh− quyÕt ®Þnh sù tån t¹i cña hÖ thèng truyÒn th«ng<br /> nµy lµ c¸c yÕu tè vËt chÊt nh− loa ®µi, cassette, ti vi; lµ hÖ thèng b−u ®iÖn, c¸c ®¹i lý,<br /> cöa hiÖu s¸ch b¸o, th− viÖn, nhµ v¨n hãa. V× vËy kh¶o s¸t vÒ c¸c ph−¬ng tiÖn phôc<br /> vô tiªu dïng v¨n hãa, trong ®ã bao hµm c¶ ý nghÜa lµ ph−¬ng tiÖn thu nhËn th«ng<br /> tin cã ý nghÜa rÊt quan träng ®èi víi vÊn ®Ò nghiªn cøu nµy.<br /> Cïng víi thu nhËp lµ c¸c ®iÒu kiÖn vÒ nhµ ë, ph−¬ng tiÖn sinh ho¹t còng ®−îc<br /> n©ng cÊp vµ gia t¨ng v−ît bËc, ®¸ng kÓ nhÊt lµ nhiÒu tiÖn nghi sinh ho¹t hiÖn ®¹i vµ<br /> ®¾t tiÒn ®· xuÊt hiÖn trong thêi kú ®æi míi ë c¸c gia ®×nh n«ng th«n vïng ch©u thæ<br /> s«ng Hång. Kh¶o s¸t x· héi häc vÒ “C¬ cÊu x· héi n«ng th«n ®ång b»ng B¾c Bé” do<br /> ViÖn X· héi häc tiÕn hµnh n¨m 1983 t¹i mét vïng träng ®iÓm lóa ë ®ång b»ng B¾c<br /> Bé lµ tØnh Th¸i B×nh cho thÊy: c¸c ph−¬ng tiÖn sinh ho¹t ®¸ng kÓ nhÊt trong c¸c hé<br /> gia ®×nh lµ xe ®¹p, m¸y kh©u, radio, cassette vµ ti vi. Trong ®ã chñng lo¹i cã chØ sè<br /> cao nhÊt, chiÕm h¬n mét nöa lµ xe ®¹p (53,3%), nh÷ng thø cßn l¹i chiÕm tû lÖ rÊt<br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.ac.vn<br /> 60 T×m hiÓu møc ®é tiÕp cËn th«ng tin...<br /> <br /> thÊp. Cô thÓ chØ cã 2,7% ng−êi ®−îc hái cã m¸y kh©u, c¶ ba ph−¬ng tiÖn phôc vô tiªu<br /> dïng v¨n hãa lµ radio, cassette vµ ti vi còng chØ chiÕm mét tû lÖ rÊt khiªm tèn lµ<br /> 13,6% c¸c hé ®−îc pháng vÊn.<br /> §iÒu tra cña ViÖn X· héi häc n¨m 1984 ë n«ng th«n Th¸i B×nh (§«ng C¬,<br /> §«ng D−¬ng) vµ n«ng th«n Hµ T©y (B×nh Minh, §¹i Yªn) cho kÕt qu¶ lµ trong c¸c gia<br /> ®×nh n«ng d©n ch−a hÒ cã ph−¬ng tiÖn ti vi, ph−¬ng tiÖn radio cã rÊt Ýt (kh«ng ë ®©u<br /> cã qu¸ 15%). §Õn nh÷ng n¨m cuèi thËp kû 80, trong c¸c hé gia ®×nh n«ng d©n vïng<br /> ®ång b»ng s«ng Hång ®· xuÊt hiÖn c¸c ph−¬ng tiÖn sinh ho¹t v¨n hãa hiÖn ®¹i nh−<br /> cassette, ti vi...vµ tû lÖ cña c¸c ph−¬ng tiÖn ®ã ®· gia t¨ng nhanh chãng trong thËp<br /> kû 90. §iÒu ®ã ®−îc thÓ hiÖn qua b¶ng 1 sau ®©y.<br /> B¶ng1: C¸c ph−¬ng tiÖn sinh ho¹t v¨n hãa trong hé gia ®×nh n«ng d©n (%)<br /> <br /> Ph−¬ng tiÖn N«ng th«n Th¸i B×nh 1993 (1) N«ng th«n Th¸i B×nh 1997 (2)<br /> <br /> <br /> Radio 26.5 *<br /> <br /> Cassette 22.8 50.6<br /> <br /> Bé giµn 1.9 *<br /> <br /> Ti vi 17.5 48.4<br /> <br /> Video 0.6 9.3<br /> <br /> *Kh«ng cã sè liÖu<br /> Nguån: (1) - KAP-1993; (2) -VNMS-97<br /> <br /> Qua c¸c chØ sè ®· nªu cã c¶m nhËn lµ n«ng th«n vïng ch©u thæ ®ång b»ng<br /> s«ng Hång trong thËp kû 90 ®· b−íc vµo thêi kú tiÒn bïng næ truyÒn th«ng. §iÒu<br /> ®¸ng l−u ý lµ x· T©n Hång (H¶i D−¬ng) c¸ch Hµ Néi kho¶ng 40km vÒ phÝa §«ng B¾c<br /> lµ mét lµng thuÇn n«ng, cho ®Õn hiÖn nay vÉn cã tíi 90% sè hé cã nghÒ s¶n xuÊt n«ng<br /> nghiÖp lµ chÝnh, møc sèng vµo lo¹i trung b×nh cña ®ång b»ng s«ng Hång. VËy mµ ë<br /> thêi ®iÓm 1998 ®· cã tíi 50,2% sè hé cã ph−¬ng tiÖn radio cassette vµ 55,5% cã<br /> ph−¬ng tiÖn ti vi (c¶ ti vi ®en tr¾ng vµ ti vi mµu).<br /> Nh− vËy cã thÓ nãi lµ phÇn lín c− d©n n«ng nghiÖp ë ®©y ®· cã thÓ tiÕp cËn víi<br /> truyÒn th«ng ®¹i chóng. §©y lµ chØ b¸o quan träng vÒ truyÒn th«ng nãi riªng vµ sù<br /> ph¸t triÓn nãi chung. Tuy nhiªn, c¸c ph−¬ng tiÖn v¨n hãa ®ã ®−îc ph©n bè rÊt kh«ng<br /> ®Òu, nhÊt lµ trong thêi kú ®æi míi, gi÷a c¸c nhãm x· héi n«ng nghiÖp n«ng th«n.<br /> Kh¶o s¸t ë Hång Minh n¨m 1992 th× sù kh¸c biÖt vÒ ph©n bè c¸c ph−¬ng tiÖn<br /> ®ã lµ ch−a lín. Cô thÓ lµ kh«ng cã sù chªnh lÖch ®¸ng kÓ vÒ c¸c chØ sè ph−¬ng tiÖn<br /> trong c¸c biÕn: t«n gi¸o (ng−êi theo ®¹o Thiªn Chóa vµ ng−êi kh«ng theo ®¹o), giíi<br /> tÝnh, v¨n hãa, sè con; chØ cã sù kh¸c biÖt ®¸ng kÓ vÒ chØ sè ë c¸c biÕn nghÒ nghiÖp vµ<br /> ®é tuæi. Cô thÓ lµ ë c¸c ph−¬ng tiÖn tivi th× nh÷ng ng−êi nhiÒu tuæi cã chØ sè cao nhÊt<br /> (d−íi 30 tuæi: 5,7%; 30-39 tuæi: 12,5% vµ trªn 39 tuæi: 36,4%). T−¬ng tù nhãm cã<br /> ngµnh nghÒ hçn hîp còng cã chØ sè cao h¬n h¼n nhãm thuÇn n«ng (20,5% so víi<br /> <br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br /> Tr−¬ng Xu©n Tr−êng 61<br /> <br /> 5,0%). §Õn thêi ®iÓm kh¶o s¸t ë T©n Hång n¨m 1998 th× sù kh¸c biÖt vÒ chØ sè gi÷a<br /> c¸c nhãm cµng râ rÖt h¬n. (xem b¶ng 2,3).<br /> ë b¶ng 2 ®· cho thÊy sù kh¸c biÖt kh¸ râ theo ®é tuæi vµ häc vÊn vÒ ph−¬ng<br /> tiÖn sinh ho¹t v¨n hãa. Nh÷ng hé gia ®×nh cã chñ nhµ d−íi 30 tuæi trë xuèng hÇu<br /> nh− kh«ng cã ph−¬ng tiÖn ®Çu video, bé giµn. Riªng vÒ hai thø ®· cã kh¸ phæ biÕn lµ<br /> cassette, tivi th× chØ sè cña c¸c gia ®×nh trÎ còng chØ b»ng kho¶ng 1/2 so víi c¸c gia<br /> ®×nh cã chñ nhµ ë løa tuæi cao h¬n. T−¬ng tù nh− vËy nh÷ng hé gia ®×nh mµ chñ nhµ<br /> cã häc vÊn cµng cao th× cµng cã chØ sè cao h¬n vÒ ph−¬ng tiÖn sinh ho¹t v¨n hãa.<br /> Nh÷ng gia ®×nh mµ vî chång cã v¨n hãa thÊp, tõ cÊp I trë xuèng th× hÇu nh− kh«ng<br /> cã c¸c ph−¬ng tiÖn ®¾t tiÒn, hiÖn ®¹i nh− ®Çu video, bé giµn nghe nh¹c, nh÷ng chØ sè<br /> vÒ cassette vµ tivi cña hä còng thÊp h¬n h¼n nh÷ng gia ®×nh cã häc vÊn cao h¬n.<br /> B¶ng 2: Ph©n bè c¸c ph−¬ng tiÖn sinh ho¹t v¨n hãa (theo ®é tuæi, häc vÊn) (X· T©n Hång) (%)<br /> <br /> <br /> §é tuæi Häc vÊn<br /> <br /> Ph−¬ng tiÖn Chung ≤ 20 21-30 31-40 ≥41 BiÕt ®äc, viÕt CÊpI CÊpII CÊpIII<br /> <br /> Radio 10.7 0.0 9.3 4.6 20.7 10.0 14.3 6.4 12.4<br /> <br /> Cassette 50.2 30.0 28.5 59.4 57.4 20.0 39.2 58.4 56.7<br /> <br /> Bé giµn 0.5 0.0 0.0 0.8 0.8 0.0 0.0 0.6 0.9<br /> <br /> Tivi 55.5 30.0 20.6 58.2 60.5 20.0 42.5 48.4 69.2<br /> <br /> §Çu video 7.8 0.0 1.8 8.4 11.2 0.0 3.5 9.2 8.5<br /> <br /> (Nguån TTDS - II)<br /> <br /> C¸c chØ sè ë b¶ng 3 lµ mét sù ph¶n ¸nh cô thÓ vÒ sù ph©n tÇng kinh tÕ - x·<br /> héi ë ®Þa bµn kh¶o s¸t. HÇu hÕt c¸c gia ®×nh cã møc sèng giµu cã vµ kh¸ gi¶ ®Òu cã<br /> c¸c ph−¬ng tiÖn tiªu dïng v¨n hãa. Nh÷ng gia ®×nh mµ kinh tÕ thiÕu thèn vµ nghÌo<br /> ®ãi cã rÊt Ýt nh÷ng ph−¬ng tiÖn nµy. VÒ nghÒ nghiÖp th× nhãm nghÒ nghiÖp thuÇn<br /> n«ng th−êng lµ nghÌo h¬n vµ ë ®©y còng thÊy râ lµ hä cã Ýt ph−¬ng tiÖn tiªu dïng<br /> v¨n hãa h¬n nhãm hé cã ngµnh nghÒ hçn hîp.<br /> B¶ng 3: Ph©n bè c¸c ph−¬ng tiÖn sinh ho¹t v¨n hãa (theo møc sèng nghÒ nghiÖp) (X· T©n Hång) (%)<br /> <br /> <br /> Ph−¬ng tiÖn Chung Møc sèng NghÒ nghiÖp<br /> <br /> Giµu Kh¸ gi¶ Trung b×nh ThiÕu thèn NghÌo ®ãi ThuÇn n«ng Hçn hîp<br /> <br /> Radio 10.7 5.0 12.0 6.4 17.2 5.0 19.8 7.2<br /> <br /> Cassette 50.2 60.0 58.5 59.7 40.6 20.0 42.3 58.6<br /> <br /> Bé giµn 0.5 10.0 1.5 0.0 0.0 0.0 0.0 1.2<br /> <br /> Tivi 55.5 100.0 70.6 41.3 15.6 0.0 40.4 67.6<br /> <br /> §Çu video 7.8 20.0 9.6 2.8 0.0 0.0 6.2 11.6<br /> <br /> (Nguån TTDS - II)<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.ac.vn<br /> 62 T×m hiÓu møc ®é tiÕp cËn th«ng tin...<br /> <br /> C¸c sè liÖu ë b¶ng 1, b¶ng 2 vµ 3 dï ch−a thÓ kÕt luËn g× nhiÒu nh−ng Ýt nhÊt<br /> còng cho phÐp nh×n nhËn r»ng sù gia t¨ng m¹nh c¸c ph−¬ng tiÖn nghe, nh×n trong<br /> c¸c hé gia ®×nh n«ng d©n gi¸n tiÕp cho thÊy sù th©m nhËp ®¸ng kÓ cña c¸c ph−¬ng<br /> tiÖn truyÒn th«ng ®¹i chóng ë c¸c ®Þa bµn n«ng th«n khu vùc ®ång b»ng s«ng Hång.<br /> MÆt kh¸c mét gi¶ thuyÕt ®−îc ®Æt ra lµ c¸c nhãm gia ®×nh häc vÊn thÊp vµ gia ®×nh<br /> nghÌo th× cã Ýt h¬n c¸c ph−¬ng tiÖn tiªu dïng v¨n hãa, vµ v× vËy mµ rÊt cã thÓ hä sÏ<br /> gÆp nhiÒu khã kh¨n h¬n khi tiÕp cËn th«ng tin cña truyÒn th«ng ®¹i chóng.<br /> Râ rµng lµ møc sèng cña ng−êi n«ng d©n ®ång b»ng s«ng Hång hiÖn nay so<br /> víi 10 n¨m tr−íc ®· ®−îc n©ng cao rÊt nhiÒu vµ v× vËy mµ chÊt l−îng cuéc sèng nãi<br /> chung cña hä còng ®−îc c¶i thiÖn ®¸ng kÓ qua nh÷ng n¨m tiÕn hµnh ®æi míi. KÐo<br /> theo ®ã lµ sù gia t¨ng tiªu dïng v¨n hãa, n©ng cao v¨n hãa vµ sù biÕn ®æi cña hÖ<br /> thèng chuÈn mùc, gi¸ trÞ. ViÖc xuÊt hiÖn trong ®êi sèng ng−êi n«ng d©n nh÷ng vËt<br /> dông ®¾t tiÒn nh− ®å dïng sinh ho¹t(qu¹t ®iÖn, tñ l¹nh, m¸y giÆt), ph−¬ng tiÖn giao<br /> th«ng (xe m¸y, « t«), ph−¬ng tiÖn tiªu dïng v¨n hãa- gi¶i trÝ (cassette, bé giµn, ti vi,<br /> ®iÖn tho¹i), kh«ng chØ chøng minh vÒ sù gia t¨ng møc sèng mµ quan träng h¬n nã chØ<br /> ra r»ng: ®· b¾t ®Çu xuÊt hiÖn ë n«ng th«n mét kh«ng gian giao tiÕp- truyÒn th«ng<br /> réng lín. §iÒu ®ã cho phÐp sù th©m nhËp cña nh÷ng ý t−ëng míi, nh÷ng gi¸ trÞ míi.<br /> III. Kh¶ n¨ng tiÕp cËn th«ng tin trªn c¸c ph−¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i<br /> chóng cña ng−êi n«ng d©n ®ång b»ng s«ng Hång trong thêi kú ®æi míi.<br /> a. Møc ®é tiÕp cËn th«ng tin trªn c¸c ph−¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng.<br /> ViÖc c¸c hé n«ng d©n hiÖn nay ®· mua s¾m trang bÞ nhiÒu ph−¬ng tiÖn<br /> nghe, nh×n lµ mét chØ b¸o quan träng vÒ sù t¨ng tiÕn møc sèng. Tuy nhiªn ®iÒu ®ã<br /> ch−a nãi ®−îc g× nhiÒu vÒ kh¶ n¨ng tiªu dïng v¨n hãa. Tõ viÖc cã ph−¬ng tiÖn ®Õn<br /> viÖc cã sö dông ph−¬ng tiÖn Ýt nhiÒu vÉn cßn cã mét kho¶ng c¸ch. Kh«ng ph¶i chØ<br /> riªng ng−êi n«ng d©n ViÖt Nam mµ lµ t©m lý n«ng d©n nãi chung, thØnh tho¶ng<br /> ng−êi ta vÉn cã thÓ mua s¾m nh÷ng thø ®¾t tiÒn coi nh− mét d¹ng tÝch tr÷ cña c¶i<br /> hoÆc thËm chÝ chØ lµ mét c¸ch ch¬i, kiÓu “tr−ëng gi¶ nhµ quª”. V× vËy kh¶o s¸t thùc<br /> tÕ møc ®é thu nhËn th«ng tin trªn c¸c ph−¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng cã ý nghÜa<br /> ®o l−êng vÒ kh¶ n¨ng th©m nhËp c¸c lo¹i h×nh th«ng tin hiÖn ®¹i nµy ë ®Þa bµn<br /> n«ng th«n. §iÓm cÇn l−u ý ë ®©y lµ vÒ nguyªn t¾c mçi lo¹i h×nh truyÒn th«ng ®¹i<br /> chóng cã nh÷ng ®Æc tr−ng còng nh− nh÷ng lîi thÕ vµ mÆt h¹n chÕ riªng. Cô thÓ<br /> nh− ph−¬ng tiÖn ®äc lµ lo¹i h×nh ho¹t ®éng trÝ tuÖ cao cÊp, ®ßi hái ng−êi ®äc cã mét<br /> tr×nh ®é v¨n hãa nhÊt ®Þnh vµ nh− ®äc b¸o ch¼ng h¹n cßn cÇn mét ®iÒu kiÖn quan<br /> träng kh¸c lµ ph¶i cã b¸o ®Òu ®Æn. Trong khi ®ã nghe ®µi th× thÝnh gi¶ kh«ng ®−îc<br /> quyÒn chän ch−¬ng tr×nh m×nh thÝch vµ khi theo dâi th× ph¶i tËp trung cao v× nãi<br /> nh− thµnh ng÷ lµ "lêi nãi giã bay". TruyÒn h×nh còng cã nh−îc ®iÓm lµ kh¸n gi¶<br /> kh«ng ®−îc quyÒn lùa chän ch−¬ng tr×nh còng nh− thêi l−îng vµ thêi ®iÓm ph¸t<br /> sãng. Tuy nhiªn truyÒn h×nh cã lîi thÕ m¹nh lµ cã h×nh ¶nh trùc quan nªn dÔ hiÓu<br /> vµ t¹o Ên t−îng, phï hîp víi nhiÒu lo¹i c«ng chóng.<br /> B¶ng 4 vµ 5 lµ kÕt qu¶ kh¶o s¸t vÒ møc ®é theo dâi th«ng tin trªn c¸c ph−¬ng<br /> tiÖn th«ng ®¹i chóng cña ng−êi n«ng d©n ®ång b»ng s«ng Hång. C¸c chØ sè ®−îc tËp<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br /> Tr−¬ng Xu©n Tr−êng 63<br /> <br /> hîp tõ c¸c cuéc nghiªn cøu chän mÉu kh¸c nhau trong thËp kû 90. Tõ kÕt qu¶ ë b¶ng<br /> 4 vµ 5, ®iÒu nhËn xÐt tr−íc hÕt lµ, nh×n chung ng−êi n«ng d©n ®ång b»ng s«ng Hång<br /> rÊt quan t©m theo dâi th«ng tin tõ c¸c ph−¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng. ChØ sè cã<br /> theo dâi th«ng tin qua b¸o chÝ ®¹t kho¶ng trªn d−íi 50% sè ý kiÕn tr¶ lêi, qua Radio<br /> lµ trªn 50% vµ ®Æc biÖt cã xem ti vi th−êng ®¹t chØ sè trªn 90%.<br /> Tr−íc hÕt, tõ nh÷ng sè liÖu ®· nªu cho phÐp nhËn xÐt lµ ng−êi n«ng d©n ngµy<br /> cµng Ýt g¾n bã víi c¸c ph−¬ng tiÖn nghe vµ ®äc. B»ng chøng lµ ë nh÷ng ®Þa bµn ®−îc<br /> kh¶o s¸t, sè nh÷ng ng−êi kh«ng bao giê ®äc s¸ch b¸o x−a ®· cao th× b©y giê còng vËy,<br /> thËm chÝ cã n¬i, tû lÖ kh«ng ®äc b¸o hiÖn nay cßn cao h¬n.<br /> Sè liÖu kh¶o s¸t ë n«ng th«n Th¸i B×nh n¨m 1993 cã 34,3%, kh«ng bao giê ®äc<br /> s¸ch b¸o th× kÕt qu¶ kh¶o s¸t cña ®Ò ¸n VNRP n¨m 1997 ë mét x· cã møc sèng kh¸<br /> gi¶ n»m c¹nh thÞ x· Th¸i B×nh lµ Vò Héi cho biÕt sè ng−êi ®äc s¸ch b¸o ë nhµ chØ cã<br /> 4,0%. T−¬ng tù nh− vËy, ë n«ng th«n Th¸i B×nh n¨m 1993 chØ cã 5,3% sè ý kiÕn tr¶<br /> lêi lµ kh«ng bao giê nghe ®µi th× ë Vò Héi n¨m 1997, sè ®ã lµ 89,0%. Chóng t«i biÕt<br /> r»ng viÖc so s¸nh sè liÖu gi÷a c¸c cuéc nghiªn cøu chØ cã ý nghÜa t−¬ng ®èi (do môc<br /> ®Ých vµ ph−¬ng thøc triÓn khai nghiªn cøu cã thÓ kh¸c nhau), song c¶m nhËn trªn<br /> chóng t«i cho lµ cã lý. Mét mÆt, sù ph¸t triÓn m¹nh mÏ cña truyÒn h×nh cïng víi viÖc<br /> ng−êi d©n cã møc sèng ngµy mét khÊm kh¸ h¬n nªn mua s¾m ®−îc ti vi ®· thay thÕ<br /> ®−îc ph−¬ng tiÖn ®äc vµ nghe.<br /> MÆt kh¸c, nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng ®· cuèn hót ng−êi n«ng d©n vµo c«ng viÖc<br /> s¶n xuÊt - kinh doanh t¨ng thu nhËp, v× vËy thêi gian nhµn rçi dµnh cho tiªu dïng<br /> v¨n hãa còng bÞ co l¹i. Ngoµi ra mÆc dï hiÖn nay nh− c¸c chØ sè ®· nªu lµ trong gia<br /> ®×nh n«ng th«n ®ång b»ng s«ng Hång sè hé cã Radio, Cassette lµ kh¸ nhiÒu, kho¶ng<br /> 50%, trong khi tû lÖ nghe ®µi th−êng xuyªn lµ rÊt thÊp, v× lÏ néi dung cña ®µi ph¸t<br /> thanh trong nh÷ng n¨m qua còng ch−a cã nhiÒu thay ®æi, v« tuyÕn truyÒn h×nh víi<br /> −u thÕ cña m×nh thùc sù ®· thu hót ®−îc mäi giíi c«ng chóng, kÓ c¶ nh÷ng ng−êi<br /> n«ng d©n kh«ng cã ti vi th× hä ®i xem nhê.<br /> B¶ng 4: Møc ®é theo dâi th«ng tin trªn c¸c ph−¬ng tiÖn truyÒn th«ng ®¹i chóng cña ng−êi n«ng d©n (%)<br /> <br /> §äc b¸o Nghe ®µi Xem tivi<br /> <br /> Th−êng ThØnh Kh«ng Th−êng ThØnh Kh«ng Th−êng ThØnh Kh«ng<br /> xuyªn tho¶ng bao giê xuyªn tho¶ng bao giê xuyªn tho¶ng bao giê<br /> V¨n Nh©n<br /> 8.9 42.9 48.3 40.2 55.2 4.6 42.5 55.2 2.3<br /> 1990 (1)<br /> Hång Minh<br /> 15.9 28.3 55.8 39.8 39.8 20.4 38.1 49.6 12.4<br /> 1992 (2)<br /> N«ng th«n<br /> Th¸i B×nh 15.0 50.4 34.3 69.7 25.1 5.3 49.8 43.3 6.8<br /> 1993 (3)<br /> <br /> (Nguån: (1): FFS; (2): TTDS I; (3): KAP 1993).<br /> <br /> ViÖc ng−êi n«ng d©n Ýt g¾n bã víi lo¹i h×nh b¸o chÝ lµ ®iÒu dÔ hiÓu nh−ng ®iÒu<br /> ®¸ng l−u ý lµ h×nh nh− hä ngµy cµng xa rêi víi lo¹i h×nh truyÒn th«ng ®¹i chóng nµy.<br /> Thùc tÕ kh¶o s¸t ®· cho thÊy rÊt hiÕm gÆp c¸c tê b¸o cã mÆt th−êng ngµy ë c¸c lµng<br /> x·. ë ®Þa bµn n«ng th«n ®ång b»ng s«ng Hång hiÖn nay chØ cã ë thÞ trÊn huyÖn, mµ<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.ac.vn<br /> 64 T×m hiÓu møc ®é tiÕp cËn th«ng tin...<br /> <br /> còng chØ cã ë c¬ quan b−u ®iÖn huyÖn míi cã b¸o, rÊt hiÕm thÞ trÊn cã s¹p b¸o ®éc lËp<br /> vµ cã ®ñ b¸o, cßn ë x· th× tÊt c¶ c¸c tØnh mµ chóng t«i ®· kh¶o s¸t ®Òu kh«ng cã s¹p<br /> b¸o, chØ cã mét sè tê b¸o ®−îc ®Æt mua cña c¸c c¬ quan chÝnh quyÒn, ®oµn thÓ, chøc<br /> n¨ng nghiÖp vô; nh÷ng c¸ nh©n cã ®Æt mua b¸o kú h¹n th−êng xuyªn lµ rÊt hiÕm hoi<br /> ë céng ®ång d©n c− nµy.<br /> B¶ng 5: Møc ®é theo dâi th«ng tin trªn c¸c ph−¬ng tiÖn truyÒn th«ng ®¹i chóng cña ng−êi n«ng d©n (%)<br /> <br /> §äc b¸o Nghe ®µi Xem tivi<br /> <br /> Th−êng ThØnh Kh«ng Th−êng ThØnh Kh«ng Th−êng ThØnh Kh«ng<br /> xuyªn tho¶ng bao giê xuyªn tho¶ng bao giê xuyªn tho¶ng bao giê<br /> T©n Hång<br /> 12.5 38.7 48.7 21.4 56.2 22.2 84.4 8.6 9.8<br /> 1998 (1)<br /> D©n Hoµ<br /> 13.5 40.4 46.2 23.1 35.6 41.3 65.4 32.7 1.9<br /> 2000 (2)<br /> H¶i B¾c<br /> 15.0 50.4 34.3 69.7 25.1 5.3 49.8 43.3 6.8<br /> 2000 (3)<br /> <br /> (Nguån: (1): TTDS II; (2, 3):VHCS-2000.)<br /> <br /> B¶ng 4 vµ 5 còng cho chóng t«i mét nhËn xÐt n÷a lµ kh«ng cã sù kh¸c biÖt vÒ<br /> møc ®é theo dâi th«ng tin gi÷a c¸c lµng x· thuÇn n«ng vµ kh«ng thuÇn n«ng, gi÷a<br /> c¸c céng ®ång t«n gi¸o vµ kh«ng t«n gi¸o. Cô thÓ lµ ë c¸c x·: V¨n Nh©n, T©n Hång,<br /> H¶i B¾c lµ c¸c ®Þa bµn cã nghÒ n«ng lµ chÝnh vµ c¸c x· cßn l¹i cã xu h−íng hçn hîp<br /> ngµnh nghÒ. VÒ t«n gi¸o, trong c¸c x· ®· nªu th× x· Hång Minh, H¶i B¾c vµ x· D©n<br /> Hßa cã céng ®ång d©n c− theo ®¹o Thiªn chóa.<br /> Tuy nhiªn trªn mét céng ®ång lµng x· cô thÓ, c¸c kh¶o s¸t còng cho thÊy sù<br /> kh¸c biÖt vÒ møc ®é theo dâi th«ng tin gi÷a c¸c nhãm x· héi cña céng ®ång d©n c−<br /> ®ã. Kh¶o s¸t ë T©n Hång cho thÊy sù kh¸c biÖt ®ã lµ:<br /> - VÒ giíi tÝnh: N÷ giíi bao giê còng cã tû lÖ tham gia theo dâi th«ng tin qua c¸c<br /> ph−¬ng tiÖn th«ng tin ®äc, nghe, nh×n Ýt h¬n nam giíi; sè kh«ng bao giê ®äc b¸o cña n÷<br /> giíi lµ 51,4% so víi nam lµ 47,9%; kh«ng bao giê nghe ®µi cña n÷ lµ 31,4% so víi nam lµ<br /> 12,5%; kh«ng bao giê xem ti vi cña n÷ lµ 12,2% so víi nam lµ 7,9%. Cïng víi c¸c cø liÖu<br /> kh¸c ®· cho phÐp chóng t«i nhËn xÐt r»ng, kh«ng ph¶i ng−êi phô n÷ Ýt quan t©m ®Õn<br /> viÖc theo dâi th«ng tin trªn c¸c ph−¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng mµ vÊn ®Ò chÝnh lµ do<br /> hä Ýt cã ®iÒu kiÖn thùc hiÖn ®iÒu ®ã. Víi c©u hái ®iÒu tra lµ “Trong gia ®×nh ta, ai lµ<br /> ng−êi th−êng lµm c¸c viÖc sau ®©y?”, kÕt qu¶ kh¶o s¸t còng ë T©n Hång cho thÊy hÇu<br /> hÕt nh÷ng ng−êi phô n÷ - ng−êi vî ph¶i lµm mäi c«ng viÖc néi trî. Ch¼ng h¹n nh− nÊu<br /> ¨n, ng−êi vî lµ 78,5% (so víi chång lµ 1,2%); röa b¸t, ng−êi vî lµ 66,2% (so víi chång lµ<br /> 0,9%); giÆt giò, ng−êi vî lµ 70,6% (so víi chång lµ 0,9%); chî bóa, ng−êi vî lµ 85,5% (so<br /> víi chång lµ 1,6%); ch¨m sãc con c¸i, ng−êi vî lµ 36,2% (so víi chång lµ 4,5%). Ng−êi<br /> chång chØ cã mét c«ng viÖc cã chØ sè v−ît tréi lµ thay mÆt gia ®×nh ®i héi häp: 67,4% so<br /> víi vî lµ 18,2%. Ai còng biÕt c«ng viÖc néi trî lµ vÊt v¶, nÆng nhäc vµ mÊt rÊt nhiÒu thêi<br /> gian, vµ trí trªu thay trong x· héi n«ng th«n, cho ®Õn hiÖn nay vÉn phæ biÕn quan niÖm<br /> r»ng, ®ã lµ c«ng viÖc cña ®µn bµ. V× vËy ng−êi phô n÷ n«ng th«n Ýt cã ®iÒu kiÖn ®Ó theo<br /> dâi th«ng tin trªn c¸c ph−¬ng tiÖn truyÒn th«ng ®¹i chóng nãi riªng vµ tiªu dïng v¨n<br /> hãa nãi chung lµ ®iÒu c¾t nghÜa ®−îc.<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br /> Tr−¬ng Xu©n Tr−êng 65<br /> <br /> - Häc vÊn: §iÒu ai còng c¶m nhËn ®−îc lµ nh÷ng ng−êi cã häc vÊn thÊp sÏ tiÕp<br /> cËn víi truyÒn th«ng ®¹i chóng Ýt h¬n so víi ng−êi cã tr×nh ®é häc vÊn cao h¬n. Tuy<br /> nhiªn nh×n vµo kÕt qu¶ kh¶o s¸t còng cã ®«i ®iÒu ®¸ng l−u ý. Tr−íc hÕt vÒ b¸o chÝ, cã<br /> tíi 90,0% sè ng−êi chØ biÕt ®äc, biÕt viÕt kh«ng bao giê quan t©m vµ 66,8% sè ng−êi<br /> häc vÊn cÊp I kh«ng bao giê ®äc b¸o, cã ®Õn kho¶ng 1/4 nh÷ng ng−êi häc vÊn thÊp (tõ<br /> cÊp I trë xuèng) kh«ng bao giê nghe ®µi. Tuy nhiªn ®iÒu ®¸ng l−u ý lµ cßn cã tíi<br /> 41,5% nh÷ng ng−êi häc vÊn cÊp III kh«ng bao giê ®äc b¸o vµ 17,2% nh÷ng ng−êi ë<br /> tr×nh ®é Êy kh«ng bao giê nghe ®µi. §iÒu cã vÎ ®¸ng ng¹c nhiªn lµ ®èi víi ph−¬ng<br /> tiÖn ti vi th× møc ®é theo dâi ë c¸c nhãm häc vÊn lµ t−¬ng tù nhau, thËm chÝ ë nhãm<br /> tr×nh ®é häc vÊn thÊp cßn cã phÇn nhØnh h¬n vÒ møc ®é quan t©m theo dâi. Sè ng−êi<br /> th−êng xuyªn xem ti vi (tøc lµ theo dâi hµng ngµy) ë c¸c nhãm cô thÓ ®ã lµ: Häc vÊn<br /> biÕt ®äc, biÕt viÕt: 80,0%; cÊp I : 87,6%; cÊp II:80,2% vµ cÊp III: 76,3%. Râ rµng ti vi<br /> lµ ph−¬ng tiÖn truyÒn th«ng hiÖn ®¹i cã søc thu hót mäi tÇng líp x· héi, nh−ng cã lÏ<br /> ®iÒu quan träng h¬n lµ theo dâi néi dung g× vµ “tiªu hãa” nã nh− thÕ nµo.<br /> - Møc sèng: T−¬ng tù nh− ë biÕn häc vÊn, ë nhãm møc sèng còng cã t×nh tr¹ng<br /> nh÷ng ng−êi cã møc sèng thÊp Ýt quan t©m ®Õn viÖc ®äc b¸o, nghe ®µi, thËm chÝ hÇu<br /> hÕt nh÷ng ng−êi thuéc diÖn nghÌo ®ãi kh«ng bao giê ®äc b¸o (85%) vµ cã ®Õn mét<br /> nöa ë nhãm nµy kh«ng bao giê nghe ®µi. VÒ môc xem ti vi th× còng t−¬ng tù nh− ë<br /> biÕn häc vÊn lµ gi÷a c¸c nhãm møc sèng kh«ng cã c¸c chØ sè kh¸c biÖt nhau ®¸ng kÓ.<br /> Víi c¸c chØ b¸o ®· nªu còng gîi lªn c¶m gi¸c kh¸ râ lµ : cã lÏ nh÷ng ng−êi cã häc vÊn<br /> thÊp, nh÷ng ng−êi nghÌo ë n«ng th«n hiÖn nay còng cã kh¸ nhiÒu thêi gian nhµn rçi?<br /> Mét khÝa c¹nh kh¶o s¸t kh¸c lµ t×m hiÓu kho¶ng thêi gian trong ngµy cña<br /> ng−êi n«ng d©n dïng ®Ó ®äc b¸o, nghe ®µi, xem ti vi. Nh×n chung còng lµ ®iÒu dÔ<br /> hiÓu khi ®a sè nh÷ng ng−êi cã theo dâi th«ng tin chØ dµnh thêi gian buæi tèi cho c¸c<br /> ho¹t ®éng ®ã. Cô thÓ trong thêi gian buæi tèi dµnh ®Ó ®äc b¸o lµ 47,3%; nghe ®µi:<br /> 53,3%; xem ti vi: 75,8%.<br /> Tuy nhiªn víi c¸c lo¹i h×nh truyÒn th«ng ®¹i chóng cô thÓ th× cã sù kh¸c biÖt<br /> ®«i chót. Víi viÖc theo dâi th«ng tin qua b¸o chÝ th× ngoµi buæi tèi còng cã mét chØ sè<br /> t−¬ng ®èi dïng thêi gian trong ngµy ®Ó ®äc, cã 18,2% ®äc b¸o vµo buæi chiÒu (13 - 17<br /> giê), 16,7% ®äc b¸o vµo buæi s¸ng (7 - 11 giê). T×nh h×nh nghe ®µi cã kh¸c h¬n, tøc lµ<br /> ngoµi buæi tèi th× sau ®ã cã tíi 18,5% nghe ®µi vµo buæi tr−a (11 - 13 giê) vµ 14,6%<br /> nghe ®µi vµo lóc s¸ng sím (tr−íc 7 giê). (Xem b¶ng 6).<br /> B¶ng 6: Kho¶ng thêi gian trong ngµy dïng ®Ó ®äc b¸o, nghe ®µi, xem tivi (X· T©n-Hång) (%)<br /> <br /> §äc b¸o Nghe ®µi Xem ti vi<br /> <br /> Tr−íc 7 giê 4,2 14,6 3,5<br /> <br /> 7 - 11 giê 16,7 7,3 5,2<br /> <br /> 11 - 13 giê 13,5 18,5 8,2<br /> <br /> 13 - 17 giê 18,2 6,3 7,3<br /> <br /> 17 - 22 giê 41,8 25,9 59,0<br /> <br /> Sau 22 giê 5,5 27,4 16,8<br /> <br /> (Nguån: TTDS II)<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.ac.vn<br /> 66 T×m hiÓu møc ®é tiÕp cËn th«ng tin...<br /> <br /> Nh− vËy, víi c¸c sè liÖu ®· ®−îc ®−a ra th× ®iÒu ®· râ rµng lµ ng−êi n«ng d©n<br /> ®ång b»ng s«ng Hång kh¸ quan t©m ®Õn viÖc theo dâi th«ng tin trªn c¸c ph−¬ng tiÖn<br /> th«ng tin ®¹i chóng. Tuy nhiªn ®· cã mét xu h−íng b¾t ®Çu béc lé râ lµ sù chiÕm lÜnh thÞ<br /> phÇn c«ng chóng ngµy cµng m¹nh mÏ cña ph−¬ng tiÖn v« tuyÕn truyÒn h×nh. B¸o chÝ lµ<br /> lo¹i h×nh truyÒn th«ng ®¹i chóng ®−îc c«ng chóng thµnh phè −a thÝch theo dâi. Theo<br /> TrÇn H÷u Quang th× ë nh÷ng ®iÓm ®−îc kh¶o s¸t ë Thµnh phè Hå ChÝ Minh cã ®Õn 51%<br /> nh÷ng ng−êi ®−îc hái mua b¸o hµng ngµy; 21% mua b¸o mçi tuÇn vµi lÇn vµ 8% mua<br /> b¸o mçi th¸ng vµi lÇn [8, tr. 67]. Dï sao th× tõ x−a ®Õn nay b¸o chÝ vÉn lµ lo¹i h×nh khã<br /> ®i vµo qu¶ng ®¹i quÇn chóng réng r·i ë n«ng th«n. Ng−îc l¹i, ®µi ph¸t thanh ngay tõ<br /> khi xuÊt hiÖn ®· cã ®−îc qu¶ng ®¹i c«ng chóng mäi miÒn trªn c¶ n−íc, thÕ nh−ng kÓ tõ<br /> khi cã sù xuÊt hiÖn vµ ph¸t triÓn cña v« tuyÕn truyÒn h×nh, ®µi ph¸t thanh ®· mÊt dÇn<br /> c«ng chóng ë thµnh phè vµ tiÕp theo lµ n«ng th«n. Ch−a cã sè liÖu kh¶o s¸t chÝnh x¸c<br /> nh−ng ®· cã mét sè cø liÖu cho thÊy c«ng chóng chñ yÕu cña ®µi ph¸t thanh hiÖn nay lµ<br /> ng−êi d©n ë miÒn nói, vïng s©u, vïng xa vµ h¶i ®¶o. Sè liÖu kh¶o s¸t ë thµnh phè Hå<br /> ChÝ Minh n¨m 1997 th× chØ cã 12,5% nghe ®µi th−êng xuyªn vµ 69,6% hÇu nh− kh«ng<br /> bao giê nghe ®µi [8, tr. 99]. Tû lÖ ®ã cßn thÊp h¬n ë nh÷ng ®Þa bµn n«ng th«n mµ chóng<br /> t«i ®· kh¶o s¸t. Sù ®éc chiÕm thÞ tr−êng c«ng chóng cña lo¹i h×nh v« tuyÕn truyÒn h×nh<br /> ph¶n ¸nh xu thÕ ph¸t triÓn cña ®Êt n−íc, nh−ng ®iÒu ®¸ng quan t©m lµ víi c¸c lo¹i h×nh<br /> truyÒn th«ng ®¹i chóng kh¸c, nhÊt lµ ®µi ph¸t thanh cÇn cã nh÷ng c¶i tiÕn vµ ®æi míi ®Ó<br /> ®¸p øng ®−îc nhu cÇu cña qu¶ng ®¹i c«ng chóng trong thêi kú míi.<br /> b. TiÕp cËn néi dung th«ng tin trªn c¸c ph−¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng<br /> VÒ néi dung th«ng tin ®−îc c¸c ph−¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng truyÒn t¶i<br /> ®Õn víi c¸c ®èi t−îng n«ng d©n ®−îc thÓ hiÖn qua b¶ng 7 vµ 8.<br /> Cã 5 nhãm néi dung lín ®−îc ph¶n ¸nh trªn c¸c ph−¬ng tiÖn ®¹i chóng th× nh×n<br /> chung ®a sè c«ng chóng n«ng th«n vÉn giµnh thêi gian theo dâi chñ yÕu cho néi dung<br /> v¨n hãa - v¨n nghÖ, nhÊt lµ ë ph−¬ng tiÖn v« tuyÕn (78,8% vµ 82,9%), xÕp vÞ trÝ thø hai<br /> nh−ng c¸c chØ sè thÊp h¬n nhiÒu lµ néi dung søc khoÎ, d©n sè - kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh.<br /> Ngay ë ph−¬ng tiÖn ®−îc theo dâi nhiÒu nhÊt lµ v« tuyÕn th× còng chØ cã h¬n 1/2 sè ng−êi<br /> tr¶ lêi ë T©n Hång vµ ch−a ®Õn mét nöa ë Hång Minh cã theo dâi néi dung nµy.<br /> ë néi dung th«ng tin s¶n xuÊt- kinh doanh vµ thêi sù chÝnh trÞ x· héi th× c¸c<br /> chØ sè theo dâi lµ t−¬ng ®−¬ng, ph−¬ng tiÖn ®−îc theo dâi nhiÒu nhÊt còng chØ chiÕm<br /> kho¶ng1/3. VÒ khÝa c¹nh ph−¬ng tiÖn truyÒn th«ng cã sù sôt gi¶m c«ng chóng cña<br /> hai thÓ lo¹i b¸o chÝ vµ ®µi ë phÇn lín néi dung th«ng tin kÓ tõ thêi ®iÓm kh¶o s¸t ë<br /> Hång Minh ®Õn thêi ®iÓm kh¶o s¸t ë T©n Hång. Riªng néi dung søc khoÎ, d©n sè - kÕ<br /> ho¹ch hãa gia ®×nh th× ë ph−¬ng tiÖn b¸o chÝ, ng−êi d©n ë T©n Hång theo dâi nhiÒu<br /> h¬n so víi Hång Minh (22,4 so víi 15,0%). §iÒu nµy cã lÏ do ë thêi ®iÓm 1998 lµ khi<br /> c¸c tËp san, s¸ch tuyªn truyÒn vÒ d©n sè ®· ®−îc ph¸t ®Õn tËn ng−êi d©n nhiÒu h¬n.<br /> Cã mét néi dung mµ c¸c chØ sè theo dâi ®Òu t¨ng ë c¶ ba ph−¬ng tiÖn ®äc,<br /> nghe vµ nh×n gi÷a hai ®iÓm kh¶o s¸t lµ néi dung kh¸c. PhÇn néi dung nµy bao gåm<br /> c¸c tiÓu néi dung nh− qu¶ng c¸o, gi¸o dôc tõ xa, c¸c chuyªn ®Ò khoa häc - kü<br /> thuËt...ViÖc t¨ng chØ sè theo dâi ë néi dung nµy qua b¸o chÝ lµ tõ 0,0% ®Õn 4,6%, ®µi<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br /> Tr−¬ng Xu©n Tr−êng 67<br /> <br /> 3,5% ®Õn 10,8% vµ v« tuyÕn tõ 6,2% lªn 42,5% lµ mét chØ b¸o tÝch cùc vÒ sù gia t¨ng<br /> kiÕn thøc nãi chung cña c«ng chóng n«ng th«n hiÖn nay.<br /> B¶ng 7: Møc ®é theo dâi c¸c néi dung trªn ph−¬ng tiÖn truyÒn th«ng ®¹i chóng. (%)<br /> <br /> Néi dung/ ph−¬ng tiÖn Hång Minh T©n Hång<br /> B¸o chÝ 10.6 8.5<br /> S¶n xuÊt<br /> §µi 29.2 12.7<br /> Kinh doanh<br /> V« tuyÕn 24.8 30.6<br /> B¸o chÝ 7.1 9.6<br /> Thêi sù, ChÝnh trÞ<br /> §µi 15.0 19.8<br /> X· héi<br /> V« tuyÕn 28.3 48.5<br /> <br /> Søc khoÎ B¸o chÝ 15.0 22.4<br /> <br /> d©n sè - kÕ ho¹ch hãa §µi 41.6 21.7<br /> gia ®×nh V« tuyÕn 38.1 60.8<br /> B¸o chÝ 22.1 7.4<br /> V¨n hãa<br /> §µi 42.5 15.9<br /> V¨n nghÖ<br /> V« tuyÕn 78.8 82.9<br /> B¸o chÝ 0.0 4.6<br /> Kh¸c §µi 3.5 10.8<br /> V« tuyÕn 6.2 42.5<br /> (Nguån: TTDS I, II)<br /> <br /> VÒ t−¬ng quan c¸c nhãm x· héi cô thÓ, xÐt riªng vÒ néi dung søc kháe, d©n<br /> sè - kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh th× ë T©n Hång, nam giíi chØ nghe ®µi nhiÒu h¬n n÷ vÒ<br /> néi dung nµy (29,9% so víi 12,6%); trong khi ®ã phô n÷ quan t©m ®Õn néi dung søc<br /> kháe, d©n sè - kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh cao h¬n nam giíi ë viÖc ®äc b¸o (31,5% vµ<br /> 17,6%) vµ xem v« tuyÕn (68,6% vµ 56,2%). VÒ ®é tuæi, nh÷ng ng−êi trung niªn (31 -<br /> 40 tuæi) cã chØ sè cao nhÊt vÒ ®äc b¸o víi néi dung søc kháe, d©n sè - kÕ ho¹ch hãa<br /> gia ®×nh, vµ ë hai ph−¬ng tiÖn cßn l¹i (nghe vµ nh×n) th× nh÷ng ng−êi cao tuæi tõ 41<br /> tuæi trë lªn l¹i quan t©m nhiÒu nhÊt. §iÒu g× khiÕn nh÷ng ng−êi trÎ tuæi, ®èi t−îng<br /> chñ yÕu cña ch−¬ng tr×nh kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh Ýt quan t©m ®Õn néi dung nµy lµ<br /> vÊn ®Ò quan träng cÇn ®−îc lý gi¶i. Víi c¸c nhãm x· héi kh¸c nh− häc vÊn, møc<br /> sèng th× c¸c chØ sè theo dâi ë néi dung søc kháe, d©n sè - kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh<br /> còng nghiªng h¼n vÒ tÇng líp cã møc sèng kh¸, häc vÊn cao. §©y còng lµ thªm mét<br /> b»ng cí vÒ sù thiÖt thßi cña c¸c nhãm cã häc vÊn vµ møc sèng thÊp.<br /> §Ó thªm cø liÖu vÒ khÝa c¹nh nµy trong thêi ®iÓm hiÖn nay cã cuéc kh¶o s¸t<br /> gÇn ®©y ë D©n Hßa vµ H¶i B¾c (n¨m 2000). §Æc biÖt ë x· H¶i B¾c lµ céng ®ång c«ng<br /> gi¸o toµn tßng. B¶ng 8 cho thÊy 3 møc ®é theo dâi (th−êng xuyªn, thØnh tho¶ng vµ<br /> kh«ng bao giê) vÒ c¸c néi dung qua c¸c ph−¬ng tiÖn truyÒn th«ng ®¹i chóng. §iÒu<br /> ®¸ng chó ý lµ ë c¶ hai céng ®ång d©n c− nµy th× trong 8 nhãm néi dung ®−îc ph¶n<br /> ¸nh trªn c¸c ph−¬ng tiÖn nghe, nh×n vµ ®äc, ba néi dung ®−îc quan t©m nhÊt lµ: 1-<br /> Thêi sù (trong n−íc vµ quèc tÕ), 2- T×nh h×nh s¶n xuÊt - kinh doanh vµ 3- V¨n häc -<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.ac.vn<br /> 68 T×m hiÓu møc ®é tiÕp cËn th«ng tin...<br /> <br /> nghÖ thuËt. Riªng néi dung: d©n sè - kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh ®−îc xÕp ë thø h¹ng sè<br /> 5. Cô thÓ ë môc th−êng xuyªn theo dâi th«ng tin d©n sè - kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh ë<br /> D©n Hßa lµ: 11,7% vµ ë H¶i B¾c lµ 16,3%. Cã lÏ trong thêi ®iÓm hiÖn t¹i vÊn ®Ò h¹<br /> thÊp tû lÖ ph¸t triÓn d©n sè, kiÓm so¸t møc sinh ®ång b»ng s«ng Hång nãi chung vµ<br /> ë c¸c ®iÓm kh¶o s¸t nãi riªng vÒ c¬ b¶n ®· ®−îc gi¶i quyÕt nªn nhËn thøc vÒ vÊn ®Ò<br /> nµy kh«ng cßn nãng báng nh− tr−íc ®èi víi c¸n bé vµ ng−êi d©n ë c¸c céng ®ång<br /> d©n c− nµy. V¶ l¹i ®èi víi céng ®ång thiªn chóa gi¸o, vèn tõ x−a ®Õn nay Ýt khi coi<br /> träng vÊn ®Ò kiÓm so¸t møc sinh víi sù can thiÖp cña con ng−êi. §èi víi hä chØ cã<br /> thÓ cã t¸c ®éng ®Õn nhËn thøc vµ hµnh vi khi cã nh÷ng nh©n tè lµm ¶nh h−ëng ®Õn<br /> ®êi sèng cô thÓ.<br /> Nh÷ng sè liÖu ®· nªu còng cho thÊy mét gi¶ thiÕt n÷a lµ ph¶i ch¨ng hiÖn nay<br /> trong nhËn thøc cña mét bé phËn kh«ng Ýt ng−êi n«ng d©n ®ång b»ng s«ng Hång vÊn<br /> ®Ò d©n sè - kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh ®· b·o hßa vµ v× thÕ kh«ng cÇn thiÕt ph¶i quan<br /> t©m nhiÒu h¬n n÷a?<br /> B¶ng 8: Néi dung th−êng ®−îc theo dâi trªn c¸c ph−¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng (%)<br /> <br /> D©n Hoµ H¶i B¾c<br /> Th−êng ThØnh Kh«ng Th−êng ThØnh Kh«ng<br /> xuyªn tho¶ng bao giê xuyªn tho¶ng bao giê<br /> T×nh h×nh s¶n xuÊt kinh doanh 35.0 51.5 13.6 36.9 47.2 15.9<br /> Thêi sù trong n−íc vµ quèc tÕ 52.4 36.9 10.7 41.7 42.9 15.5<br /> TÖ n¹n x· héi 19.4 60.2 20.4 15.9 60.7 23.4<br /> Khoa häc - gi¸o dôc 6.8 66.0 27.2 14.3 64.7 21.0<br /> D©n sè-kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh 11.7 65.0 23.3 16.3 65.9 17.9<br /> Y tÕ - søc kháe 10.7 71.8 17.5 22.6 65.1 12.3<br /> V¨n häc - nghÖ thuËt 31.1 47.6 21.4 28.2 46.0 25.8<br /> Kh¸c 0.0 3.9 96.1 1.6 8.4 90.0<br /> (Nguån: VHCS - 2000).<br /> <br /> Chóng t«i nghÜ r»ng gi¶ thiÕt nµy lµ t−¬ng ®èi cã c¨n cø. Cuéc kh¶o s¸t gÇn ®©y<br /> cña dù ¸n VNRP - 1997 ë ®Þa bµn Vò Héi (Th¸i B×nh) vµ §a Tèn (Hµ Néi) vÒ khÝa c¹nh<br /> theo dâi c¸c néi dung trªn c¸c ph−¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng, trong 5 nhãm néi dung<br /> th× 3 néi dung ®−îc −u tiªn nhÊt lµ: V¨n nghÖ gi¶i trÝ, thêi sù, c¸c chuyªn ®Ò kinh tÕ.<br /> Cô thÓ ë Vò Héi: néi dung v¨n nghÖ gi¶i trÝ (51,5%); thêi sù (43,5%) vµ c¸c chuyªn ®Ò<br /> kinh tÕ (14,5%); vµ ë §a Tèn: thêi sù (53,0%), v¨n nghÖ gi¶i trÝ (51,5%); vµ c¸c chuyªn<br /> ®Ò kinh tÕ (14,5%). Trong khi ®ã nhãm néi dung kh¸c (trong ®ã bao gåm c¶ vÊn ®Ò d©n<br /> sè - kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh) th× cã chØ sè thÊp, xÕp ë bËc cuèi, cô thÓ ë §a Tèn, nhãm néi<br /> dung nµy xÕp thø 5 (11,5%) vµ ë Vò Héi xÕp thø 4 (13,5%).<br /> §¸nh gi¸ vÒ ho¹t ®éng cung cÊp th«ng tin lµ mét khÝa c¹nh cña sù ph¶n håi<br /> truyÒn th«ng. §©y lµ mét vÊn ®Ò kh¸ réng vµ phøc t¹p. Ph¹m vi cña bµi viÕt nµy khã<br /> cã thÓ gi¶i quyÕt ®−îc, v¶ l¹i nã còng ch−a ph¶i lµ môc ®Ých chÝnh. V× vËy ë ®©y<br /> chóng t«i chØ xin ®i vµo mét khÝa c¹nh nhá, ®Ó qua ®ã phÇn nµo thÊy ®−îc sù ®¸nh<br /> <br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br /> Tr−¬ng Xu©n Tr−êng 69<br /> <br /> gi¸ cña ng−êi n«ng d©n ®èi víi sù cung cÊp th«ng tin cña c¸c ph−¬ng tiÖn truyÒn<br /> th«ng ®¹i chóng.<br /> Sè liÖu kh¶o s¸t ë V¨n M«n, n¨m 1997 cña ViÖn V¨n hãa nghÖ thuËt khi t×m<br /> hiÓu sù ®¸nh gi¸ ®èi víi c¸c ch−¬ng tr×nh v« tuyÕn nãi chung th× cã tíi 43,9% sè ý<br /> kiÕn cho r»ng c¸c tiÕt môc cßn ®¬n gi¶n, kh«ng hÊp dÉn; 79,1% sè ý kiÕn cho r»ng<br /> qu¶ng c¸o cßn qu¸ nhiÒu vµ lén xén vµ 43,0% th× thÊy h×nh ¶nh Ýt mµ lêi nãi th× qu¸<br /> nhiÒu. Qu¶ thËt ph−¬ng thøc truyÒn th«ng trªn c¸c ph−¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng<br /> hiÖn nay vÉn cßn nh÷ng tån t¹i cÇn ®−îc gi¶i quyÕt ®Ó n©ng cao hiÖu qu¶ truyÒn<br /> th«ng trong thêi kú míi. Cô thÓ nh− viÖc ®−a c¸c néi dung vµ c¸ch thøc chuyÓn t¶i<br /> th«ng ®iÖp trªn c¸c ph−¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng.<br /> “Chóng t«i cho r»ng vÊn ®Ò s¸ch, b¸o, ®µi, v« tuyÕn vµ nãi chung c¸c s¶n phÈm<br /> v¨n hãa lµ rÊt quan träng trong viÖc tuyªn truyÒn. Trong khi hiÖn nay chóng t«i thÊy<br /> trªn v« tuyÕn, video toµn phim n−íc ngoµi, phim ch−ëng ba l¨ng nh¨ng, ph¶n gi¸o dôc.<br /> Trong khi trong x· héi, ®¹o ®øc ®ang xuèng cÊp, con c¸i bÊt ngh× víi cha mÑ t¹i sao<br /> kh«ng lªn ®µi, dùng phim ®Ó gi¸o dôc. T«i cho viÖc x©y dùng kû c−¬ng nÒn nÕp x· héi<br /> ph¶i b¾t ®Çu tõ gia ®×nh. Vµ vÊn ®Ò tuyªn truyÒn gi¸o dôc vÒ gia ®×nh lµ rÊt quan träng.<br /> T«i cho r»ng hiÖn nay vÊn ®Ò qu¶n lý s¸ch b¸o, phim ¶nh ë ta lµ ch−a tèt. V× thÕ nã cã<br /> nh÷ng chuyÖn t×nh yªu, t×nh dôc hiÖn ®¹i lµ kh«ng lµnh m¹nh, nh÷ng t− t−ëng thùc<br /> dông lµ gi¸n tiÕp ¶nh h−ëng ®Õn ®¹o ®øc x· héi.” (Chñ tÞch UBND x· . TTDS - I)<br /> HoÆc lµ:<br /> “T«i còng ph¶i phª b×nh mét sè «ng ®¹o diÔn lµ, vÝ dô nh− thÕ nµy ch¼ng h¹n lµ<br /> ®¹o diÔn bé phim hay vë kÞch nµo ®ã nãi vÒ mét ®«i vî chång c−íi nhau th× chØ «m hoa,<br /> ®èt ph¸o, d¾t tay nhau vµo phßng råi bu«ng mµn thÕ lµ ®ñ, lµ râ l¾m råi, thÕ mµ c¸c<br /> «ng ®¹o diÔn cßn cho ph« bµy, cø lµ... lµ nh− nhéng. ThËt ch¼ng biÕt lµm sao n÷a, lµ tÖ<br /> qu¸! Trong khi chØ cÇn kÐo c¸i mµn ®· lµ ®ñ råi thÕ mµ cø ph¬i bµy ®ñ thø. T«i th×<br /> thÊy rÊt lµ t¸c h¹i, v× xem phim råi häc theo phim. Nªn t¹i sao ng−êi ta ®Î nhiÒu, råi<br /> th× t¶o h«n , råi th× lµ “t¹m øng” tr−íc cho nhau còng ®· x¶y ra. Ch¼ng qua lµ do phim<br /> ¶nh kÝch ®éng vÒ t×nh dôc. Vµ còng c¶ kÝch ®éng vÒ b¹o lùc, trÎ con b©y giê cø lµ thÝch<br /> ®Êm ®¸. §©y lµ ®iÒu rÊt nguy hiÓm”. (Tr−êng hîp sè 9, n÷ ,33 tuæi, 2 con. TTDS - I)<br /> ë ®©y chóng t«i kh«ng bµn ®Õn c¸i ®óng, sai cña trµo l−u v¨n hãa kiÓu míi<br /> ph−¬ng T©y vµ trong hoµn c¶nh hiÖn nay sù va ch¹m, xung ®ét gi÷a c¸c gi¸ trÞ v¨n hãa<br /> kh¸c nhau trong thêi kú ®Çu x¸c lËp kinh tÕ thÞ tr−êng lµ ®iÒu c¾t nghÜa ®−îc. Tuy nhiªn<br /> ®iÒu cÇn ph¶i tÝnh ®Õn lµ trong ®iÒu kiÖn v¨n hãa ViÖt Nam, nhÊt lµ ë ®Þa bµn lµng x· sù<br /> du nhËp trµn lan kh«ng cã lùa chän mäi thø v¨n hãa hiÖn ®¹i xem ra lµ ch−a thÝch hîp.<br /> *<br /> * *<br /> Râ rµng lµ c¸c cø liÖu kh¶o s¸t ®· cho thÊy c«ng cuéc ®æi míi mµ §¶ng ta chñ<br /> x−íng ®· thùc sù lµm biÕn ®æi bé mÆt lµng quª ®ång b»ng B¾c Bé. Víi nÒn kinh tÕ<br /> thÞ tr−êng theo ®Þnh h−íng X· héi chñ nghÜa, nÒn n«ng nghiÖp ®−îc cñng cè vµ ph¸t<br /> triÓn, n¨ng suÊt lao ®éng ®−îc t¨ng lªn. §Æc biÖt lµ víi viÖc kh¼ng ®Þnh gia ®×nh lµ<br /> ®¬n vÞ kinh tÕ tù chñ trong s¶n xuÊt - kinh doanh ®· thùc sù thóc ®Èy ph¸t huy mäi<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.ac.vn<br /> 70 T×m hiÓu møc ®é tiÕp cËn th«ng tin...<br /> <br /> nguån néi lùc ë lµng quª, ®a d¹ng hãa viÖc lµm vµ thu nhËp, gia t¨ng c¸c c¬ héi<br /> th¨ng tiÕn vµ ph¸t triÓn cho ng−êi n«ng d©n. Qua m−êi l¨m n¨m ®æi míi bé mÆt<br /> n«ng th«n ®ång b»ng B¾c Bé ®· thùc sù ®æi thay, giµu cã h¬n, khang trang h¬n vµ<br /> nhiÒu sinh khÝ míi.<br /> Tuy nhiªn, c«ng cuéc ®æi míi ë n«ng th«n ®ång b»ng B¾c Bé cho ®Õn nay còng<br /> ®· ®Æt ra nhiÒu vÊn ®Ò kinh tÕ- x· héi nh− nh÷ng th¸ch thøc cña qu¸ tr×nh ph¸t triÓn.<br /> Nh÷ng vÊn ®Ò nh−: gia t¨ng d©n sè, d− thõa lao ®éng, khan hiÕm ®Êt ®ai canh t¸c, vÊn<br /> ®Ò nghÌo ®ãi vµ m«i tr−êng...®ang thùc sù lµ nh÷ng vÊn ®Ò nan gi¶i ®èi víi n«ng th«n<br /> ®ång b»ng B¾c Bé trªn con ®−êng tiÕn vµo thêi kú c«ng nghiÖp hãa vµ hiÖn ®¹i hãa.<br /> ViÖc t×m hiÓu b−íc ®Çu vÒ sù tiÕp cËn th«ng tin qua c¸c ph−¬ng tiÖn th«ng tin<br /> ®¹i chóng ®· cho nh÷ng chØ b¸o quan träng vÒ møc ®é tiªu dïng v¨n hãa cña ng−êi<br /> n«ng d©n vïng ®ång b»ng s«ng Hång trong thêi kú ®æi míi. Cïng víi sù gia t¨ng vÒ<br /> ®êi sèng kinh tÕ th× sù ph¸t triÓn nhu cÇu tiªu dïng v¨n hãa cña ng−êi n«ng d©n ®·<br /> t¨ng nhanh trong thËp kû 90. §iÒu ®ã còng kh¼ng ®Þnh vai trß cña truyÒn th«ng nãi<br /> chung vµ truyÒn th«ng ®¹i chóng nãi riªng trong ®êi sèng kinh tÕ - x· héi ë n−íc ta<br /> hiÖn nay. MÆt kh¸c nã còng ®Æt ra nhiÖm vô nÆng nÒ cho ho¹t ®éng cña c¸c ph−¬ng<br /> tiÖn th«ng tin ®¹i chóng ®èi víi sù nghiÖp ph¸t triÓn n«ng th«n chuÈn bÞ b−íc vµo<br /> thêi kú c«ng nghiÖp hãa vµ hiÖn ®¹i hãa.<br /> Tµi liÖu tham kh¶o vµ trÝch dÉn:<br /> 1. Ban N«ng nghiÖp Trung −¬ng: Kinh tÕ x· héi n«ng th«n ViÖt Nam ngµy nay. NXB T−<br /> t−ëng - v¨n hãa. Hµ Néi-1991.<br /> 2. Gourou. P: Ng−êi n«ng d©n ë vïng ®ång b»ng B¾c Bé (1936). T− liÖu Th− viÖn viÖn X·<br /> héi häc. TL1693.<br /> 3. T« Duy Hîp (Chñ biªn): Ninh HiÖp- truyÒn thèng vµ ph¸t triÓn. NXB ChÝnh trÞ Quèc gia.<br /> Hµ Néi-1997.<br /> 4. Mai V¨n Hai: Phô n÷ n«ng th«n víi viÖc h−ëng thô v¨n hãa qua c¸c ph−¬ng tiÖn th«ng tin<br /> ®¹i chóng. T¹p chÝ X· héi häc sè 1-1992.<br /> 5. Ng©n hµng ThÕ giíi: B¸o c¸o vÒ t×nh h×nh ph¸t triÓn thÕ giíi: Tri thøc cho ph¸t triÓn.<br /> NXB ChÝnh trÞ Quèc gia. Hµ Néi-1998.<br /> 6. Phan Ngäc: V¨n hãa ViÖt Nam vµ c¸ch tiÕp cËn míi. NXB V¨n hãa th«ng tin. Hµ Néi-1994.<br /> 7. Mai Quúnh Nam: MÊy vÊn ®Ò vÒ d− luËn x· héi trong c«ng cuéc ®æi míi. T¹p chÝ X· héi<br /> häc, sè 2-2000.<br /> 8. TrÇn H÷u Quang: TruyÒn th«ng ®¹i chóng vµ c«ng chóng, tr−êng hîp thµnh phè Hå ChÝ<br /> Minh. LuËn ¸n tiÕn sÜ x· héi häc. ViÖn X· héi häc. Hµ Néi- 2000.<br /> 9. Tæng côc Thèng kª: Niªn gi¸m thèng kª 1994-1997. NXB Thèng kª. Hµ Néi, c¸c n¨m tõ<br /> 1995- 1998.<br /> 10. NguyÔn Tïng: BiÕn ®æi vÒ tæ chøc kh«ng gian vµ d©n sè ë T¶ Thanh Oai. T− liÖu v¨n<br /> phßng EFEO. Hµ Néi-1997.<br /> 11. ViÖn nghiªn cøu qu¶n lý kinh tÕ Trung −¬ng, ViÖn Priedrich Ebert: Nh÷ng kh¸c biÖt<br /> trong ph¸t triÓn kinh tÕ gi÷a thµnh thÞ - n«ng th«n vµ ¶nh h−ëng x· héi cña nã trong qu¸<br /> tr×nh ®æi míi kinh tÕ t¹i ViÖt Nam. Dù th¶o I. Hµ Néi-12/1996.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br />
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2