intTypePromotion=1
ADSENSE

Toàn tập về C.Mác và Ph.Ăng-ghen - Tập 32

Chia sẻ: Vũ Huyền Nhi | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:638

4
lượt xem
1
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Tập 32 của bộ "Toàn tập C.Mác và Ph.Ăng-ghen" bao gồm thư từ trao đổi giữa hai nhà kinh điển và thư từ của hai ông viết cho những người khác từ tháng Giêng 1868 đến giữa tháng Bảy 1870. Đây là thời kỳ mâu thuẫn kinh tế - xã hội ở châu Âu và Mỹ trở nên gay gắt, giai cấp tư sản đã chuyển hẳn sang phe phản cách mạng và phong trào công nhân phát triển mạnh. Một loạt đảng vô sản bắt đầu hình thành ở các nước tư bản chủ nghĩa phát triển nhất ở châu Âu. Mời các bạn cùng tham khảo!

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Toàn tập về C.Mác và Ph.Ăng-ghen - Tập 32

  1. 6 ph.¨ng-ghen 7 C.M¸c vµ Ph.¡ng-ghen Toµn tËp 32 Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia Sù thËt
  2. 0 m¸c göi ¨ng-ghen, 4 th¸ng t¸m 1860 m¸c göi ¨ng-ghen, 27 th¸ng t¸m 1860 1 V« s¶n tÊt c¶ c¸c n­íc, ®oµn kÕt l¹i!
  3. 2 m¸c göi ¨ng-ghen, 4 th¸ng t¸m 1860 m¸c göi ¨ng-ghen, 27 th¸ng t¸m 1860 3 Toµn tËp C.M¸c vµ Ph. ¡ng-ghen xuÊt b¶n theo quyÕt ®Þnh cña Ban ChÊp hµnh Trung ­¬ng §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam
  4. 4 m¸c göi ¨ng-ghen, 4 th¸ng t¸m 1860 m¸c göi ¨ng-ghen, 27 th¸ng t¸m 1860 5 Héi ®ång xuÊt b¶n toµn tËp C. M¸c vµ Ph. ¡ng-ghen GS. NguyÔn §øc B×nh Uû viªn Bé ChÝnh trÞ, Ban chÊp hµnh Trung ­¬ng C. M¸c §¶ng céng s¶n ViÖt Nam, Chñ tÞch Héi ®ång vµ Ph. ¡ng-ghen GS. §Æng Xu©n Kú Nguyªn ViÖn tr­ëng ViÖn nghiªn cøu chñ nghÜa M¸c - Lª - nin vµ t­ t­ëng Hå ChÝ Minh, Phã Chñ tÞch (th­êng trùc) Héi ®ång GS. PTS. TrÇn Ngäc Hiªn Uû viªn Héi ®ång Lý luËn Trung ­¬ng, uû viªn Toµn tËp PGS. Hµ Häc Hîi Phã tr­ëng ban T­ t­ëng - V¨n ho¸ Trung ­¬ng §¶ng céng s¶n ViÖt Nam, uû viªn GS. PTS. Ph¹m Xu©n Nam Uû viªn Héi ®ång Lý luËn Trung ­¬ng, Tæng biªn TËp 32 tËp t¹p chÝ Vietnam Social Sciences, uû viªn GS. TrÇn Nh©m Gi¸m ®èc - Tæng biªn tËp Nhµ xuÊt b¶n chÝnh trÞ Th­ tõ quèc gia, uû viªn (Th¸ng giªng 1868 - gi÷a th¸ng b¶y 1870) GS. TrÇn Xu©n Tr­êng Trung t­íng, ViÖn tr­ëng Häc viÖn chÝnh trÞ - qu©n sù, uû viªn Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia Sù ThËt Hµ Néi - 1997
  5. 7 Lêi nhµ xuÊt b¶n TËp 32 cña bé Toµn tËp C.M¸c vµ Ph.¡ng-ghen bao gåm th­ tõ trao ®æi gi÷a hai nhµ kinh ®iÓn vµ th­ tõ cña hai «ng viÕt cho nh÷ng ng­êi kh¸c tõ th¸ng Giªng 1868 ®Õn gi÷a th¸ng B¶y 1870. §©y lµ thêi kú m©u thuÉn kinh tÕ - x· héi ë ch©u ¢u vµ Mü trë nªn gay g¾t, giai cÊp t­ s¶n ®· chuyÓn h¼n sang phe ph¶n c¸ch m¹ng vµ phong trµo c«ng nh©n ph¸t triÓn m¹nh. Mét lo¹t ®¶ng v« s¶n b¾t ®Çu h×nh thµnh ë c¸c n­íc t­ b¶n chñ nghÜa ph¸t triÓn nhÊt ë ch©u ¢u. Trong bèi c¶nh ®ã, bªn c¹nh viÖc tham gia c¸c ho¹t ®éng c¸ch m¹ng thùc tiÔn trong Quèc tÕ I vµ gióp ®ì c¸c ®¶ng v« s¶n ë c¸c n­íc, C.M¸c vµ Ph. ¡ng-ghen t¨ng c­êng c¸c ho¹t ®éng lý luËn, lµm s¸ng tá con ®­êng ph¸t triÓn cña phong trµo c«ng nh©n vµ phong trµo c¸ch m¹ng d©n chñ ë c¸c n­íc T©y ¢u vµ Nga. §Æc biÖt, M¸c vÉn tiÕp tôc dµnh nhiÒu c«ng søc ®Ó hoµn thµnh quyÓn hai vµ quyÓn ba cña bé "T­ b¶n". Qua th­ tõ trao ®æi víi ¡ng-ghen vµ c¸c b¹n chiÕn ®Êu, «ng ®· bæ sung cho t¸c phÈm cña m×nh nhiÒu yÕu tè míi. Phª ph¸n c¸c quan ®iÓm sai lÇm cña c¸c nhµ kinh tÕ häc t­ s¶n tÇm th­êng, M¸c vµ ¡ng-ghen ®· hoµn thiÖn vµ chøng minh tÝnh ®óng ®¾n cña lý luËn cña hai «ng vÒ sù h×nh thµnh cña ®Þa t«, sù ph¸t triÓn cña n«ng nghiÖp vµ quan hÖ së h÷u ruéng ®Êt ë ch©u ¢u vµ Mü. §ã lµ nh÷ng bæ sung quý gi¸ cho quyÓn ba cña bé "T­ b¶n" sau nµy. TËp 32 ®­îc dÞch dùa vµo b¶n tiÕng Nga bé Toµn tËp C.M¸c vµ Ph. ¡ng-ghen, t. 32 do Nhµ xuÊt b¶n s¸ch chÝnh trÞ quèc gia Liªn X« xuÊt b¶n t¹i M¸t-xc¬-va n¨m 1964. Ngoµi phÇn chÝnh v¨n, chóng t«i cßn in kÌm theo phÇn chó thÝch vµ c¸c b¶n chØ dÉn do ViÖn nghiªn cøu chñ nghÜa M¸c-Lªnin Liªn X« (tr­íc ®©y) biªn so¹n ®Ó b¹n ®äc tham kh¶o. C¸c t¸c phÈm cña M¸c vµ ¡ng-ghen ®­îc nh¾c ®Õn trong tËp nµy ®Òu ®­îc dÉn theo C. M¸c vµ Ph. ¡ng-ghen Toµn tËp, tiÕng ViÖt, do Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia xuÊt b¶n t¹i Hµ Néi vµ ®­îc ghi v¾n t¾t lµ Toµn tËp, tiÕp ®ã lµ sè tËp, n¨m xuÊt b¶n vµ sè trang ®Ò cËp ®Õn vÊn ®Ò ®­îc dÉn.
  6. 8 lêi nhµ xuÊt b¶n §ång thêi víi viÖc xuÊt b¶n bé Toµn tËp C.M¸c vµ Ph.¡ng-ghen, chóng t«i sÏ tæ chøc biªn so¹n s¸ch giíi thiÖu néi dung mçi tËp vµ c¸c t­ t­ëng c¬ b¶n trong c¸c t¸c phÈm chÝnh cña hai nhµ kinh ®iÓn. Th¸ng 5-1997 Nhµ xuÊt b¶n chÝnh trÞ quèc gia PhÇn thø nhÊt Th­ tõ trao ®æi gi÷a C.M¸c vµ Ph.¡ng-ghen Th¸ng Giªng 1868 - gi÷a th¸ng B¶y 1870
  7. 11 N¨m 1868 1 m¸c göi ¡ng-ghen ë Man-se-xt¬ [Lu©n §«n], 3 th¸ng Giªng 1868 PhrÕt th©n mÕn! Xin chóc mõng anh nh©n dÞp N¨m míi! T«i míi ngåi dËy ®­îc ba ngµy, sau khi suèt ngµy n»m co dóm trªn gi­êng. TrËn èm nµy rÊt nÆng. T«i mµ ®· ph¶i bá thuèc l¸ ba tuÇn liÒn th× anh ®ñ thÊy bÖnh t×nh ra sao! HiÖn giê ®Çu ãc t«i vÉn cßn cho¸ng v¸ng. Hy väng r»ng vµi ngµy n÷a t«i cã thÓ trë l¹i lµm viÖc b×nh th­êng ®­îc1. T«i kiªn quyÕt ph¶n ®èi thø thuèc cã chÊt th¹ch tÝn. T«i göi kÌm theo ®©y sè b¸o "Beobachter" (do Le-xn¬ lÊy ë Héi c«ng nh©n2 cho t«i). T«i kh«ng nhËn thªm ®­îc th­ nµo kh¸c cña Di-ben, ngoµi bøc th­ göi kÌm ®©y. Dï sao th× Mai-xn¬ vÉn cã thÓ thö nghiÖm víi b¸o
  8. 12 M¸c göi ¡ng-ghen, 3 th¸ng giªng 1868 ¡ng-ghen göi m¸c, 6 th¸ng Giªng 1868 13 "Barmer-Zeitung". Thö th× cã ®au ®ín g× ®©u! NÕu anh göi bµi c¾t Chóc mõng chó nh©n dÞp N¨m míi! ë b¸o cho Mai-xn¬ th× anh chØ nªn nãi r»ng t×nh cê anh ví ®­îc, chø ®õng gi¶i thÝch víi anh ta vai trß "cña chóng ta" trong viÖc nµy3. Anh còng nªn nh¾c anh ta l­u ý tíi vµi bµi b¸o gÇn ®©y trªn C«ng bè lÇn ®Çu cã l­îc bít trong cuèn In theo b¶n viÕt tay tê "Zukunft"4. s¸ch: "Der Briefwechsel zwischen F.Engels Nguyªn v¨n lµ tiÕng §øc und K.Marx". Bd, IV. Stuttgart, 1913; c«ng vµ tiÕng Anh T«i muèn ®­îc Soãc-lem-m¬ cho biÕt trong nh÷ng cuèn s¸ch bè toµn v¨n trong Marx – Engels míi nhÊt vÒ n«ng ho¸ (b»ng tiÕng §øc), cuèn nµo hiÖn ®­îc cho Gesamtausgabe. Dritte Abteilung, Bd. 4, lµ hay nhÊt. TiÕp ®ã lµ t×nh h×nh tranh luËn gi÷a ph¸i ph©n ®¹m 1931 vµ trong C.M¸c vµ Ph.¡ng-ghen, Toµn vµ ph¸i ph©n kho¸ng hiÖn nay ra sao. (KÓ tõ khi t«i nghiªn cøu tËp, xuÊt b¶n lÇn thø nhÊt, t. XXIV, 1931 lÇn cuèi cïng vÊn ®Ò nµy, ë §øc còng ®· xuÊt hiÖn nhiÒu c¸i míi). LiÖu «ng ta cã biÕt thªm g× vÒ c¸c t¸c gia ng­êi §øc gÇn ®©y ®· lªn tiÕng ph¶n ®èi häc thuyÕt vÒ hiÖn t­îng ®Êt b¹c mµu cña Li-bÝch hay kh«ng? LiÖu «ng ta cã biÕt vÒ thuyÕt båi tÝch cña nhµ n«ng häc Phra-x¬ ë Muyn-khen (gi¸o s­ tr­êng §¹i häc Tæng hîp Muyn-khen) hay kh«ng? T«i cÇn biÕt nh÷ng t­ liÖu míi nhÊt vÒ vÊn ®Ò nµy, dï Ýt còng ®­îc, ®Ó viÕt ch­¬ng vÒ ®Þa t«5. V× Soãc-lem-m¬ lµ chuyªn gia trong lÜnh vùc nµy, nªn cã lÏ 2 «ng ta cã thÓ cung cÊp cho t«i nh÷ng t­ liÖu h÷u quan. ¡ng-ghen göi m¸c T«i göi cho anh hai bµi cña Uèc-c¸c-t¬ vµ mét sè b¸o "Courrier" (v× cã bµi cña Cluy-de-r¬)6. ë Lu©n §«n Cho t«i göi lêi chóc mõng N¨m míi tíi chÞ Bíc-x¬, Mu-r¬ vµ Soãc-lem-m¬. Mo-r¬ cña anh Man-se-xt¬, 6 th¸ng Giªng 1868 [T¸i bót cña £-lª-«-n«-ra M¸c] ¤ng chó tÖ b¹c, t¹i sao chó kh«ng tr¶ lêi th­ ch¸u? Ch¸u ®o¸n lµ chó l¹i nhËu nhÑt víi con nhÝm. Mo-r¬ th©n mÕn! An-bª-rÝch , 1∗ NÕu anh kh«ng thÝch dïng thuèc cã chÊt th¹ch tÝn th× còng nªn tªn lïn ®éc ¸c uèng thø g× kh¸c, chø cø kÐo dµi nh­ vËy lµ kh«ng ®­îc ®©u. GÇn ®©y anh cã tham kh¶o ý kiÕn cña A-len hay mét b¸c sÜ nµo kh¸c ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- kh«ng ®Êy? Míi ®©y t«i cã ®Õn th¨m Gum-pÐc-t¬ mµ kh«ng gÆp «ng 1∗ − tªn gäi ®ïa trong gia ®×nh cña £-lª-«-n«-ra M¸c. ta ë nhµ, nh­ng t«i sÏ nãi víi «ng ta ngay khi cã dÞp gÆp l¹i.
  9. 14 ¡ng-ghen göi m¸c, 6 th¸ng giªng 1868 ¡ng-ghen göi m¸c, 7 th¸ng Giªng 1868 15 Anh ®· kh«ng göi cho t«i tê "Beobachter" cïng hai bµi b¸o cña ph¸o cña «ng ta. Con lõa ®· bá lì thêi c¬ nh­ vËy vµ ®· thua trËn. Uèc-c¸c-t¬. Nh­ng bï l¹i, Cu-ghen-man h«m nay ®· göi cho t«i tê Chµo anh. "Beobachter", l¹i thªm tê "Staats-Anzeiger" ë VuyÕc-tem-bÐc (t«i sÏ göi tê nµy cho anh ®äc råi t«i sÏ nhËn l¹i ®Ó göi cho Mai-xn¬, Ph.¡. cña anh nÕu anh kh«ng tù m×nh göi cho anh ta). ThËt tuyÖt vêi lµ c¶ hai tê b¸o nµy ®Òu ®· c¾n c©u. T«i còng ®ang chuÈn bÞ c¸i g× ®ã göi C«ng bè lÇn ®Çu cã l­îc bít trong cuèn In theo b¶n viÕt tay s¸ch: "Der Briefwechsel zwischen F.Engels Nguyªn v¨n lµ tiÕng §øc cho Cu-ghen-man ®Ó ®¨ng b¸o "Schwäbischer Merkur"7. und K.Marx". Bd. IV, Stuttgart, 1913; c«ng Soãc-lem-m¬ sÏ chuÈn bÞ cho anh t­ liÖu tham kh¶o dùa trªn bè toµn v¨n trong Marx – Engels nh÷ng b¸o c¸o hµng n¨m gÇn ®©y nhÊt. Anh ta kh«ng biÕt g× vÒ Gesamtausgabe. Dritte Abteilung, Bd. 4, cuèn s¸ch cña Phra-x¬ ®©u 1∗. 1931 vµ trong C.M¸c vµ Ph.¡ng-ghen, Toµn ë Pa-ri xuÊt hiÖn mét nhµ khoa häc tù nhiªn tù x­ng lµ tËp, xuÊt b¶n lÇn thø nhÊt, t. XXIV, 1931 Smu-lª-vÝch (Smun-d«n!). §ã sÏ lµ mét sù c¹nh tranh ®¸ng gêm ®èi víi £-phra-im Anh minh 2∗. Trong tËp ®Çu b¶n b¸o c¸o chÝnh thøc cña Bé tæng tham m­u ¸o vÒ cuéc chiÕn tranh n¨m 18668, sau khi chØ râ tæ chøc qu©n sù cña ¸o kh«ng ®ñ kh¶ n¨ng tiÕn hµnh chiÕn tranh cïng mét lóc víi c¶ Phæ lÉn I-ta-li-a, ®· ®i ®Õn mét kÕt luËn ng©y th¬ nh­ thÕ nµy: trong nh÷ng t×nh huèng t­¬ng tù, chÝnh s¸ch ®èi ngo¹i cña nhµ n­íc ph¶i ch¨m lo sao cho ®Êt n­íc tr¸nh ®­îc hiÓm ho¹ cña 3 cuéc chiÕn tranh nh­ thÕ! ¡ng-ghen göi m¸c Qua tËp thø hai cña Phæ9 cã thÓ thÊy râ nh­ ban ngµy lµ ë Lu©n §«n ngµy 28, vµ ®Æc biÖt tèi ngµy 29, Bª-nª-®Õch, víi binh lùc ­u thÕ trong tay, cã kh¶ n¨ng tÊn c«ng vµo ®éi h×nh hµng däc ®· bÞ ph©n t¸n cña th¸i tö 3∗ vµ cã thÓ, ®iÒu nµy hoµn toµn kh«ng cßn Man-se-xt¬, 7 th¸ng Giªng 1868 ph¶i nghi ngê g× n÷a, ®Èy «ng ta vµo tËn nói vµ t­íc ®o¹t hÕt Mo-r¬ th©n mÕn! ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Xin göi tr¶ anh bµi cña §uy-rinh10 vµ tê "Beobachter". C¸i 1∗ C.Phra-x¬. "B¶n chÊt cña nÒn s¶n xuÊt n«ng nghiÖp". thø nhÊt thËt nùc c­êi. Toµn bé bµi b¸o ®Çy rÉy nh÷ng ®iÒu bèi 2∗ − L¸t-xan. rèi vµ sî h·i. Râ rµng lµ nhµ kinh tÕ häc tÇm th­êng dòng c¶m 3∗ − Phri-®rÝch Vin-hem.
  10. 16 ¡ng-ghen göi m¸c, 7 th¸ng giªng 1868 m¸c göi ¡ng-ghen, 8 th¸ng Giªng 1868 17 Cho t«i göi lêi chµo ch©n thµnh tíi chÞ vµ c¸c ch¸u cïng cËu ®· ®ông tíi ®iÒu thiÕt thùc ®Êy; anh ta kh«ng cßn biÕt nãi g× h¬n tiÕn sÜ ®ang yªu say ®¾m1∗. nªn chØ nãi r»ng muèn nhËn xÐt vÒ tËp mét ph¶i chê ®­îc ®äc tËp Ph.¡. cña anh ba11 ®·, r»ng viÖc x¸c ®Þnh gi¸ trÞ b»ng thêi gian lao ®éng kh«ng ph¶i lµ vÊn ®Ò kh«ng cßn tranh c·i n÷a, vµ r»ng cã nh÷ng ng­êi C«ng bè lÇn ®Çu trong cuèn s¸ch: "Der In theo b¶n viÕt tay cßn ®ang nghi ngê, liÖu x¸c ®Þnh gi¸ trÞ lao ®éng b»ng chi phÝ s¶n Briefwechsel zwischen F.Engels und Nguyªn v¨n lµ tiÕng §øc xuÊt cña nã ®· ®óng ch­a. Anh thÊy ®Êy, ®èi víi h¹ng ng­êi nµy, K.Marx". Bd.IV, Stuttgart, 1913 sù hiÓu biÕt cña anh tuyÖt nhiªn ch­a ®ñ vµ anh ch­a thÓ b¸c bá Ma-clª-èt 1∗ vÜ ®¹i ®óng vµo ®iÓm cã tÝnh chÊt quyÕt ®Þnh! Song trong mçi dßng ®Òu to¸t lªn sù lo sî cña anh ta lµ ph¶i chung sè phËn víi R«-s¬12. Tªn ®ª tiÖn Êy tá vÎ hoan hû khi viÕt xong bµi b¸o, nh­ng ch¾c h¼n y còng run tay khi bá nã vµo thïng th­. Ngµy mai t«i sÏ göi tr¶ anh bµi cña Cu-ghen-man vµ cña 4 Vin-hem bÐ. NÕu trong b¶n sao th­ cña trung t¸ Doi-bÐc-t¬ cã g× m¸c göi ¡ng-ghen17 thÝch hîp víi bµi b¸o cña Sva-b¬13 s¾p tíi cña t«i th× xin anh göi ë Man-se-xt¬ nã cho t«i. [Lu©n §«n], 8 th¸ng Giªng 1868 §èi víi Viªn t«i còng cã thÓ lµm ®­îc ®iÒu g× ®ã, cã lÏ nªn hái RÝch-te vÒ t¹p chÝ "Internationale Revue", «ng ta ph¶i biÕt râ t×nh PhrÕt th©n mÕn! h×nh ë ®Êy. T«i còng ®· nhËn ®­îc c¶ tê "Staats-Anzeiger" lÉn tê C«ng viÖc ë tê b¸o cña Vin-hem bÐ14 æn tho¶ c¶, nghÜa lµ mäi "Beobachter" do Cu-ghen-man göi ®Õn. Tê "Staats-Anzeiger" viÖc ®· xong, chØ cã ®iÒu lµ kh«ng cã tiÒn ký quü, nªn nã ch­a ra cña anh, t«i sÏ göi tr¶ anh ngay h«m nay, còng kÌm lu«n c¶ m¾t b¹n ®äc ®­îc! Song, nÕu nh­ Vin-hem mµ sang Viªn th× ¾t b¶n sao th­ cña trung t¸ 2∗, mét nh©n vËt lµm trung gian trong h¼n thiªn h¹ sÏ rïm beng lªn, coi anh ta lµ t×nh b¸o cña ¸o!15 tÊt c¶ c«ng viÖc nµy, do Cu-ghen-man göi cho t«i. Giê ®©y VuyÕc-tem-bÐc ®· ®­îc cung cÊp ®Çy ®ñ råi. Theo t«i, − ®Æc biÖt T×nh h×nh cña Bi-d¬-li, Lu-Ýt vµ nh÷ng ng­êi cïng c¸nh vµ cña lµ vÒ mÆt tiªu thô − th× b©y giê ®èi víi chóng ta ¸o lµ n­íc t¹p chÝ "Fortnightly Review"16 ra sao? quan träng nhÊt. Nota bene, nÕu anh cßn ®ñ kiªn nhÉn th× kª ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 1∗ − P«n La-ph¸c-g¬. 1∗ G.Ma-clª-èt. "Lý thuyÕt vµ thùc hµnh nghiÖp vô ng©n hµng". 2∗ − Doi-bÐc-t¬.
  11. 18 m¸c göi ¡ng-ghen, 8 th¸ng giªng 1868 m¸c göi ¡ng-ghen, 8 th¸ng Giªng 1868 19 tiÕp ®¬n ®i18. BÐ Gien-ni, chuyªn gia trong lÜnh vùc nµy, ®· kh¼ng lµ "mademoiselle" (sau khi c« nghØ ®ªm ë ®©y víi Cruª-c¬) vµ r»ng ®Þnh r»ng trong mµn diÔn nµy anh ®· béc lé biÖt tµi s©n khÊu, vµ nh÷ng ng­êi phôc vô, thËm chÝ c¶ ng­êi g¸c cæng, còng ®Òu niÒm ®Æc biÖt lµ tµi hµi h­íc khi tr×nh diÔn "®ñ lo¹i" quan ®iÓm vµ b¾t në cói chµo c«. H¬n thÕ n÷a, Cruª-c¬ (sau chuyÕn ®i lµm ¨n ë ch­íc phong c¸ch cña c¸c nh©n vËt kh¸c nhau. tØnh) ®· cïng Kª-te rêi Pa-ri vÒ th¼ng Lu©n §«n, vµ c¶ gia ®×nh HiÖn nay ng­êi t«i vÉn cßn h¬i yÕu, viÕt l¸ch khã kh¨n, nh­ng ®Òu phÊn khëi v× ®· lïi "th¸ng tr¨ng mËt" l¹i s¸u th¸ng, bëi lÏ vµi ba h«m n÷a, khi t«i khoÎ h¼n, t«i sÏ quÊt cho Vin-hem bÐ mét viÖc lµm ¨n ph¶i ®Æt lªn trªn hÕt. §èi víi nhµ th¬, th¸ng tr¨ng trËn v× cËu ta d¸m ®ång nhÊt quan ®iÓm cña t«i víi quan ®iÓm mËt chØ lµ c¸ch nãi v¨n hoa th«i, cßn "¨n mõng" th× cã thÓ tiÕn ®Æc thï cña Vin-hem bÐ. hµnh tr­íc hay sau khi sinh në còng ®­îc (tÊt c¶ nh÷ng chuyÖn Bµi cña «ng §uy-rinh 1∗ («ng nµy lµ phã gi¸o s­ tr­êng §¹i häc nµy gia ®×nh t«i còng ®· ®­îc hai c« cËu Phrai-li-gr¸t cho biÕt Tæng hîp BÐc-lin) xem ra còng ®­îc ®Êy, mÆc dï t«i ®· phª ph¸n råi). Ch¾c lµ Kª-te ®· ®äc c¶ Clau-ren, v× trong th­ göi tõ Pa-ri vÒ kÞch liÖt thÇy cña «ng ta lµ «ng Kª-ri19. Râ rµng lµ cã ®«i chç c« ta miªu t¶ m×nh nh­ "bµ go¸ b»ng r¬m". §uy-rinh kh«ng hiÓu. Nùc c­êi nhÊt lµ «ng ta so s¸nh t«i víi Ng­êi I-¨ng-ki ®Þnh ch¬i mét trß g× ®ã víi Gi«n Bun. ý kiÕn Stai-n¬, v× t«i nghiªn cøu phÐp biÖn chøng, cßn Stai-n¬ th× xÕp c¶ cña anh vÒ nh÷ng trß o¸i o¨m gÇn ®©y cña nh÷ng tªn ba hoa mét mí v« lý nh÷ng c¸i th« bØ nhÊt vµo thuyÕt tam ®o¹n luËn kh« kho¸c l¸c ng­êi Nga ra sao? khan, diÔn ®¹t b»ng mét vµi ph¹m trï g× ®ã cña Hª-ghen 2∗. Chï lïn An-bª-rÝch 1∗ rÊt kho¸i v× bøc th­ cña anh. Chó ta võa Anh ®· nhËn ®­îc "h¹t c­êm" cña Boãc-c¬-hai-m¬ 3∗ ch­a? ®i häc ë tr­êng thÓ dôc thÓ thao, ë ®ã chó häc hµnh tiÕn bé l¾m. Xem ra thi ca chuyªn nghiÖp chØ lµ c¸i mÆt n¹ cña thø v¨n Chµo anh. xu«i kh« khan nhÊt. VÝ dô nh­ gia ®×nh Phrai-li-gr¸t cña chóng ta ch¼ng h¹n. Kª-te rñ Cruª-c¬, chµng thanh niªn C.M. cña anh chuyªn ®Çu c¬ lóa mú, sang Pa-ri (thùc hiÖn chuyÕn du lÞch sau lÔ thµnh h«n). Song v× chµng trai cao quý nµy ®ång thêi ra søc C«ng bè toµn v¨n lÇn ®Çu b»ng tiÕng cña In theo b¶n viÕt tay thu xÕp "chuyÖn lµm ¨n", nªn anh ta ®· ®Ó vî ë mét m×nh trong nguyªn b¶n trong Marx - Engels Nguyªn v¨n lµ tiÕng §øc mét kh¸ch s¹n lín ë Pa-ri hai − ba ngµy liÒn. Kª-te còng nh­ c¶ Gesamtausgabe. Dritte Abteilung, Bd. 4, nhµ ®Òu xem chuyÖn nµy lµ ®iÒu b×nh th­êng. Ch­a hÕt, Kª-te 1931, vµ b»ng tiÕng Nga trong C.M¸c vµ cßn rÊt hµi lßng viÕt th­ kÓ r»ng ë kh¸ch s¹n ng­êi ta gäi m×nh Ph.¡ng-ghen, Toµn tËp, xuÊt b¶n lÇn thø nhÊt, t. XXIV, 1931 ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 1∗ O.§uy-rinh. "M¸c, T­ b¶n, Phª ph¸n khoa kinh tÕ chÝnh trÞ". 2∗ L.Stai-n¬. "Häc thuyÕt vÒ qu¶n lý"; cïng t¸c gi¶: "HÖ thèng c¸c khoa häc chÝnh trÞ". ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 3∗ X.Boãc-c¬-hai-m¬. "Chuçi h¹t c­êm cña t«i tr­íc §¹i héi Gi¬-ne-v¬". 1∗ − £-lª-«-n«-ra M¸c.
  12. 20 m¸c göi ¡ng-ghen, 8 th¸ng giªng 1868 m¸c göi ¡ng-ghen, 8 th¸ng giªng 1868 21 nµy kh«ng n¾m ®­îc ba luËn ®iÓm míi vÒ nguyªn t¾c trong cuèn s¸ch: 1) Ng­îc l¹i víi toµn bé khoa kinh tÕ chÝnh trÞ tr­íc ®©y lµ ngay tõ ®Çu ®· nghiªn cøu nh÷ng bé phËn ®Æc biÖt cña gi¸ trÞ 5 thÆng d­ d­íi nh÷ng h×nh thøc cè ®Þnh cña chóng lµ ®Þa t«, lîi m¸c göi ¡ng-ghen nhuËn, lîi tøc, coi ®ã lµ mét c¸i g× ®· cho s½n, tr­íc tiªn t«i ë Man-se-xt¬ nghiªn cøu h×nh thøc chung cña gi¸ trÞ thÆng d­, trong ®ã tÊt c¶ nh÷ng c¸i Êy ®Òu cßn ë d­íi d¹ng ch­a t¸ch rêi nhau, cã thÓ nãi lµ [Lu©n §«n], 8 th¸ng Giªng 1868 d­íi d¹ng mét dung dÞch. 2) TÊt c¶ c¸c nhµ kinh tÕ häc, kh«ng trõ mét ai, ®Òu bá qua PhrÕt th©n mÕn! mét thùc tÕ gi¶n ®¬n lµ, nÕu nh­ hµng ho¸ lµ mét c¸i g× ®ã cã tÝnh Ad vocem 1∗ §uy-rinh 2∗. Yªu cÇu ë «ng ta thÕ còng nhiÒu råi, hai mÆt, tøc gi¸ trÞ sö dông vµ gi¸ trÞ trao ®æi, th× nh­ vËy lao «ng ta ph¶i chÊp nhËn gÇn nh­ v« ®iÒu kiÖn môc nãi vÒ "tÝch luü ®éng ®­îc thÓ hiÖn trong hµng ho¸ còng ph¶i cã tÝnh hai mÆt, ban ®Çu"20. V¶ l¹i «ng ta cßn trÎ. Lµ m«n sinh cña Kª-ri, nªn «ng trong khi ®ã mét sù ph©n tÝch ®¬n gi¶n xuÊt ph¸t tõ lao ®éng ta ph¶i gi÷ thÕ ®èi lËp h¼n víi ph¸i tù do mËu dÞch. Ngoµi ra, sans phrase 1∗, nh­ ë XmÝt, Ri-c¸c-®« cïng nh÷ng ng­êi kh¸c, lÇn «ng ta cßn lµ mét phã gi¸o s­, do ®ã mµ «ng ta kh«ng ph¶i rÇu lßng vÒ chuyÖn gi¸o s­ R«-s¬ lµ kÎ ch¾n ngang ®­êng ®i cña tÊt nµo còng ®ông ph¶i nh÷ng hiÖn t­îng kh«ng gi¶i thÝch næi. ThËt c¶ bän hä, ®· bÞ nh÷ng có ®¸12. Trong bµi b×nh luËn cña «ng ta, vËy, chÝnh ë ®©y míi lµ toµn bé bÝ Èn cña sù nhËn thøc cã tÝnh cã mét ®iÒu khiÕn t«i ®Æc biÖt chó ý: chõng nµo viÖc quy ®Þnh gi¸ phª ph¸n ®èi víi vÊn ®Ò. trÞ b»ng thêi gian lao ®éng "ch­a ®­îc x¸c ®Þnh" ngay c¶ chÝnh 3) LÇn ®Çu tiªn tiÒn c«ng ®­îc tr×nh bµy nh­ mét h×nh thøc Ri-c¸c-®«, th× nã vÉn ch­a lµm cho nh÷ng ng­êi nµy ho¶ng sî. biÓu hiÖn bÊt hîp lý cña nh÷ng mèi quan hÖ Èn giÊu sau nã, vµ HÔ khi nµo v¹ch ra ®­îc sù liªn quan chÝnh x¸c cña ngµy lao ®iÒu nµy ®· ®­îc chøng minh râ rµng trong vÝ dô vÒ hai lo¹i tiÒn ®éng vµ nh÷ng sù biÕn ®æi cña ngµy lao ®éng th× sù thÓ sÏ xuÊt c«ng: tiÒn c«ng tÝnh theo thêi gian vµ tiÒn c«ng tÝnh theo s¶n hiÖn tr­íc m¾t hä ë d¹ng kh¸c h¼n, rÊt khã chÞu. T«i cho r»ng phÈm. V× trong to¸n häc cao cÊp th­êng gÆp c¸c c«ng thøc Êy nªn §uy-rinh ®· nhËn xÐt vÒ cuèn s¸ch Êy víi ý ®Þnh lµm cho R«-s¬ ®· gióp t«i nhËn thøc ®­îc ®iÒu nµy. ph¶i bùc m×nh. Cßn nçi lo sî cña «ng ta sÏ bÞ ®¶ t¬i bêi gièng Cßn viÖc «ng §uy-rinh cã nh÷ng ý kiÕn khiªm tèn phª ph¸n nh­ R«-s¬ qu¶ thËt lµ rÊt râ. Cã ®iÒu l¹ lµ chµng thanh niªn viÖc quy ®Þnh gi¸ trÞ, th× trong tËp hai21, «ng sÏ kh«ng khái ng¹c nhiªn nhËn thÊy r»ng viÖc quy ®Þnh "trùc tiÕp" ®èi víi gi¸ trÞ trong x· héi t­ s¶n ch¼ng cã mÊy ý nghÜa. Thùc vËy, kh«ng mét h×nh ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 1∗ − VÒ vÊn ®Ò. ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 2∗ − O.§uy-rinh. "M¸c, T­ b¶n, Phª ph¸n khoa kinh tÕ chÝnh trÞ". 1∗ − kh«ng ®iÒu kiÖn.
  13. 22 m¸c göi ¡ng-ghen, 8 th¸ng giªng 1868 m¸c göi ¡ng-ghen, 8 th¸ng Giªng 1868 23 thøc x· héi nµo l¹i cã thÓ ng¨n c¶n viÖc thêi gian lao ®éng do x· trong ®ã anh ta cã thÓ bÞ mÊt uy tÝn c¸ nh©n. Anh ta kh«ng ®ñ thêi héi chi phèi ®­îc b»ng c¸ch nµy hoÆc c¸ch kh¸c ®iÒu tiÕt s¶n gian hÐ miÖng nãi lÊy mét lêi trªn b¸o c«ng nh©n xuÊt b¶n d­íi sù xuÊt. Nh­ng chõng nµo sù ®iÒu tiÕt nµy ®­îc thùc hiÖn kh«ng kiÓm so¸t trùc tiÕp cña Bª-ben, b¹n th©n cña anh ta, (tê "Deutsche ph¶i b»ng viÖc kiÓm tra tù gi¸c, trùc tiÕp cña x· héi ®èi víi thêi Arbeiterhalle", xuÊt b¶n t¹i Man-hem)! Nãi tãm l¹i, nÕu nh­ ng­êi gian lao ®éng cña m×nh − ®iÒu nµy chØ cã thÓ thùc hiÖn d­íi chÕ ta kh«ng lê tÞt cuèn s¸ch cña t«i ®i th× ch¾c ch¾n lµ kh«ng ph¶i lçi ®é së h÷u c«ng céng − mµ lµ nhê vµo sù vËn ®éng cña gi¸ c¶ hµng cña Vin-hem bÐ. Tr­íc tiªn lµ anh ta ch­a ®äc s¸ch cña t«i (tuy trong th­ göi ch¸u Gien-ni, anh ta cã chÕ giÔu RÝch-te lµ ng­êi cho ho¸, th× chõng ®ã ®iÒu mµ anh nãi rÊt ®óng trong "Deutsch - r»ng muèn qu¶ng c¸o cho cuèn s¸ch nµy th× ph¶i hiÓu nã ®·), cßn Französische Jahrbücher" 1∗ vÉn cßn cã hiÖu lùc. thø hai lµ, sau khi anh ta ®· ®äc nã råi, − hoÆc chØ cam ®oan ®· ®äc Ad vocem 2∗ Viªn. T«i göi cho anh c¸c thø b¸o Viªn (anh ph¶i råi, − th× kh«ng cßn thêi gian r¶nh rçi n÷a. Nh­ng anh ta vÉn cã thêi göi tr¶ cho t«i tê "Neues Wiener Tagblatt" cña Boãc-c¬-hai-m¬, gian ®Ó trong mét tuÇn viÕt th­ cho Boãc-c¬-hai-m¬ hai lÇn, kÓ tõ cßn nh÷ng b¸o kh¸c anh cø viÖc gi÷ l¹i), trong ®ã anh cã thÓ khi t«i ph¶i cËy côc m·i míi xin Boãc-c¬-hai-m¬ cÊp cho anh ta mét thÊy râ hai ®iÒu: thø nhÊt, hiÖn nay Viªn quan träng ®Õn møc kho¶n tµi trî, trong khi ®ã lÏ ra ph¶i göi kú phiÕu cho St¬-r«n24 ®æi nµo víi t­ c¸ch lµ n¬i tiªu thô, v× ë ®Êy ®ang s«i ®éng22 vµ thø thµnh tiÒn, sè tiÒn nµy sÏ ®­îc chuyÓn cho anh ta th«ng qua t«i vµ chÝnh nhê cã t«i ®øng ra lµm trung gian anh ta míi nhËn ®­îc tiÒn, hai, nªn viÕt g× göi tíi ®ã. T«i kh«ng t×m thÊy ®Þa chØ cña gi¸o s­ th× anh ta l¹i ®ßi lÊy ®Þa chØ cña St¬-r«n ®Ó cã thÓ trùc tiÕp giao dÞch RÝch-te. Ch¾c anh cßn l­u ®­îc th­ cña LÝp-nÕch, trong Êy cã ®Þa víi St¬-r«n, bµy m­u tÝnh kÕ sau l­ng t«i vµ tíi tÊp th­ tõ víi St¬- chØ cña «ng ta. NÕu kh«ng cã, anh viÕt th­ b¶o LÝp-nÕch göi cho r«n còng nh­ víi Boãc-c¬-hai-m¬. Nãi tãm l¹i, Vin-hem muèn lµm ra anh ®Þa chØ cña «ng ta råi anh göi bµi th¼ng cho RÝch-te, chø vÎ quan träng vµ c¸i chñ yÕu nhÊt lµ lµm sao cho c«ng chóng khái ®õng nhê LÝp-nÕch chuyÓn gióp. sao nh·ng Vin-hem bÐ. Anh cÇn ph¶i hµnh ®éng khÐo lÐo nh­ thÓ T«i cã c¶m t­ëng lµ Vin-hem bÐ hµnh ®éng kh«ng hoµn toµn anh kh«ng nhËn thÊy biÓu hiÖn ®ã, ®ång thêi vÉn ph¶i hÕt søc thËn bona fide 3∗. Anh ta (ng­êi mµ t«i ®· ph¶i bá ra bao nhiªu thêi träng ®èi víi g· nµy. Cßn chuyÖn anh ta nhËn lêi sang ¸o, th× ch­a gian ®Ó söa ch÷a nh÷ng lçi lÇm ngu xuÈn cña anh ta trªn b¸o thÓ tin anh ta ®­îc chõng nµo viÖc Êy cßn ch­a thµnh hiÖn thùc. Hai "Allgemeine" ë Au-xbuèc, v.v.23) ®Õn giê vÉn ch­a thu xÕp ®­îc lµ, nÕu thùc tÕ viÖc Êy sÏ x¶y ra th× chóng ta còng sÏ kh«ng khuyªn thêi gian th«ng b¸o c«ng khai dï chØ lµ tªn cuèn s¸ch cña t«i 4∗ ng¨n anh ta, cßn nÕu cÇn th× chØ cÇn nh¾c anh ta ®iÒu t«i ®· nãi khi hoÆc lµ tªn t«i! Anh ta kh«ng ®¶ ®éng g× ®Õn vô r¾c rèi ë t¹p anh ta céng t¸c víi b¸o "Norddeutsche"25 cña Bra-x¬, tøc lµ nÕu anh chÝ "Zukunft" ch¼ng qua chØ ®Ó khái sa vµo hoµn c¶nh bÊt lîi ta l¹i tù lµm tæn th­¬ng ®Õn uy tÝn cña m×nh th× trong tr­êng hîp cÇn thiÕt sÏ ph¶i c«ng khai phñ nhËn t­ c¸ch cña anh ta. T«i nãi ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ®iÒu nµy víi anh ta khi anh ta ®i BÐc-lin vµ cã ng­êi lµm chøng. 1∗ Ph. ¡ng-ghen. "L­îc kh¶o phª ph¸n khoa kinh tÕ chÝnh trÞ". T«i nghÜ r»ng anh cã thÓ trùc tiÕp göi bµi cho b¸o "Neue Freie 2∗ − VÒ. Presse" (Viªn). T«i göi kÌm theo ®©y cho anh mét sè. Mét trong 3∗ − trung thùc. nh÷ng «ng chñ hiÖn nay cña b¸o nµy lµ tiÕn sÜ M¸c-x¬ PhrÝt-len-®¬ 4∗ − tËp I bé "T­ b¶n". (anh hä cña L¸t-xan vµ lµ kÎ thï kh«ng ®éi trêi chung cña anh ta).
  14. 24 m¸c göi ¡ng-ghen, 8 th¸ng giªng 1868 m¸c göi ¡ng-ghen, 8 th¸ng giªng 1868 25 ChÝnh «ng tiÕn sÜ nµy lµ ng­êi mµ trong mét thêi gian dµi t«i vÉn Phª-ni-¨ng27. ¤ng Pi-a lu«n måm la ã vÒ Héi liªn hiÖp cña chóng göi nh÷ng b¶n tin ®Ó ®¨ng b¸o "Presse" cò ë Viªn vµ b¸o "Oder − ta, r»ng Héi ta kh«ng ph¶i lµ Héi c¸ch m¹ng mµ lµ theo chñ Zeitung". nghÜa B«-na-p¸c-t¬, v.v., lo sî t×nh h×nh chuyÓn biÕn nªn thËm chÝ Vµ cuèi cïng, vÒ chuyÖn "Internationale Revue" th× «ng Phèc-x¬ véi vµng lµm ra vÎ nh­ «ng ta còng tham gia c¸i g× ®ã trong c«ng (ng­êi ®­îc mét tê b¸o Anh cö sang Viªn ®Ó t×m hiÓu vµ ®Æt quan viÖc nµy vµ cßn "thóc ®Èy" nã n÷a. hÖ) c¸ch ®©y mÊy h«m ®· tõ Viªn viÕt th­ cho t«i ®Ò nghÞ t«i viÕt Ad vocem Bª-nª-®Õch 1∗ − liÖu t«i cã thÓ m­în tËp s¸ch nµy vµi th­ giíi thiÖu víi ¸c-n«n Hin-bÐc-g¬. T«i ®· göi cho anh ta nh÷ng ngµy ®­îc kh«ng? Anh ®· hai lÇn chøng tá m×nh lµ bËc tiªn tri ®Êy: mét lÇn trong nh÷ng vÊn ®Ò chiÕn thuËt (trong sù kiÖn Xª- g× anh ta yªu cÇu, ®ång thêi trong th­ Êy t«i cã nãi cho Hin-bÐc va-xt«-p«n), lÇn thø hai trong nh÷ng vÊn ®Ò chiÕn l­îc (vÒ chiÕn biÕt r»ng võa qua hoµn c¶nh kh«ng cho phÐp chóng t«i viÕt l¸ch, tranh ¸o-Phæ)28. Nh­ng ngay nh÷ng bé ãc th«ng minh nhÊt còng nh­ng n¨m nay chóng t«i sÏ cã bµi göi ®¨ng, v.v.. kh«ng tµi nµo l­êng hÕt ®­îc tÊt c¶ nh÷ng viÖc ngèc nghÕch mµ VÒ tê "Fortnightly Review". Gi¸o s­ Bi-d¬-li, mét trong nh÷ng con ng­êi ta cã thÓ lµm. vÞ tam hïng vÉn bÝ mËt l·nh ®¹o t¹p chÝ nµy, ®· nãi víi «ng b¹n Ad vocem nh÷ng c¸i nhät. T«i ®· hái ý kiÕn c¸c b¸c sÜ. Kh«ng th©n cña m×nh lµ La-ph¸c-g¬ (ng­êi th­êng ®­îc gi¸o s­ mêi ®Õn cã g× míi c¶. TÊt c¶ nh÷ng ®iÒu mµ c¸c ngµi Êy nãi tùu trung l¹i ¨n c¬m) r»ng trong th©m t©m «ng vÉn tin lµ (mµ ®iÒu nµy hoµn lµ: muèn sèng theo ®¬n cña c¸c vÞ Êy kª th× ph¶i lµ kÎ ¨n lîi tøc, toµn phô thuéc vµo «ng ta!) bµi b×nh luËn 1∗ nhÊt ®Þnh sÏ ®­îc chø kh«ng thÓ lµ con chuét trong gi¸o ®­êng nghÌo nh­ t«i. NÕu ®¨ng. Cø ®Ó La-ph¸c-g¬ ®­a th¼ng bµi b¸o Êy cho chÝnh «ng ta. anh cã gÆp Gum-pÐc-t¬, anh cã thÓ nãi cho «ng Êy biÕt r»ng t«i (trong lóc ®ang cÇm bót viÕt nh­ thÕ nµy) c¶m thÊy nh­ cã hµng Ad vocem 2 ∗ Pi-a. Trong sè ra h«m nay cña b¸o "Times" anh tr¨m mòi kim ch©m kh¾p c¬ thÓ, tøc lµ trong m¸u. T«i cã c¶m sÏ ®­îc ®äc "Th­ cña c¸c nhµ d©n chñ Ph¸p" (®· ®¨ng c¸ch t­ëng lµ n¨m nay t«i ch­a thÓ tho¸t khái h¼n c¸i cña nî nµy. ®©y bèn tuÇn lÔ råi) vÒ phong trµo Phª-ni-¨ng26 mµ Pa-ri ®· Cho t«i göi lêi chµo tíi chÞ Bíc-x¬. göi tíi toµ so¹n. Sù viÖc lµ nh­ thÕ nµy. ChÝnh phñ Ph¸p më Chµo anh. chiÕn dÞch truy n· (b¾t ®Çu tõ viÖc lôc so¸t n¬i ë cña c¸c Mo-r¬ cña anh phãng viªn ë Pa-ri cña chóng ta) Héi liªn hiÖp quèc tÕ, coi ®ã lµ C«ng bè lÇn ®Çu cã l­îc bít trong cuèn In theo b¶n viÕt tay "sociÐtÐ illicite" 3∗. Ch¾c ChÝnh phñ Ph¸p còng göi cho ChÝnh s¸ch: "Der Briefwechsel zwischen F.Engels Nguyªn v¨n lµ tiÕng §øc phñ Anh nh÷ng bøc th­ do §uy-p«ng cña ta viÕt vÒ phong trµo und K.Marx". Bd, IV. Stuttgart, 1913; c«ng bè toµn v¨n trong Marx – Engels Gesamtausgabe. Dritte Abteilung, Bd. 4, ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 1931 vµ trong C.M¸c vµ Ph.¡ng-ghen, Toµn 1∗ Ph. ¡ng-ghen. "B×nh luËn vÒ tËp I bé "T­ b¶n" cña C.M¸c viÕt cho t¹p chÝ "The tËp, xuÊt b¶n lÇn thø nhÊt, t. XXIV, 1931 Fortnightly Review"". 2∗ − VÒ. ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 3∗ − "héi bÊt hîp ph¸p". 1∗ Xem tËp nµy, tr. 14-15.
  15. 26 ¡ng-ghen göi m¸c, 10 th¸ng giªng 1868 ¡ng-ghen göi m¸c, 10 th¸ng giªng 1868 27 th­¬ng tuyÖt vêi; anh ta ®¬n thuÇn viÕt ra tr¨m thø bµ gi»n mµ ch¼ng suy nghÜ g× c¶; nÕu nh­ hai chóng ta cø ngåi chuyÖn trß 6 víi anh ta vµi giê ®ång hå lµ ®i tíi hoµ gi¶i th«i; h¾n thõa nhËn ¡ng-ghen göi m¸c r»ng Ph«-gt¬ lµ ng­êi theo ph¸i B«-na-p¸c-t¬, nh­ng kh«ng hÒ bÞ ë Lu©n §«n mua chuéc. §Õn ®©y t«i b¸c bÎ h¾n r»ng: tÊt c¶ nh÷ng phÇn tö theo B«-na-p¸c-t¬ ®Òu bÞ mua chuéc c¶, kh«ng cã tªn nµo lµ [Man-se-xt¬], 10 th¸ng Giªng 1868 kh«ng bÞ mua chuéc, vµ nÕu nh­ h¾n chØ ra cho t«i dï chØ mét tªn kh«ng bÞ mua chuéc, th× t«i cã thÓ s½n sµng c«ng nhËn kh¶ n¨ng kh«ng bÞ mua chuéc cña Ph«-gt¬, cßn nÕu ng­îc l¹i th× t«i Mo-r¬ th©n mÕn! kh«ng c«ng nhËn ®­îc. §iÒu nµy lµm cho h¾n söng sèt, nh­ng H«m nay ®Þnh viÕt cho anh thËt tØ mØ, nh­ng bÊt ngê ph¶i råi cuèi cïng h¾n ta còng t×m ra ®­îc mét ng­êi, ®ã lµ Lót-vÝch tiÕp hai vÞ kh¸ch ng­êi XÐc-bi vµ ng­êi Va-la-khi mÊt mÊy B¨m-bÐc-g¬! Ngoµi ra, h¾n cßn nãi r»ng Ph«-gt¬ nãi chung lu«n tiÕng ®ång hå, thÕ lµ kÕ ho¹ch cña t«i vì hÕt. H«m qua l¹i cßn gÆp nh÷ng ®iÒu kh«ng may, ch¼ng h¹n, vî «ng ta lµ mét c« g¸i tay cùu ®éc tµi A-man Guª-g¬ ®Õn th¨m t«i n÷a, tay nµy ®i n«ng d©n vïng ¤-bÐc-lan, tØnh BÐc-n¬, «ng ta c­íi c« Êy chØ v× c«ng c¸n kh¾p n¬i cho §ång minh hoµ b×nh29 lè bÞch; y lµm cho ®¹o ®øc, sau khi ®· cïng nhau sinh ®­îc mét ®øa con. Xem ra t«i phÝ hÕt c¶ buæi tèi. May qu¸, t×nh cê Soãc-lem-m¬ ®Õn, anh c¸i tªn Ph«-gt¬ gi¶o quyÖt Êy ®· cao tay lõa bÞp ®­îc con lõa Êy ®­îc dÞp trßn xoe m¾t lªn mµ quan s¸t mét h×nh mÉu cæ lç sÜ nµy. Nh­ng khi Soãc-lem-m¬ cïng t«i nãi th¼ng vµo mÆt h¾n cña nÒn céng hoµ liªn bang; anh ta kh«ng thÓ ngê r»ng vÉn cßn r»ng víi tÝnh c¸ch mét nhµ v¹n vËt häc, Ph«-gt¬ còng kh«ng lµm tån t¹i c¸i thø g× nh­ thÕ. Cø lÆp ®i lÆp l¹i nh÷ng c©u nãi cò ®­îc g× c¶; th× anh sÏ thÊy h¾n næi khïng lªn: thÕ Ph«-gt¬ kh«ng rÝch v« nghÜa, con lõa nµy ®· trë nªn ngu xuÈn gÊp m­êi vµ ®· lµm c«ng t¸c tuyªn truyÒn lµ g×? Ch¼ng lÏ ®Êy kh«ng ph¶i lµ c«ng mÊt hÕt mäi quan hÖ víi thÕ giíi lý trÝ lµnh m¹nh (®Êy lµ t«i lao cña «ng ta hay sao? ch­a nãi ®Õn t­ duy theo ®óng nghÜa cña nã). §èi víi h¹ng §èi víi Viªn hiÖn nay hÔ cã chót Ýt kh¶ n¨ng nµo lµ t«i viÕt ng­êi nµy th× trªn ®êi kh«ng cã c¸i g× thó vÞ ngoµi Thuþ SÜ vµ ngay mét c¸i g× ®ã, vµ kÕ ®ã viÕt bµi cho b¸o "Fortnightly"16, bang Ba-®en. Nh­ng råi ch¼ng bao l©u h¾n tin r»ng c©u tr¶ lêi nh­ng cÇn biÕt tr­íc hä cã thÓ ®¨ng bµi dµi hay lµ chØ ®¨ng ®Çu tiªn cña anh ®èi víi yªu cÇu gióp ®ì cña h¾n lµ ®óng thùc, nh÷ng tin ng¾n thuéc lo¹i nh÷ng tin ®¨ng ë trang cuèi cña tøc lµ: chóng ta cµng sèng xa nhau, cµng Ýt giao dÞch víi nhau "Fortnightly"! Nªn hái thªm Bi-d¬-li 1∗ cho râ vÊn ®Ò nµy, - nh÷ng bao nhiªu th× quan hÖ cña chóng ta cµng tèt bÊy nhiªu. H¾n ®· tin ng¾n hÇu nh­ v« dông vµ b¶n th©n Bi-d¬-li qua nh÷ng tin Êy c«ng nhËn r»ng th¸i ®é cña Blin-®¬ trong vô Ph«-gt¬30 lµ hÌn sÏ kh«ng biÕt g× thªm vÒ cuèn s¸ch 2∗ cña chóng ta. nh¸t, nh­ng vÉn cho r»ng anh ta lµ mét chµng trai dÔ th­¬ng, thËm chÝ do¹ sÏ hoµ gi¶i gi÷a anh víi Blin-®¬! r»ng Ph«-gt¬ ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 1∗ Xem tËp nµy, tr. 24. kh«ng ph¶i lµ nhµ ho¹t ®éng chÝnh trÞ mµ chØ lµ mét chµng trai dÔ 2∗ − tËp I bé "T­ b¶n".
  16. 28 m¸c göi ¡ng-ghen, 11 th¸ng giªng 1868 m¸c göi ¡ng-ghen, 11 th¸ng giªng 1868 29 "Anh chµng c«ng tö bét" 1∗ cø lang thang hoµi ë ®Êt Lu©n §«n Vµi ngµy n÷a t«i sÏ b¾t Vin-hem bÐ tr¶ lêi vÒ téi kh«ng gi÷ lêi nµy. Y hay lui tíi nhµ Boãc-c¬-hai-m¬ vµ l¶i nh¶i nh÷ng chuyÖn høa víi t«i. Chóng ta biÕt c¸ch buéc anh chµng nµy ph¶i hµnh nh­ anh kÓ, nh­ng chØ cã ®iÒu lµ thµnh c«ng l¾m, v× y biÕt t©ng ®éng mau lÑ h¬n. bèc tÝnh hiÕu danh cña Boãc-c¬-hai-m¬ cña chóng ta. Nh­ng råi T«i ®· cã ®Þa chØ cña RÝch-te råi. kh«ng thÊy y v¸c mÆt ®Õn chç anh Êy n÷a sau khi ®· n¾n tói anh Xin göi tr¶ anh th­ cña LÝp-nÕch, Cu-ghen-man vµ Di-ben. Êy lÊy hÕt tiÒn trong kho¶n m­êi kú phiÕu, ngoµi ra cßn nèc kh«ng biÕt bao nhiªu r­îu cña anh Êy n÷a. Chóc anh nh÷ng ®iÒu tèt lµnh nhÊt. §Ó cã thÓ hiÓu ®­îc nh÷ng hµnh ®éng tiÕp theo cña y ë Lu©n §«n, t«i b¸o cho anh biÕt t×nh h×nh sau: Cri-m¬, nh­ anh biÕt, Ph.¡. cña anh ®· bÞ c¸ch chøc th­ ký Héi ®ång quèc tÕ 2∗ l©u råi, do tøc giËn, tõ l©u anh ta ®· kh­íc tõ lu«n c¶ danh hiÖu uû viªn Héi ®ång. Trong ®¹i héi võa qua 3∗ anh ta còng kh«ng ®­îc bÇu vµo Héi ®ång. C«ng bè lÇn ®Çu cã l­îc bít trong cuèn In theo b¶n viÕt tay ¤ng èt-gie-r¬ vÉn ®­îc t¸i cö. Nh­ng theo ®Ò nghÞ cña t«i, ®· bá s¸ch: "Der Briefwechsel zwischen F.Engels Nguyªn v¨n lµ tiÕng §øc und K.Marx". Bd. IV, Stuttgart, 1913; c«ng chøc vô chñ tÞch (trong suèt c¶ n¨m) vµ thay vµo ®ã lµ chøc chñ bè toµn v¨n trong Marx – Engels to¹, ®­îc bÇu ra trong tõng phiªn häp31. èt-gie-r¬ bùc tøc t«i vÒ Gesamtausgabe. Dritte Abteilung, Bd. 4, viÖc nµy nªn vÒ nguyªn t¾c ®· xa l¸nh chóng ta. Tèt l¾m! ¤ng 1931 vµ trong C.M¸c vµ Ph.¡ng-ghen, Toµn "c«ng tö bét" ®· dùa vµo L¬ Luy-be ®Ó l©n la gÇn gòi èt-gie-r¬ tËp, xuÊt b¶n lÇn thø nhÊt, t. XXIV, 1931 (chÝnh anh nµy ®· giíi thiÖu y víi Héi ®ång c«ng liªn Lu©n §«n32) vµ Cri-m¬. Hä lµ nh÷ng ng­êi s¸ng lËp ra uû ban Lu©n §«n, do Bin-x¬ lµm chñ tÞch, v.v.. Nãi tãm l¹i lµ bµy trß chèng l¹i Héi liªn hiÖp c«ng nh©n quèc tÕ. ("Chµng c«ng tö bét" Êy cßn dÉn c¶ Blin- ®¬ tao nh· ®Õn dù héi nghÞ thµnh lËp.) TuÇn tr­íc mÊy chµng trai nµy cßn tr¬ trÏn mêi t«i ®Õn dù cuéc häp thø hai cña hä. Õch-ca- 7 ri-ót (trong mét bµi viÕt rÊt tåi ®¨ng trªn b¸o "Bee-Hive" sè ra thø b¶y tr­íc) ®· v¹ch mÆt Guª-g¬ cïng ®ång bän33. m¸c göi ¡ng-ghen ë Man-se-xt¬ ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 1∗ − A-man Guª-g¬ (ch¬i ch÷: "Grec" − "c«ng tö vá", "gµn dë", ph¸t ©m gÇn gièng [Lu©n §«n], 11 th¸ng Giªng 1868 nh­ Gögg − tªn mét dßng hä). 2∗ − Tæng héi ®ång. PhrÕt th©n mÕn! 3∗ − §¹i héi L«-dan cña Quèc tÕ I.
  17. 30 m¸c göi ¡ng-ghen, 11 th¸ng giªng 1868 m¸c göi ¡ng-ghen, 11 th¸ng giªng 1868 31 T«i ®ang cëi trÇn vµ quÊn kÝn b¨ng g¹c tÈm cån ngåi viÕt th­ Ghen-tx¬ vµ cña b¸ t­íc Muyn-xt¬ 1∗ lÇn l­ît ®­îc ®¨ng lµ do cho anh ®©y. H«m kia, lÇn ®Çu tiªn t«i l¹i ra khái nhµ, nãi cho ChÝnh phñ ¸o trùc tiÕp hoÆc gi¸n tiÕp gióp ®ì. Uèc-c¸c-t¬ chØ biÕt ®óng h¬n lµ ®Õn ViÖn b¶o tµng Anh, tuy ch­a viÕt l¸ch g× ®­îc. cã c¸i thø nhÊt, sù kh«ng biÕt cña «ng ta nay ®· thµnh nÒn nÕp Nh­ng råi h«m qua l¹i thÊy xuÊt hiÖn nh÷ng môn nhá ngay d­íi råi. Mét nÐt kh¸ næi bËt trong "sù uyªn b¸c" cña «ng ta lµ «ng ta vó bªn tr¸i. Ch÷a b»ng cån − c¸ch ch÷a cña «ng Nª-la-t¬n tõ håi ë kh«ng hÒ biÕt g× vÒ cuèn s¸ch cña M«n-t¬-kª viÕt vÒ cuéc chiÕn Pa-ri − ngay ®èi víi nh÷ng nhät lín nhÊt, theo kinh nghiÖm c¸ tranh Thæ NhÜ Kú n¨m 1828 v.v. 2∗, trong ®ã «ng ta sÏ t×m ®­îc nh©n t«i (ngoµi c¸ch mæ hoÆc chÝch b»ng kim chÝch, tïy theo nh÷ng t­ liÖu qu¶ thùc tuyÖt vêi. V¶ l¹i, ngay tõ håi t«i cßn ®ang tr­êng hîp cô thÓ), lµ c¸ch ch÷a nhanh vµ tho¶i m¸i nhÊt ®èi víi ë BÐc-lin (ë nhµ L¸t-xan37), M«n-t¬-kª ®· ®­îc coi lµ kÎ thï kh«ng ng­êi bÖnh. §iÒu bÊt tiÖn duy nhÊt lµ cø bËn rén lu«n tay, do ¶nh ®éi trêi chung cña ng­êi Nga, tÊt nhiªn lµ xÐt trong khu«n khæ h­ëng tÊt yÕu cña sù bèc h¬i nhanh cña cån. v­¬ng quèc Phæ. §Õn ViÖn b¶o tµng t«i võa gië môc lôc ®· ph¸t hiÖn ra r»ng NÕu anh viÕt th­ cho Boãc-c¬-hai-m¬, th× h·y nãi víi anh Êy §uy-rinh cßn lµ mét nhµ triÕt häc vÜ ®¹i n÷a; ch¼ng h¹n nh­ «ng cho anh xem hai cuèn s¸ch Nga nho nhá mµ t«i ®· tõng kÓ víi ta ®· viÕt "BiÖn chøng tù nhiªn" ®Ó chèng l¹i biÖn chøng "kh«ng anh. T«i ®Æc biÖt muèn anh ®äc kü cuèn nãi vÒ gi¶i phãng n«ng n« tù nhiªn" cña Hª-ghen, "Hinc illae lacrimae" 1∗. C¸c ngµi ë §øc vµ cho t«i biÕt nh÷ng ®iÒu chñ yÕu nhÊt. (trõ c¸c nhµ thÇn häc ph¶n ®éng) t­ëng r»ng phÐp biÖn chøng cña Qua tê "Courrier Francais" mµ t«i göi kÌm ®©y, anh sÏ thÊy Hª-ghen lµ "mét con chã chÕt"34. H¼n lµ l­¬ng t©m Phoi-¬-b¾c râ lµ ChÝnh phñ Ph¸p b¾t ®Çu tranh luËn trùc tiÕp víi t­íng ph¶i c¾n røt rÊt nhiÒu vÒ mÆt nµy. Cluy-de-r¬6. ChÝnh phñ Ph¸p truy tè Uû ban Pa-ri cña Héi liªn hiÖp c«ng T«i sÏ rÊt biÕt ¬n anh, nÕu anh göi cho ch¸u Tót-xi 3∗ mét nh©n quèc tÕ Pa-ri (coi nã lµ mét sociÐtÐ illicite 2∗). T«i rÊt hµi lßng cuén chØ b«ng kÞp vµo ngµy 16 th¸ng nµy. H«m Êy lµ ngµy sinh v× sù viÖc nµy lµm cho nh÷ng con lõa Êy kh«ng thÓ th¶o luËn tiÕp cña ch¸u, mµ con nhãc nµy rÊt thÝch mäi nghi lÔ cña ng­êi ch­¬ng tr×nh mµ hä ®· chuÈn bÞ cho §¹i héi n¨m 186835. Thùc ra Trung Hoa. §uy-p«ng ®· s¬ hë khi anh Êy viÕt c¸i g× ®ã cho phãng viªn cña T«i sÏ rÊt phÊn khëi, nÕu nh­ ChÝnh phñ Anh truy tè b¸o m×nh ë Pa-ri vÒ Héi Phª-ni-¨ng27, cßn B«-na-p¸c-t¬ hiÖn ph¶i chÞu "Irishman". VÊn ®Ò lµ ë chç thùc ra nãi chung b¸o nµy kh«ng nhôc, khóm nóm tr­íc mÆt ChÝnh phñ Anh vµ ®· chuyÓn th­ nµy ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- sang phè §ao-ninh36. 1∗ − A.Pr«-kª - s¬-¤-xten. "LÞch sö c«ng cuéc ng­êi Hy L¹p t¸ch khái ®Õ quèc Thæ §iÒu ®Æc biÖt lµ nh÷ng th­ tè gi¸c cña Pr«-kª-s¬-¤-xten, cña NhÜ Kú n¨m 1821 vµ thµnh lËp V­¬ng quèc Hy L¹p;" Ph. Ghen-tx¬. "Mét sè di s¶n v¨n ho¸ cña Phri-®rÝch Ph«n Ghen-tx¬". G. Muyn-xt¬. "Kh¶o luËn chÝnh trÞ vÒ t×nh h×nh ch©u ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ¢u tõ §¹i héi Viªn ®Õn nay (1815-1867)". 1∗ − "V× sao cã nh÷ng giät n­íc m¾t nµy" (Pu-bli-ót Tª-ren-xi-ót "C« g¸i ng­êi ®¶o 2∗ Kh.M«n-t¬-kª. "ChiÕn dÞch Nga-Thæ NhÜ Kú nh÷ng n¨m 1828 vµ 1829 ë phÇn An-®r«-x¬", håi I, c¶nh mét). Thæ NhÜ Kú thuéc ch©u ¢u". 2∗ − Héi bÊt hîp ph¸p (xem tËp nµy, tr. 24). 3∗ − £-lª-«-n«-ra M¸c.
  18. 32 ¡ng-ghen göi m¸c, 16 th¸ng giªng 1868 ¡ng-ghen göi m¸c, 16 th¸ng giªng 1868 33 mang tÝnh chÊt Phª-ni-¨ng, mµ chØ muèn xo¸ bá sù hîp nhÊt38. T«i võa míi ph¸t hiÖn ra lµ ®· bá quªn tÊt c¶ th­ cña anh trong Nh÷ng chµng Gi«n Bun nµy ngèc ¬i lµ ngèc! tói ¸o kho¸c ®Ó ë nhµ (kÓ c¶ th­ gÇn ®©y nhÊt cña viªn th­ ký ®¸ng Cho t«i göi lêi chµo chÞ Li-di 1∗. t«n kÝnh cña anh1∗ mµ t«i ph¶i ®Æc biÖt tri ©n), cho nªn t«i nhí ®iÒu T¹m biÖt anh g× tr¶ lêi ®iÒu Êy. Ch¾c h«m qua anh ®· nhËn ®­îc tê "Courrier Français" cïng Mo-r¬ cña anh mét lóc víi tê "Wiener Tagblatt". Nh©n thÓ t«i göi cho anh mÉu "ng«n ng÷ häc míi" lÊy tõ tê "Hermann". T«i sÏ göi cho anh b¸o c¸o vÒ Phæ9 kÌm theo b¶n thuyÕt minh riªng. Thùc ra chØ cÇn xem s¬ ®å bè trÝ qu©n tèi ngµy 28 th¸ng B¶y C«ng bè lÇn ®Çu cã l­îc bít trong cuèn In theo b¶n viÕt tay còng ®ñ nhËn thÊy Bª-nª-®Õch ®· tËp trung 6 qu©n ®oµn (ch­a kÓ s¸ch: "Der Briefwechsel zwischen F.Engels Nguyªn v¨n lµ tiÕng §øc ph¸o binh) trªn mét ph¹m vi hai dÆm vu«ng; ®­¬ng ®Çu víi lùc und K.Marx". Bd. IV. Stuttgart, 1913; c«ng l­îng nµy, phÝa ng­êi kÕ vÞ ng«i vua 2∗ chØ bè trÝ qu©n ®oµn 5 vµ bè toµn v¨n trong Marx – Engels mét l÷ ®oµn thuéc qu©n ®oµn 6. NÕu nh­ ngµy 29, Bª-nª-®Õch tÊn Gesamtausgabe. Dritte Abteilung, Bd. 4, 1931 vµ trong C.M¸c vµ Ph.¡ng-ghen, Toµn tËp, c«ng t­íng Stai-n¬-me-x¬ (qu©n ®oµn 5) th× viªn t­íng nµy ®· bÞ xuÊt b¶n lÇn thø nhÊt, t. XXIV, 1931 ®Èy sang bªn kia nói, vÒ phÝa qu©n ®oµn 6 vµ sang ngµy 30 dï chØ cã bèn qu©n ®oµn Bª-nª-®Õch cã thÓ hoµn toµn yªn t©m tÊn c«ng vµ ®¸nh bËt qu©n cËn vÖ cïng qu©n ®oµn mét, sau ®ßn Êy, ch¾c ch¾n Phri-®rÝch-C¸c-l¬ vèn thËn träng sÏ kh«ng d¸m hµnh ®éng m¹nh b¹o nh­ vËy. Phri-®rÝch-C¸c-l¬ cã 5 qu©n ®oµn, cßn chèng l¹i «ng ta 8 chÝ Ýt lµ cã 6, ch¾c ch¾n «ng ta sÏ ®­îc lÖnh rót lui, nÕu nh­ c¶ ba ¡ng-ghen göi m¸c c¸nh qu©n ®éc lËp cña ng­êi kÕ vÞ ng«i vua bÞ ®¸nh tan, bÊy giê ë Lu©n §«n toµn bé chiÕn côc sÏ cã tÝnh chÊt kh¸c h¼n. NÕu nh­ ng­êi Phæ cã sù thËn träng nhÊt ®Þnh th× rèt cuéc ng­êi ¸o còng sÏ bÞ ®¸nh b¹i; ®iÒu ®ã ®· thÊy râ qua sù so s¸nh lùc l­îng vÒ mÆt sè l­îng. Man-se-xt¬, 16 th¸ng Giªng 1868 Nh­ng trong tr­êng hîp nµy, bän v« l¹i Phæ buéc ph¶i vøt bá chÕ ®é thèi n¸t cña m×nh ®i, vµ lóc bÊy giê ng­êi chiÕn th¾ng sÏ lµ Mo-r¬ th©n mÕn! nh©n d©n, chø kh«ng ph¶i lµ c«ng cuéc c¶i tæ vµ Bi-xm¸c. ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 1∗ − Lau-ra M¸c. 1∗ − Li-di Bíc-x¬. 2∗ − Phri-®rÝch Vin-hem.
  19. 34 ¡ng-ghen göi m¸c, 16 th¸ng giªng 1868 ¡ng-ghen göi m¸c, 16 th¸ng giªng 1868 35 Cluy-de-r¬ (ng­êi mµ ë Lu©n §«n, ®· ®ãng vai héi viªn c¶nh trong tõng tr­êng hîp. ChØ cã x· héi ®­îc gi¸o dôc vµ ®­îc Phª-ni-¨ng) víi kÕ ho¹ch d©n binh cña «ng ta, cµng ®iªn cuång x©y dùng theo kiÓu céng s¶n chñ nghÜa míi cã thÓ tiÕn rÊt gÇn h¬n ng­êi §øc. Cuéc chiÕn tranh ë Mü39, trong ®ã c¶ hai bªn ®Òu ®Õn chÕ ®é d©n binh, nh­ng còng kh«ng thÓ ®¹t ®­îc trän vÑn. cã d©n binh, chØ chøng minh r»ng chÕ ®é d©n binh ®ßi hái nh÷ng T«i ®ang lóng tóng1∗ vÒ nh÷ng tê b¸o Viªn; thùc ra, thØnh hy sinh lín lao ch­a tõng cã vÒ tiÒn b¹c còng nh­ vÒ ng­êi, cho tho¶ng t«i còng xem qua tê "Neue Freie Presse", nh­ng toµn bé nªn tæ chøc nµy chØ tån t¹i trªn giÊy tê. NÕu nh­ ng­êi Mü ph¶i lÜnh vùc nµy cßn hoµn toµn xa l¹ víi t«i. ThÕ anh suy nghÜ g× vÒ ®­¬ng ®Çu víi qu©n ®éi th­êng trùc gåm vµi tr¨m ngh×n qu©n chø vÊn ®Ò nµy còng nh­ vÒ tê "Fortnightly" 2∗? KÓ ra còng ®¸ng bá kh«ng ph¶i d©n binh miÒn Nam, th× t×nh h×nh cña hä sÏ ra sao? c«ng søc suy nghÜ mét c¸ch nghiªm tóc ®Êy anh ¹. Tr­íc khi miÒn B¾c kÞp tæ chøc l¹i, ®éi qu©n th­êng trùc Êy ®· Hy väng anh l¹i ngåi dËy ®­îc vµ nh÷ng nói löa míi kh«ng xuÊt hiÖn ë Niu Oãc vµ B«-xt¬n, vµ nhê sù hç trî cña nh÷ng ng­êi phun tiÕp n÷a. Gum-pÐc-t¬ c­êi anh vÒ th¸i ®é ghÐt cay ghÐt ®¾ng d©n chñ, hä sÏ b¾t ph¶i gi¶ng hoµ theo ®iÒu kiÖn cña hä, råi sau thø thuèc cã chÊt th¹ch tÝn. ¤ng ta nãi lµ chÝnh chÊt th¹ch tÝn cã ®ã miÒn T©y cã thÓ gië trß ly khai. T«i rÊt kho¸i khi nghe thÊy kÎ thÓ lµm cho anh b×nh phôc, «ng ta kh¼ng ®Þnh r»ng ®èi víi anh ®ª tiÖn Êy nãi r»ng ®iÒu quan träng nhÊt lµ cã ®­îc nh÷ng sÜ quan kh«ng cã thuèc nµo tèt h¬n ®©u. Nh­ng nÕu anh døt kho¸t kh«ng tèt vµ sù tÝn nhiÖm cña ng­êi ta ®èi víi sÜ quan, tiÕc thay, c¶ hai chÞu, th× anh ph¶i uèng c¸c lo¹i thuèc cã a-xÝt vµ uèng trong thêi yªu cÇu nµy ®Òu kh«ng sao ®¹t ®­îc trong chÕ ®é d©n binh! §iÒu gian dµi, bëi vËy, trong ®¬n thuèc göi kÌm theo ®©y «ng ta l¹i kª th­êng ®­îc ng­êi ta ca ngîi trong chÕ ®é d©n binh, ®ã chÝnh lµ r­îu vèt-ca Sa hoµng ®· kª lÇn tr­íc mµ b©y giê anh nhÊt ®Þnh kh¶ n¨ng l«i cuèn ngay lËp tøc mét sè rÊt ®«ng ng­êi vµ viÖc ph¶i uèng. huÊn luyÖn hä t­¬ng ®èi dÔ dµng, nhÊt lµ khi ®· ®øng tr­íc kÎ T«i göi ®Õn chÞ, c¸c ch¸u còng nh­ La-ph¸c-g¬ nh÷ng lêi chóc thï. Nh­ng trong t×nh huèng nµy kh«ng cã g× míi l¹; Na-p«-lª-«ng tèt lµnh nhÊt. giµ ®· ®­a ra chèng tr¶ qu©n ®Þch nh÷ng t©n binh míi qua ba th¸ng huÊn luyÖn ®­îc phiªn chÕ thµnh trung ®oµn, mµ ®iÒu nµy Ph.¡. cña anh cã thÓ lµm ®­îc khi cã c¸n bé khung ­u tó, mµ muèn nh­ vËy th× ®Õn l­ît nã còng ph¶i cã mét c¸i g× ®Êy kh¸c víi chÕ ®é d©n binh Cho t«i göi tíi chó lïn An-bª-rÝch ®éc ¸c 3 ∗ nh÷ng lêi chóc Mü-Thuþ SÜ. Vµo cuèi cuéc chiÕn tranh, vÒ phÝa I-¨ng-ki c¸n bé mõng kÝnh cÈn nhÊt nh©n ngµy sinh nhËt cña chó vµ trong vÉn cßn ë trong t×nh tr¹ng rÊt kh«ng hµi lßng. ChØ tõ khi ®­îc trang bÞ sóng n¹p ®¹n qua æ kho¸ nßng míi thùc sù kÕt thóc chÕ ®é d©n binh thuÇn tuý. ThÕ cã nghÜa lµ tæ chøc qu©n sù hîp lý nµo ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- còng chØ lµ mét c¸i g× ®ã trung dung gi÷a chÕ ®é Phæ vµ chÕ ®é 1∗ Xem tËp nµy, tr. 16, 21 - 24. 2∗ Xem tËp nµy, tr. 24, 27. Thuþ SÜ, − nh­ng cô thÓ lµ c¸i g×? §iÒu ®ã cßn phô thuéc vµo hoµn 3∗ − £-lª-«-n«-ra M¸c.
  20. 36 ¡ng-ghen göi m¸c, 23 th¸ng giªng 1868 ¡ng-ghen göi m¸c, 23 th¸ng giªng 1868 37 kho¶nh kh¾c nµy ®©y t«i ®ang n©ng cèc bia chóc søc khoÎ chó. VÒ cña m×nh. Nh­ng dï sao th× b©y giê ch¾c anh còng thÊy râ kh«ng kho¶n chØ cho chó, ng­êi ta ®Ó quªn ë nhµ m¸y mÊt råi, th«i ®µnh thÓ nh¾m m¾t lµm ng¬ m·i tr­íc chuyÖn nµy ®­îc, vµ hµng ngµy ®Ó ngµy mai nhÊt ®Þnh t«i sÏ göi cho chó. cÇn chÝ Ýt vËn ®éng ®«i chót ë ngoµi trêi cho tho¸ng ®·ng vµ th­êng xuyªn "kiªng" lµm viÖc ban ®ªm (hÔ cã kh¶ n¨ng ®ã) ®Ó anh cã thÓ hoµn toµn kh«i phôc ®­îc kh¶ n¨ng lµm viÖc. NÕu C«ng bè lÇn ®Çu trong cuèn s¸ch: "Der In theo b¶n viÕt tay kh«ng th× tËp hai11 sÏ kh«ng bao giê hoµn thµnh ®­îc. Briefwechsel zwischen F. Engels und Nguyªn v¨n lµ tiÕng §øc K.Marx". Bd. IV, Stuttgart, 1913 T«i göi kÌm theo ®©y nh÷ng kú phiÕu cho St¬-r«n. VÒ nh÷ng bµi b¸o viÕt cho Viªn, t«i qu¶ thùc ®ang cã khã kh¨n. Ngoµi tê "Neue Freie Presse" vµ "Wiener Tagblatt", t«i kh«ng hÒ biÕt thªm tªn mét b¸o nµo kh¸c n÷a do RÝch-te chØ ®¹o vµ v× hÇu nh­ hoµn toµn kh«ng quen biÕt ®éc gi¶ ë ®Êy, nªn t«i 9 kh«ng cã chót kh¸i niÖm nµo vÒ c¸i g× cÇn ph¶i n¾m lÊy, mµ ®©y ¡ng-ghen göi m¸c l¹i lµ ®iÓm mÊu chèt nhÊt. Lau-ra viÕt r»ng gi¸o dôc ng­êi ta − ë Lu©n §«n ®iÒu nµy rÊt tèt, nh­ng khã kh¨n chÝnh lµ ë chç t×m ra ®­îc c¸i quan träng nhÊt ®èi víi hä. HiÖn nay t«i ®ang xem l¹i toµn bé Man-se-xt¬, 23 th¸ng Giªng 1868 cuèn s¸ch 1∗ mét lÇn n÷a xuÊt ph¸t tõ gãc ®é Êy, vµ t«i rÊt muèn biÕt ý kiÕn cña anh vÒ vÊn ®Ò nµy. Mo-r¬ th©n mÕn! Anh cã thÝch kh«ng c¸i nguyÖn väng cña Vin-hem bÐ lµ b»ng Qua m¶nh giÊy b«i b¸c40 t«i göi kÌm theo ®©y ®ñ ®Ó anh thÊy c¸ch ph©n tÝch cuèn s¸ch Êy trong khu«n khæ mét trang cña tê Vin-hem bÐ cßn chuyÖn g× kh«ng d¸m lµm n÷a. Mai mèt t«i sÏ b¸o nhá cña anh ta, t«i gi¶i thÝch cho anh ta vµ b¹n ®äc cña anh m¾ng cho anh ta mét trËn nªn th©n. Mét ý nghÜ tuyÖt vêi lµ ta hiÓu ngay ®­îc sù kh¸c nhau gi÷a M¸c vµ L¸t-xan lµ ë chç chóng ta ph¶i "lîi dông" c¸i ®Þa vÞ anh ta ®· chiÕm ®­îc trong c¸c nµo! NguyÖn väng nµy dÉn t«i ®Õn ý nghÜ lµ nªn ch¨ng viÕt cho c«ng viÖc ®Þa ph­¬ng ë D¾c-den, thµnh thö, lÏ dÜ nhiªn, ph¶i ®øng c«ng nh©n mét cuèn s¸ch phæ th«ng máng, kho¶ng s¸u trang in, ra ®Ých th©n b¶o vÖ anh ta! H«m qua t«i ®· nhËn ®­îc tê b¸o nhá víi nhan ®Ò: M¸c vµ L¸t-xan; víi khèi l­îng nh­ thÕ cã thÓ chØ cña anh ta 1∗, nh­ng cßn ch­a kÞp ®äc. râ sù kh¸c nhau nãi trªn còng nh­ tr×nh bµy th¼ng nh÷ng ®iÒu T«i hy väng cuèi cïng anh sÏ th¾ng ®­îc c¸i nhät b­íng bØnh mµ c«ng nh©n cÇn biÕt. Lo¹i s¸ch nµy ph¶i b¸n víi gi¸ thËt rÎ, ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 1∗ − "Demokratisches Wochenblatt". 1∗ − tËp I bé "T­ b¶n".
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2