
176
TỐIƯUHÓAVIỆCGIẢNGDẠYCHỮHÌNHTHANH
TRONGKỶNGUYÊNSỐ:TỪLÝTHUYẾTTRUYỀN
THỐNGĐẾNỨNGDỤNGCÔNGNGHỆ
NghiêmThịThanhTú
,ĐoànThịThanhHương
Email:ntttu@hou.edu.vn
Ngàytòasoạnnhậnđượcbàibáo:26/07/2025
Ngàyphảnbiệnđánhgiá:12/09/2025
Ngàybàibáođượcduyệtđăng:15/10/2025
DOI:10.59266/houjs.2025.995
Tómtắt:NghiêncứunàyhướngtớimụctiêutốiưuhóaviệcgiảngdạychữHìnhthanh
-loạichữchiếmtỷlệlớnnhấttronghệthốngchữHánnhưnglạigâynhiềukhókhăncho
ngườihọcsơcấp.Dựatrênphươngphápnghiêncứutổnghợpvàứngdụng,bàibáotrước
hếthệthốnghóacơsởlýluậnvềcấutạochữHìnhthanh,sauđólượckhảocáccôngtrình
liênquanđểxácđịnhkhoảngtrốngnghiêncứutrongviệcứngdụngcôngnghệ.Kếtquả
nghiêncứu,dựatrênviệcphântíchtínhnăngcủahaiứngdụngtiêubiểulàPlecovàAnki,
đãchứngminhvaitròcủacôngnghệtrongviệcgiảiquyếtcáctháchthứccốhữu.Cụthể,
Plecohiệuquảtrongviệctrựcquanhóacấutrúcchữ,trongkhiAnkilàcôngcụkhoahọcđể
củngcốkiếnthứcdàihạn.Từđó,nghiêncứuđềxuấtmộtmôhìnhgiảngdạytíchhợpcông
nghệtheoquytrìnhbabước:KhámphábằngPleco,Phântíchtrênlớp,vàCủngcốbằng
Anki.Môhìnhnàyđượckỳvọngsẽgiúpngườihọckhôngchỉghinhớmàcònthấuhiểusâu
sắclogiccấutạochữ,đồngthờikiếnnghịgiảngviênvàcáccơsởđàotạocầnchủđộnghơn
trongviệcxâydựngvàchiasẻcáckhohọcliệusố.
Từkhóa:anki,chữhìnhthanh,côngnghệgiáodục,giảngdạytiếngtrung,pleco
1
TrườngĐạihọcMởHàNội
I.Đặtvấnđề
HệthốngchữHán,vớisựđộcđáo
vàphứctạpcủamình,luônlàmộttrong
những thử thách lớn nhất đối với người
họctiếngTrungQuốc,đặcbiệtlàởgiai
đoạnsơ cấp.Trongđó,chữHìnhthanh,
loạichữđượccấutạobởihaithànhphần
làphầnbiểuthịýnghĩavàphầnbiểuthị
âmđọc,chiếmmộttỷlệvượttrộilêntới
hơn80%.Đâyvừalàchìakhóađểgiảimã
chữHánnhưngcũngvừalàràocảnnếu
khôngcóphươngphápgiảngdạyvàhọc
tậphiệuquả.
Thực tế giảngdạy vàcáckhảo sát
chothấy,ngườihọcthườngmắcphảicác
lỗimangtínhhệthốngnhưnhầmlẫngiữa

177
cácthànhphầnbiểuývàbiểuâm,dẫnđến
việcđoánsaiâmđọc,hiểusainghĩavàghi
nhớchữHánmộtcáchmáymóc.Những
khó khăn này không chỉ làm chậm quá
trìnhhọctậpmàcònlàmgiảmđisựhứng
thúcủangườihọcđốivớimộtngônngữ
giàuhìnhảnhvàlogic.
Trong bối cảnh của kỷ nguyên số,
nhữngtháchthứcnàyđặtramộtyêucầu
cấp thiết về việc đổi mới phương pháp
giảng dạy. Công nghệ không chỉ là xu
hướngmàcònlàcôngcụmạnhmẽcóthể
giảiquyết các vấn đềtrên. Bài báo này,
dựatrênnềntảngnghiêncứusâuvềbản
chấtchữHìnhthanh,sẽđềxuấtmộtmô
hìnhgiảngdạykếthợp,tốiưuhóaviệcdạy
vàhọcloạichữnàybằngcáchtíchhợpcác
ứngdụngcôngnghệhiệnđại,quađóđáp
ứngtrựctiếpyêucầucủaviệcgiảngdạy
ngônngữtrongthờiđạimới.
II.Cơsởlýluận
2.1. Cấu tạo và vai trò của chữ
ìnhthanh
Nền tảng lý luận sơ khởicho việc
nghiêncứucấutrúcchữHánlàhọcthuyết
“Lụcthư”(六书),đượchệthốnghóamột
cáchtoàndiệnbởihọcgiảHứaThận(许
慎)trongcôngtrìnhkinhđiểnThuyếtvăn
giảitự(说文解字)từthờiĐôngHán
2
.Lý
thuyếtnàyđãphânloạisáuphươngpháp
cấutạochữ,baogồm:Tượnghình,Chỉsự,
Hộiý,Hìnhthanh,ChuyểnchúvàGiảtá.
Trongđó,Hìnhthanh(形声字)đượcxem
làphươngphápcósứcsốngmạnhmẽvà
hiệu quả nhất, giữ vaitròchủ đạotrong
việchìnhthànhvàpháttriểnhệthốngvăn
tựTrungHoa.Theocácthốngkêuytín,
loạichữnàychiếmmộttỷlệápđảo,lên
2
HứaThận(许慎),Thuyếtvăngiảitự(说文解字)(1963)
3
DeFrancis,J.(1984).TheChineseLanguage:FactandFantasy.UniversityofHawaiiPress.
tớihơn80%tổngsốchữHán(DeFrancis,
1984)
3
,khẳngđịnhvịthếtrungtâmcủanó
trongviệcdạyvàhọc.
Cấu trúc của một chữ Hình thanh
vềbảnchấtlàsựkếthợptinhtếgiữahai
thànhphầnmangchứcnăngriêngbiệt:
-Phầnbiểuthịýnghĩa(形旁):Đây
làthànhtốmangchứcnănggợiývềtrường
nghĩacủachữ,thườngđượcthểhiệnqua
cácbộthủ.VaitròcủaHìnhbànglàđịnh
vị phạm trù ngữ nghĩa, giúp người học
khoanhvùngvàsuyđoánýnghĩacủamột
chữlạ.Chẳnghạn,trongcácchữ江(jiāng
-sông),河(hé-sông),湖(hú-hồ),phần
biểuthịýnghĩatrongcácchữnàyđềulà
bộ氵(chấmthủy),trựctiếpgợiýrằngý
nghĩacủachúngđềuliênquanđếnnước.
-Phầnbiểuthịâmđọc(声旁):Đây
làthànhtốmangchứcnănggợiývềâm
đọc. Ví dụ,các chữ 请 (qǐng -mời),晴
(qíng - nắng), 清 (qīng - trong) đều có
chungphầnbiểuthịâmđọclà青(qīng).
Mặcdùthanhđiệucóthểbiếnđổi,nhưng
cáchphátâmcơbảncủabachữnàyđều
cómốiliênhệmậtthiếtvớiâmcủathanh
bàng,tạoramộtquyluậtâmthanhcótính
hệthống.
Sựkếthợplogicgiữahìnhvàthanh
khôngchỉgiúpchữHántrởnênhệthống
màcòncungcấpmộtphươngphápluận
hiệuquảchoviệchọctập.Đốivớingười
học, việc nắm vững nguyên tắc cấu tạo
nàysẽtạoramột“lốitắt”nhậnthức:thay
vìphảighinhớhàngnghìnkýtựmộtcách
rờirạcvàmáymóc,họcóthểdựavàoquy
luậthình - âm để phân tích, suyđoán ý
nghĩa vàcáchđọccủa một chữmới.Từ
gócđộgiảngdạy,việctậptrungvàochữ
Hìnhthanhlànềntảngquantrọngđểgiúp

178
ngườihọcpháttriểnnăng lựcnhậndiện
chữvàmởrộngvốntừvựngmộtcáchchủ
động,từđóhìnhthànhtưduylogicvềchữ
Hánvàtạonềnmóngvữngchắcchocác
kỹnăngngônngữcaocấphơn.
2.2.Lượckhảocácnghiêncứuliên
quanvàkhoảngtrốngnghiêncứu
Việc giảng dạy chữ Hình thanh từ
lâu đã làmột trọng tâm nghiên cứu của
giới học thuật, với hai hướng tiếp cận
chính:nghiêncứubảnchấtngônngữhọc
củachữHìnhthanhvànghiêncứuphương
phápgiảngdạytừgócđộnhậnthứccủa
ngườihọc.
Hướngthứnhấttậptrungvàoviệc
phân tích các đặc điểm cấu trúc, thống
kêvàvaitròcủacácthànhtố.Cáccông
trìnhnềntảngnhưcủaLýYến,KhangGia
Thâm(李燕、康加深)vàcộngsự(1992)
đãcungcấpnhữngsốliệuthốngkêkinh
điểnvềtỷlệápđảocủachữHìnhthanh,
đồngthờiđưa racôngthứctínhtoánđộ
biểu âm và biểu ý của các thành phần.
Tiếpnốihướngđinày,cácnghiêncứusau
nàynhưcủaHácMỹLinh&ThưHoa(郝
美玲、舒华,2005)đãtiếnhànhphânloại
chữHìnhthanhthànhcácnhómquytắc,
bánquytắcvàbấtquytắc,giúphệthống
hóacácquyluậtđểứngdụngvàogiảng
dạy.Gầnđâyhơn,côngtrìnhcủaLữKim
Minh(吕金明, 2023) với nguồn dữ liệu
lớntừTânHoatựđiểnđãchỉrathựctrạng
độ chính xác biểu âm của Thanh bàng
trongtiếngHánhiệnđạikhôngcao,một
phầndosựbiếnđổicủangữâmvàhình
thểchữHánquacácthờikỳ.
Hướng thứ hai tập trung vào khía
cạnhsưphạmvàquátrìnhnhậnthứccủa
ngườihọc.CácnghiêncứucủaLýNhụy(
李蕊,2005,2008)đãđisâuvàoviệcphân
tíchvaitròcủaHìnhbàngvàThanhbàng
trongquátrìnhhọctậpcủasinhviênquốc
tế, qua đó đề xuất các chiến lược giảng
dạy cụ thể, nhấn mạnh việc cần tăng
cườngchútrọngvàoThanhbàng.Tương
tự,nghiêncứucủaKhâuTưVăn(邱思文,
2017)đãthựchiệnmộtkhảosátthựctiễn
trêngiáotrìnhPháttriểnHánngữ,chỉra
các nhóm chữcó tần suất xuất hiệncao
nhưngtỷlệlỗicũngcao,từđóđềxuấtcác
chiếnlượcgiảngdạymangtínhứngdụng.
Đặcbiệt,trongbốicảnhViệtNam,công
trình của Nguyễn Thị Phương (2022) là
mộttrongnhữngnghiêncứuhiếmhoitập
trung trực tiếp vào quá trình phát triển
nhậnthứcvềHìnhbàngcủasinhviênViệt
Nam, khẳng định vai trò của việc giảng
dạy Hìnhbàngtrongviệcnângcaohiệu
quảhọcchữHán.
Tuynhiên,qua việc lược khảocác
công trình trên, có thể nhận thấy một
sốkhoảngtrốngnghiêncứunổibật.Thứ
nhất,mặcdùđãcónhiềunghiêncứuvề
phươngphápgiảngdạy,nhưngphầnlớn
vẫntậptrungvàocácchiếnlượcsưphạm
truyền thống trong môi trường lớp học.
Cácgiảiphápđềxuấtvẫnchưakhaithác
hếttiềmnăngcủacáccôngcụhỗtrợhiện
đại.Thứhai,vàcũnglàkhoảngtrốnglớn
nhấtmàbàibáonàytậptrunggiảiquyết,
đólàsựthiếuvắngcácnghiêncứukếtnối
giữalýluậngiảngdạychữHìnhthanhvới
việcứngdụngcôngnghệvàcácnềntảng
số.Trongbốicảnhkỷnguyênsố,việcbỏ
quavaitròcủacôngnghệtrongviệcgiải
quyếtcáctháchthứccốhữu(nhưtínhtrừu
tượng, sự nhàm chán, thiếu môi trường
luyện tập) là một thiếu sót lớn. Do đó,
nghiêncứunàysẽkếthừanềntảnglýluận
đãcóvàtậptrungvàoviệcđềxuấtmộtmô
hìnhgiảngdạytíchhợpcôngnghệ,nhằm
lấpđầykhoảngtrốngnghiêncứuhiệntại
vànângcaohiệuquảgiảngdạymộtcách
thựcchất.

179
III.Phươngphápnghiêncứu
Nghiên cứu này chủ yếu áp dụng
phươngphápnghiêncứuđịnhtính,được
triển khai theo bagiai đoạn chính nhằm
đảmbảotínhhệthốngvàđộtincậytrong
quátrìnhthuthậpvàxửlýdữliệu.
Giaiđoạn1:Tổnghợpvàphântích
tàiliệu:
Giaiđoạnđầutậptrungkhảocứuvà
tổng hợp các công trìnhlý luận kinh điển
vềchữHìnhthanh(形声字),tiêubiểunhư
họcthuyếtLụcthưcủaHứaThận,cùngcác
nghiêncứuđươngđạiliênquanđếnđặcđiểm
cấutạo,tầnsuấtxuấthiệnvàgiátrịsưphạm
củachữHìnhthanhtronggiảngdạyHánngữ.
Mụctiêucủagiaiđoạnnàylàxácđịnhcác
tháchthứclýluậnchủyếuvàkhoảngtrống
nghiên cứuhiện hànhtrong việcvận dụng
côngnghệvàogiảngdạychữHán.
Giai đoạn 2:Phân tíchtrườnghợp
điểnhình
Trêncơsởlýluậnđãđượcxáclập,
nghiêncứulựachọnvàphântíchhaiứng
dụngcôngnghệtiêubiểu-PlecovàAnki
- làm đối tượng nghiên cứu tình huống.
Việclựachọndựatrênbatiêuchí:
(1)Tínhphổbiến-cảhaiứngdụng
đềuđượccộngđồngngườihọcHánngữ
quốctếsửdụngrộngrãi;
(2)Tínhđạidiện-Plecođạidiệncho
nhómcôngcụtracứuvàchiếttựtrựcquan,
trongkhiAnkiđạidiệnchonhómcôngcụ
ôntậpdựatrênnguyênlýlặplạingắtquãng
(3)Tínhnănghỗtrợchuyênbiệt-cả
haiđềucungcấpcácchứcnăngphântích
cấu tự, ashcard, và luyện tập nhớ chữ
Hánphùhợpvớimụctiêuhọctập.
Phântíchđượctiếnhànhthôngqua
việctrải nghiệm thực tế,đối chiếu chức
năng và đánhgiákhảnăng đápứngcác
yêucầusưphạmđãđượcxácđịnhởGiai
đoạn1.
Giaiđoạn3:Xâydựngmôhìnhlýthuyết
Từnhữngpháthiệnởgiaiđoạnphân
tích,nghiêncứutiếnhànhxâydựngmôhình
giảngdạy tíchhợp ba bước, trong đó xác
địnhrõvaitrò,vịtrívàmốiliênkếtgiữacác
côngcụcôngnghệtrongtiếntrìnhgiảngdạy
chữHìnhthanh.Môhìnhnàynhằmđềxuất
một khung lý thuyết ứngdụng công nghệ
phùhợpvớibối cảnhgiảng dạyHánngữ
hiện đại, đồng thời gợi mở hướng nghiên
cứuthựcnghiệmtrongtươnglai.
IV.Kếtquảnghiêncứuvàthảoluận
4.1.Kếtquảphântíchcácnềntảng
côngnghệ
Quátrìnhquansátthamdựvàphân
tíchtínhnăngchothấymỗiứngdụngcó
mộtthếmạnhriêng,tươngứngvớitừng
giaiđoạnvà mụctiêu củaquá trìnhhọc
chữHìnhthanh.
4.1.1.Pleco:Côngcụtrựcquanhóa
vàhệthốnghóachữHìnhthanh
Pleco,vớivaitròlàmộttừđiểnđiện
tửchuyênsâu,cungcấphaitínhnăngcốt
lõihỗ trợtrực tiếp việcdạyvà học chữ
Hìnhthanh.
Thứ nhất, ứng dụng sở hữu tính
năng phân tích chiết tự mạnh mẽ. Tính
năngnàyđóngvaitròthenchốttrongviệc
giảiquyếtvấnđề"trừutượnghóa"củachữ
Hán.Khitramộtchữ,vídụchữ妈(mā),
ứng dụng sẽ hiển thị rõ cấu tạo của chữ
bao gồm phần biểu đạt ý nghĩa 女 (nữ),
gợiýýnghĩaliênquanđếnngườiphụnữ/
người mẹ, và phần biểu đạt âm thanh马
(mǎ),gợiývềâmđọc.Việctrìnhbàytrực
quannàygiúpngườihọcngaylậptứchiểu
đượclogiccấutạovàmốiliênhệgiữahình,
thanh,nghĩacủachữ,phávỡthóiquennhìn
chữnhưmộtkhốihìnhảnhtĩnh.

180
Hình1.Plecophântíchchữ“妈”,“请”
Thứhai,Plecochophépngườidùngtracứuvàhệthốnghóacácchữcócùngbộphậncấu
thành.ĐâylàmộttínhnăngcựckỳhữuíchđểhọcchữHántheonhóm.Saukhiđãhọcmộtthành
phầncơbản,vídụnhư马(mǎ),ngườihọccóthểdùngnólàmtừkhóatìmkiếm.Kếtquảsẽtrả
vềmộtdanhsáchcácchữHáncóchứathànhphầnnày,vídụnhư吗(ma),妈(mā),骂(mà)…
Hình2.PlecohiểnthịcácchữHáncóchứathànhphần“马”

