176
TIƯUHÓAVICGINGDẠYCHỮHÌNHTHANH
TRONGKỶNGUYÊNSỐ:TLÝTHUYẾTTRUYỀN
THỐNGĐẾNỨNGDNGCÔNGNGHỆ
NghiêmThịThanhTú
,ĐoànThịThanhHương
Email:ntttu@hou.edu.vn
Ngàytòasoạnnhậnđượcbàibáo:26/07/2025
Ngàyphảnbiệnđánhgiá:12/09/2025
Ngàybàibáođượcduyệtđăng:15/10/2025
DOI:10.59266/houjs.2025.995
Tómtắt:NghiêncứunàyớngtớimụctiêutốiưuhóaviệcgiảngdạychữHìnhthanh
-loạichữchiếmtỷlệlớnnhấttronghệthốngchữHánnhưnglạigâynhiềukhókhăncho
ngườihọcsơcấp.Datrênphươngphápnghiêncứutổnghợpvàứngdụng,bàibáotrước
hếthệthốnghóacơsởlýluậnvềcấutạochữHìnhthanh,sauđólượckhảocácngtrình
liênquanđểxácđịnhkhoảngtrốngnghiêncứutrongviệcngdụngcôngnghệ.Kếtquả
nghiêncứu,dựatrênviệcphântíchtínhnăngcủahaiứngdụngtiêubiểulàPlecovàAnki,
đãchứngminhvaitròcủacôngnghệtrongviệcgiảiquyếtcáctháchthứccốhữu.Cụthể,
Plecohiệuquảtrongviệctrựcquanhóacấutrúcchữ,trongkhiAnkilàcôngcụkhoahọcđể
củngcốkiếnthứcdàihạn.Từđó,nghiêncứuđềxuấtmộtmôhìnhgiảngdạytíchhợpcông
nghệtheoquytrìnhbabước:KhámphábằngPleco,Phântíchtrênlớp,vàCủngcốbằng
Anki.Môhìnhnàyđượckỳvọngsẽgiúpngườihọckhôngchỉghinhớmàcònthấuhiểusâu
sắclogiccấutạochữ,đồngthờikiếnnghịgiảngviênvàcáccơsởđàotạocầnchủđộnghơn
trongviệcxâydựngvàchiasẻcáckhohọcliệusố.
Từkhóa:anki,chữhìnhthanh,côngnghệgiáodục,giảngdạytiếngtrung,pleco
1
TrườngĐạihọcMởHàNội
I.Đặtvấnđề
HệthốngchữHán,vớisựđộcđáo
phứctạpcủamình,luônlàmộttrong
những thử thách lớn nhất đối với người
họctiếngTrungQuốc,đặcbiệtlàởgiai
đoạnsơ cấp.Trongđó,chữHìnhthanh,
loạichữđượccấutạobởihaithànhphần
làphầnbiểuthịýnghĩavàphầnbiểuthị
âmđọc,chiếmmộttỷlệvượttrộilêntới
hơn80%.Đâyvừalàchìakhóađểgiảimã
chữHánnhưngcũngvừalàràocảnnếu
khôngcóphươngphápgingdạyvàhọc
tậphiuquả.
Thực tế giảngdạy vàcáckhảo sát
chothấy,ngườihọcthườngmắcphảicác
lỗimangtínhhệthốngnhưnhầmlẫngiữa
177
cácthànhphầnbiểuývàbiểuâm,dẫnđến
việcđoánsaiâmđọc,hiểusainghĩavàghi
nhớchữHánmộtcáchmáymóc.Những
khó khăn này không chỉ làm chậm quá
trìnhhọctậpmàcònlàmgiảmđisựhứng
thúcủangườihọcđốivớimộtngônngữ
giàuhìnhảnhvàlogic.
Trong bối cảnh của kỷ nguyên số,
nhữngtháchthứcnàyđặtramộtyêucầu
cấp thiết về việc đổi mới phương pháp
giảng dạy. Công nghệ không chỉ là xu
hướngmàcònlàcôngcụmạnhmẽcóthể
giảiquyết các vấn đềtrên. Bài báo này,
dựatrênnềntảngnghiêncứusâuvềbản
chấtchữHìnhthanh,sẽđềxuấtmộtmô
hìnhgiảngdạykếthợp,tốiưuhóaviệcdạy
họcloạichữnàybằngcáchtíchhợpcác
ứngdụngcôngnghệhiệnđại,quađóđáp
ứngtrựctiếpyêucầucủaviệcgiảngdạy
ngônngữtrongthờiđạimới.
II.Cơsởlýluận
2.1. Cấu tạo và vai trò của chữ
ìnhthanh
Nền tảng lý luận sơ khởicho việc
nghiêncứucấutrúcchữHánlàhọcthuyết
“Lụcthư”(六书),đượchệthốnghóamột
cáchtoàndiệnbởihọcgiảHứaThận(
)trongcôngtrìnhkinhđiểnThuyếtvăn
giảitự(说文解字)từthờiĐôngHán
2
.Lý
thuyếtnàyđãphânloạisáuphươngpháp
cấutạochữ,baogồm:Tượnghình,Chỉsự,
Hộiý,Hìnhthanh,ChuyểnchúvàGiảtá.
Trongđó,Hìnhthanh(形声字)đượcxem
phươngphápcósứcsốngmạnhmẽvà
hiệu quả nhất, giữ vaitròchủ đạotrong
việchìnhthànhvàpháttriểnhệthốngvăn
tựTrungHoa.Theocácthốngkêuytín,
loạichữnàychiếmmộttỷlệápđảo,lên
2
HứaThận(许慎),Thuyếtvăngiảitự(说文解字)(1963)
3
DeFrancis,J.(1984).TheChineseLanguage:FactandFantasy.UniversityofHawaiiPress.
tớihơn80%tổngsốchữHán(DeFrancis,
1984)
3
,khẳngđịnhvịthếtrungtâmcủanó
trongvicdạyvàhọc.
Cấu trúc của một chữ Hình thanh
vềbảnchấtlàsựkếthợptinhtếgiữahai
thànhphầnmangchứcnăngriêngbiệt:
-Phầnbiểuthịýnghĩa(形旁):Đây
thànhtốmangchứcnănggợiývềtrường
nghĩacủachữ,thườngđượcthểhiệnqua
cácbộthủ.VaitròcủaHìnhbànglàđịnh
vị phạm trù ngữ nghĩa, giúp người học
khoanhvùngvàsuyđoánýnghĩacủamột
chữlạ.Chẳnghạn,trongcácchữ(jiāng
-sông),(hé-sông),(hú-hồ),phần
biểuthịýnghĩatrongcácchữnàyđềulà
bộ(chấmthủy),trựctiếpgợiýrằngý
nghĩacủachúngđềuliênquanđếnnưc.
-Phầnbiểuthịâmđọc(声旁):Đây
thànhtốmangchứcnănggợiývềâm
đọc. Ví dụ,các chữ (qǐng -mời),
(qíng - nắng), (qīng - trong) đều có
chungphầnbiểuthịâmđọclà(qīng).
Mặcdùthanhđiệucóthểbiếnđổi,nhưng
cáchphátâmcơbảncủabachữnàyđều
cómốiliênhệmậtthiếtvớiâmcủathanh
bàng,tạoramộtquyluậtâmthanhcótính
hệthống.
Sựkếthợplogicgiữahìnhvàthanh
khôngchỉgiúpchữHántrởnênhệthống
còncungcấpmộtphươngphápluận
hiệuquảchoviệchọctập.Đốivớingười
học, việc nắm vững nguyên tắc cấu tạo
ysẽtạoramột“lốitắt”nhậnthức:thay
vìphảighinhớhàngnghìnkýtựmộtcách
rờirạcvàmáymóc,họcóthểdavàoquy
luậthình - âm để phân tích, suyđoán ý
nghĩa vàcáchđọccủa một chữmới.Từ
gócđộgiảngdạy,việctậptrungvàochữ
nhthanhlànềntảngquantrọngđểgiúp
178
ngườihọcpháttriểnnăng lcnhậndiện
chữvàmởrộngvốntừvựngmộtcáchchủ
động,từđóhìnhthànhduylogicvềchữ
Hánvàtạonềnmóngvữngchắcchocác
kỹnăngngônngữcaocấphơn.
2.2.Lượckhảocácnghiêncứuliên
quanvàkhoảngtrốngnghiêncứu
Việc giảng dạy chữ Hình thanh từ
u đã làmột trọng tâm nghiên cứu của
giới học thuật, với hai hướng tiếp cận
chính:nghiêncứubảnchấtngônngữhọc
củachữHìnhthanhvànghiêncứuphương
phápgiảngdạytừcđộnhậnthứccủa
ngườihọc.
Hướngthứnhấttậptrungoviệc
phân tích các đặc điểm cấu trúc, thống
vàvaitròcủacácthànhtố.Cáccông
trìnhnềntảngnhưcủaLýYến,KhangGia
Thâm(李燕、康加深)cộngsự(1992)
đãcungcấpnhữngsốliệuthốngkêkinh
điểnvềtỷlệápđảocủachữHìnhthanh,
đồngthờiđưa racôngthứctínhtoánđộ
biểu âm và biểu ý của các thành phần.
Tiếpnốihướngđinày,cácnghiêncứusau
ynhưcủaHácMỹLinh&ThưHoa(
美玲、舒华,2005)đãtiếnhànhphânloại
chữHìnhthanhthànhcácnhómquytắc,
nquytắcvàbấtquytắc,giúphệthống
hóacácquyluậtđểứngdụngvàogiảng
dạy.Gầnđâyhơn,côngtrìnhcủaLữKim
Minh(吕金明, 2023) với nguồn dữ liệu
lớntừTânHoatựđiểnđãchỉrathựctrạng
độ chính xác biểu âm của Thanh bàng
trongtiếngHánhiệnđạikhôngcao,một
phầndosựbiếnđổicủangữâmvàhình
thểchữHánquacácthờikỳ.
Hướng thứ hai tập trung vào khía
cạnhphạmvàquátrìnhnhậnthứccủa
ngườihọc.CácnghiêncứucủaLýNhụy(
李蕊,2005,2008)đãđisâuvàoviệcphân
tíchvaitròcủaHìnhbàngvàThanhbàng
trongquátrìnhhọctậpcủasinhviênquốc
tế, qua đó đề xuất các chiến lược giảng
dạy cụ thể, nhấn mạnh việc cần tăng
cườngchútrọngvàoThanhbàng.ơng
tự,nghiêncứucủaKhâuTưVăn(邱思文,
2017)đãthựchiệnmộtkhảosátthựctiễn
trêngiáotrìnhPháttriểnHánngữ,chỉra
các nhóm chữcó tần suất xuất hiệncao
nhưngtỷlệlỗicũngcao,từđóđềxuấtcác
chiếnlượcgiảngdạymangtínhứngdụng.
Đặcbiệt,trongbốicảnhViệtNam,công
trình của Nguyễn Thị Phương (2022) là
mộttrongnhữngnghiêncứuhiếmhoitập
trung trực tiếp vào quá trình phát triển
nhậnthứcvềHìnhbàngcủasinhviênViệt
Nam, khẳng định vai trò của việc giảng
dạy Hìnhbàngtrongviệcnângcaohiệu
quảhọcchữHán.
Tuynhiên,qua việc ợc khảocác
công trình trên, có thể nhận thấy một
sốkhoảngtrốngnghiêncunổibật.Thứ
nhất,mặcdùđãcónhiềunghiêncứuvề
phươngphápgiảngdạy,nhưngphầnlớn
vẫntậptrungvàocácchiếnlượcsưphạm
truyền thống trong môi trường lớp học.
cgiảiphápđềxuấtvẫnchưakhaithác
hếttiềmnăngcủacáccôngcụhỗtrợhiện
đại.Thứhai,vàcũnglàkhoảngtrốnglớn
nhấtmàbàibáonàytậptrunggiảiquyết,
đósựthiếuvắngcácnghiêncứukếtnối
giữalýluậngiảngdạychữHìnhthanhvới
việcngdụngcôngnghệvàcácnềntảng
số.Trongbốicảnhkỷnguyênsố,việcbỏ
quavaitròcủacôngnghệtrongviệcgiải
quyếtcáctháchthứccốhữu(ntínhtrừu
tượng, sự nhàm chán, thiếu môi trường
luyện tập) là một thiếu sót lớn. Do đó,
nghiêncứunàysẽkếthừanềntảnglýluận
đãcóvàtậptrungvàoviệcđềxuấtmộtmô
hìnhgiảngdạytíchhợpcôngnghệ,nhằm
lấpđầykhoảngtrốngnghiêncứuhiệntại
nângcaohiệuquảgiảngdạymộtcách
thựcchất.
179
III.Phươngphápnghiêncứu
Nghiên cứu này chủ yếu áp dụng
phươngphápnghiêncứuđịnhtính,được
triển khai theo bagiai đoạn chính nhằm
đảmbảotínhhệthốngvàđộtincậytrong
quátrìnhthuthậpvàxửlýdữliệu.
Giaiđoạn1:Tổnghợpvàphântích
iliệu:
Giaiđoạnđầutậptrungkhocứuvà
tổng hợp các ng trình luận kinh đin
vềchữHìnhthanh(),tubiểun
hcthuyếtLụcthưcủaHứaThận,cùngcác
nghiêncuđươngđiliênquanđếnđặcđiểm
cấutạo,tnsutxuấthiệnvàgtrịsưphạm
củachnhthanhtronggingdyHánngữ.
Mụctiêucagiaiđoạnylàxácđnhcác
tchthclýluậnchủyếuvàkhoảngtrng
nghiên cứuhiện hànhtrong việcvn dng
ngnghệvàogiảngdychữHán.
Giai đoạn 2:Phân tíchtrườnghợp
điểnhình
Trêncơsởlýluậnđãđượcxáclập,
nghiêncứulựachọnvàphântíchhaiứng
dụngcôngnghệtiêubiểu-PlecovàAnki
- làm đối tượng nghiên cứu tình huống.
Việclựachọndựatrênbatiêuchí:
(1)Tínhphổbiến-cảhaingdụng
đềuđượccộngđồngngườihọcHánngữ
quốctếsửdụngrộngrãi;
(2)Tínhđạidiện-Plecođạidiệncho
nhómcôngcụtracứuvàchiếtttrựcquan,
trongkhiAnkiđạidiệnchonhómcôngcụ
ôntậpdựatrênnguyênlýlặplạingắtquãng
(3)Tínhnănghỗtrợchuyênbiệt-cả
haiđềucungcấpcácchứcnăngphântích
cấu tự, ashcard, và luyện tập nhớ chữ
Hánphùhợpvớimụctiêuhọctập.
Phântíchđượctiếnhànhthôngqua
việctrải nghiệm thực tế,đối chiếu chức
ng và đánhgiákhảnăng đápngcác
ucầuphạmđãđượcxácđịnhởGiai
đoạn1.
Giaiđon3:Xâydngmôhìnhthuyết
Từnhữngpháthiệngiaiđoạnphân
tích,nghncứutiếnhànhxâydựngmôhình
gingdạy chhợp ba bước, trong đó xác
đnhrõvaitrò,vịtrívàmốiliênkếtgiữacác
côngcụngnghệtrongtiếntrìnhgingdạy
chữHìnhthanh.Môhìnhnàynhằmđềxuất
mt khung lý thuyết ngdụng công nghệ
phùhợpvớibối cảnhgiảng dyHánngữ
hin đại, đng thời gợi m hướng nghiên
cứuthựcnghimtrongtươnglai.
IV.Kếtquảnghiêncứuthảoluận
4.1.Kếtquảphântíchcácnềntảng
côngnghệ
Quátrìnhquansátthamdựvàphân
tíchtínhnăngchothấymỗingdụngcó
mộtthếmạnhriêng,tươngứngvớitng
giaiđoạnvà mụctiêu củaquá trìnhhọc
chữHìnhthanh.
4.1.1.Pleco:Côngcụtrựcquana
vàhệthốnghóachữHìnhthanh
Pleco,vớivaitròlàmộttừđiểnđiện
tửchuyênsâu,cungcấphaitínhnăngcốt
lõihỗ trợtrc tiếp việcdạyvà học chữ
nhthanh.
Thứ nhất, ứng dụng sở hữu tính
năng phân tích chiết tự mạnh mẽ. Tính
năngnàyđóngvaitròthenchốttrongviệc
giảiquyếtvấnđề"trừutượnghóa"củachữ
Hán.Khitramộtchữ,vídụchữ(mā),
ứng dụng sẽ hiển thị cấu tạo của chữ
bao gồm phần biểu đạt ý nghĩa (n),
gợiýýnghĩaliênquanđếnngườiphụnữ/
người mẹ, và phần biểu đạt âm thanh
(mǎ),gợiývềâmđọc.Việctrìnhbàytrực
quannàygiúpngưihọcngaylậptứchiểu
đượclogiccấutạovàmốiliênhệgiữahình,
thanh,nghĩacủachữ,phávỡthóiquennhìn
chữnhưmộtkhốihìnhảnhtĩnh.
180
nh1.Plecophântíchchữ“”,“
Thứhai,Plecochoppngườidùngtracứuvàhệthốnghóacácchữcócùngbộphậncu
thành.ĐâylàmộttínhngcựckỳhữuíchđhcchữHántheonhóm.Saukhiđãhọcmộtthành
phầncơbản,vídụn(),ngườihọccóthểdùngnólàmtừkhóamkiếm.Kếtquảstrả
vềmộtdanhchcácchữHánchứathànhphầnnày,vídụnhư(ma),(mā),(mà)
nh2.PlecohinthịcácchữHáncóchứathànhphần“