VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
CAO THỊ NGỌC HÀ
CHỨC NĂNG BÀO CHỮA
TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM
Ngành: Luật Hình sự và tố tụng hình sự
Mã số: 9.38.01.04
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC
Hà Nội - 2019
Công trình được hoàn thành tại
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Hoàng Thị Minh Sơn
Phản biện 1:
Phản biện 2:
Phản biện 3:
Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng đánh giá luận án
cấp Học viện
Địa điểm: Phòng bảo vệ luận án tiến sĩ – Phòng họp ….. Nhà
….., Học viện khoa học xã hội
Thời gian: vào hồi ……… giờ, ngày …… tháng ……. năm
………..…
Có thể tìm hiểu luận án tại:
- Thư viện Quốc gia
- Thư viện Học viện khoa học xã hội
1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Xét từ góc độ quy định pháp luật, việc nghiên cứu chức năng bào
chữa trong tố tụng hình sự trở nên cấp thiết trong bối cảnh BLTTHS 2015
ra đời và sắp có hiệu lực trên thực tế. Xét từ góc độ thực tiễn, việc thực
hiện các chức năng bào chữa, chức năng buộc tội và chức năng xét xử chưa
được phân biệt rõ ràng, còn xảy ra tình trạng chồng chéo nhau, các chủ thể
thực hiện chức năng nêu trên chưa làm hết chức năng của mình. Bên cạnh
đó, mặc dù trình độ chuyên môn nghiệp vụ của người bào chữa ngày càng
được nâng cao, sự tham gia của người bào chữa ngày một nhiều hơn, nhưng
chất lượng giải quyết vụ án vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu đề ra. Nguyên
nhân dẫn đến thực trạng này bao gồm cả nguyên nhân chủ quan từ phía
người bào chữa, và nguyên nhân khách quan từ các cơ quan tiến hành tố
tụng và các quy định của pháp luật. Trong một số trường hợp, người bào
chữa chưa thực sự được cơ quan tiến hành tố tụng tạo điều kiện để hoàn
thành tốt chức năng, nhiệm vụ của mình. Hơn nữa, nhận thức của cơ quan
bảo vệ pháp luật về vai trò của người bào chữa chưa thực sự đúng đắn. Vị
trí của người bào chữa phải được xem là một bên tham gia tố tụng, ngang
hàng và bình đẳng với Viện kiểm sát. Cùng với các cơ quan tiến hành tố
tụng, các hoạt động của người bào chữa góp phần tìm ra chân lý khách quan
của vụ án. Nhận thức này phải được quán triệt trong đội ngũ cán bộ làm
công tác tư pháp, đặc biệt là người có thẩm quyền tiến hành tố tụng và mọi
công dân.
Các nội dung về bào chữa đã được nhiều tác giả quan tâm ở những
khía cạnh khác nhau, thể hiện qua các luận án, luận văn thạc sỹ, bài viết
trong tạp chí chuyên ngành, bài viết chuyên đề trong đề tài nghiên cứu khoa
học… Đó là các nội dung liên quan đến quyền bào chữa, việc bảo đảm thực
hiện quyền bào chữa, người bào chữa, vai trò của người bào chữa, chức
năng của tố tụng hình sự, chức năng xét xử của tố tụng hình sự, chức năng
buộc tội của tố tụng hình sự… Tuy nhiên, ở cấp độ tiến sỹ, vẫn chưa có
công trình nào nghiên cứu một cách sâu rộng, toàn diện về chức năng bào
2
chữa. Vì vậy, việc nghiên cứu đề tài « Chức năng bào chữa trong tố tụng
hình sự Việt Nam » là cấp thiết và tác giả đã lựa chọn đề tài này để nghiên
cứu dưới góc độ là một luận án tiến sỹ luật học.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu các vấn đề lý luận, thực trạng quy định của
pháp luật và thực tiễn thực hiện chức năng bào chữa trong TTHS, luận án
đưa ra những kiến nghị hoàn thiện pháp luật và giải pháp bảo đảm thực hiện
chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là những vấn đề lý luận như khái
niệm, đặc điểm, mục đích ý nghĩa, nội dung, cơ sở của chức năng bào chữa
trong tố tụng hình sự... ; các quy định pháp luật liên quan trực tiếp đến chức
năng bào chữa trong tố tụng hình sự Việt Nam. Ngoài ra đối tượng của đề
tài là thực tiễn thực hiện chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự Việt
Nam, đánh giá thực tiễn để phân tích và làm rõ những vướng mắc, bất cập
của pháp luật hiện hành thông qua những số liệu, ví dụ điển hình trong thực
tiễn xét xử để đưa ra một số giải pháp hoàn thiện các quy định của pháp luật
và tổ chức thực hiện chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự Việt Nam.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Về nội dung: Luận án tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận và
quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam về chức năng bào chữa
trong lĩnh vực tố tụng hình sự, thực trạng và giải pháp bảo đảm thực hiện có
hiệu quả chức năng bào chữa trong TTHS Việt Nam.
Về thời gian: Quy định của pháp luật về chức năng bào chữa được
nghiên cứu trong từng giai đoạn lịch sự cụ thể như giai đoạn trước khi
BLTTHS 1988 ra đời, giai đoạn BLTTHS năm 1988, BLTTHS năm 2003
và giai đoạn BLTTHS năm 2015 có hiệu lực thi hành.
Về không gian : Luận án nghiên cứu các vấn đề thực tiễn thông qua
việc nghiên cứu, tổng kết các vụ án có sự tham gia của NBC trong phạm vi
toàn quốc và phân tích thực tiễn thực hiện chức năng bào chữa trong TTHS
3
trên cơ sở báo cáo của Liên đoàn luật sư Việt Nam, Viện kiểm sát nhân dân
tối cao, Tòa án nhân dân tối cao, phiếu khảo sát một số luật sư ở Hà Nội và
địa phương.
4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
4.1. Phương pháp luận và cách tiếp cận
Luận án được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ
nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật.
Ngoài ra, luận án được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận của
Luật tố tụng hình sự kết hợp tiếp cận đa ngành, liên ngành.
Cách tiếp cận: Luận án sử dụng phương pháp tiếp cận của chuyên
ngành Luật tố tụng hình sự, Luật hình sự, Lý luận chung về Nhà nước và pháp
luật, Khoa học điều tra hình sự, Tội phạm học và phương pháp tiếp cận lịch sử,
tiếp cận đa ngành, liên ngành; tiếp cận dưới khía cạnh luật so sánh…
4.2. Phương pháp nghiên cứu
Luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu chung của khoa học
xã hội và các phương pháp nghiên cứu đặc thù của luật học để nghiên cứu
đề tài.Trên cơ sở phép duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa
Mác-Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về
đấu tranh phòng ngừa, chống tội phạm và vi phạm pháp luật khác, luận án sử
dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu, cụ thể là: phương pháp hệ thống,
phương pháp thống kê, phương pháp phân tích, phương pháp điều tra xã hội
học, phương pháp lịch sử, so sánh, logic, tổng hợp…
5. Đóng góp mới về khoa học của luận án
Luận án là công trình nghiên cứu toàn diện dưới góc độ lý luận và
thực tiễn về chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự. Kết quả của luận án
đã đóng góp mới về mặt khoa học như sau :
- Thứ nhất: Luận án làm rõ và bổ sung một số vấn đề lý luận quan
trọng của chức năng bào chữa trong TTHS, đồng thời, phân tích để luận
giải sâu sắc hơn các quy định thể hiện chức năng bào chữa trong TTHS qua
từng thời kỳ lịch sử nhất định để thấy được lịch sử lập pháp của chức năng
bào chữa trong TTHS Việt Nam.
