Tóm tắt Luận án Tiến sĩ: Kế toán quản trị chi phí môi trường trong doanh nghiệp nhiệt điện than Việt Nam

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và áp lực phát triển bền vững ngày càng gia tăng, các doanh nghiệp, đặc biệt là ngành sản xuất, phải tích hợp trách nhiệm môi trường vào chiến lược kinh doanh. Các quy định pháp luật về môi trường ngày càng siết chặt cùng với cam kết quốc gia về tăng trưởng xanh và Net Zero, như ở Việt Nam, đã làm nổi bật tầm quan trọng của việc quản lý hiệu quả chi phí môi trường. Ngành nhiệt điện than, vốn là trụ cột năng lượng nhưng cũng đối mặt với những thách thức môi trường nghiêm trọng như phát thải khí nhà kính và chất thải công nghiệp, đang chịu áp lực lớn phải minh bạch hóa "hóa đơn môi trường" của mình. Nghiên cứu này nhấn mạnh vai trò thiết yếu của Kế toán quản trị chi phí môi trường (ECMA) như một công cụ chiến lược để nhận diện, đo lường và kiểm soát các chi phí liên quan đến môi trường, từ đó hỗ trợ quá trình ra quyết định, tối ưu hóa hoạt động và nâng cao năng lực cạnh tranh bền vững cho các doanh nghiệp.

Các nhà nghiên cứu, học giả trong lĩnh vực kế toán, quản trị kinh doanh và môi trường; các nhà quản lý, lãnh đạo, chuyên gia kế toán và tài chính trong các doanh nghiệp nhiệt điện than; các cơ quan quản lý nhà nước về môi trường và năng lượng tại Việt Nam.

Luận án tập trung nghiên cứu sâu về Kế toán quản trị chi phí môi trường (ECMA) trong bối cảnh đặc thù của các doanh nghiệp nhiệt điện than Việt Nam. Bắt đầu bằng việc đặt vấn đề về sự cấp thiết của quản lý môi trường hiệu quả do áp lực từ xu hướng phát triển bền vững toàn cầu, các quy định pháp luật ngày càng chặt chẽ và cam kết Net Zero của Việt Nam. Ngành nhiệt điện than, dù đóng vai trò quan trọng trong an ninh năng lượng quốc gia, nhưng cũng là một trong những nguồn phát thải lớn, tạo ra những chi phí môi trường đáng kể mà thường bị ẩn giấu trong hệ thống kế toán truyền thống. Nghiên cứu chỉ ra rằng những chi phí này có thể chiếm tới 20% tổng chi phí vận hành, nhưng thiếu sự minh bạch và hạch toán riêng biệt đã cản trở doanh nghiệp trong việc ra quyết định đầu tư công nghệ xanh và kiểm soát rủi ro. Để giải quyết vấn đề này, luận án đề xuất và phân tích ECMA như một công cụ quản trị chiến lược, giúp bóc tách, đo lường và phân bổ các chi phí môi trường một cách rõ ràng. Các phương pháp xác định chi phí như Kế toán chi phí dựa trên hoạt động (ABC) và Kế toán chi phí dòng nguyên vật liệu (MFCA) được xem xét để minh bạch hóa dòng chất thải và tối ưu hóa nguồn lực. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh vai trò của Hệ thống thông tin chi phí môi trường (ECIS) như một "cầu nối" quan trọng giữa dữ liệu kỹ thuật và thông tin tài chính, giúp chuyển đổi các chỉ số môi trường thành số liệu có giá trị kinh tế. Thông qua việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến việc áp dụng ECMA và vai trò trung gian của ECIS, luận án hướng tới việc đề xuất các giải pháp toàn diện nhằm tăng cường minh bạch chi phí môi trường, hỗ trợ doanh nghiệp nhiệt điện than tại Việt Nam đạt được mục tiêu phát triển bền vững, tiết kiệm chi phí, nâng cao hiệu suất và tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế như ESG và ISO 14001.