1
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT TP. HỒ CHÍ MINH
VÕ PHAN LÊ NGUYỄN
KHIẾU NẠI VÀ GIẢI QUYẾT
KHIẾU NẠI VỀ ĐẤT ĐAI
Chuyên ngành: LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH
Mã số : 62.38.01.02
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC
TP.HỒ CHÍ MINH - NĂM 2018
2
PHẦN MỞ ĐẦU
Công trình được hoàn thành tại: Trường Đại học Luật Thành
phố Hồ Chí Minh
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Cảnh Hợp
TS Lưu Quốc Thái
Phản biện 1:
Phản biện 2:
Phản biện 3:
Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận án cấp
trường họp tại Trường Đại học Luật Tp. Hồ Chí Minh
Vào hồi … ngày … tháng … năm …
Có thể tìm hiểu luận án tại: Thư viện Quốc gia
3
1. Tính cấp thiết của đề tài
Ở Việt Nam, đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ
sở hữu. Sau thời kỳ đổi mới, pháp luật đã mạnh dạn trao quyền và ngày càng
mở rộng quyền cho người sử dụng đất nhằm bảo đảm từng thửa đất được khai
thác, sử dụng hiệu quả. Nhà nước đã giảm dần hoạt động can thiệp sâu vào
quyền sử dụng đất của chủ thể được trao quyền, để chuyển sang việc hoạch
định chính sách đất đai và tăng cường quản lý nhà nước về đất đai nhằm bảo
đảm đất đai được bảo vệ, quản lý, sử dụng theo đúng định hướng mà Nhà
nước mong muốn. Sự đổi mới theo hướng đi này đã phát huy hiệu quả to lớn
trên thực tiễn, đất đai được khôi phục giá trị thật của nó, tạo nguồn lực to lớn
để đất nước phát triển.
Có thể nói, khi chuyển từ nền kinh tế kế hoạch, tập trung bao cấp sang
kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đất nước ngày càng hội nhập
sâu với kinh tế thế giới nên pháp luật về đất đai cũng phải thường xuyên thay
đổi cho phù hợp. Pháp luật về đất đai và hệ thống pháp luật liên quan ngày
càng hoàn thiện nhằm điều chỉnh kịp thời và hiệu quả các quan hệ phát sinh
trong lĩnh vực này. Một khi pháp luật - công cụ quản lý cốt lõi thay đổi thì
hoạt động quản lý cũng có sự thay đổi nhằm bảo đảm tính tương thích. Tuy
nhiên, trong thực tiễn, pháp luật về đất đai vẫn còn những bất cập, hạn chế
nhất định. Cụ thể, hoạt động quản lý nhà nước về đất đai còn bộc lộ nhiều yếu
kém, tư duy can thiệp sâu vào quyền được trao cho người sử dụng đất của các
chủ thể quản lý nhà nước vẫn còn tồn tại. Tình trạng thiếu công khai, minh
bạch trong quản lý, sử dụng, phân phối đất đai, sự lạm quyền của cán bộ, công
chức được trao quyền, tham nhũng, lãng phí... vẫn còn xảy ra. Từ đó, tình
trạng khiếu nại về đất đai diễn ra thường xuyên, liên tục, thậm chí gay gắt,
phức tạp. Trong bức tranh chung về khiếu nại, tố cáo hành chính ở nước ta thì
số vụ việc khiếu nại, tố cáo liên quan đến đất đai chiếm một tỷ lệ lớn (tương
đương 70%) và diễn biến phức tạp, nhất là số vụ việc khiếu nại, khiếu kiện
đông người liên quan đến đất đai, nhà ở, bồi thường, giải phóng mặt bằng và
tái định cư.
Khi tham gia vào hoạt động khiếu nại về đất đai, người sử dụng đất đã
sử dụng quyền khiếu nại - quyền chính trị, pháp lý cơ bản của công dân được
Hiến pháp, pháp luật ghi nhận và bảo đảm thực hiện. Khi thực hiện quyền
khiếu nại về đất đai, người sử dụng đất yêu cầu các cơ quan, tổ chức, cá nhân
có thẩm quyền bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của mình khi có cơ sở
cho rằng quyết định hành chính, hành vi hành chính của các chủ thể trong quá
4
trình thực thi quyền quản lý nhà nước về đất đai vi phạm pháp luật, xâm phạm
đến quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Đồng thời, đây là một hình thức trực
tiếp tham gia vào hoạt động giám sát, quản lý nhà nước, phát huy quyền làm
chủ Nhân dân.
Về phía cơ quan nhà nước, khi tham gia vào hoạt động giải quyết
khiếu nại là tự xem xét lại những quyết định hành chính, hành vi hành chính
một cách thấu đáo, để điều chỉnh, khôi phục quyền và lợi ích hợp của người sử
dụng đất nếu quyết định và hành vi đó là sai, vi phạm pháp luật. Ngược lại,
nếu khẳng định quyết định, hành vi đó đúng pháp luật thì cơ quan nhà nước có
thêm cơ hội để giải thích cho người sử dụng đất nghiêm chỉnh chấp hành pháp
luật, bảo đảm hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về đất đai vì mục tiêu phát
triển chung. Vì vậy, hoạt động khiếu nại và giải quyết khiếu nại hành chính về
đất đai là hai mặt không thể tách rời của đời sống xã hội, bảo đảm quyền của
người sử dụng đất, bảo đảm dân chủ, bảo đảm tính thượng tôn pháp luật, tạo
sự công bằng xã hội, tăng cường năng lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà
nước, bảo đảm an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội.
Với ý nghĩa và tầm quan trọng đó, tác giả nhận thấy việc khiếu nại và
giải quyết khiếu nại về đất đai hiện nay có những bất cập, hạn chế nhất định
cần phải nghiên cứu chuyên sâu nhằm đưa ra những luận giải về mặt khoa
học, pháp lý cũng như thực tiễn và đề xuất giải pháp hoàn thiện. Vì vậy, tác
giả chọn đề tài “Khiếu nại và giải quyết khiếu nại về đất đai” để làm Luận án
tiến sĩ Luật học của mình.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích nghiên cứu của đề tài
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận, tác giả khảo sát thực trạng pháp luật,
đối chiếu thực tiễn hoạt động khiếu nại và giải quyết khiếu nại hành chính về
đất đai của Việt Nam, từ đó chỉ ra những bất cập, hạn chế của pháp luật cũng
như thực hiện pháp luật về khiếu nại và giải quyết khiếu nại về đất đai ở nước
ta. Đồng thời, tác giả đề xuất những giải pháp cụ thể nhằm giảm thiểu số vụ
việc khiếu nại liên quan đến đất đai, tăng cường hiệu quả giải quyết khiếu nại
hành chính về đất đai.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
- Để bảo đảm đề tài đã chọn đạt kết quả khả quan, tác giả sẽ tập trung
vào các nhiệm vụ nghiên cứu chính sau:
5
+ Làm rõ quyền khiếu nại, khái niệm, đặc điểm, bản chất và các loại
khiếu nại về đất đai; xác định vị trí, giá trị của phương thức khiếu nại và giải
quyết khiếu nại trong cơ chế bảo vệ quyền của người sử dụng đất ở nước ta.
+ Phân tích, đánh giá hệ thống pháp luật liên quan đến khiếu nại và giải
quyết khiếu nại về đất đai cũng như thực tiễn thi hành pháp luật.
+ Khảo sát thực tế tình hình khiếu nại hành chính về đất đai và hoạt
động giải quyết khiếu nại hành chính về đất đai của cơ quan hành chính nhà
nước tại Thành phố Hồ Chí Minh và một số tỉnh, thành khác, làm sơ sở chứng
minh cho những luận giải về mặt lý luận, pháp lý nêu trên.
3. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu
3.1. Phạm vi nghiên cứu
Khiếu nại và giải quyết khiếu nại hành chính về đất đai có thể được
nghiên cứu từ nhiều góc độ với các mức độ khác nhau. Tuy nhiên, Luận án chỉ
tập trung nghiên cứu phạm vi khiếu nại của người sử dụng đất, người có
quyền và nghĩa vụ liên quan đến sử dụng đất đối với quyết định hành chính
hoặc hành vi hành chính của cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền liên
quan đến quá trình thực thi công vụ trong hoạt động quản lý nhà nước về đất
đai mà người sử dụng đất cho rằng quyết định hoặc hành vi đó là vi phạm
pháp luật, xâm hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Luận án tập trung nghiên cứu về hoạt động khiếu nại hành chính của
tổ chức, cá nhân trong lĩnh vực đất đai và hoạt động giải quyết khiếu nại hành
chính về đất đai của cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền.
4. Ý nghĩa khoa học của luận án
- Về lý luận, Luận án sẽ đưa ra cách hiểu thống nhất về quyền khiếu
nại trong lĩnh vực đất đai; khái niệm, đặc điểm, bản chất của khiếu nại và giải
quyết khiếu nại về đất đai; làm rõ vai trò, vị trí và giá trị của phương thức
khiếu nại và giải quyết khiếu nại về đất đai trong tổng thể cơ chế bảo vệ quyền
của người sử dụng đất theo quy định pháp luật hiện hành; đưa ra nhận thức
đúng các yếu tố tác động, các nguyên nhân cốt lõi làm phát sinh khiếu nại về
đất đai và những hạn chế mang tính bản chất trong phương thức giải quyết
khiếu nại nói riêng và cơ chế bảo vệ quyền của người sử dụng đất nói chung.
- Đưa ra những nhận định, đánh giá xác thực về thực trạng pháp luật
và thực hiện pháp luật về đất đai, về khiếu nại và giải quyết khiếu nại nói
riêng và cơ chế bảo vệ quyền của người sử dụng đất nói chung.