HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ - HÀNH CHÍNH QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH
NGUYỄN THỊ HỒNG LÂM
KINH TẾ DU LỊCH Ở CÁC TỈNH BẮC TRUNG
BỘ TRONG HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
Chuyên ngành : Kinh tế chính trị
Mã số : 62 31 01 01
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ
HÀ NỘI - 2013
Công trình đƣợc hoàn thành
tại Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh
Người hướng dẫn khoa học: PGS, TS. An Nhƣ Hải
Phản biện 1: PGS, TS. Phạm Văn Dũng
Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội
Phản biện 2: PGS, TS. Tô Đức Hạnh
Đại học Kinh tế quốc dân
Phản biện 3: PGS, TS. Lƣu Ngọc Trịnh
Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam
Luận án đã được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện
họp tại Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh.
Vào hồi 15 giờ 00 phút ngày 20 tháng 01 năm 2014
Có thể tìm hiểu luận án tại: Thƣ viện quốc gia và Thƣ viện Học
viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh
1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Du lịch là ngành kinh tế tổng hợp, có tính liên ngành, liên vùng và
xã hội hóa cao. Hoạt động của ngành kinh tế này không chỉ đáp ứng nhu
cầu du lịch ngày càng tăng của người dân mà còn đóng vai trò quan
trọng “xuất khẩu tại chỗ” các sản phẩm hàng hóa và dịch vụ.
Ở Việt Nam, ngành du lịch được thành lập từ năm 1960, tuy nhiên,
du lịch chỉ thực sự được xem là ngành kinh tế từ những năm 1990 khi đất
nước mở cửa hội nhập với khu vực và quốc tế. Từ đó đến nay, KTDL đã
phát triển nhanh chóng và đạt được những thành tựu đáng khích lệ.
Bắc Trung Bộ là vùng kinh tế gồm sáu tỉnh: Thanh Hóa, Nghệ An,
Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên - Huế, nơi đây tập trung
nhiều tiềm năng có giá trị về du lịch với sự đa dạng về thiên nhiên, giàu
bản sắc về văn hóa. Mặt khác, với vị trí địa lý thuận tiện giao thông đường
bộ, đường sắt và đường biển khá phát triển tạo điều kiện cho KTDL các
tỉnh Bắc Trung Bộ phát huy được lợi thế, thu hút khách du lịch.
Trong những năm qua, KTDL ở các tỉnh Bắc Trung Bộ đã có những
bước phát triển đáng khích lệ. Tuy nhiên, sự phát triển hiện nay của KTDL
so với yêu cầu HNKTQT và tiềm năng của vùng còn hạn chế. Vấn đề đặt
ra hiện nay là làm như thế nào để phát huy tiềm năng, lợi thế của KTDL
trong toàn vùng trước yêu cầu HNKTQT sâu rộng đem lại hiệu quả KT -
XH cao? Trong bối cảnh đó, “Kinh tế du lịch ở các tỉnh Bắc Trung Bộ
trong hội nhập kinh tế quốc tế” được chọn làm đề tài luận án tiến sĩ
chuyên ngành Kinh tế chính trị tại Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia
Hồ Chí Minh không chỉ có ý nghĩa lý luận mà còn có ý nghĩa thực tiễn góp
phần cho phát triển KTDL ở các tỉnh Bắc Trung Bộ trong thời gian tới.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
- Mục đích nghiên cứu: Thúc đẩy phát triển KTDL ở các tỉnh Bắc
Trung Bộ trong điều kiện Việt Nam ngày càng hội nhập sâu hơn, đầy đủ
hơn vào các quan hệ kinh tế quốc tế dưới góc độ kinh tế chính trị.
- Nhiệm vụ nghiên cứu: 1) Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về
KTDL trong HNKTQT của một vùng lãnh thổ Việt Nam dưới góc độ kinh
tế chính trị. 2) Đánh giá thực trạng KTDL trong HNKTQT ở các tỉnh Bắc
Trung Bộ. 3) Đề xuất phương hướng và giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển
KTDL ở các tỉnh Bắc Trung Bộ trong HNKTQT.
2
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận án
- Đối tượng nghiên cứu: Toàn bộ các quan hệ trong KTDL ở các tỉnh
Bắc Trung Bộ trong HNKTQT.
- Phạm vi nghiên cứu:
+ Về không gian: Luận án nghiên cứu KTDL ở các tỉnh Bắc Trung
Bộ từ tiếp cận kinh tế vùng. Luận án không nghiên cứu riêng rẽ từng tỉnh
trong vùng mà coi KTDL của mỗi tỉnh là một bộ phận cấu thành KTDL
Bắc Trung Bộ của Việt Nam.
+ Về thời gian: Thực trạng tính từ năm 2000 đến nay; phương
hướng, giải pháp xác định đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030.
4. Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu của luận án
- Cơ sở lý luận:
Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và những quan điểm,
đường lối, chính sách đổi mới của Đảng và Nhà nước ta về phát triển KTDL.
- Phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu sinh sử dụng các phương
pháp: trừu tượng hóa, phân tích - tổng hợp, lôgic kết hợp với lịch sử, thống
kê, phân tích định lượng, phương pháp chuyên gia, phương pháp so sánh,
đồng thời tiếp thu có chọn lọc một số kết quả của các công trình khoa học
đã công bố trong quá trình nghiên cứu luận án.
5. Những đóng góp về khoa học và giá trị của luận án
1) Hệ thống hóa lý luận về KTDL trong HNKTQT của một vùng du
lịch ở Việt Nam dưới góc độ kinh tế chính trị. 2) Chọn lọc một số bài học
kinh nghiệm về phát triển KTDL của nước ngoài tham khảo cho KTDL
Việt Nam nói chung, các tỉnh Bắc Trung Bộ nói riêng. 3) Đánh giá thực
trạng, đề xuất phương hướng và giải pháp phát triển KTDL vùng Bắc
Trung Bộ trong bối cảnh HNKTQT.
6. Kết cấu của luận án
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ
lục, luận án gồm 4 chương, 11 tiết.
3
Chƣơng 1
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
VỀ KINH TẾ DU LỊCH
1.1. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU Ở NƢỚC NGOÀI VỀ KINH TẾ
DU LỊCH.
Bàn về du lịch, KTDL có các công trình nước ngoài tiêu biểu sau: 1)
“Tourism in Developing Countries” (Du lịch ở các nước đang phát triển)
của hai tác giả Martin Oppermann và Kye - Sung Chon, được Nxb
International Thomson Business Press xuất bản vào năm 1997. 2) Công
trình:“The Business of Rural Tourism International Perspectives”
(Quan điểm quốc tế về việc phát triển kinh doanh du lịch tại khu vực
nông thôn) của hai tác giả Stephen J. Page và Don Getz, được Nxb
International Thomson Business Press xuất bản năm 1997. 3) Công
trình: “Commercial Recreation & Tourism - An Introduction to Business
Oriented Recreation” (Giải trí Thương mại và Du lịch - Sự giới thiệu về
giải trí định hướng kinh doanh), của tác giả Susan A.Weston, Nxb
Brown & Benchmark, được xuất bản năm 1996. 4) Công trình:
“Managing Tourism” (Quản lý du lịch) được giáo sư S. Medlik viết vào
năm 1991, được Nxb Butterworth - Heinemann Ltd tái xuất bản vào năm
1995. 5) Công trình: “The Economics of Leisure and Tourism” (Kinh tế
học về Giải trí và Du lịch) của tác giả John Tribe, được Nxb Butterworth
- Heinemann Ltd xuất bản vào năm 1995 v.v…
1.2. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU TRONG NƢỚC VỀ KINH TẾ
DU LỊCH.
1.2.1. Các công trình nghiên cứu dƣới dạng đề tài khoa học và
luận án tiến sĩ.
Đến nay, ở Việt Nam cũng đã có khá nhiều công trình nghiên cứu về
du lịch và KTDL. Liên quan đến nội dung này, dưới dạng các công trình là
đề tài khoa học, luận án tiến sĩ đã có các công trình chủ yếu sau: 1) Đề tài
cấp Bộ (2007): “Nghiên cứu xây dựng sản phẩm du lịch Việt Nam có tính
cạnh tranh trong khu vực, quốc tế”, của nhóm tác giả do TS. Đỗ Cẩm Thơ
làm chủ nhiệm, Viện NC & PT Du lịch chủ trì. 2) Đề tài cấp Bộ
(2008):“Cơ sở khoa học phát triển du lịch đảo ven bờ vùng du lịch Bắc
Trung Bộ” do PGS, TS. Phạm Trung Lương chủ nhiệm, Viện NC & PT
Du lịch chủ trì. 3) Đề tài cấp Bộ (2011) “Hiện trạng và giải pháp phát
