Tóm tắt Luận án Tiến sĩ: Nghiên cứu đặc điểm lưu hành, sinh học phân tử một số loài ký sinh trùng đường máu ở trâu, bò, dê, ngựa tại ba tỉnh phía Bắc và đề xuất biện pháp phòng bệnh

Các bệnh ký sinh trùng đường máu do Anaplasma spp., Babesia spp. và Theileria spp. gây ra là mối đe dọa nghiêm trọng đối với ngành chăn nuôi và sức khỏe cộng đồng, đặc biệt tại các vùng nhiệt đới. Chúng không chỉ gây thiệt hại kinh tế lớn cho vật nuôi như trâu, bò, dê, ngựa mà còn tiềm ẩn nguy cơ lây truyền sang người. Tại Việt Nam, dù đã có ghi nhận về sự hiện diện của các tác nhân này từ những năm 1970, việc thiếu dữ liệu toàn diện về đặc điểm lưu hành và sinh học phân tử vẫn là một khoảng trống lớn trong nghiên cứu. Việc ứng dụng các phương pháp chẩn đoán phân tử tiên tiến và xác định các yếu tố nguy cơ còn hạn chế. Do đó, luận án này được thực hiện nhằm xác định đặc điểm lưu hành, sinh học phân tử của các loài ký sinh trùng đường máu phổ biến ở trâu, bò, dê, ngựa tại ba tỉnh phía Bắc, từ đó đề xuất biện pháp phòng bệnh hiệu quả.

Chuyên gia thú y, nhà khoa học nghiên cứu ký sinh trùng và sinh học phân tử, cán bộ quản lý ngành chăn nuôi và y tế công cộng.

Luận án tập trung nghiên cứu toàn diện về đặc điểm lưu hành và sinh học phân tử của các loài ký sinh trùng đường máu thuộc chi Anaplasma spp., Babesia spp. và Theileria spp. trên trâu, bò, dê, ngựa tại ba tỉnh phía Bắc Việt Nam, nhằm xây dựng cơ sở khoa học cho công tác phòng chống bệnh hiệu quả. Nghiên cứu sử dụng phương pháp điều tra cắt ngang, thu thập mẫu máu và ứng dụng các kỹ thuật sinh học phân tử tiên tiến như nested-PCR để xác định tỷ lệ lưu hành, giải trình tự gen Sanger để định danh loài và phân tích phả hệ. Kết quả nghiên cứu đã định danh được 12 loài ký sinh trùng đường máu, trong đó có 6 loài lần đầu tiên được công bố tại Việt Nam và 5 loài có khả năng lây truyền từ động vật sang người đã được xác nhận. Luận án cũng cung cấp một lượng lớn dữ liệu trình tự gen, làm cơ sở cho nghiên cứu sâu hơn về dịch tễ học phân tử. Phân tích đã xác định rõ sự biến động về tỷ lệ lưu hành của các loài ký sinh trùng này theo mùa, theo loài vật nuôi, và theo các yếu tố nguy cơ liên quan như giới tính, lứa tuổi. Cụ thể, tỷ lệ nhiễm Anaplasma spp., Babesia spp. và Theileria spp. thường cao vào mùa hè và có xu hướng tăng theo lứa tuổi của vật nuôi. Các phát hiện này có ý nghĩa thực tiễn to lớn, không chỉ cung cấp dữ liệu quan trọng cho các chương trình điều tra quốc gia về bệnh ký sinh trùng đường máu ở vật nuôi và véc tơ truyền bệnh, mà còn giúp đề xuất các biện pháp phòng bệnh thích hợp, góp phần bảo vệ sức khỏe vật nuôi và sức khỏe cộng đồng. Đây là nguồn tài liệu quý giá cho các nhà khoa học, nhà quản lý trong việc xây dựng chiến lược kiểm soát bệnh ký sinh trùng đường máu tại Việt Nam, đặc biệt là các bệnh có tiềm năng truyền lây sang người.