Tóm tắt Luận án Tiến sĩ Ngữ văn: Ngôn ngữ nghệ thuật truyện Kiều từ góc nhìn văn hóa

Ụ Ạ B  GIÁO D C VÀ ĐÀO T O Ồ Ộ Ạ Ọ Ư Ạ ƯỜ NG Đ I H C S  PH M TP H  CHÍ MINH TR ­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­

VÕ MINH H IẢ

Ậ

Ề

Ệ

Ữ Ừ

Ệ NGÔN NG  NGH  THU T TRUY N KI U  T  GÓC NHÌN VĂN HOÁ

Ọ Ệ

Chuyên ngành: VĂN H C VI T NAM Mã số             : 60 22 01 21

Ữ

Ắ

Ậ

Ế

TÓM T T LU N ÁN TI N SĨ NG  VĂN

Ố Ồ THÀNH PH  H  CHÍ MINH – NĂM 2015

ượ ữ ườ c hoàn thành t i: ạ Khoa Ng  văn, Tr ạ ọ   ng Đ i h c ư ạ ố ồ Công trình đ S  ph m Thành ph  H  Chí Minh.

ườ ướ i h ẫ ứ ọ ọ ọ PGS. TS. Lê Thu Y nế Ng ng d n khoa h c:  ọ ị (ghi rõ h  tên, ch c danh khoa h c, h c v )

ả

Ph n bi n 1: PGS. TS. Lê Giang ườ

ạ ọ

ố

ệ          Tr

ng ĐH KHXH & NV, Đ i h c Qu c

ố ồ

gia                        Thành ph  H  Chí Minh

ả

ễ ạ ọ ư ạ

ườ

ồ

ệ Ph n bi n 2: PGS. TS. Nguy n Thành Thi                      Tr

ng Đ i h c S  ph m Tp. H  Chí Minh

ả

ễ

ọ

ạ ọ

ườ

ố

ố ồ

ậ ệ Ph n bi n 3: TS. Nguy n Ng c Qu n                      Tr ng ĐH KHXH & NV, Đ i h c Qu c  gia                        Thành ph  H  Chí Minh

ấ

ậ

c H i đ ng ch m lu n án

ệ ướ c b o v  tr ồ

ẽ ượ ả ọ ạ ng h p t

ộ ồ ờ i:...vào h i……gi …ngày….tháng…

ậ  Lu n án s  đ c p ấ Tr ườ năm 2015

ể

ể

ậ

ạ

Có th  tìm hi u lu n án t

ư ệ i th  vi n:

ệ

t Nam

ố ườ

ồ

ng ĐHSP Tp. H  Chí Minh ợ

ọ

ồ

ư ệ ­ Th  vi n Qu c gia Vi ư ệ ­  Th  vi n Tr ổ ư ệ ­  Th  vi n Khoa h c T ng h p Tp. H  Chí Minh

M  Đ UỞ Ầ

ấ ế ủ ề

t c a đ  tài ữ ứ ệ ố ẩ

ệ ữ ệ ệ ậ Truy n Ki u 1. Tính c p thi ọ ổ ể   Nghiên c u h  th ng ngôn ng  trong tác ph m văn h c c  đi n ề  nói riêng t Nam nói chung và ngôn ng  ngh  thu t

Vi ừ ộ ộ ướ ế ấ ậ t ng ti p c n có tính ch t liên ngành.

góc đ  văn hoá là m t h ệ ố ữ ệ ượ ộ ố Thông qua h  th ng ng  li u có hàm l ng văn hóa, m t s  nhà

ứ ẩ ộ ỹ ng th m m  và ư ưở  t

nghiên c u đã đi sâu, khám phá n i dung, t ủ ễ ạ phong cách văn hoá c a Nguy n Du trong hành trình sáng t o và

ữ ừ ữ ọ ướ ụ ể ủ nh ng đóng góp c  th  c a ông cho văn h c n

ấ ấ c nhà.  ể ề ế ấ

nghĩa và tính ch t c p thi ậ ữ ệ ề ừ ệ

ộ ự ể ệ ệ ả góc nhìn văn h ệ ữ ố án Ngôn ng  ngh  thu t Truy n Ki u t m t s  th  nghi m, bi n gi T  nh ng ý   ậ   t  y, chúng tôi đi vào tìm hi u đ  tài lu n oá  như    i m i quan h  ngôn ng  và văn hoá

ệ ệ ứ ữ ố thông qua các m i quan h  bi n ch ng gi a chúng.

ứ ấ ề ử ị 2. L ch s  nghiên c u v n đ

ứ ề ệ ệ ậ ề ữ 2.1. Nghiên c u v  ngôn ng  ngh  thu t Truy n Ki u

ị ỳ ử ừ ừ ụ

ủ ứ ể ậ ấ ch t khác nhau c a các chuyên lu n, ti u lu n nghiên c u, v n đ

ượ ừ ữ ệ ệ ề ậ ủ  Truy n Ki u ề  đ

nhi u góc đ ọ ề ệ T  góc nhìn l ch s  phát sinh, tu  theo t ng m c đích và tính ề  ậ ấ ộ  ệ   t

c xem xét t ử ị Trong giáo trình L ch s  văn h c Vi ạ ả ạ ọ ư ễ ậ ngôn ng  ngh  thu t c a ớ v i nhi u khái ni m khác nhau.  ủ Nam (t p 3) c a nhóm tác gi

ế ụ ề ố Đ i h c S  ph m, Lê Trí Vi n đã ề   cũng ti p t c truy n th ng vay Tác gi ằ cho r ng “ ệ  ả Truy n Ki u

ọ ượ ặ ấ ừ ố m n văn h c Trung Qu c đã có t

ữ ữ ữ ể ặ ố

ữ ằ ữ ế ệ ố ữ    lâu. Ho c l y ngay nh ng ọ   ọ thành ng  ch  hán, ho c thu g n nh ng  đi n c  trong văn h c ặ   t Nam, ho c Trung Qu c thành nh ng thành ng  b ng ti ng Vi

ể ả ố ơ ệ ơ chuy n   hình   nh   trong   th   Trung   Qu c   sang   th   Vi t   Nam”

ộ ễ ạ ớ ố T p chí Văn h c ọ   s  11 năm 1965 v i bài vi

Nguy n L c trên   ậ ữ ệ ế ụ Ngôn ng  nhân v t trong Truy n Ki u

ế ệ ế ỷ ử ố ọ Văn h c Vi t Nam (n a cu i th  k  XVIII  h t th  k  XIX)

ươ ở ữ ủ ễ ệ ậ ử ụ .  ế   t ề  và ti p t c trong công trình    đã kh oả   ế ỷ ệ   ng di n các ph ừ ng  c a Nguy n Du

sát ngh  thu t s  d ng t ệ ể ố ư ừ ệ nh  t

Hán Vi t, đi n c , thi li u... ả ế ụ ữ ế ứ ủ ễ ộ

ị ả ữ ệ ề Ngôn ng  Truy n Ki u nói chung không có vay

Ti p t c nh ng k t qu  nghiên c u c a Nguy n L c, Đào ẳ Th n kh ng đ nh:  ầ ượ ư ạ m n xa l

ề ộ ườ ư ộ ẫ l ng l y nh các quá

ả ậ ữ ệ và c u kì nh  Cung oán ngâm khúc, không có cái đài   ưng b  b n r m rà c a Hoa tiên hay đ o g t ẽ ọ   ủ ề   ơ kính tân trang. Qu  th t ngôn ng  Truy n Ki u ề ủ ụ v ng v  c a S

ầ ớ g n v i thôn ca h n c ơ ả.

ề ấ ấ ề  V  v n đ  ngôn ng ữ   ề , chúng tôi nh n th y, nh ng ậ

ệ ữ Truy n Ki u ữ ủ ị ẩ ề ữ

ẩ ượ ị ỹ hãn quan th m m  mang tính đ nh l

ữ ụ ể ằ giá c  th  b ng n ố ố ệ ế ụ ể ụ ể nh ng s  li u th ng kê khá c  th  và chi ti

t, c  th  có:   ệ ủ ủ Thi pháp Truy n Ki u

ề  c a Đào Duy Anh,  ể ừ ữ ủ ệ ng  Truy n Ki u T  ng  Vi t và t

ệ Truy n Ki u S , ử Tìm hi u t ệ ề  c a Lê Xuân Lít,  ậ ủ ữ ữ ệ ệ t trong ngôn ng  ngh  thu t Truy n Ki u ng  Hán Vi khái quát v  giá tr  ngôn ng  c a tác ph m này đã có nh ng đánh   ằ   ng, b ng ừ ể   T  đi n ề  c a Tr n Đình ầ   ừ   ừ ữ ệ ễ   ề c a Nguy n

ề ừ ế ệ ậ ủ ồ Ti p  c n  Truy n   Ki u  t góc   nhìn  văn  hóa c a   Lê

Thuý   H ng,   Nguyên C n....ẩ

ứ ữ ệ ệ ậ 2.2. Nghiên c u ngôn ng  văn ngh  thu t Truy n Ki u t ề ừ

góc nhìn văn hoá

ố ọ ế Dòng bác h c và dòng bình dân Mai Qu c Liên trong bài vi t

ệ ằ ễ ữ trong ngôn ng  Truy n Ki u Nguy n Du là ề   (1966) đã cho r ng: “

ơ ộ ữ ề ấ

ế ừ ủ ệ ộ ộ

ữ ữ ọ   m t nhà th  vô song đã đóng góp r t nhi u vào ngôn ng  văn h c ạ   dân t c. công lao c a ông trong vi c k  th a m t cách sáng t o ọ   ệ ử ụ ngôn ng  dân gian và trong vi c s  d ng tài tình ngôn ng  văn h c

ố ự ệ

ế ỷ ữ ả ọ ệ ờ ủ Trung Qu c. Thành t u tuy t v i c a ông trong vi c làm phong   ưở   ng phú, làm trong sáng ngôn ng  văn h c th  k  XIX đã có  nh h

ế ự ữ ọ ộ ể sâu xa và lâu dài đ n s  phát tri n ngôn ng  văn h c dân t c ta”

ả ố ỵ

ấ ủ ữ Sau Mai Qu c Liên, Lê Đình K  cũng kh o sát   ố ắ s c thái bình dân và tính th ng nh t c a ngôn ng  Tru .  ọ   ắ S c thái bác h c, ề ,  ệ y n Ki u

ố ế ợ ữ ể ế ấ ông cũng th ng nh t quan đi m “

ự ắ ầ ẩ ộ làm th  nào k t h p gi a hai thành   ố   ph n đó trong cùng m t tác ph m mà không có s  phân ly, ch p n i.

ỹ ọ ụ ể ả ấ ờ ấ Hoàn c nh m  h c c  th  lúc b y gi

ầ ấ ệ ứ ộ ự ế ợ thành ph n  y trong m t s  k t h p bi n ch ng, h u c ự ố  cho phép s  th ng nh t hai ữ ơ”.

ề ớ ừ ữ ấ ộ ữ

ữ ừ ị ữ ố ươ ượ V  ngôn ng  bình dân, nh t là l p t ẩ i   nói   kh u  ng ,  t đ a  ph ng  dân t c qua ca dao,   ả

ế ụ t c  ng ,   l ữ ng  đã   đ ủ c  các tác  gi ệ ẹ Cái   hay,   cái   đ p   c a   ti ng   Vi Hoàng   H u   Yên   trong

ủ ữ ề ệ ế ạ ệ Truy n Ki u ề , Ph m Đan Qu  trong

ệ ớ ươ ế t   trong   ậ   V  nh ng th  pháp ngh  thu t ệ   ậ i   ngh   thu t   Truy n ệ ng   Truy n   Ki u ề ,  Th   gi

ậ ơ ả ữ ế trong   văn   ch Ki uề ...  đã có nh ng k t lu n c  b n.

ộ ố ướ ề ậ ế ậ ng ti p c n văn hoá đã đ  c p trên, chúng tôi

Qua m t s  h ả ệ ằ ệ ố ữ ệ

ữ ệ ậ cho r ng vi c kh o sát h  th ng ng  li u mang hàm nghĩa văn hoá   ề   ệ ệ Truy n Ki u trong ngôn ng  ngh  thu t truy n Nôm nói chung và

ộ ấ ề ấ ẫ ầ ự ầ ư ỏ th a đáng.

nói riêng là m t v n đ  h p d n và c n có s  đ u t ạ ố ượ ứ ng và ph m vi nghiên c u 3. Đ i t

ố ượ 3.1. Đ i t ứ ng nghiên c u

ố ượ ứ ủ ệ ố   ậ ng nghiên c u chính c a lu n văn chúng tôi là h  th ng

ọ Đ i t ữ ệ ng  li u bác h c và bình dân mang hàm nghĩa văn hoá trong ngôn

ữ ệ ng  ngh  thu t ề .  ậ Truy n Ki u ệ

ứ ạ 3.2. Ph m vi nghiên c u

ứ ủ ề ệ ữ ạ ố ữ   Ph m vi nghiên c u c a đ  tài là m i quan h  gi a ngôn ng  và

ữ ả ưở ủ ọ văn hoá, nh ng  nh h

ệ ệ ng c a văn hoá bác h c, văn hoá Hán và   ậ Truy nệ   ữ t trong ngôn ng  ngh  thu t

văn hoá bình dân, văn hoá Vi Ki uề .

ế ả ả ố ố 3.3. Văn b n kh o sát, đ i chi u và th ng kê

ượ ủ ệ ả ề  đ

ệ ả ỷ Văn b n ả Truy n Ki u tôi là b n  ả Truy n Thuý Ki u ậ c kh o sát trong lu n văn c a chúng ề   (1925, tái b n 1953) do Bùi K  và

ệ ả ầ ọ Tr n Tr ng Kim hi u kh o.

ứ ụ

ự ẽ ế ậ

ố ượ ầ ừ ụ ể ng  v  quy mô, s  l

kê c  th  các thành ph n t ầ ng, t ệ ữ ệ ọ Truy n Ki u 4. M c tiêu nghiên c u ố   ệ Trong quá trình th c hi n lu n án, chúng tôi s  ti n hành th ng ỷ ệ ủ   ữ ề  c a  l ề , so

ệ ơ ộ ố các thành ph n ng  li u bác h c, bình dân trong   ớ sánh gi a ữ Truy n Ki u

ề  v i m t s  truy n th  Nôm khác. ệ ậ ươ ế ươ ng pháp ti p c n văn hóa 5. Ph

ng pháp nghiên c u:   ọ ứ Ph ươ ạ ố ẩ ố ớ đ i v i tác ph m văn h c, Ph ng pháp th ng kê, phân lo i và so

ươ ả ươ sánh;   Ph ng   pháp   phân   tích   miêu   t ;   Ph ng   pháp   phân   tích

ươ ổ logic; Ph ợ ng pháp t ng h p, khái quát hoá

ệ ứ

ụ ơ ả ủ ạ ộ ệ ế

ự ứ ệ ộ ụ 6. Nhi m v  nghiên c u ậ Nhi m v  c  b n c a lu n văn là ti n hành phác ho  m t cách   ế ớ ữ chân th c b c tranh văn hoá, quan ni m văn hoá, m t th  gi i tr

ủ ễ ệ Truy n Ki u tình c a Nguy n Du và ủ ề  c a ông.

ữ ủ ậ 7. Nh ng đóng góp c a lu n án

ể ệ ề ổ ớ ầ ầ

ữ ể ạ ệ ệ ố

ẻ ầ ả ớ ẩ        Vi c tìm hi u các t ng nghĩa b  n i, l p tr m tích văn hoá  n ộ   ấ d u  bên  trong  h   th ng  ngôn  ng   th   lo i   truy n  Nôm   là   m t ấ ượ   ướ ng i mã văn hoá khá m i m , góp ph n nâng cao ch t l ng gi h

ứ ệ ạ ả ơ ườ nghiên c u và gi ng d y truy n th  Nôm trong nhà tr ng cũng

ư ớ ọ ậ nh  trong gi i h c thu t.

ấ ủ ậ

ầ ệ ế ả ẫ ậ ậ

8. C u trúc c a lu n án ụ ụ   Ngoài ph n D n nh p, K t lu n, Tài li u tham kh o và Ph  l c, ậ ươ ượ c chia thành 03 ch

lu n án đ ươ Ố Ữ ng.   Ệ Ữ ng 1.   M I QUAN H  GI A NGÔN NG  VÀ VĂN HÓA Ch

Ừ Ẩ Ỹ Ệ Ạ NHÌN T  QUAN NI M TH M M  TRUNG Đ I

ữ ớ ươ 1. 1. Ngôn ng  v i văn ch ng và văn hóa

ữ ươ ừ 1.1.1. Ngôn ng  và văn ch ng t góc nhìn văn hóa

ả ủ ứ ữ ộ ớ ộ

ươ ữ ệ ỉ

ng ti n, là công c  t ể ấ ệ ơ ả ư ế

ế ớ ệ ắ ậ ấ Trong dòng ch y văn hoá c a m t dân t c, v i nh ng ch c năng ụ ư  ơ ả ủ c  b n c a mình, ngôn ng  không ch  là ph ự   ữ duy, giao ti p, l u tr … mà nó còn là ch t li u c  b n đ  xây d ng ủ ả  ẫ ữ i ngh  thu t th m đ m nh ng s c màu văn hoá c a c

ụ ể ờ ạ ộ ộ nên th  gi ộ ộ m t dân t c, m t th i đ i hay m t cá nhân văn hoá c  th  ­ nhà văn.

ớ ư ạ ữ ạ ầ Bên c nh đó, v i t cách là m ch ng m văn hoá, ngôn ng  còn là

ộ ế ố ấ ứ ữ ả m t trong nh ng y u t

ấ ộ ậ ủ ộ ề ỏ ữ c u thành văn hoá, có s c lan to  và làm ờ ố    nh ng tính ch t tr i b t c a m t n n văn hoá trong đ i s ng sáng t

ộ ủ ộ ộ xã h i c a m t dân t c.

ữ ố ớ ự ủ ộ 1.1.2. S  tác đ ng c a ngôn ng  đ i v i văn hoá

ả ữ ệ ầ ỏ Ngôn ng  đã góp ph n không nh  trong vi c ph n ánh, th ể

ủ ệ ữ ữ ế ể ố ị

ả ủ ướ ườ ữ hi n và phát tri n nh ng giá tr , nh ng y u tính c t lõi c a văn hoá. ộ   ộ i. Ngôn ng  ­ m t

Nó là th ữ ệ c đo nhân b n c a xã h i và con ng ậ ẽ ả ấ ị

ẽ ề ạ ấ ầ

ủ ừ hi n h u v t ch t căn b n – s  giúp cho văn hoá và các giá tr  căn ả ủ   b n c a nó s  khúc x , ng m sâu và d n hình thành chi u sâu văn ồ ạ   i

hoá, phong cách văn hoá c a t ng cá nhân trong quá trình t n t ủ c a mình.

ữ ớ ấ ề ả ồ ự ể 1.1.3. Ngôn ng  v i v n đ  b o t n, xây d ng và phát tri n văn

hóa

ớ ư ấ ệ ị ữ ử ố V i t

cách là ch t li u l ch s , ngôn ng  đóng vai trò c t tu ậ ớ ư ươ ệ ạ ng, ngh  thu t. V i t ỷ  ụ trong sáng t o văn ch

ể ệ ữ ư ộ  cách là m t công c ứ ơ ả duy, ngôn ng  đã th  hi n ch c năng c  b n trong

ầ ủ ể ườ ế giao ti p và t ự s  phát tri n  văn hoá tinh th n c a con ng i.

ổ ể ự ế ớ

ứ ề ể ố

ủ ế ế   ữ S  bi n đ i, phát tri n ngôn ng  luôn luôn song hành v i bi n ả   ổ đ i và phát tri n văn hoá. Mu n nghiên c u sâu v  văn hoá, kh o ươ   ậ ng

sát hàm nghĩa c a văn hoá trong t p quán giao ti p và văn ch ả ậ ủ ứ ữ ệ ấ ộ ộ ngh  thu t c a m t dân t c ph i nghiên c u ngôn ng  và t t nhiên

ế ữ ả mu n đi sâu vào ngôn ng  ph i chú tâm đ n văn hoá.  ủ ữ ệ ệ ố 1.2. Hàm nghĩa văn hóa c a ng  li u trong truy n Nôm bác h cọ

ữ ệ ữ ệ ệ ệ ậ 1.2.1. Khái ni m Ng  li u văn hoá trong ngôn ng  ngh  thu t truy n

Nôm bác h cọ

ẹ ủ ư ệ ạ ạ ệ Trong ph m vi h n h p c a t

ữ ệ ữ ẩ ể ủ    li u hi n có, theo cách hi u c a ổ   ọ chúng tôi, ng  li u văn hoá trong ngôn ng  tác ph m văn h c c

ệ ừ ữ ệ ố ố ừ ồ ể đi n Vi t Nam là h  th ng t ng  có ngu n g c t

ự ể ữ ề ệ ộ ọ h c, bình dân,

ế ớ ậ ủ ệ ẩ ặ ả hình thành, ph n ánh th  gi

ậ ủ ư ệ duy văn hoá ­ ngh  thu t c a nhà ngh  s ư ưở t  t ng, t văn hoá bác   ầ     có s  bi u hi n sinh đ ng v  ng  nghĩa, góp ph n ư   i ngh  thu t c a tác ph m và đ c tr ng ệ ỹ. Trong nghiên

ệ ử ụ ạ ẩ ọ ờ ứ c u tác ph m văn h c th i trung đ i, vi c s  d ng

ủ ừ ư ộ ụ ữ ạ hàm nghĩa văn  ườ   i

ệ  ng  nh  m t khái ni m công c  đã mang l ợ i cho ng ở ữ ứ ế ậ ươ ầ ớ hoá c a t ữ ọ đ c nh ng ph ng th c ti p c n m i và góp ph n g i m  nh ng ý

ể ượ ọ ổ ể ặ ủ nghĩa, bi u t ng văn hoá đ c c a văn h c c  đi n.

ệ ố ữ ệ ữ ệ 1.2.2. H  th ng ng  li u văn hoá trong ngôn ng  ngh

ệ ậ ọ thu t truy n Nôm bác h c

ử ọ ị ệ ữ ệ Trong l ch s  văn h c Vi t Nam, ng  li u văn hoá là l p t ớ ừ

ẩ ữ ổ ể ọ

ữ ệ ố ậ ầ ự ệ ệ nh ng h  th ng mã khoá ngh  thu t c n có s  phân tích, bi n gi

ộ ệ ố ữ ừ ữ ễ ể ồ , ng , ki u di n ngôn, t

ỹ ệ ủ ữ ừ ơ ể i nói uy n ng  t ể ướ ệ ố c l , l

Nó bao g m m t h  th ng nh ng t ặ đ c đi m  ố cú m  l ệ ố ừ ữ ạ ng  có tính văn hoá cao trong các tác ph m văn h c c  đi n, là ả   i. ứ ơ    th , ổ ể    c a th  ca c  đi n ữ ượ   c Trung Qu c. Bên c nh đó, nó còn là h  th ng nh ng t

ừ ệ ng  đ ừ ố ọ  văn hoá,  văn  h c dân  gian Vi v n  kinh

thoát   thai  t ệ ữ ụ ư ừ ừ ữ t  Nam,  t ệ ố láy

nghi m dân gian qua thành ng , t c ng  hay h  th ng h  t ữ , t ộ ế ớ ừ ể ệ ệ ộ

ế trong ti ng Vi ề t. L p t ủ ệ ơ ố ố

ủ ẩ ng  này đã th  hi n m t trình đ  ti p thu   ử   văn hoá, chi u sâu c a kinh nghi m s ng mà nhà th  mu n g i ắ g m vào trong thi ph m c a mình.

ỹ ủ ị ẩ ữ ệ ậ ẩ 1.2.3. Giá tr  th m m  c a ngôn ng  ngh  thu t tác ph m

ươ ệ ừ văn ch ổ ể ng c  đi n Vi t Nam nhìn t ộ  góc đ  văn hoá

ọ ẩ ả ổ ể ệ ố ữ        Kh o sát h  th ng ngôn ng  tác ph m văn h c c  đi n Vi

ọ ơ ấ ệ ệ ố ệ

ữ ệ ừ ữ ữ ữ ậ ộ t, t

ế ố ạ ự ấ ữ ỉ

ườ ọ ữ ệ

ữ ệ ớ ườ ọ ẽ ả i đ c s  gi i thích đ

dung quan trong. Nó không ch  là nh ng y u t ậ ố ớ ả mà còn là nh ng rào c n ngh  thu t đ i v i ng ữ ậ c n văn hoá v i nh ng ng  li u này, ng ể ữ ệ ữ ợ ố tính h p lý v n có đ  nh ng ng  li u này có th  t n t

ườ ọ ể ậ ệ   t ể   Nam nh t là truy n th  Nôm bác h c, h  th ng thi văn li u, đi n ộ   ố  ng  xã h i, thu t ng  luôn là nh ng n i c , thành ng  Hán Vi ẫ    t o nên s  h p d n ế   i đ c. Khi ti p ượ   c ể ồ ạ ượ ứ   c, t c i đ ữ  ư ỉ ủ i đ c có th  phân tích và nêu b t nét nghĩa h  ch  c a ng

là ng li u. ệ

ể ế ừ ễ ộ

Có th  nói, tham chi u t ậ ữ ươ ệ ẩ

th y ấ ngôn ng  ngh  thu t trong các tác ph m văn ch ộ ậ    góc đ  văn hoá, chúng ta d  dàng nh n ổ ể   ng c  đi n ủ ệ ế ặ ỉ ụ t Nam không ch  là m t công c  giao ti p đ c thù c a nhà văn Vi

ứ ế ọ ở ộ

ố ớ ạ đ i v i b n đ c mà nó đã tr  thành m t hình th c giao ti p văn hoá ặ đ c thù.

ữ ệ ệ ấ ươ ả   ng ph n

ậ 1.3. Ngôn ng  ngh  thu t truy n Nôm – T m g ế chi u văn hóa

ứ ữ ệ ệ ậ ộ 1.3.1. Ngôn ng  ngh  thu t truy n Nôm, m t hình th c giao

ọ ổ ể ế ặ ủ ệ ti p đ c thù c a văn h c c  đi n Vi t Nam

ứ ủ ệ ố ữ ệ Trong quá trình hành ch c c a nó, h  th ng ng  li u đã đóng

ả ầ ớ vai trò to l n và góp ph n hình thành tính văn hoá, kh  năng đa

ệ ữ ủ ưở ứ ồ ờ Đ ng th i, cách th c liên t

ữ ệ ữ ứ ệ ấ ạ

ỹ ổ ể ể ạ ủ ệ ẩ

ờ ạ ả ộ ủ ả ng và nghĩa c a ngôn ng  truy n Nôm.    ệ   ử ụ s  d ng ng  li u cũng t o nên tính ch t ph c đi u, nh ng tình đi u ữ ả th m m  c  đi n mang tính ng  c nh c a th  lo i truy n Nôm, xu ướ h , xã h i và th i đ i.

ứ ng cao nhã, c m th c văn hoá c a tác gi ể ạ ả

ỗ ộ   ộ ề  B n thân nó có th  t o nên m t ti m năng văn hoá mà m i đ c ộ ữ ả ậ ẽ ự ế ạ ỳ ứ  tái t o nh ng mô th c riêng, tu  thu c vào khi ti p nh n s  t gi

ủ ề ầ ỗ “t m đón nh n ậ ” và chi u sâu văn hoá c a m i cá nhân.

ơ ả ủ ừ ữ ộ ố ặ ư 1.3.2. M t s  đ c tr ng c  b n c a t ng  mang hàm

ệ nghĩa văn hóa trong truy n Nôm

ề ươ ệ ộ ậ

V  ph ư ng di n n i dung, ý nghĩa khái quát cao và đ m nét  ệ ủ ớ ừ ữ ạ ượ ng  Hán Vi t

t đã t o nên tính hàm súc,  ỗ ợ ắ ự t gi n. Đ c tính này đã h  tr  đ c l c cho các tác

ệ ẩ ậ ng tr ng c a l p t ặ ế ả ọ cô đ ng, ti ả ổ ứ ữ ch c ngôn ng  ngh  thu t tác ph m theo thi pháp văn gi

ạ t ọ ổ h c c  trung đ i.

ở ươ ữ ệ ệ ệ ậ ph ng di n ngh  thu t, các ng  li u văn hoá trong ngôn

ừ ượ ủ ậ ộ ố Xét  ệ t c tính năng đ ng v n có c a nó:

ngh  thu t đã phát huy đ ẩ ệ ỹ th m m  và đăng đ i tính  ủ ố . Tính khách quan c a các thi li u văn hoá

ơ ồ ệ ắ ấ ạ ợ ọ ớ thích h p v i vi c nh n m nh các s c thái m  h , trang tr ng... và

ụ ể ệ ợ ố ượ ớ nó   “không   thích   h p   v i   vi c   c   th   hoá   đ i   t

ư ạ ễ ố ợ nh ng nó l

ề ế ớ ữ ệ ấ ẩ đ y lùi nó v  th  gi

ữ ủ khoát, đanh thép c a nh ng chân lý vĩnh vi n ả ng   ph n   ánh   ự ệ   i vô cùng thích h p khi ta mu n vĩnh vi n hoá s  vi c, ẻ ứ   i ý ni m. Nó c p cho ngôn ng  cái v  d t ễ ...”.

ơ ữ ỹ ủ ệ ễ ẩ 1.4. Quan ni m th m m  c a Nguy n Du trong th  ch  Hán và Truy nệ

Ki uề

ỹ ủ ơ ở ệ ẩ ễ   1.4.1. C  s  hình thành quan ni m th m m  c a Nguy n

Du

ỹ ẩ ễ ệ ề ơ ở

ấ ể

ả ưở ạ ị ứ   Th  nh t có th  hình dung qua m y căn c  sau: ủ ử ộ sinh tr

ị ị ệ ử ứ ng trong m t giai đo n l ch s  kh ng ho ng c a ch  đ ế ộ Th  hai phong ki n Vi

ở t Nam và bi k ch l ch s  dân t c.  ườ

ờ Du sinh ra  ệ ưở ả ạ . Bên c nh nh ng  nh h

ứ V  c  s  hình thành quan ni m th m m  Nguy n Du, chúng ta ấ , Nguy n Du đã ễ ứ   ế ộ  ủ , Nguy nễ   ộ ị   ng Bích Câu trong thành Thăng Long, m t đ a ủ ữ ờ ấ ng c a quê ộ ủ ph ậ đàng ngh  thu t th i b y gi ề ươ ự ệ ố ộ h

ẫ ở ả ề ấ ồ

m nh đ t H ng Lĩnh cũng là đi u đáng nói ồ ừ phái l ng l y  ừ ạ ủ ấ ẩ m ch ngu n văn hoá gia đình, ph m ch t tài hoa c a ng ba, t

ư ấ ườ ưở ủ ẹ ả i m  đã  nh h

ệ  ch t ngh  sĩ c a ng ẩ ng không ít đ n t ộ cha và t ưở ỹ ủ t

ng th m m  c a ông.   ệ ủ ắ ấ ề ự Truy n Ki u ch  nhân khi đ  t

ườ ư ế ẻ ấ cõi, t m lòng nghĩ đ n ngàn đ i

ề  đã vi ờ ”. Ng ậ ỷ ấ ườ ữ ố ờ ộ ng x  Ngh  giàu truy n th ng thi ca, s  tác đ ng c a m t văn . Thứ  ườ   i ế ư  Th  tứ ư, Tiên Phong M ng Liên Đ ng ườ   t: “ế Đôi m t nhìn th u sáu ế i x a đã ch t vì k  tri âm   ả   i tri k   y v y. M ng Liên Đ ng qu  là nên đã th t lên nh ng l

ự ủ ể ễ ế ấ ườ i th u hi u tâm s  c a Nguy n Du và phong cách tri t nhân

ng ủ c a thi nhân.

ể ệ ỹ ủ ự ễ ẩ

ề ệ 1.4.2. S    th  hi n quan ni m th m m  c a Nguy n Du ơ ữ trong th  ch  Hán và

ệ Truy n Ki u ỹ ủ ệ ượ ộ ộ ẩ , quan ni m th m m  c a ông đ

M t làộ ề ườ ễ c b c l ạ ộ ờ i. Nguy n Du đã t o nên nh ng c rõ nét qua cái   ơ  ữ

ế ọ ỹ ọ ể ể ủ nhìn v  cu c đ i và con ng ở s  tri ư ưở  t

ậ ế ế ợ t h c, m  h c đ  tri n khai t ướ

ồ ệ ể ươ ng nhân sinh c a mình ệ   ề ả ng k t h p Nho, Ph t và Lão trên n n t ng tâm th  Vi t: ị ữ ậ theo h ấ ự ả l y s  c m th

ư ộ ễ ề v  nhân th

ề ủ ệ ẩ ố ộ ồ Ba là, quan ni m th m m

ễ ể ệ c th  hi n qua ế ủ   con ng s  minh tri t c a

ủ ễ tuân th  nguyên lý minh tri

ự ng, đ ng đi u làm đi m t a cho nh ng nh n đ nh ế.  Hai là, Nguy n Du đã xem thiên nhiên nh  m t cõi   ỹ  iườ   ế ủ   t c a ơ thiêng, m t ch n đi v  c a tâm h n.   ự ượ ủ c a Nguy n Du đ thanh cao, u u nẩ . Nguy n Du đã  ủ ườ ắ ậ ố ệ B n là, nhà th  còn i Vi

Ph t giáo và s c thái duy tình c a ng ủ t.  ươ ứ ế ả ấ quan tâm đ n b n ch t, ch c năng c a văn ch ng.

ươ Ệ Ố Ữ Ệ Ch ng 2. H  TH NG NG  LI U VĂN HÓA TRONG NGÔN

Ữ Ề Ệ Ậ TRUY N KI U Ệ NG  NGH  THU T

ế ả ưở ủ ọ ậ 2.1. Ti p nh n và  nh h ng c a văn hóa Hán, bác h c và văn

ố ớ ệ ố ữ ệ ữ ệ ệ t, bình dân đ i v i h  th ng ng  li u trong ngôn ng  ngh

ệ hoá Vi ề thu t ậ Truy n Ki u

ế ả ưở ủ ậ 2.1.1.Ti p nh n và  nh h

ọ ố ớ ệ ố ữ ệ ữ ng c a văn hoá Hán, văn ệ

ề ệ hoá bác h c đ i v i h  th ng ng  li u trong ngôn ng  ngh thu t ậ Truy n Ki u

ỹ ủ ệ ố ữ ệ ấ ấ ứ ữ ẫ ẩ D u  n th m m  c a h  th ng ng  li u (là nh ng d n ch ng,

ể ượ ữ ệ ụ ụ ẫ ẫ d n li u ngôn ng , nó có th  đ c trích d n, khai thác ph c v  cho

ứ ề ộ ậ ủ ệ ẩ ộ

ồ ố ừ ả ọ

ngu n g c t ế ế văn hoá bác h c, văn hoá Trung Hoa đã  nh h ậ ự ữ ệ ệ ơ

ộ ủ ư ễ ặ ồ quá trình nghiên c u v  n i dung, ngh  thu t c a m t tác ph m) có ưở   ng ọ   tr c   ti p   đ n   ngôn   ng   ngh   thu t   truy n   th   Nôm   bác   h c. ữ Đ c tr ng văn hoá – dân t c c a ngôn ng ứ Nguy n Đ c T n trong

ư ữ ệ ấ ọ ệ ượ ữ duy nh ng hi n t ng văn hoá

g i đó các ng  li u  y là “ ơ ị ặ và t ặ ồ ” hay “các đ n v  đ c văn hoá đ c t n ”.

ả ệ ố ữ ệ ữ ệ

ữ ệ ứ ậ ạ ấ ệ Truy n Ki u ậ   Kh o sát h  th ng ng  li u văn hoá trong ngôn ng  ngh  thu t ề , chúng tôi nh n th y, các d ng th c ng  li u văn hoá

ạ ượ ả ử ụ

ồ ươ đ ừ c các tác gi ệ ữ ệ ố t ph ng di n ngu n g c, các ng  li u văn hoá đ

s  d ng khá đa d ng và phong phú. Tuy nhiên, xét ượ ử ụ   c s  d ng ữ ệ ữ ệ ậ ồ

ượ ệ ể t) và ng  li u đ

ệ trong ngôn ng  ngh  thu t truy n Nôm bao g m ng  li u nguyên   ữ ệ   ị ữ ệ ữ ệ ạ c chuy n d ch (ng  li u d ng (ng  li u Hán Vi ệ ệ bán Hán Vi t).

ả ưở ủ ệ ầ t, thu n Vi ậ ế

2.1.2. Ti p nh n và  nh h ố ớ ệ ố ng c a văn hoá Vi ữ ữ ệ t, văn   ệ

ệ ề

hoá bình dân đ i v i h  th ng ng  li u trong ngôn ng  ngh thu t ậ Truy n Ki u ữ ệ ệ ề ố

ớ ừ ừ ữ láy...   thì   l p  t ng,   t ph

ừ ổ ừ ị     đ a   c ,   t Trong   ngôn   ng   Truy n   Ki u,   ngoài   h   th ng   t ầ   ữ ẩ ươ   ng   có  phong  cách  kh u  ng   qu n ữ ệ ặ ữ ệ ượ ấ ầ c xem là nh ng ng  li u thu n Vi chúng cũng đ

ớ ớ ừ ữ t đ c ch t văn ữ ng  Hán Vi

hoá bình dân. So v i l p t ẻ ề ộ ượ ệ ớ ừ t, l p t ổ ng  này vô cùng ữ sinh đ ng, nhi u dáng v  và luôn đ c b  sung không ng  qua các

ế ệ ờ ạ th  h , th i đ i văn hoá.

ắ Theo chúng tôi, s c thái bình dân trong ngôn ng

ế ố ẩ ỹ ượ ữ ợ là nh ng nét, y u t th m m  đ

ữ ụ ữ ữ ệ ố ừ ữ nh ng thành ng , t c ng , ca dao, h  th ng t ng  thu n Vi

ế ố ặ ệ ớ ộ ố ị ơ ễ ạ ho c có y u t Hán Vi t v i m t l

ạ ủ ữ ẩ ấ ườ ậ đ m   ch t   kh u   ng   trong   sinh   ho t   c a   ng i   Vi t. ề   ữ Truy n Ki u ệ ệ ố   c g i lên thông qua h  th ng ệ   ầ t, ả   i di n đ t bình d , đ n gi n cượ ệ   Nó   đ

ễ ử ụ ể ầ ẫ ộ

ệ ố ễ ầ Nguy n Du s  d ng, chuy n d n và khái quát m t cách th n tình, ề   ệ ữ Truy n Ki u. đích đáng và nhu n nhuy n trong h  th ng ngôn ng

ỹ ủ ệ ố ặ ư ữ ệ ẩ 2.1.3. Đ c tr ng th m m  c a h  th ng ng  li u văn hóa trong ngôn ng ữ

ệ ề ậ Truy n Ki u ệ ngh  thu t

ặ ữ ệ ỹ ủ ư ẩ

ữ ệ ọ Hán, bác h c trong ngôn ng  ngh  thu t 2.1.3.1.  Đ c tr ng th m m  c a các ng  li u văn hoá ề   ệ ậ Truy n Ki u

ố ệ ử ụ ữ ệ Trong Truy n Ki u

ờ ẫ ẩ ễ ừ ừ ấ

ơ ạ ủ ữ ệ ề , cách s  d ng và b  trí ng  li u văn hoá c a ủ   ể ệ   ự ồ Nguy n Du v a h p d n, v a chu n m c đ ng th i còn th  hi n ượ   c

ị ể ể cá  tính sáng t o  c a  nhà   th .   Thông  qua  các  ng  li u  đã   đ ậ ườ ế ộ i ti p nh n có

ẫ chuy n d ch, chuy n d n m t cách khéo léo, ng ượ ề ế ớ ẻ ẹ ượ ể ấ

c v  đ p v  th  gi ạ ằ i hình t ụ ư ệ ể ậ ẩ c di n đ t b ng ngh  thu t  n d , bi u tr ng, uy n ng ng phong phú, sinh   ữ  ể

ể ậ ạ ạ ổ ổ

ệ ố ữ ệ ệ Truy n Ki u

th  tìm th y đ ễ ượ ộ đ ng đ ủ c a văn cách trung c . Bên c nh   đ iố ..., h  th ng ng  li u văn hoá trong ngôn  ợ ấ ớ tính đi n ph m, t p c ,  đăng   ề  nói riêng  ọ   ể ệ tính trang nhã, uyên bác phù h p v i tính ch t bác h c đã th  hi n

ư ệ trong quan ni m x a.

ữ ệ ư ẩ ặ ỹ ủ 2.1.3.2. Đ c tr ng th m m  c a các ng  li u văn hoá Vi ệ   t,

ữ ệ bình dân trong ngôn ng  ngh  thu t ề    ậ  Truy n Ki u ệ

ư ẹ ừ ữ ả ườ  d ng nh  lách nh , đi

ớ ệ ố V i h  th ng t ơ ẽ ng  bình dân, tác gi ữ ủ ẩ ủ ạ

sâu vào chân t ả ậ ệ ữ Truy n Ki u

k  tóc c a nh ng ph m cách, ngo i hình c a các ề , chúng tôi th ngố   ệ nhân v t ph n di n. Trong ngôn ng   ữ ượ ử ụ ượ ẫ

c 332 thành ng  đ ậ ượ kê đ ữ

ộ c v n d ng m t cách sáng t o.   ớ ề ể ấ ặ ng  tách xen và đ ộ ướ c s  d ng nguyên m u và 113 thành   ề   ệ ạ Truy n Ki u ụ ệ   t c phát tri n m i v  ch t, có ý nghĩa đ c bi

ấ đánh d u m t b ệ ọ ậ ữ ầ ủ ơ trong vi c h c t p th  ca dân gian và ngôn ng  qu n chúng c a nhà

ữ ụ ữ ữ ụ ễ ậ ẩ ơ th . Nguy n Du v n d ng kh u ng , thành ng , t c ng ; trong đó

ữ ượ ậ ụ ề ấ thành ng  đ

c v n d ng nhi u nh t.  ữ ủ ớ ừ ự ẩ ầ ơ

L p t ộ ữ ộ ị ị ễ    v ng kh u ng  c a qu n chúng đã đi vào th  Nguy n ặ   ẹ  m t v  trí đ c Du m t cách chan hoà, dung d  và nh  nhàng, gi

ớ ọ ệ ệ ố ượ ư ệ ấ bi V i 1.736 l t quan tr ng.

t xu t hi n nh  vây, h  th ng h  t ể ệ ạ ỉ ể ệ ự ệ

ớ ừ ầ ư ừ  ử ụ   không ch  th  hi n s  linh ho t trong vi c th  hi n cách s  d ng ữ  ạ ư ừ h  t trong ngôn ng

mà còn góp ph n làm đa d ng hoá các l p t ẩ ể ệ ữ ẩ

tác ph m, th  hi n tính dân dã, kh u ng .  ọ ệ ố ữ ệ

2.2. H  th ng ng  li u văn hóa bác h c và bình dân trong ngôn ữ ề ệ ậ Truy n Ki u ệ ng  ngh  thu t

ữ ệ ậ ả ọ ề ệ ố 2.2.1. Kh o sát và nh n xét v  h  th ng ng  li u văn hóa bác h c

ữ ệ ả ừ Kh o sát trong ngôn ng  ngh  thu t ể    quan đi m

ề , t ệ ậ Truy n Ki u ố ượ ấ ộ ệ ữ ệ c th ng nh t, trong

ượ ừ ữ ệ ố ố ng  Hán Vi

và n i hàm khái ni m ng  li u văn hoá đã đ ố ổ t ng s  972 t ượ t th ng kê đ ạ ữ ệ ả ế đ

ữ ệ ệ ữ ấ c 626 ng  li u văn hoá nguyên d ng chi m kho ng 67,3% t ệ Truy n Ki u

ớ ố ượ ừ ng ệ t xu t hi n trong  ng  Hán Vi ỷ ệ ế ỏ ị  l d ch, mô ph ng, chi m t 39,5 % so v i s  l

ng 440 t ọ ẫ ừ c, chúng tôi đã th ng kê ừ  ề  và 169 ng  li u chuy n ể   ữ  ả Vi

ệ ượ t đ ễ văn hoá bình dân và bác h c mà tác gi ả

ể c chuy n d n t ồ Nguy n Thuý H ng đã kh o sát. ả ố ừ ế ở ạ ể ấ ậ

ữ ệ ữ ệ T  k t qu  th ng kê, chúng ta có th  nh n th y, dù  ệ ậ Truy n Ki u nào, ng  li u văn hoá trong ngôn ng  ngh  thu t ứ    d ng th c ề  đ uề

ữ ậ ạ

ủ ư ự ộ ị ệ ố phong phú, đa d ng. Trong h  th ng này, các thu t ng  văn hoá,   ế   ặ tôn  giáo,   chính   tr ,   quân   s ...   đ c   tr ng   c a   xã   h i   phong  ki n

ế ố ớ ạ chi m m t t

ộ ỷ ệ ươ  l  t ữ ệ ệ ầ ị ệ ữ ệ ng đ i l n (384 ng  li u nguyên d ng Hán   ệ   t). t)   và   thu n   Vi Vi

ể t;   60   ng   li u   chuy n   d ch   (bán   Hán   Vi ữ ệ ồ ố ừ ệ kinh   truy n   (145

Trong   khi   đó,   các   ng   li u   có   ngu n   g c   t ể ể ố ệ ạ ị ị

ế ộ ố ượ ươ ạ ố

ng t ệ ố ữ ệ ự ầ

ế ố ưở ả ộ

văn hóa bác h c đã  nh h ệ ự ữ ậ ồ nguyên d ng, 61 chuy n d ch), đi n c  thi li u, nhân danh, đ a danh   ể   cũng chi m m t s  l ng đ i (69 nguyên d ng, 08 chuy n ẳ   ặ ủ ị d ch). S  có m t c a h  th ng ng  li u này đã góp ph n kh ng ắ   ọ ữ ị ng m t cách sâu s c đ nh nh ng y u t ố   ẩ trong ngôn ng  ngh  thu t tác ph m. Tuy s  phân chia ngu n g c

ỉ ầ ộ ự

ả ậ ệ ư ể ả ướ ươ c t ữ ệ theo các thành ph n đã nêu tuy ch  là m t s  quy  ứ

ụ ả ọ ộ nh ng nó cũng có th  đ m b o cho vi c nh n th c ng  li u đ ẫ d n d ng thêm rõ ràng, ph n ánh trình đ  Hán h c uyên bác và k

ọ ậ ủ ừ ễ ổ

ầ ầ ạ ẩ

ẻ ẹ ữ ề ệ ố   ng đ i, ượ   c ế  ạ   th a, h c t p c  nhân c a Nguy n Du trong quá trình sáng t o ế ạ   trong tác ph m. Nó góp ph n làm đa d ng hoá thành ph n ki n t o ậ Truy nệ   ủ

nên v  đ p, chi u sâu văn hoá c a ngôn ng  ngh  thu t   Ki uề .

ề ệ ố ữ ệ ả ậ 2.2.2. Kh o sát và nh n xét v  h  th ng ng  li u văn

hóa bình dân

ệ ữ ệ ổ Riêng  Truy n   Ki u ượ   c

ề ,   trong   t ng   s   1102   ng   li u   đ ố ố ữ ượ ử ụ ộ ả ố ượ ng 445 thành ng  đ

ọ ụ ể ấ ứ ừ ữ c s  d ng là m t con s  khá ệ   t văn h c dân gian Vi

kh o sát, s  l ớ l n. C  th  là 170 thành ng  có xu t x  t ọ ấ ứ ừ ữ ọ Nam, 162 thành ng  có xu t x  t

ữ ạ ớ văn h c, văn hoá bác h c Trung ố

ữ ượ ử ụ ữ ượ ậ ạ c s  d ng nguyên d ng và 113 thành ng  đ ng  đ

ư ộ ừ ấ ạ ươ Hoa và 113 thành ng  t o m i. Tât nhiên trong s  này, 332 thành ụ   c v n d ng ẻ sáng t o, tách xen nh  m t ph mà không m t đi v

ẩ ủ ố cân đ i, bóng b y c a câu th . ề ừ ữ ượ  ng  đ

ệ ng ti n tu t ơ  Các s  li u v  t ố ệ ộ ứ ể ệ ầ c so sánh ữ

ề ầ ớ và phân tích trên đã góp ph n th  hi n m t b c tranh ngôn ng  đa   ề   ệ ữ Truy n Ki u ạ d ng v i nhi u thành ph n khác nhau trong ngôn ng

ố ế ụ

ớ Hoa Tiên, L c Vân Tiên ữ ế ố

ự ộ ậ ủ ữ ệ ). Ngoài, cùng  ọ  văn hoá bác h c và bình dân ề , s  tr i b t c a ngôn ng  bình dân đã

(qua so sánh đ i chi u v i   ớ ự ế ợ v i s  k t h p hài hoà gi a hai y u t trong ngôn ng  ữ Truy n Ki u ẩ ỹ ủ ữ ệ ậ ị nâng cao giá tr  văn hoá, th m m  c a ngôn ng  ngh  thu t tác

ẩ ph m.

ữ ệ ữ ệ 2.3. Ngh  thu t s  d ng ng  li u văn hóa trong ngôn ng  ngh ệ

ệ

ệ ố ữ ệ ượ ậ ử ụ ề thu t ậ Truy n Ki u 2.3.1. H  th ng ng  li u văn hoá đ ể c chuy n d n t ẫ ự

ợ ớ ộ ữ ả ế nhiên, bi n hoá và thích h p v i n i dung ng  c nh

ệ ố ỹ ừ ầ ớ ệ Truy n Ki u văn hoá trong ữ

H  th ng m  t ướ ề ề  ph n l n là các ng ể ệ ượ ề ệ ứ ng thiên v  quá kh . Nó đ

ạ li u có chi u h ừ ữ ể ố ữ ệ ẫ lo t các t

.

c th  hi n qua hàng   ọ    ng  thi ca, d n ng , thi li u, đi n c ... mà chúng tôi g i ữ ệ chung là ng  li u văn hoá ọ ữ ệ ớ Truy n Ki u V i ngôn ng  bác h c trong ễ ề , Nguy n Du đã s

ộ ệ ố ữ ệ ụ d ng m t h  th ng ng  li u mang tính nghiêm trang, tôn kính đ

ữ ặ ọ ả ậ phác h a nh ng tính cách ho c miêu t

ữ ử ụ ườ ử  ể  ớ    tính cách nhân v t. V i ệ ố ớ

ng s  d ng h  th ng này v i các nhân ấ ả ngôn ng  bình dân, ông th ệ ậ v t ph n di n, mang tính ch t phê phán.

ệ ố ữ ệ ượ ậ ụ ể ẫ 2.3.2. H  th ng ng  li u văn hoá đ c v n d ng và chuy n d n

ộ ạ m t cách sáng t o

ừ ệ ư ừ ừ ể ư ệ ố ầ  thu n Vi t, h  t láy… nh ng ti u h  th ng t

ạ Bên c nh t ắ ữ ươ , t ố ừ ị ộ

ng  mang s c thái bình dân, v n t ệ ươ ệ đ a ph ễ ừ  ữ   ng là m t trong nh ng ể ệ ố ư ậ ph ng ti n ngh  thu t giúp Nguy n Du th  hi n t

ệ ệ ờ ậ ủ Truy n Ki u và ngh  thu t c a

ễ ượ ừ ộ ố ể ả hoá mà Nguy n Du đã chuy n đ

c t ố ủ ệ ộ ề Kim Vân Ki u truy n ộ i  u n i dung ữ ủ ề . Nh  vai trò c a ngôn ng  và văn   ơ   ệ  m t c t truy n gi n đ n ­ ơ ặ   ệ   c a Trung Qu c thành m t truy n th  đ c

ớ ư ủ ả ườ ệ ợ ắ s c, phù h p v i tâm t , tình c m c a con ng i Vi

ừ ữ ọ t Nam.  ề   ữ Truy n Ki u ệ T  ng  văn hoá bình dân, bác h c trong ngôn ng

ế ứ ễ ợ Ở ị ộ đã Nguy n Du dùng m t cách h t s c h p lý.

ộ ể ượ ử ụ ấ ủ đó cái giá tr  cá ể ệ c s  d ng và th  hi n rõ. Cũng

ự ấ ệ ủ ấ ằ ữ ả ừ ữ ấ th  hoá đ c đáo nh t c a nó đ ầ c n ph i th y r ng s  xu t hi n c a nh ng t ng  văn hoá  y phù

ả ề ộ ớ ấ ơ ụ ủ ẫ ợ ợ h p v i c u trúc c a câu th  l c bát, h p c  v  n i dung l n hình

ứ ưở th c và âm h ủ ng c a nó.

ự ế ợ ệ ố ủ ợ ị

ữ ệ ệ ọ ữ  ậ Truy nệ

ể 2.3.3. S  k t h p hài hoà, chuy n d ch h p lý c a hai h  th ng ng li u bác h c và bình dân trong ngôn ng  ngh  thu t  Ki uề

ữ ừ ượ ử ụ ng  văn hoá đ c s  d ng trong ngôn ng

ủ ế ự ộ

ệ ố Hai h  th ng t ệ ậ Truy n Ki u ệ ngh  thu t  ờ ộ ệ ố ữ ệ ạ ữ  ề  ch  y u thu c vào các lĩnh v c văn hoá,   Truy nệ

ể ệ ế ề ắ ỹ ỉ

ữ ủ ể xã h i th i trung đ i. H  th ng ng  li u văn hoá trong   Ki uề   không ch  kh c ho , th  hi n chi u sâu tri ạ t m  trong tâm   ệ   ơ ở ồ h n,   phong  thái   c a   thi   nhân,   mà   còn  là   nh ng   c   s   th   hi n

ữ ưở ứ ể ủ ậ nh ng tính cách, dòng suy t ng c a nhân v t, là căn c  đ  khái

ủ ề ậ ạ ạ

quát   văn   hoá   v   phong   cách,   ngo i   hình   c a   nhân   v t,   t o  nên ẩ ữ ế ậ nh ng tuy n nhân v t trong tác ph m.

ề ộ ượ ư ệ Truy n Ki u ề  đ

ử ụ ễ ạ ộ

ệ ố ụ ệ ầ ộ

t và Hán Vi ề ợ ừ ữ ệ  ng  Vi ổ ạ

ễ   c l u truy n r ng rãi trong dân gian là vì Nguy n ế   ầ ộ Du đã đã s  d ng m t cách nhu n nhuy n, sinh đ ng, đa d ng, k t ợ h p m t cách thu n th c hai h  th ng t ả ạ c nh đó, trong quá trình sáng t o, tác gi ả t. Bên ữ    đã t ng h p, đi u hoà nh ng ọ ủ ả ưở ướ ng c a c  hai khuynh h

Ệ Ả Ẩ Ệ ng bình dân và bác h c.  Ố Ỹ Ủ nh h ươ HI U QU  TH M M   C A  H   TH NG  NG Ch

ng  3. Ệ Ữ Ệ Ữ  Ậ   LI U VĂN  HOÁ TRONG  NGÔN   NG  NGH  THU T

Ề

Ệ TRUY N KI U ữ ệ ớ ự ể ệ ế ậ 3.1. Ng  li u văn hoá v i s  th  hi n tính tri ứ   t lu n và b c

ờ ạ ữ ả tranh th i đ i qua ngôn ng  tác gi

ế ậ ữ ữ ầ 3.1.1. Tính tri t lu n và tr m tích văn hóa qua ngôn ng  tr  tình

ế ậ ở ượ ư ể ề

Tính   tri ữ t   lu n   ộ đây   đ ế ọ c   hi u   nh   là   chi u   sâu   văn   hoá,   ữ ệ   ử ụ ự ự nh ng tác đ ng văn hoá đ n s  l a ch n, s  d ng các ng  li u

ữ ữ ọ ự ự ủ bình dân, bác h c trong ngôn ng  tr  tình hay t

ả ẩ    s  c a tác ph m, ủ ớ ừ ế ậ tác gi t lu n c a l p t

ọ ổ ể ộ ượ ể ệ ở . Do đó, theo chúng tôi, tính tri ẩ hoá trong m t tác ph m văn h c c  đi n đ

c th  hi n  ự ữ  ng  văn ỗ  ch  nó ộ ố ả ề ệ ề ẫ ả ph n ánh, nghi n ng m v  hi n th c, cu c s ng,

ả ể ả ậ đã giúp tác gi ệ quan ni m nhân sinh, miêu t ạ  nhân v t, bi u đ t tình c m cá nhân

ệ ậ ạ ế ớ i ngh  thu t phong phú, đa d ng.

qua th  gi ị ự ủ ệ ố ượ ệ Giá tr  đích th c c a h  th ng hình t

ộ ố ủ ạ ố ộ ủ ứ   ậ ng ngh  thu t, c a b c ơ   ở tranh s ng đ ng c a cu c s ng tr  nên phong phú và đa d ng h n

ệ ố ữ ế ữ ủ ớ ơ thông qua h  th ng ngôn ng  tri

t lý, tr  tình c a nhà th . V i cái ỹ ạ ậ ộ ế ư ,   t

nhìn   tinh   t ễ ứ ợ ộ

ữ ặ ắ ỹ ậ ữ ế

duy   nh y   bén   và   lăng   kính   m   thu t   đ c   đáo,   ộ   ề ể ệ Nguy n Du đã th  hi n m t chi u kích văn hoá ph c h p qua m t ệ ố h  th ng ngôn ng  đ c s c giàu tính tri ố t m , đ m tính tr ị ộ ẻ ẹ ơ ủ ẳ ỗ ữ M i câu th  c a ông ch ng nh ng nhu m m t v  đ p u t ch, tri tình.   ế   t

ỹ ủ ơ ươ ữ ể ệ ườ m  c a th  ca ph ng Đông mà còn hi n hi n nh ng đ ng nét

ủ lung linh c a văn hoá Á Đông.

ư ỹ ủ ệ ẩ ậ ơ   ệ  duy ngh  thu t và quan ni m th m m  c a nhà th ,

Trong t ư ặ ộ ạ ầ ộ i m t cách th n tình

ể hai đ c tr ng này chuy n hoá, tác đ ng qua l ữ ữ ủ ế ơ ộ khi n cho ngôn ng  tr tình c a nhà th  luôn sinh đ ng, có tính

ỹ ế ự ặ ạ ự ề ạ tri i, đi u đó t o nên s  trong sáng, hài

t m , không có s  l p l ữ ủ ả ệ ậ hoà c a ngôn ng  tác gi và nhân v t trong thiên truy n.

ờ ạ ứ 3.1.2. B c tranh văn hóa th i đ i qua ngôn ng  t ữ ự ự  s

ữ ự ự ủ ả ế ừ ươ , n u xét t ph ể ượ   c

Ngôn ng  t ể ữ s  c a tác gi ờ ể ủ ệ ng di n k , đ ề ộ ấ ả ằ i k  c a tác gi

ễ ẩ nh m nêu lên m t v n đ  nào   ở  ủ

ủ ữ ư ẩ ờ ộ

ủ ề ả ạ ờ hi u là nh ng l ể ở ầ ấ đ y. Đ  m  đ u cho tác ph m c a mình, Nguy n Du đã khai m ặ m t không ­ th i gian văn hoá đ c tr ng c a nh ng tác ph m trung   ấ ỳ ộ   ạ ấ đ i,  y là không ­ th i gian c a tri u đ i, gia c nh hay b t k  m t

ơ ơ ặ ủ ả ỗ   ỡ khung c nh nên th , n i g p g , đoàn viên, là phát đoan c a n i

ườ ạ đo n tr ng.

ạ ệ ữ ự ự ủ ễ  s  c a Nguy n Du còn th

ứ Bên c nh tính ph c đi u, ngôn ng  t ố ệ ươ ế ả ộ ả ặ t.

hi n m t kh  năng đ i chi u và t ế ờ ể ủ ự ả i k  c a tác gi

ng ph n đ c bi ệ ọ Truy n Ki u  và tr c ti p đ c  ủ ớ ậ ị ể  ệ Có th  th y, ể ấ   ấ ỳ ộ   ề , và b t k  đ c ữ qua l ả ồ Ai mà nén nào cũng đ ng ý v i nh n đ nh c a Hoàng H u Yên:

ướ ặ ọ ườ ổ ả ủ ạ ộ c m i ch ng đ ng kh gi ổ n i xúc đ ng tr

ề ệ ấ ướ ờ ợ Ki u…, ai mà không th y hi n lên tr c m t i c a n n nhân Thuý ắ là cái “l n l t màu

ữ ớ ờ ụ ừ ồ ụ da”, v i nh ng l i t c tĩu văng ra t m m m  đĩ Tú Bà! Ai mà không

ợ ề ự ỉ ổ ủ ẳ ọ ghê r n v  s  tính toán b i c a tên ma cô h  Mã! Cũng ch ng ai

ượ ẻ ẽ ươ ủ ồ quên đ c cái “l n”, cái “r  dây c ặ ng” r i cái “m t mo” c a tên

ạ ở ừ ả ố l a đ o đ n m t S  Khanh… ”

ữ ệ ớ ự ể ệ ế ỹ

3.2.  Ng  li u văn hóa v i s  th  hi n tính tri t m  trong ngôn ữ ề ệ ậ ng  nhân v t Truy n Ki u

ệ ổ ọ ướ 3.2.1. Tính đa thanh, đa gi ng đi u qua phong cách Kh ng t c văn

ả ạ và H i h c văn

ế ứ ủ ộ ố

ơ ệ ữ ự ự ậ ủ s  ngh  thu t c a ông, trong đó bài

ề ư bài th  trên là nh ng t ướ ế t c vũ

ễ ủ Qua ý ki n c a m t s  nhà nghiên c u, chúng tôi cũng xem ba   Kh ngổ   ậ   ữ   nói v  phong cách ngôn ng . Đúng nh  Lê Qu  đã nh n ọ ườ ạ ng tân thanh có

ả ự ư ệ ẫ

ệ ủ ự ư ế ể ệ ạ ị nh  nh  vũ đi u c a loài h c bi n... đáo, t ”. D a trên vi c lý gi

ệ ữ ố ộ xét: “Gi ng văn c a Nguy n Du trong Đo n tr ả ự ộ c  s  l ng l y nh  vũ đi u chim công và c  s  thanh thoát, kín   ả   i ề ,  ệ Truy n Ki u

ứ m i quan h  gi a hình th c và n i dung đã nêu, trong  ế ậ ớ ể ả ạ

tác gi ọ ữ ủ ệ ệ ế ọ

ấ ạ ố đã t o nên hai tuy n nhân v t v i hai ki u phát ngôn và ệ t. Gi ng đi u và ngôn ng  c a các tuy n nhân gi ng đi u riêng bi   ấ   ư ể ệ ấ ậ v t đó th  hi n r t phong phú, đa d ng nh ng cũng r t th ng nh t:

ữ ấ ữ ệ ậ ọ nhân v t nào ngôn ng   y, ngôn ng  nào, gi ng đi u đó.

ổ ướ ữ ậ Truy n ệ 3.2.2. Phong cách Kh ng t c văn trong ngôn ng  nhân v t

Ki uề

ậ ể ẻ ề ưở ướ ủ ổ ng cũng

ượ ạ ở Đ  nh n chân cái v  b  ngoài c a Kh ng T c văn t ế ệ ủ ậ ễ c phô ra h t bên ngoài,

ấ ư th t d  dàng, b i ngo i di n c a nó đã đ ậ ượ ự ẩ ữ ộ ủ

ư ố ề nh ng v n đ  là nh n ra đ ệ ữ ẻ ẹ ủ ứ ạ

ấ ộ ủ ụ ầ ả c s   n hàm nh ng tàng đ c c a nó ộ   i dung ch a m t ử

ệ ấ ướ ộ ặ ỡ ủ ố đã khéo léo s ướ ổ i b  lông s c s  c a Kh ng T c. Trong

nh  m i quan h  gi a v  đ p bên ngoài c a công l ạ ệ ố h  th ng l c ph  ngũ t ng đ y ch t đ c. Tác gi ụ d ng m i quan h   y d ễ ở ữ ẩ ươ ờ ẽ i l

ấ ệ đâu Nguy n Du dùng nh ng l ủ ự khoa tr ố ữ ẻ ằ tác ph m,  ở thì

ườ ữ ừ ủ ư ằ ố

ườ ư ệ ở con   ng ườ ng ho c ch a hoàn thi n. Sau cái đê ng, khi đã m th

trú ph ự ớ ươ ươ ặ ườ ề ồ ng,  n ào   ị    đó có s  xu t hi n c a nh ng k  chuyên s ng b ng xác th t ự ầ   ạ i,   b ng   m u   mô   và   th   đo n,   nh ng   l a   d i,   s   t m ở  ặ ướ   c ng đình, Thuý Ki u tâm s  v i V ng Bà tr ngoài m i d m tr

ề ậ ẻ ườ “Khác màu k  quý ng i thanh/

ẫ lúc chia tay, đã nh n xét v  Mã:   ỹ ư Ng m ra cho k  nh  hình con buôn.”

ữ ủ ư ệ ả ậ Nh  đã nói, ngôn ng  c a các nhân v t ph n di n, hay có tính

ẻ ẹ ủ ữ ự ỉ tiêu c c đã phân tích trên đã ch  rõ v  đ p c a nh ng lông công, là

ể ự ướ ộ ủ ễ ủ

ấ ấ ẹ ệ ẹ ữ ữ nh ng b ẽ vũ đi u đ p nh t, nh ng chi c lông đ p nh t chính là k

ọ ệ ệ ữ Có l ậ ấ ả đã s

ề ế ể t nh t mà tác gi ủ ữ không   khí   T   H i t   v   cái   “ thu t và gi ng đi u, ngôn ng  náo nhi ụ d ng   đ   vi

ừ ữ ệ ộ

Di u). T  góc đ  ngôn ng , qua th ng kê trong 12 câu th  đ ấ ẽ ậ ậ ơ trích  trên,   chúng   tôi   nh n  th y  có  l

ấ ủ ữ ớ

ụ ự ủ ộ ừ ả ấ

ữ ệ ữ ễ ầ ọ c bi u di n c a con công và s  tàng đ c c a gan công.   ỹ  ệ ử  ừ ả ”   (ch   dùng   c a   Xuân   ơ ượ   ố c ế   ụ   nhà   th   đã   v n   d ng   h t ọ   ữ ệ nh ng gì là tinh tuý nh t c a hai l p ng  li u bình dân và bác h c ự  ể đ  ph c d ng cái không khí r t hào tráng c a đ i quân T  H i. S ế ợ k t h p nhu n nhuy n nh ng ng  li u bác h c và bình dân đã giúp

ơ ư ấ ớ ủ ể ệ ố

ử ụ ế ẳ ạ nhà th  nh  mu n th  hi n cái oai hùng r t l n c a cái không khí   ư ầ ự  ấ ừ cô   quả  (ti ng   vua  ch   h u  t y.   Ch ng   h n,   khi   s   d ng   t

ườ ứ ừ ữ ầ ỉ bá v i đ ng đ u có tài năng,

ngươ  (v a ám ch  nh ng ng ỉ ệ ừ ả ư ở ủ ừ ố ư x ng),   ạ ứ s c  m nh,  v a  ám  ch  vi c  làm  c a  T   H i  gi ng nh   S  Bá

ồ ư ươ ố ừ ủ ư

V ng năm x a) có ngu n g c t ả ờ ỳ ị ử ặ Hoa (cô gia, qu  nhân) ho c th i k  l ch s  Hán s  tranh hùng, t

ừ ả ườ ủ ề ả ớ ố i anh hùng T  H i. Th gi

mu n đ  cao vai trò to l n c a ng ư ấ

ườ ọ ả ấ văn hoá khiêm x ng c a Trung   ả  ở ế  ự ấ   nh ng, cái không khí  y càng hùng tráng bao nhiêu thì khi s  th t ấ   ấ ọ ừ ễ ạ ủ i đ c càng c m th y th m thía b y b i c a h  T  di n ra, ng

nhiêu.

ả ạ ữ ậ Truy n ệ 3.2.3. Phong cách H i h c văn trong ngôn ng  nhân v t

Ki uề

ệ ừ ươ ữ ế ề ph ng di n ngôn ng , n u Thuý Ki u ôn nhu thì T

ả Xét t ạ ẽ ế ừ ả ề ề

ươ ọ

ề Thuý Ki u đáng th ơ ằ ộ ữ ủ ễ ừ  ế   H i m nh m , n u Thuý Ki u thanh cao thì T  H i võ bi n, n u ứ   ừ ả ng thì T  H i đáng tr ng. Nhà nghiên c u ủ   ừ ả Ngôn ng  c a T  H i là tuyên ngôn c a Nguy n L c ch  r ng: “

ộ ưở ự ể ẩ lý t ”.

ị ẳ ừ ả ễ ố Khi kh ng đ nh T  H i là k

ữ ủ ườ ủ ậ , Nguy n Du mu n thông ụ  ữ i ph

ườ ữ ậ ỏ ộ c  n i hoa hèn ố i có s  ph n “ ”, cách dùng

ể ệ ể ề ề ề ệ ủ ng anh hùng là s  bi u hi n c a m t ph m cách anh hùng. ố ẻ qu c sĩ ẩ ề ngôn ng  c a nhân v t này đ  cao ph m giá c anh ng ng ả ữ ừ n  t ng tr i, nh ng ng  “ừ tri kỷ” đ  nói v  Thuý Ki u đã th  hi n rõ đi u đó. Qua ngôn t

ừ ả ữ ử ủ ữ ễ ng  chân thành c a T  H i, Nguy n Du không nh ng đã s  thi hoá

ậ ứ ạ ồ ờ

ầ ậ ộ ộ ồ nhân v t này, mà đ ng th i ông cũng phác ho  thành công b c chân ạ   ấ dung m t nhân v t anh hùng xu t chúng, m t tâm h n b u b n,

ộ ươ ọ ủ ề m t trái tim yêu th

ng, kính tr ng c a Thuý Ki u. ỉ ướ ổ ể ễ ớ ế

Hi u văn Nguy n Du qua Kh ng T ẻ ủ ậ   c văn ch  là m i ti p c n ọ ượ ệ ỉ ấ

ủ ữ ỉ bên ngoài c a cái v  hào nhoáng, ch  th y đ ả ộ đ c, m a mai c a tác gi

ộ ố ẻ ượ ậ c gi ng đi u cay   ề   ẻ ộ  dành cho nh ng k  đ c ác, gian ma nhi u ế   t v  hào hoa, phong nhã. Khi ti p c che đ y trong m t l khi đ

ọ ớ ả ạ ườ ườ ọ i đ c d

ọ ậ c n v i gi ng H i H c văn, ng ỹ ủ ẹ ượ ẻ ẹ ủ ộ đ

ể ệ ữ ủ ượ ậ ạ

H c văn đ ẻ ẹ ề ế ạ ộ ị

là v  đ p kín đáo, t ộ ạ ộ ư ủ ế ậ ậ   ư ớ ế ng nh  m i ti p c n ả   c cái tr n v n, hoàn m  c a m t thiên tài. V  đ p c a H i ệ   c th  hi n qua ngôn ng  c a các nhân v t chính di n ạ    nh  và m c m c, thân tình. Qua nhi u đo n ề   ữ t lý, đ c tho i n i tâm c a nh ng nhân v t nh  Thuý Ki u, tri

ớ ấ ượ ủ ẻ ầ c dáng v  thâm tr m, kín đáo c a thi nhân.

chúng ta m i th y đ ủ ưở ệ Truy n Ki u 3.3. Âm h ữ ng c a ngôn ng  văn hoá trong ế ờ   ề  đ n đ i

ươ ố s ng xã hôi, văn ch ệ ng Vi t Nam

ưở ủ ữ ệ ờ ệ ậ Truy n Ki u Ả 3.3.1.  nh h ng c a ngôn ng  ngh  thu t ế ề  đ n đ i

ộ ệ ố s ng văn hoá, xã h i Vi t Nam

ữ ệ ễ ệ Truy n Ki u

Qua ngôn ng  văn hoá   ộ ệ ậ ề , Nguy n Du tái hi n m t ộ   ộ ệ ố ừ ữ ế ớ th  gi

i ngh  thu t sinh đ ng qua m t h  th ng t ụ ứ ữ ệ ắ phúng d  sâu s c, dung ch a nh ng quan ni m văn hóa, văn ch ng  mang tính   ươ   ng

ộ ố ở ủ ậ ơ ế ở ỉ đ nh và đ m h i th  c a cu c s ng. Nó

ậ ử ụ ề ệ ế ỉ “không ch  chi m lĩnh  ệ ế cao v  ngh  thu t s  d ng ti ng Vi

ệ ừ ự ế ệ trong vi c đóng góp vào kho tàng t v ng ti ng Vi

ủ ế ằ ừ ữ ớ ờ t mà còn có vai trò hi m có   ộ ệ ố   t m t h  th ng ớ   ọ ầ i ăn ti ng nói h ng ngày c a m i t ng l p t ng  m i, đi vào l

nhân dân.”.

ệ ự ự ở

ầ ẩ ệ Sau khi ra đ i, ờ Truy n Ki u ế ệ ườ ọ ề  đã th c s  tr  thành món ăn tinh ộ ị t Nam, là m t tác ph m có v  trí

ị ử i đ c Vi ể ủ ệ ọ

ố th n cho bao th  h  ng ỉ đ nh cao trong l ch s  phát tri n c a văn h c Vi ọ ả ọ ở ậ ầ ộ khoa  qu c  văn  c n  ph i   đ c các  b c   h c,   là   m t   đ i   t

ứ ủ ậ ọ

ụ ạ ở ở L c Vân Tiên

ệ ộ Truy n Ki u  Nam B ,   ọ ệ ể ạ ự ủ ẩ

ờ ố ầ ớ t Nam, là sách giáo ố ượ   ng ớ   nghiên c u chuyên sâu c a các chuyên lu n khoa h c. Cùng v i ệ   ề   đã tr  thành hai đ i tuy t ờ ủ Truy nệ   ph m c a th  lo i truy n Nôm bác h c. S  ra đ i c a   ộ   Ki uề  đã góp ph n to l n làm phong phú đ i s ng văn hóa dân t c.

ế ổ ố t đánh t tôm, u ng trà Chính Thái, xem nôm Thúy “Làm trai bi

ở ộ ặ ắ ủ ườ Ki uề ” đã tr

i dân Vi ạ ứ ữ ộ ệ   t. ư

ề ề ề ẩ

thành m t nét văn hóa đ c s c c a ng ồ ạ Trong sinh ho t văn hóa c ng đ ng, nh ng hình th c sinh ho t nh ố đ  Ki u, l y Ki u, bình Ki u, ca tài t ậ ử ả ươ , c i l ấ ấ ề ồ ệ Truy n Ki u ng liên quan các ữ ề  đ u in đ m d u  n ngôn ng  văn hoá tu ng tích trong

ườ ế ụ ọ ề .  ệ Truy n Ki u ệ Sau Truy n Ki u ề , không ít ng

ượ ề ơ i đã nói đ n cái g i là l c bát   ề   c, văn Ki u, th  Ki u, ọ ề   đ c ng

h u  ậ Truy n Ki u ệ ề ề ,  Truy n Ki u ệ ậ ề ề ị ữ ầ bói Ki u, v nh Ki u, t p Ki u. Trong nh ng năm g n đây, sau khi

ề ậ ọ ộ ụ ọ ữ ả thành l p H i Ki u h c Viêt Nam quy t

ườ ễ ế nh ng h c gi ệ Truy n Ki u i yêu m n Nguy n Du và

gia Hán Nôm, ng ứ , chuyên   ề , các nhà  ấ ả ấ ả ầ ượ

ẩ ậ nghiên c u và nhà xu t b n Thanh niên l n l ấ ệ ề Truy n Ki u ứ n ph m nghiên c u, bình lu n v

ệ ượ ộ ộ Truy n Ki u ề , đây đ

ủ ệ ể ề ạ ỉ

ệ ầ ọ ộ

ế ệ ề ề ả

ướ t cho xu t b n các ề  trong b  ộ Tùng thư  ổ   ầ c xem là   m t b  sách góp ph n thay đ i ộ   di n m o c a “văn hoá Ki u”. Có th  nói, đây không ch  là m t ứ ấ ơ ả   công vi c thu n tuý khoa h c mà còn là m t cách th c r t c  b n ạ   ế khuy n khích vi c tuyên truy n qu ng bá “văn hoá Ki u” đ n b n ọ đ c trong và ngoài n

ệ ọ ự ủ ữ c.  ỏ

ệ ế ờ ố ậ   3.3.2. S  lan t a và vang v ng c a ngôn ng  ngh  thu t ươ ng Vi ệ Truy n Ki u

t Nam ả ưở ọ

ề  đ n đ i s ng văn ch ứ ề ấ ề ả Nghiên c u v  v n đ   nh h ữ ế ờ ố ươ ệ Truy n Ki u ngôn ng  văn hoá trong ng ngh

ụ ể ủ ậ

ễ ậ ậ

ả ủ   ng, lan to  và vang v ng c a ệ  ề đ n đ i s ng văn ch ế  ẩ ư thu t, quá trình sáng tác cũng nh  các tác ph m c  th  c a các th ề , chúng tôi nh n th y ấ   ệ ậ Truy n Ki u ệ h  thi nhân h u Nguy n Du, h u  ộ ệ ươ ầ c n ph i xem xét trên hai ph

ụ ể ấ ứ ả ẩ ấ ữ ng di n. M t là các sáng tác, tác ề ừ ph m   c   th   l y   c m   h ng   t

ề ệ ố ệ ậ ệ chuy n v  h  th ng nhân v t, n i dung t ư ưở  t

nh ng   v n   đ   xung   quanh   câu ậ ủ   ộ ng, ngh  thu t c a ể ế ậ ự ả ưở ệ Truy n Ki u ng, ti p nh n ki u sáng tác, mô hình

ề . Hai là s   nh h ể ừ ặ ữ ệ ụ ậ sáng tác, ki u dùng t đ t câu... có v n d ng các ng  li u văn hoá

ế ệ ẩ ơ

ề ị ươ ệ ề ố ề   đ n các nhà văn, nhà th  sau khi tác ph m này   ề t Nam, đ  v nh v

trong  Truy n Ki u hành th .ế   Trong truy n th ng văn ch ộ ng Vi ế ệ ượ ứ các danh tác là m t hi n t

ừ ữ ừ ế ậ ộ ng không hi m. Nhà nghiên c u Lê   ữ góc đ  ngôn ng  văn hoá, t ng câu ch

ườ ọ ấ ự ắ Thu Y n đã nh n xét, t ư ệ ề ả i đ c ph i làm theo,

ứ ẩ ề ề ậ ạ

ứ ữ ề ề ậ ộ ớ trong “Truy n Ki u nh  có h p l c b t ng ậ ỗ ự n  l c sáng t o... vì v y mà có các hình th c l y Ki u, t p Ki u...   ượ ổ   c t Nhi u cu c thi t p Ki u v i nh ng hình th c khác nhau đ

ề ệ ứ ừ ế ch c t ờ ”  .

ơ ị ễ ườ ầ ề   (1973) là ng i đ u tiên ý

ờ  sau Truy n Ki u ra đ i, kéo dài đ n bây gi ớ Th  v nh Ki u Nguy n Văn Y v i   ứ ứ ề ệ ưở ủ ữ ả ữ th c v  vi c nghiên c u nh ng  nh h ng c a ngôn ng  văn hoá

ớ ậ ễ ệ Truy n Ki u

ế ề  đ n gi ề ệ ả ứ i văn nhân h u Nguy n Du. Qua  ơ ờ và Truy n Ki u trong c m h ng th  đ i sau

ứ ừ ễ ệ ề ả ể Nguy n Du và Truy n Ki u đ

ề ề ọ ườ ệ

ễ Nguy n Du     (2001), 126 bài thơ  ượ   c ộ   t Nam đã đ c Ki u, ngâm Ki u, thu c ữ ệ i Vi ừ ữ ứ ơ ữ ơ ấ ấ tiêu bi u nh t l y c m h ng t ề ể Nhi u ng ư s u tuy n.   ấ ữ ề th , ng  đi u th , nh ng tâm ng , t

Ki u, r t hay dùng nh ng t ệ ố ạ ề ể ễ ạ ữ ậ

ệ ượ ườ ứ ọ ng này các nhà nghiên c u th

tr ng, tình hu ng trong Truy n Ki u đ  di n đ t nh ng cung b c tình ẩ   ả ng g i là l y c m cá nhân. Hi n t ủ ị ế ủ ề ệ ơ ồ ọ Ki u. Đ c các bài vi

ệ ề ấ Truy n Ki u t, bài nói chuy n và th  văn c a ch  t ch H  Chí   ư  ườ ấ ẩ ề và hay l y Ki u ­  nh i r t yêu

ộ ứ ướ ạ Minh, chúng ta th y Ng ử m t  ng x  văn hoá tr ố ế c b n bè qu c t .

Ậ Ế K T LU N

ử ế ữ ệ ậ ị ừ 1. L ch s  ti p nh n ngôn ng  ngh  thu t góc

ư ề ề ề  t ệ ậ Truy n Ki u ậ ướ ế

nhìn văn hoá tuy không có b  dày nh  nhi u h ượ ộ ướ ứ ư ở ng ti p c n khác   ớ ề ộ ố   ng nghiên c u m i v  m t đ i nh ng nó đã m  ra đ c m t h

ượ ệ ủ ệ ố ả ộ ọ t t c a văn h c dân t c. Kh o sát h  th ng ngôn ng

ặ ng đ c bi ẩ ữ ạ ọ ữ  ệ

ừ ệ ệ ộ ộ trong  tác  ph m  văn  h c  trung  đ i  nói  chung và  ngôn ng   ngh thu t ậ Truy n Ki u góc đ  văn hoá là m t công vi c vô

ớ ệ ố ữ ệ ề  nói riêng t ấ ẫ

ứ ể ẻ ể cùng lý thú và h p d n. V i h  th ng ng  li u văn hóa, chúng ta có   ề ế ớ   i th  đi vào tìm hi u b c tranh “muôn hình muôn v ” v  th  gi

ậ ệ ộ ườ ữ ủ ả

ngh  thu t, xã h i, con ng ệ ế i và nh ng cách tân c a tác gi ả ự ủ ữ ệ trong ộ quá  trình  chi m  lĩnh  hi n th c,  nh ng tr i  nghi m  c a  m t  thi

ế ợ ớ ờ ặ t nhân luôn n ng n  v i đ i.

nhân, tri ấ ề ữ

ứ ừ ự ố ượ c quan tâm nghiên c u t Vi

t tuy đã đ ể ề ộ ủ ứ ế   2. V n đ  hàm nghĩa văn hoá và ngôn ng  văn hoá trong ti ng ấ   ệ  lâu, song s  th ng nh t ệ   ạ quan đi m nghiên c u v  n i hàm và ngo i diên c a các khái ni m

ẫ ư ượ ụ ể ố ả ệ c c  th  hoá, khu bi

này v n ch a đ ấ ể ơ ệ ề ệ ộ t hoá. Trong b i c nh chung   ủ   ở ề đó, vi c đ  xu t m t cách hi u s  kh i v  hai khái ni m này c a

ả ậ ầ ệ ể ế

tác gi ạ ả ề ệ ố ệ lo i và bi n gi

ữ ệ Truy n Ki u ự    lu n văn đã góp ph n xây d ng nên h  quy chi u đ  phân ữ  ữ ệ ở i v  h  th ng ng  li u văn hoá trong ngôn ng ệ ề  nói riêng và ngôn ng  truy n Nôm nói chung. Khi tr

ộ ế ố ủ ệ ậ ọ thành m t y u t ữ  quan tr ng c a ngôn ng  ngh  thu t trong các tác

ẩ ệ ọ ổ ể ệ ố ữ ừ

ề ph m văn h c c  đi n Vi ố t Nam, h  th ng t ủ ệ ỹ ố t

ậ ở ấ ữ ể ể ệ

ng  này đã phát huy   ể ễ   i đa ti m năng v n có c a nó, giúp cho nhà ngh  s  có th  di n ạ đ t uy n chuy n nh ng khái quát ngh  thu t  ữ ừ ệ Truy n Ki u

ệ ố 3. H  th ng t ươ ộ ng  văn hóa trong  ặ ủ ệ ộ  c p đ  cao.  ề  đã t n t ẩ ồ ạ ớ ư  i v i t ễ ừ cách là m t ph ng ti n đ c thù c a ngôn t tác ph m. Nguy n Du

ộ ậ ầ ụ ễ ạ ộ

ầ ự

th n tình, đích đáng, t ườ ọ ữ ữ ự ờ i đ c. Đó còn là nh  có s  hòa quy n gi a nh ng y u t ụ ph c ng

ư ủ ặ ọ đã v n d ng m t cách nhu n nhuy n, cách tân, sáng t o, linh đ ng,   ế   ị ọ  nhiên, g n gàng, ý v  thanh nhã và thuy t ế ố  ệ ạ   khách quan và ch  quan theo đ c tr ng thi pháp văn h c Trung đ i,

ữ ả ự ế ưở ừ ọ ổ ể ậ là s  ti p nh n nh ng  nh h ng t văn h c c  đi n Trung Hoa.

ẩ ặ ữ ư ệ ố ữ

ệ ố ớ ấ ớ ưở ả trong Truy n Ki u ề  đã có  nh h

ố ả ư ầ ậ ẩ nh n tác ph m trong b i c nh giao l u văn hóa. Nó góp ph n th

ướ ư ệ ệ ể ả ạ ọ ổ ỹ ủ   4.  Nh ng đ c tr ng th m m  c a h  th ng ngôn ng  văn hóa ế   ng r t l n đ i v i quá trình ti p ể  ủ   hi n gi ng đi u tiêu bi u nh  Kh ng T c văn, H i H c văn c a

ờ ố ễ ế ạ ộ Nguy n Du. Ngoài ra, nó còn tác đ ng đ n đ i s ng sinh ho t văn

ứ ủ ề ề ề ẩ ộ ố hóa c a dân t c, các hình th c Bình Ki u, Đ  Ki u, L y Ki u, Bói

ủ ữ ề ặ ơ ở Ki u đã tr  thành nh ng thú ch i tao nhã c a văn nhân, m c khách.

ỹ ủ ứ ư ủ ẩ ấ ộ Tác đ ng c a nó còn l u d u trong tâm th c th m m  c a các nhà

ơ ộ ậ ề ồ ạ

ệ ặ ể ữ ổ ậ ề ị ủ Truy n Ki u ế ệ th  qua các th  h . Dù đã t n t ư ề v  giá tr  c a

ế ố ộ ậ ể ễ ữ ữ ẫ

ộ ố ả ư ng  v n là nh ng y u t ồ ạ ủ ộ đ ng và t n t ế ệ ậ Truy n Ki u

ế ệ ể ườ ọ ề ộ Ti p nh n   ỉ i nhi u cu c tranh lu n khác nhau ề  nh ng nh ng đ c đi m n i b t v  ngôn   ậ    tr i b t, tiêu bi u trong di n trình v n ẩ   i c a tác ph m. ề   trong m t b i c nh giao l u văn hoá   ệ   i đ c các th  h  hi u thêm v  m t tuy t không ch  giúp cho ng

ể ể ộ ọ ươ ệ tác văn h c, m t đi n hình tiêu bi u cho văn ch ng Vi

ậ ề ự

ượ ồ ạ ớ ư ộ t Nam. Dù   ự Truy nệ   ệ c t n t cách là m t sinh m nh văn hoá

ộ i v i t ầ ủ

ễ ở ệ Truy n Ki u

có nhi u cách lu n bình khác nhau, tiêu c c hay tích c c,   Ki uề  v n luôn đ ẫ ủ c a dân t c, là món ăn tinh th n quý giá c a nhân dân ta, Và do đó, ố ơ ề  su t h n hai trăm năm qua đã tr  thành ế Nguy n Du và  ứ ế ệ ủ ề ả ồ

ngu n c m h ng c a bi ế ụ ệ ạ ẫ ộ ồ t bao th  h  thi nhân, là đ  tài cho các   ẫ   ngh  sĩ và nó v n ti p t c trong m ch ngu n văn hóa dân t c, v n

ụ ế ề ễ ỉ liên t c ti p di n, b n b  và dài lâu.

Ủ Ụ Ả DANH M C CÔNG TRÌNH C A TÁC GI

ỹ ủ ư ẩ ả ặ 1. Võ Minh H i (2009), “Đ c tr ng th m m  c a các ng ữ

ệ ệ ề ữ ạ li u văn hoá trong Truy n Ki u”, ờ ố ,  T p chí Ngôn ng  và đ i s ng

(4), tr. 17 ­ 23.

ủ ả 2. Võ Minh H i (2012), “Hàm nghĩa văn hóa c a hai ch ữ

ạ ắ ọ ệ ạ Ngôn ngữ Nam và B c trong văn h c trung đ i Vi t Nam”, T p chí

và đ i s ng ờ ố , (1+2), tr. 13 ­ 23.

ả ễ ề ạ ậ ứ Nghiên c u văn h c ọ , (9), tr. 3. Võ Minh H i (2013), “Phong cách văn hoá Nguy n Du qua ngôn  ệ ữ ng  nhân v t Truy n Ki u”, T p chí  76 ­ 83.