Tóm tắt Luận án Tiến sĩ Triết học: Tư tưởng triết học Tôma Aquinô

Ạ Ọ Ộ Ố Đ I H C QU C GIA HÀ N I

ƯỜ Ạ Ọ Ộ Ọ TR NG Đ I H C KHOA H C XÃ H I VÀ NHÂN VĂN

Ễ Ả Ị NGUY N TH THANH H I

Ư ƯỞ

Ế Ọ

Ủ

T T

NG C A TRI T H C TÔMA AQUINÔ

Chuyên ngành : CNDVBC & CNDVLS

Mã s ố : 62 22 80 05

Ọ Ậ Ắ Ế Ế TÓM T T LU N ÁN TI N SĨ TRI T H C

Ộ HÀ N I – 2014

ượ Công trình đ c hoàn thành t ạ i

ườ ạ ọ ọ ộ Tr ng Đ i h c Khoa h c Xã h i và Nhân văn

ạ ọ ộ ố Đ i h c Qu c gia Hà N i

ẫ Ng ườ ướ i h ọ : ng d n khoa h c

Ư Ễ PGS.TS.NGUY N QUANG H NG

ệ ả Ph n bi n 1: ...........................................................................

ệ ả Ph n bi n 2: ...........................................................................

ệ ả Ph n bi n 3: ...........................................................................

ượ ệ ạ ả ộ ồ ậ ấ ấ ậ c b o v t ơ ở i H i đ ng ch m Lu n án c p c s ,

Lu n án đ ọ ạ h p t i:

ườ ạ ọ ọ ộ ồ Tr ng Đ i h c Khoa h c Xã h i và Nhân văn vào h i

ể ể ậ ạ ư ệ Có th tìm hi u lu n án t i: Th vi n Khoa Tri ế ọ t h c

M Đ UỞ Ầ

ấ ế ủ ề

t c a đ tài ộ ầ ế ấ ế ế 1. Tính c p thi Ngày nay, toàn c u hóa là m t xu th t

ữ ố ộ ị ọ t y u, xâm chi m m i ộ ạ không gian đ a lý gi a các qu c gia, các dân t c. Nó t o nên m t

ữ ề ả ồ ướ ấ lu ng ch y đan xen, đa chi u gi a các n c trên t ả t c các

ệ ươ ế ị , chính tr , văn hóa, tôn giáo, v.v. Trong hoàn

ng di n kinh t ấ ả ấ ể ự ố ộ ậ t c các qu c gia, dân t c không th t

ph ả c nh y, t ả ộ ế ế ạ ộ ố mình cô l p mà ể ư bu c ph i có thái đ khoan dung, đ i tho i, giao l u, ti p bi n đ

ị ạ ế ữ ủ ệ tìm ki m nh ng giá tr nhân văn chung c a nhân lo i. Vi

ằ ườ ể ấ ế ố ng phát tri n t không n m ngoài con đ

ố ộ ở ộ

ị ố ẹ ủ i đ

t Nam ộ t y u đó. V n là m t ở ầ qu c gia đa dân t c, đa tôn giáo, chúng ta c n có thái đ c i m , ế ớ ể ữ ọ ỏ h c h i nh ng giá tr t ờ ố t đ p c a các tôn giáo khác trên th gi ơ ở ầ ủ ộ

làm cho đ i s ng tinh th n c a dân t c tr nên phong phú h n, tiên ẫ ạ ơ ế ệ ả ắ ơ c b n s c văn hóa dân ữ ượ đ

ủ

ử ế ọ

ti n h n và hi n đ i h n mà v n gi ộ ộ t c đ c đáo c a mình. ị Trong l ch s tri ế ữ ố ộ ổ t h c Tây Âu trung c , Tôma Aquinô là m t ườ ưở ớ ấ t gia l n nh t và là ng ả i có nh h ng sâu

ệ ố ế ế ọ ủ trong s nh ng tri ộ ộ r ng đ n giáo h i Kitô giáo. H th ng tri t h c c a ông trong

ế ỷ ề ượ ộ ố nhi u th k đã đ c Giáo h i coi là h t ệ ư ưở t

ậ ượ ư ế ọ ố c trào l u tri

Th m chí, nó còn đ ữ ề ử ớ ở ố ệ ị ế ỷ ầ trong nh ng đi u ki n l ch s m i ng chính th ng. ạ ớ i t h c Tôma m i làm s ng l ế ỷ

cu i th k XIX đ u th k ố ế ớ ế ọ ủ ắ ớ i quan

t h c c a ông g n v i Kitô giáo, chi ph i th gi ơ ỉ ườ ộ ượ ả ồ ở ộ XX. Tri ủ c a m t l

ng tín đ đông đ o h n 2 t ng ư ế ọ ớ ấ ủ ứ ữ i, tr thành m t trong ế ạ t t h c l n nh t c a nhân lo i. Nghiên c u tri

ể ể ề ả ờ ố ề

ầ ủ ữ ừ ế ồ

ự ủ ậ ấ ạ ồ ờ nh ng trào l u tri ọ ủ h c c a Tôma Aquinô đ hi u chi u sâu, n n t ng đ i s ng tinh ữ đó ti p thu nh ng tinh hoa, nh ng ế ắ ng tích c c c a nó, đ ng th i cũng nh n th y h n ch g n th n c a các tín đ Kitô giáo, t ư ưở t t

ớ ậ ề ườ ế ớ ủ ệ ố li n v i l p tr ng th gi i quan duy tâm c a h th ng tri ế ọ t h c

ự ễ ệ ậ ọ này là vi c làm có ý nghĩa lý lu n và th c ti n quan tr ng.

ạ ệ ả ộ ề

ả Bên c nh đó, Đ ng c ng s n Vi ầ ỗ ự ướ ư ấ ấ ế ụ t Nam đ ra m c tiêu, chúng ơ ả ở

ta c n n l c ph n đ u đ a n ệ ướ c ta đ n 2020 c b n tr ệ ở ướ ế c công nghi p và đ n 2050 tr thành n n

thành ệ c công nghi p hi n ầ ệ ệ ụ ể ự ể

ắ ệ ự ữ ầ

ể ủ ử ị ạ đ i. Đ th c hi n m c tiêu này, Vi ọ h ccông ngh , đi t ờ ạ ế ớ v i xu th phát tri n c a th i đ i. Tuy nhiên, l ch s loài ng

ế ỷ ươ ấ ặ ọ ph

ng Tây th k XX cho th y m c dù khoa h c và công ngh ề ể ạ ề ự ự ầ ữ ề ế t Nam c n phát tri n khoa ợ ớ t đón đ u nh ng thành t u m i cho phù h p ườ ở i ệ ự ệ có th t o ra nh ng đi u ki n, ti n đ th c s c n thi t cho s

ể ườ ể ấ ầ ủ ệ ố

ủ ư ữ ể ị vai trò c a khoa h c

ẫ ớ ưở ề ầ ẫ ợ tinh th n”, m u lý t

ng trong nhi u tr ế ng h p đã d n t ể ư ữ ạ ọ

ữ ụ ị i, song tuy t đ i hoá phát tri n th ch t và tinh th n c a con ng ọ và nh ng giá tr đi li n v i nó nh “đi m t a ự ớ ề ả ườ i th m ứ ẻ ho , đó là ch a nói đ n nh ng k nhân danh khoa h c đ ch ng ư minh cho nh ng m c đích vô nhân văn, cho chính sách m dân nh

ệ ượ ộ ấ ổ ế ươ ạ ộ m t hi n t

ng r t ph bi n trong xã h i ph ỉ ố ườ ị ậ ấ ằ

ữ ể ả ị ệ ng Tây hi n đ i. Rõ ằ ữ i không ch s ng b ng nh ng giá tr v t ch t, b ng ầ ế i th xác mà còn ph i quan tâm đ n nh ng giá tr tinh th n, ràng, loài ng ự ồ ạ s t n t

ườ ố phi duy lý, siêu duy lý, “con ng ỉ ằ i s ng không ch b ng bánh mì mà

ầ ầ

còn c n Th n Khí” (Phúc âm). ị ệ ượ ề ộ ươ ự ở ờ Đi u thú v là m t hi n t ng t ng t

ễ đã di n ra ươ ộ ế ụ th i Tôma ổ ng Tây trung c

ọ ố ề ễ ủ Aquinô. Khi đó, quá trình th t c hoá xã h i ph ề

ệ ẫ ể ả

ươ ệ ề ọ ọ ị ng (h giá tr Kitô giáo). Bài h c quan tr ng v ph t

ớ ư ượ ổ

c rút ra cho quá trình đ i m i t ệ nhân văn đ ệ ệ ạ ạ ở ướ n

công nghi p hoá, hi n đ i hoá ọ ườ ể ệ ầ di n ra mà c t lõi c a nó là đ cao khoa h c, đ cao lý tính. Trong ệ ố ả b i c nh đó, Tôma Aquinô đã vi n vào lý tính đ b o v m u lý ệ ưở ng di n ệ ề duy trong đi u ki n ệ c ta hi n nay là bên c nh vi c ả ng phát tri n khoa h c, công ngh , chúng ta cũng c n ph i tăng c

ớ ị ế ữ ả ẩ ị ọ chú tr ng t

ủ ố và siêu duy lý (tâm linh, tâm tính, truy n th ng văn hoá c a ng ỹ i nh ng giá tr phi duy lý (tình c m, th hi u th m m ) ườ ề i

t).ệ ặ ư ế ọ ả

ử duy tri ủ ỏ t h c đòi h i ph i nghiên ậ ự M t khác, s hình thành t ế ọ ị ệ

ọ ứ c u kho tàng l ch s tri ả ạ ị ử ứ

ớ ư ọ ổ

ế ọ ạ t h c c a nhân lo i. Vì v y, vi c chú ộ ế ọ t h c luôn có m t ý ố duy nói chung và đ i ướ ủ ể ở ướ n c đây, c ta,

tr ng nghiên c u và gi ng d y l ch s tri ố ớ nghĩa quan tr ng đ i v i công tác đ i m i t ớ ự v i s phát tri n c a tri ộ t h c nói riêng. Tr ề ờ ố trong su t m t th i gian dài do nhi u nguyên nhân khách quan và

ệ ủ ư ư ượ ườ ng nh ch a đ

ch quan mà công vi c này d ư ỉ ế ế ế ọ ứ ầ ớ

t đ n tri ử ế ọ ứ ị m c. H u nh , chúng ta m i ch bi ệ ầ g n đây, công vi c nghiên c u l ch s tri c quan tâm đúng ỉ ế t h c mácxít. Ch đ n ượ c t h c ngoài mácxít đ

ớ ứ ề ơ gi i nghiên c u quan tâm nhi u h n. Tuy nhiên, các công trình

ờ ạ ể ứ ổ ớ ế ọ nghiên c u tri

ộ ả ư ờ ỳ ể ủ

ơ ề ượ ườ ấ ậ ớ c gi i nghiên c u n

t h c Tây Âu th i trung c v i các đ i bi u tiêu ố ẫ bi u c a th i k này nh Tôma Aquinô v n còn m t kho ng tr ng ứ ướ ấ ớ r t l n, và đi u b t c p h n là th c ạ ng đ ị ử ế ọ ươ ta xem là giai đo n thoái trào trong l ch s tri t h c ph

ế ọ ủ ế ứ ớ

ệ Ch y u, công vi c nghiên c u tri ệ ủ ạ ủ ộ

ế ụ ế ọ ứ ậ Tin Lành. Vì v y, ti p t c nghiên c u tri

t h c Tây Âu trung c ệ ế ọ ộ nói chung, tri

ng Tây. ỉ ậ t h c Tôma Aquinô m i ch t p ạ trung trong các Đ i ch ng vi n c a các giáo h i Công giáo và Đ o ổ ầ t h c Tôma Aquinô nói riêng là m t vi c làm c n ự ễ ế ả ề ặ ả ề ặ ậ t c v m t lí lu n, c v m t th c ti n. thi

ữ ả ậ ạ ừ ầ nh ng yêu c u trên, tác gi ạ lu n án m nh d n

ế ọ ủ ề ậ Xu t phát t ư ưở ” làm đ tài lu n án ng tri t h c c a Tôma Aquinô

ụ ủ ậ ấ ch n “ọ T t ế ỹ ủ Ti n s c a mình. ụ

ậ ệ 2. M c đích và nhi m v c a lu n án ệ ố ộ ứ Lu n án nghiên c u m t cách h th ng nh ng ữ t ư ưở t ng tri ế t

ọ ủ h c c a Tôma Aquinô.

ể ạ ớ ẽ ả ụ ậ ệ ế Đ đ t t i m c đích đó, lu n án s gi ữ i quy t nh ng nhi m v ụ

ị ử ứ Th nh t

ờ ữ ề ấ , trình bày, phân tích b i c nh l ch s văn hóa c a ủ ố ả ờ ự ổ ế ỷ ng cho s ra đ i ề ư ưở t

ế ọ th i trung c th k XIII và nh ng ti n đ t ủ c a tri

ệ ố ơ ả ộ

t h c Tôma Aquinô. ứ Th hai ế ọ ể ệ ự tri

ủ , phân tích và h th ng hóa các n i dung c b n c a ọ t h c Tôma Aquinô th hi n trong các lĩnh v c siêu hình h c, ậ ườ ư ứ ủ ệ ề ậ i cũng nh các

ề ạ ứ ộ ị nh n th c lu n, quan ni m c a ông v con ng ấ v n đ đ o đ c và chính tr xã h i.

ư ộ ố ề ệ ố ế ọ Th baứ

, đ a ra m t s đánh giá v h th ng tri ử ế ọ ặ ả ủ ị ệ

t h c đ c bi ị ủ ữ ư ủ t h c c a ố t là đ i ố ớ ờ ế ọ Tôma m i ớ và nh ng giá tr c a nó đ i v i đ i

t h c ầ ủ ộ ữ ệ ệ ồ Tôma Aquinô trong dòng ch y c a l ch s tri ớ v i trào l u tri ố s ng tinh th n c a c ng đ ng Kitô h u Vi t Nam hi n nay.

ố ượ ứ ạ ng và ph m vi nghiên c u.

ậ ậ ộ ng nghiên c u 3. Đ i t ố ượ Đ i t ứ : Lu n án t p trung vào các n i dung c

ế ọ ứ ư ậ ọ ả ủ b n c a tri

ườ ứ ữ ấ ệ ơ ậ t h c Tôma Aquinô nh siêu hình h c, nh n th c lu n, ị ề ề ạ ề i và nh ng v n đ v đ o đ c, chính tr ,

quan ni m v con ng xã h i.ộ

ệ ề ượ ủ

ẩ Do đi u ki n các tác ph m c a Tôma Aquinô đ ư ượ c vi ị ế ề ầ ố

ti ng La Tinh, trong s đó thì ph n nhi u ch a đ ậ ệ ế ầ ậ ậ ớ ổ ế ằ t b ng ế c d ch ra ti ng ủ ọ ẩ t. Lu n án ti p c n v i tác ph m “T ng lu n th n h c” c a Vi

ị ả ụ ễ ông thông qua các d ch gi là các linh m c Nguy n Văn Liêm,

ấ ầ ươ ủ ữ ấ ả ị ớ V ng Đình Ch và b n d ch m i nh t g n đây nh t là c a linh

ụ ễ ọ ộ ộ ệ m c Nguy n Ng c Châu thu c giáo h i Công giáo Vi

ệ ố ấ ấ ẩ ớ ọ

ử ụ ậ ạ cũng là tác ph m l n nh t và quan tr ng nh t trong h th ng tri ọ ủ h c c a ông. Ngoài ra, lu n án còn s d ng các trích đo n m t s t Nam. Đây ế t ộ ố

ẩ ẫ ở ứ ủ tác ph m khác c a ông, d n theo các công trình nghiên c u khác.

ưở Ả ế ọ ế ấ ộ

nh h ư ủ ng c a tri ọ t h c Tôma Aquinô là r t sâu r ng đ n các ế ọ ổ ủ ậ t h c sau ông, do khuôn kh c a lu n án

ầ trào l u th n h c và tri ậ ế ề ạ ứ ủ ỉ ậ ẽ ậ

ả ế ọ ế ị ưở t h c Tôma Aquinô đ n l ch s tri

làm rõ nh h ặ ờ ố ế

và do h n ch v nh n th c c a NCS, Lu n án s ch t p trung ử ế ọ t h c ầ Tôma m iớ ; đ n đ i s ng tinh th n ệ ủ ng c a tri ủ ệ t là ch nghĩa ệ ồ sau ông, đ c bi ủ c a tín đ Kitô giáo Vi t Nam hi n nay.

ơ ở ậ ươ ứ

ơ ở ng pháp nghiên c u ượ ế ơ ở ự 4. C s lý lu n và ph C s lý lu n ậ ậ : Lu n án đ

ươ ủ ủ ậ ứ ậ và ph ng pháp lu n c a ch nghĩa duy v t bi n ch ng và ch ậ c ti n hành d a trên c s lý lu n ủ ệ

ử ậ ị ử ế ọ ề ị

ươ t h c. ươ ử ụ ậ Ph ng pháp nghiên c u ng pháp

ậ nghĩa duy v t l ch s , lý lu n Mác Lênin v l ch s tri ứ : Lu n án s d ng các ph ấ ử ế ọ ư ắ ố ị

ễ ổ ố ứ ị t h c nh nguyên t c th ng nh t logic l ch nghiên c u l ch s tri ế ạ ị ợ ử s , phân tích t ng h p, di n d ch quy n p, so sánh, đ i chi u,

ươ ả ọ ng pháp văn b n h c.

ậ

ệ ố ậ ầ ộ ố ư ưở khái quát hoá và ph ớ ủ ể 5. Đi m m i c a lu n án Lu n án góp ph n làm rõ và h th ng hóa m t s t ng c

ế ọ t ưở ữ ả ừ ỉ ả ủ b n c a tri t h c Tôma Aquinô, t

ố ớ ư ờ ố ơ ủ ng c a đó ch ra nh ng nh h ế ọ Tôma m iớ và đ i s ng tâm linh

t h c ệ chúng đ i v i trào l u tri ở ồ ủ c a các tín đ Công giáo Vi t Nam.

ậ

ứ ệ ể ệ ả ậ

ử ế ọ ươ ạ ả ủ 6. Ý nghĩa c a lu n án Lu n án có th làm tài li u tham kh o cho vi c nghiên c u và ổ ng Tây nói chung, giai đo n trung c t h c ph ạ ị gi ng d y l ch s tri

nói riêng.

ế ấ ủ ậ

ở ầ ụ ệ ầ ậ 7. K t c u c a lu n án ả ế Ngoài ph n m đ u, k t lu n và danh m c tài li u tham kh o,

ậ ồ ươ ế lu n án bao g m 5 ch ng, 16 ti

t. ƯƠ CH NG 1

Ổ Ứ Ề T NG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN C U Đ TÀI

Ư ƯỞ Ế Ọ Ủ

ố ả “T T ữ NG TRI T H C C A TÔMA AQUINÔ ” ử ứ ề b i c nh l ch s văn

ẩ 1.1. Nh ng tác ph m nghiên c u v ủ ề t ng tri

hóa và ti n đề ữ ả ị ị ế ọ c a Tôma Aquinô t h c ồ A.Ja. Gurevich (D ch gi

ư ưở t ẩ Nh ng tác ph m đó bao g m: ọ

ạ ế ) (1998), Các ph m trù văn hoá trung c ả ị i

Ng c Hi n thông tin, Hà N iộ ; Cao Liên (2003), Phác th o l ch s th gi NXB Thanh Niên, Hà N iộ ; Nhóm tác gi : Hoàng ổ, NXB Văn hóa ử ế ớ , ả Mortimer Chambers –

Barbara Hanawalt, David Herlihy – Theodore K.Rabb, Isser Woloch

ị ả ư ễ – Raymond Grew (D ch gi

ị : L u Văn Hy – Nguy n Văn Phú và ử ươ ng Tây , NXB Văn hóa

ỗ ứ ị ử ị nhóm Trí Tri) (2004), L ch s văn minh ph Thông tin, Hà N iộ ; Đ Đ c Th nh (2005), L ch s châu Âu , NXB

ớ ị ả i, Hà N i ộ ; Norman Davies (D ch gi : Lê Thành) (

ế Th Gi ử ị ừ ể L ch s châu Âu , NXB T đi n Bách Khoa 2012), , Hà N iộ ; Nhóm tác giả

ữ ầ ặ ệ PGS.TS. Đ ng H u Toàn, TS. Tr n Nguyên Vi

ễ ợ ề Các n n văn hóa th gi H p, CN. Nguy n Kim Lai (2005),

ươ ể ừ II: Ph ng Tây ỗ t, TS. Đ Minh ế ớ ậ i t p ộ Williamf.

ị , NXB T đi n bách khoa, Hà N i; ả ạ Hành trình khám phá

Lawhead (D ch gi ế ọ ế ớ : Ph m Phi Hoành) (2012), ừ ể ươ ộ th gi i: Tri t h c ph ng Tây , NXB T đi n Bách Khoa, Hà N i.

ữ ứ ề ẩ ế ọ ủ 1.2. Nh ng tác ph m nghiên c u v tri t h c c a Tôma

Aquinô

ướ ứ

1.2.1. Nghiên c u ngoài n ữ ế ề ế ậ ạ ả ồ ớ c 1. Do h n ch v ngôn ng và kh năng ti p c n v i ngu n tài

ỉ ướ ộ ố ệ li u n

ề ủ ế ọ

ị trình v tri ả ể ể c ngoài, chúng tôi ch có th k ra đây m t s ít các công ư Johannes Hirschberger ế t h c c a Tôma Aquinô nh : ễ ư ễ (D ch gi

ử ậ ị t h c, Tri ế ọ T p 1:

ườ i trong vũ tr : Nguy n Quang H ng, Nguy n Chí Hi u) (1991), ế ọ Geschichte der Philosophie (L ch s tri t h c Tây Âu trung cổ), NXB Herder Freiburg; Pierre Teilhard de chardin ụ), Verlag (1963), Der mensch im kosmos (Con ng

Karl Alber Freiburg/ Muchen; Rev.G.A.Elrington & Edward

Bullough (1993), The Philosophy of st. Thomas Aquinas, Newyork;

Edward Feser, Aquinas: A beginner’s guide, London; Sumuel Enoch

ị ả ư ử ị ế ọ L ch s tri t h c và các : L u Văn Hy) (2004),

Stumpf (D ch gi ề ậ

, NXB Văn hóa thông lu n đ (Philosophy – History of problem), tin, Hà N i;ộ Fracis Selman (2005), Thomas Aquino:101: A basic

introduction to the thought of Saint.Thomas Aquino”, Notre Dame,

ả ư ị Quá trình

Indiana; Richard Tarnas (D ch gi ế ư ưở : L u Văn Hy) (2008), ể ươ ữ ể chuy n bi n t ng Tây: Tìm hi u nh ng t ng ph t ư ưở t ng đã

ủ ế ớ

ị ễ , NXB Văn hóa thông tin, Hà Các nhà tư

ớ ủ ị đ nh hình th gi i quan c a chúng ta ị N iộ ; Hans Kung (biên d ch Nguy n Ngh ) (2010), ưở ứ ộ t ng l n c a Kitô giáo

ị ả ễ ơ (D ch gi

ủ ữ ứ ề ầ ạ N n đ o đ c tin lành và tinh th n c a ch H u Quang) (2010),

ứ ị nghĩa t b n

ế ớ ả Hành trình khám phá th gi i Tri gi

: Ph m Phi Hoành) (2012), ừ ể ươ ộ ọ H c Ph ng Tây , NXB Tri th c, Hà N i; Max Weber ầ ị ễ : Bùi Văn Nam S n,Nguy n Ngh ,Nguy n Tùng,Tr n ủ ư ả , NXB Tri th c, Hà N i; William F.LawHead (D ch ộ ế ạ t ố , NXB T đi n Bách Khoa, Hà N i; P.S.Taran p,

ả ợ ỗ ị (D ch gi : Đ Minh H p) (2012), 106 nhà thông thái, NXB Chính

ố ộ ị tr qu c gia, Hà N i.

ứ ở ướ trong n c

ề ế ọ ệ ở ẫ t Nam v n còn là

1.2.2. Nghiên c u ứ Nghiên c u v tri ậ ề ở Vi ộ ố ộ ấ t h c Tôma Aquinô ể ể m t v n đ m . Lu n án có th k tên m t s công trình liên quan

ự ế ế ế ế ọ ồ tr c ti p và gián ti p đ n tri

Ấ ướ ạ t h c Tôma Aquinô g m: ể ượ c ta có th đ ở ướ n c phân chia ẩ n ph m d i d ng sách

ạ thành hai d ng nh sau: ấ ứ ứ ộ ầ

Th nh t, các tác ph m nghiên c u m t cách tr c ti p v ế ọ ủ ồ ự ế ề , bao g m: Lê Tôn Nghiêm (2000),

ế ọ ươ ử ậ ồ tri ị L ch s tri t h c c a Tôma Aquinô ng Tây t h c Ph (3 t p), NXB TP. H Chí Minh; Lê

ấ ướ ế ọ t h c Tây Âu tr ữ c Mác – nh ng v n đ

ọ

ổ ế ọ t h c trung c Tây Âu (2003), Tri

ổ ế ọ ị t h c trung c Tây Âu (2008), Tri

ứ ứ ẩ

ủ ấ ồ

ữ ễ ố ộ ị Th hai, các tác ph m nghiên c u gián ti p v tri Tôma Aquinô, g m: Bùi Thanh Qu t (ch biên) (1999), tri t h c,

ử ố ị ị t h c

ỉ ạ ậ ề Thanh Sinh (2001), Tri ạ ồ ơ ả , NXB TP. H Chí Minh; Doãn Chính, Đinh Ng c Th ch c b n , NXB Thanh niên và tái b nả ộ ố , NXB chính tr qu c gia, Hà N i. ế ề ế ọ ủ t h c c a ử ị L ch s ế ọ NXB Chính tr qu c gia, Hà N i; Nguy n H u Vui ế ọ , NXB chính tr qu c gia, Hà ủ tế ươ ạ (2004), Tri

ng ch đ o biên so n ế ọ L ch s tri (ch biên) (1999), N i; ộ H i đ ng lý lu n Trung ộ ồ ổ ọ h c Tây Âu trung c trong Giáo trình tri t h c Mác – Lênin,

ị ố ị ễ L ch s ế ộ Nguy n Ti n Dũng (2006),

Chính tr qu c gia, Hà N i; ươ ế ồ ỗ ọ t h c ph ng Tây tri

ễ ạ ươ ấ ị Đ i c ng l ch s tri

ươ ổ ợ ng Tây, ễ Nguy n Thanh, Nguy n Anh Tu n (2006), ồ ọ h c ph NXB t ng h p TP. H Chí Minh; Nguy n

ủ ề ộ t h c, (2009), Các ch đ tri

ử ế ọ ị ợ ạ ươ L ch s tri t h c đ i c ng,

H p (2010), ấ ễ ế ọ ươ ừ ử ị L ch s tri t h c ph ng Tây t tri

ổ ạ ế ạ ế ọ Nguy n T n Hùng (2012), ọ h c Hy L p c đ i đ n tri ổ ể t h c c đi n Đ c, NXB ử ợ , NXB TP. H Chí Minh; Đ Minh H p, ử ế t ễ Ướ c ế ọ NXB Tri th c, Hà N i; Đ Minh ỗ ứ ộ ụ NXB Giáo d c, Hà N i; ế t ứ NXB Chính trị

ộ ố Qu c Gia, Hà N i.

ữ ứ ề ữ ả ẩ ưở ủ ng c a

1.3. Nh ng tác ph m nghiên c u v nh ng nh h ế ọ tri

ế ọ ặ ứ ề ả ưở t h c Tôma Aquinô, đ c bi ệ t

ưở ủ ng c a tri ố ớ ờ ố ủ ủ ộ ồ t h c Tôma Aquinô Nghiên c u v nh h ả là nh h

ế ớ ng c a nó đ i v i đ i s ng c a c ng đ ng Kitô giáo ề ở ế ớ ạ ệ ấ trên th gi t Nam là v n đ m . Trên th gi i các

ớ i và Vi ủ ủ i, t ấ ả trung tâm c a ch nghĩa Tôma m i hàng năm đã xu t b n hàng

ạ ẩ ấ ề ế ọ ệ ủ

ế ọ ố t h c Tôma và m i liên h c a nó ươ ớ ạ ấ ị ạ ng đ i. Trong gi i h n nh t đ nh,

nghìn n ph m, t p chí v tri ớ v i các nhà tri ề ả t h c tôn giáo đ ế ệ ứ ớ tác gi có đi u ki n ti p xúc v i các công trình nghiên c u sau đây:

ư ị ả ườ ồ L u Phóng Đ ng (D ch gi

ướ ớ ế ỉ : Lê Khánh Tr ươ ế ọ ng) (2001), ệ trình h ng t i th k 21, Tri t h c ph ng Tây hi n đ i, Giáo ạ NXB Lý

ậ ộ ươ ư ươ ị lu n chính tr , Hà N i; Tr ng Nh V ng (2005),

ạ ứ ệ ộ ni m đ o đ c trong Kinh Thánh,

ụ ệ Ủ ộ Tóm l giám m c Vi t Nam y ban Bác ái xã h i (2007),

ộ ủ ế ộ thuy t xã h i c a giáo h i Kitô giáo ể Tìm hi u quan ộ ồ NXB Tôn giáo, Hà N i; H i đ ng ọ ượ c h c , NXB Tôn giáo, Hà N i;ộ

ế ọ ế ỉ ạ ị ả Toàn c nh tri t h c ÂuMĩ th k XX ,

Ph m Quang Đ nh (2008), ọ ồ ồ ễ ươ

ở ộ Hà N i Công giáo

ồ ươ ườ ủ ế ạ ố N p s ng đ o c a ng i Công giáo Vi H ng D ng (2010),

ạ ặ ộ

ị Nam, NXB Tôn giáo, Hà N i; Đ ng Nghiêm V n (2012), ề v tôn giáo và tình hình tôn giáo t Nam, ở ệ Vi

ễ ộ

ị gia, Hà N i; Nguy n Văn Dũng (2012), ộ ở ộ ố ướ trên th gi ị chính tr xã h i m t s n c i NXB Văn h c TP. H Chí Minh; Nguy n H ng D ng (2008), ộ , NXB T đi n bách khoa, Hà N i; Nguy n ễ ừ ể ệ t Lý lu nậ ố NXB Chính tr qu c ờ ố ớ Tôn giáo v i đ i s ng ố ế ớ , NXB Chính tr qu c

ộ ế ớ ươ ễ ồ Kitô giáo th gi gia, Hà N i; Nguy n H ng D ng (2012),

ừ ể ễ ộ th c c b n i tri ứ ơ ả , NXB T đi n bách khoa, Hà N i; Lm. Nguy n Công

ườ ố i Kitô giáo t t cũng là ươ Danh, Lm. D ng Phú Oanh( 2013), Ng

ườ ng i công dân t t, ố NXB Tôn giáo, Hà N iộ .

ế ậ ậ ớ ế ượ ậ Ngoài ra, lu n án còn ti p c n v i các bài vi t đ

ấ ẩ ợ c t p h p ạ ỉ ế ố ế ộ ọ và các n ph m t p chí

ả trong k y u h i th o khoa h c qu c t nh : ư

ỷ ế ả ộ ọ ữ ố ế ề ấ , Nh ng v n đ tri K y u h i th o khoa h c qu c t (2007)

ươ ế ỉ ạ ọ ố ộ ọ h c ph ng Tây th k XX , NXB Đ i h c qu c gia Hà N i; K

ộ ả ố ế ọ (2010)

ầ ỷ ế ả ộ ế y u h i th o khoa h c qu c t ả c nh toàn c u hóa ế t ỷ , Văn hóa tôn giáo trong b iố , NXB Tôn giáo, Hà N iộ ; K y u h i th o khoa

ộ ố ấ ế ọ ề ệ , M t s v n đ tri t h c tôn giáo hi n nay

ỷ ế ọ ọ ố ế (2012),

ờ ố ệ ọ h c (2011) giáo, Hà N iộ ; K y u t a đàm khoa h c qu c t ạ đ i và đ i s ng tôn giáo hi n nay ở ệ Vi t Nam , NXB Tôn Tính hi nệ , NXB Tôn giáo; Kỷ

ố ế ọ (2014),

ự ề ế ọ y u t a đàm khoa h c qu c t ậ ố ấ s v n đ lý lu n và th c ti n

ư ườ ữ ệ Tôn giáo và văn hóa: M tộ ễ , NXB Tôn giáo, Hà N iộ ; Nguy nễ ầ t Nam nh ng tháng đ u i Kitô giáo Vi

Quang H ng (2002), “Ng ạ ứ ạ T p chí Nghiên c u Tôn giáo (3) sau Cách m ng tháng Tám”, ;

ễ ư ụ ệ ạ

ề ậ Nguy n Quang H ng (2003), “V n d ng sáng t o quan ni m mác ổ ự ệ ệ ạ ớ T p chí Nghiên

ư ễ ộ xít v tôn giáo trong s nghi p đ i m i hi n nay”, ứ c u tôn giáo (6)

; Nguy n Quang H ngc(2005), “M t vài suy nghĩ ạ ứ ề T p chí nghiên c u tôn giáo ề v Các Mác và Ăngghen v tôn giáo”,

(6).

ổ ệ

ặ đ c bi ế ọ t ng quan tình hình ệ ề c

ư ể ế i

ộ ệ ố đ n ế t h th ng ư ưở t ng t ri

ứ ư ưở ứ nghiên c u nói trên, t là ự ứ ướ , thì vi c nghiên c u v tri t h c th c ỏ .Cho đ n th i đi m này ch a có công trình ờ ế ọ t h c ế ọ t h c ng tri

t ứ ướ ữ ệ ầ c đ u có nh ng đánh giá bi n ch ng, khách quan

ầ ộ Căn c vàoứ ứ nghiên c u trong n ụ d ng nói chung còn ít chuyên kh oả nào đ c p m t cách ề ậ ế ụ ậ ủ c a Tôma Aquinô. Vì v y, ti p t c nghiên c u t ủ c a ông và b ệ ẫ v n là m t vi c làm c n thi ế t.

ƯƠ CH NG 2

Ố Ả Ử Ữ Ề Ị B I C NH L CH S , VĂN HÓA VÀ NH NG TI N Đ Ề

Ư ƯỞ Ủ Ế T T Ọ NG C A TRI T H C TÔMA AQUINÔ

ố ả ử ủ ế ọ t h c Tôma Aquinô

ị 2.1. B i c nh l ch s c a tri ờ ộ ở ổ ề nhiên, t

Trong xã h i ự ấ ố Tây Âu th i trung c , n n kinh t ủ ế ị ả ệ ấ ế ự t ự c p th ng tr . S n xu t nông nghi p ch y u d a trên ch ự ế

ề ộ ấ ộ ư ệ ả cung t ộ ư ữ đ t

h u v ru ng đ t. Toàn b t ệ ấ ủ ộ ụ ả ị ấ ằ li u s n xu t n m trong tay ề ấ ạ ộ i thu c v giai c p đ a ch , quý t c còn nhi m v s n xu t l

ữ ườ ộ ỗ ố nh ng ng

ế ề ề ề ấ ấ

ụ i nông dân hay nông nô ph thu c. M i qu c gia phong ộ ki n có r t nhi u đi n trang thái p và các đi n trang này là m t ươ ệ ớ ọ ố ng qu c đóng kín không liên h v i bên ngoài g i là các lãnh v

ự ự ủ ủ ị ị đ a. Ch nhân th c s c a các lãnh đ a là các lãnh chúa. Nhà vua

ộ ị ấ ườ ị cũng là m t lãnh chúa. Trong lãnh đ a y, ng ụ

ộ ế ả ề i nông dân b ph ủ ế ả ề thu c c v kinh t

ớ ệ ờ ổ ạ ượ nhiên, so v i nô l ị , c v cá nhân vào đ a ch phong ki n. Tuy ườ i th i c đ i thì nông nô còn đ c coi là con ng

ộ ố ề ơ và có cu c s ng khá h n nhi u.

ấ ơ ả ạ ế ộ Xã h i phong ki n Tây Âu có hai giai c p c b n t o nên đăc

ấ ủ ư ủ ủ ấ ị ị

ứ ề ế ấ ầ ị tr ng c a nó là giai c p nông dân và đ a ch . Giai c p đ a ch bóc ệ ộ ề . t v kinh t l

và áp b c v chính tr , tinh th n nông dân r t tàn t ớ ữ ấ ầ ộ ơ ả ấ Ngoài hai giai c p c b n y thì t ng l p tăng l

ộ ạ ệ ẽ ề ọ ạ quý t c cũng có ộ

ồ ầ ấ ắ ồ

ủ ự ạ ị ữ ề ạ ấ ở ộ

ữ ữ ấ ầ ộ ộ

quý t c lúc b y gi ữ ẽ ề ế ế ạ ặ quy n uy m nh m trong xã h i. H đ i di n cho Giáo h i, chăm ề ư sóc ph n h n cho các tín đ nh ng cũng n m trong tay r t nhi u ế ru ng đ t và ti n b c, tr thành nh ng tên đ i đ a ch . S liên k t ế ờ ớ là gi a quý t c phong ki n và t ng l p tăng l ầ ự ế ứ h t s c ch t ch . Nó t o nên s liên k t gi a th quy n và th n

ặ ủ ờ ố ề ệ ố ị quy n trong vi c th ng tr moi m t c a đ i s ng.

ấ ệ ế ế ỷ ộ ầ

ớ ộ ợ ủ ủ ủ ể

ờ ủ ư ậ ự ố ị kéo theo s ra đ i c a các thành ph , đô th và nh v y kéo theo s

ề ầ ờ ủ ư ị ộ ớ ớ ra đ i c a nhi u t ng l p m i trong xã h i nh th dân, ng

ứ ấ ặ ề ọ ỏ ị ớ ộ Đ n th k IX XI trong xã h i xu t hi n thêm m t t ng l p ệ ự lao đ ng m i th th công. S phát tri n c a th công nghi p ự ườ i ậ ự hà buôn bán nh …H cũng b chèn ép, áp b c r t n ng n . Tr t t

ắ ấ ẩ ớ ế ỷ ủ ấ ộ kh c y đã đ y t i cu c đ u tranh c a nông dân và th k XIII

ế ỷ ổ ậ ủ ọ XIV là th k n i d y c a h . ề ư ậ ấ ự ự ấ ế ự t cung t nhiên, t

ủ Nh v y, n n kinh t ị ở ự ố kín c a các lãnh đ a

ở ố ế ề ệ ắ ạ

ể ố ả ặ ủ ớ ộ ị

ườ ế ế ề

ề ế ạ ầ ộ c p và tính ch t khép ị ủ Tây Âu lúc này đã làm cho s th ng tr c a ấ ữ các lãnh chúa tr nên v ng ch c và t o đi u ki n n i k t giai c p ầ ị đ a ch v i giáo h i Công giáo đ th ng tr luôn c m t tinh th n ầ ữ ự ủ ờ ố i. Chính s liên k t gi a th quy n và th n c a đ i s ng con ng ị

quy n này đã làm cho xã h i phong ki n Tây âu giai đo n đ u b ờ ổ ạ ộ ướ ưở ụ ề ả ớ c so v i th i c đ i. Đi u này đã nh h th t lùi m t b ng sâu

ộ ế ủ ờ ỳ ế ọ ệ ố ế ọ t h c

t h c th i k này và h th ng tri ự ằ ố

ắ s c đ n n i dung c a tri ủ c a Tôma Aquinô cũng không n m ngoài s chi ph i đó. ủ ế ọ ố ả t h c Tôma Aquinô

ủ ậ ậ ờ

ế ọ ờ ủ ổ ẫ ự ế 2.2. B i c nh văn hóa c a tri ậ ố ả Lu n án t p trung làm rõ b i c nh văn hóa c a th i kì h u ở ấ m y Trung c d n đ n s ra đ i c a tri t h c Tôma Aquinô

ể ư

đi m nh sau: ứ ấ ệ ự ờ ố ệ ở Th nh t

ắ ọ ố ố ấ , s xu t hi n c a đ i s ng tu sĩ ủ ỉ ự các Đan vi n. H ầ ề ừ ạ

đã ch n l ọ i s ng kh c k , s trinh b ch, hi n t ồ ể ẩ ạ ệ ắ ộ

ươ ờ i s ng này là tình yêu nh noi g l

ố ậ ả ằ ả ả ờ ọ ệ và c u nguy n ự ủ ng n g n đ rèn luy n tâm h n và t y s ch ý chí. Đ ng l c c a ễ ố ố ng Chúa. Tình yêu không di n ọ ụ ọ i, không có c m tính và d c v ng c m tính, đ i l p m i t

b ng l ệ ượ ễ ưở hi n t ng.

ọ ng, m i vi n t ế ỉ ứ ở ấ ắ ầ ệ Th haiứ , th k th XI – XII

ườ ạ ọ ạ ọ ườ

ổ ế ng đ i h c. Ngoài các tu vi n, các tr ệ ứ

ậ ở ụ ạ ả Tây Âu đã b t đ u xu t hi n các ệ ệ tr ng đ i h c có nhi m ộ ủ ọ ể ả ụ v ph bi n tri th c khoa h c đ b o v cho giáo lý c a giáo h i. ườ ng các tr

ạ ậ ộ ổ

ệ ữ ế ọ ệ ầ ố Các linh m c cũng tham gia gi ng d y và tranh lu n ạ ọ đ i h c. Nó t o ra m t không khí tranh lu n sôi n i xung quanh các ọ ặ ề ủ ấ v n đ c a tri t là m i quan h gi a lý trí t h c – th n h c đ c bi

ế ỉ ứ ở , th k th XII – XIII

ứ và đ c tin. Th baứ ế ế ọ ổ ự ế ế ỉ ễ Tây Âu là th k di n ra s ti p ể t h c Tây Âu trung c có th

bi n văn hóa Đông – Tây. Các nhà tri Ả ậ ấ ượ ề ậ ọ ộ c n n văn hóa

ế ậ ti p c n đ ượ ế ậ ớ r p r t sinh đ ng và th m chí h còn ẩ ế ọ ổ ạ ạ c ti p c n v i các tác ph m tri t h c c đ i Hy L p thông qua

ả ủ Ả ậ đ ự s chú gi

i c a các tác gia ể r p. ấ ặ ớ Th tứ ư, đ c đi m l n nh t và bao trùm lên văn hóa Tây Âu

ả ể ế ự ệ ề ấ ổ ế ọ trung c ph i k đ n s hình thành và xu t hi n n n tri

ớ ặ ư ự ủ ệ ề ề vi n.V i đ c tr ng c a nó là đ cao s uyên bác, đ cao trí tu , đ t h c kinh ệ ề

ứ ộ ạ cao s c m nh n i tâm.

ấ ả ế ố ả ế ưở nêu trên có nh h

ữ T t c nh ng y u t ế ổ ưở tri ng đó th

ệ t gia trung c , trong đó có Tôma Aquinô. nh h ệ ớ ề ả ệ ữ i pháp v quan h gi a cái siêu vi

hi n rõ qua gi ọ ấ ề ủ ệ ữ ư ầ ọ ế ọ trong m i v n đ c a tri

ế ọ ồ ạ ọ tri

ự i chân th c và t n t ề ế ọ ứ t h c và khoa h c, t n t ậ ậ ứ ầ ắ ng sâu s c đ n các ể Ả ế ụ t v i cái th t c ớ t h c, nh quan h gi a th n h c v i ự ồ ạ i không chân th c, ầ t h c, ni m tin và lý trí, th n ọ nh n th c th n h c và nh n th c tri

ậ ế ậ

lu t và th lu t, v.v.. ữ ề ế ọ ủ ng c a tri ề ư ưở t

ể ủ ệ ố ự ờ t h c Tôma Aquinô ế ọ 2.3. Nh ng ti n đ t S ra đ i và phát tri n c a h th ng tri t h c Tôma Aquinô là

ộ ộ ổ ợ ả ủ ế ừ

ủ ế ọ ướ ư ưở t ệ ố mô h th ng t ng c a các nhà tri

ừ ữ c đó. Tôma đã k ớ t h c tr ế ọ ồ ộ ủ ứ ề th a nh ng tri th c đ s c a n n tri

ư ể ố

ủ ọ ố t và t

ế ừ ạ ủ ữ ệ ế k t qu c a m t quá trình k th a và t ng h p m t cách có quy ế ạ ạ t h c Hy L p v i các đ i ể ậ ề ả ứ t, Plôtin. Đó là tri th c v b n th lu n bi u nh Platôn, Aritxt ư ưở ệ ủ ng t c a Platôn – Eidos (ý ni m), logic h c c a Aritxt ủ ạ ng ch đ o thi n x c a Plôtin. Ông còn k th a nh ng t ư ưở t

ệ ề ộ

ế ủ ườ 2, t ư ưở t

ầ ng sáng th ; 3, ch nghĩa con ng ọ i là trung tâm; 4, giá tr ư ưở ề ọ

trong Kinh Thánh đó là: 1, quan ni m v m t Chúa có Nhân cách; ị ạ ng nhân h c, đ o ủ ị ọ ủ

ế ọ ủ ệ ệ ố ặ

Boethius. Đ c bi ưở ả t h th ng tri ế ọ ướ ệ ở tinh th n “ni m tin, hy v ng và tình yêu”. T t ụ ọ ứ ọ đ c h c, chính tr h c c a các nhà giáo ph h c, c a Augustinô và ị t h c c a Tôma Aquinô còn ch u ộ c ông và trong m t ng b i các nhà tri nh h

ườ ệ ậ ờ t h c kinh vi n tr ổ ớ môi tr ng tranh lu n sôi n i v i các tác gia kinh vi n cùng th i.

ộ ờ ệ ủ ự

ụ ậ ơ ượ ộ 2.4. Cu c đ i và s nghi p c a Tôma Aquinô Ở ể ti u m c này, lu n án trình bày m t cách s l

ộ ủ ự ệ ặ ờ chính trong cu c đ i và s nghi p c a Tôma Aquinô. Đ c bi

ệ ẩ ộ ậ ớ ữ c nh ng nét ệ t, ủ i thi u khái quát n i dung hai tác ph m chính c a lu n án còn gi

ậ ố ổ ạ ầ Tôma Aquinô – “T ng lu n ch ng l i đa th n giáo”(Liber de

veritate Catholicae fidei contra errores infidelium, seu Summa contra

ậ ổ ọ ầ gentiles), và “T ng lu n th n h c” (Summa theologiae).

ƯƠ

Ọ Ủ Ậ CH Ậ NG 3 Ứ SIÊU HÌNH H C, NH N TH C LU N C A TÔMA

AQUINÔ

ệ ữ ủ ề ệ

3.1. Quan ni m c a Tôma Aquinô v quan h gi a lý trí và ề ọ ầ ọ ni m tin, th n h c và khoa h c

Ở ụ ế ậ ả ườ m c này, lu n án trình bày cách ki n gi i và đ ướ ng

ư ệ ữ ề ố ủ ng h ề duy c a Tôma Aquinô v m i quan h gi a lý trí và ni m tin mà

t ẩ ố ọ ọ ầ ệ ữ

ể ặ ớ ề ố n sau nó là m i quan h gi a khoa h c và th n h c. Khi Tôma ả ố ệ ữ

ề ế ọ ủ ni m tin c a các nhà tri t h c th i kì trung c (

ủ ọ ổ M t là, ộ Hai là, quan đi m vể

coi tr ng lý trí c a P. Abelard (10791142); ữ ườ ầ ọ ọ hai chân lý (th n h c và khoa h c) do nh ng ng

ư ể

Averroe (11261198) đ a ra; ầ ượ ọ ượ ể ệ ữ ph i đ i m t v i các quan đi m v m i quan h gi a lý trí và quan đi mể ờ ề ế i theo thuy t ệ ề ặ ố t v m t đ i ệ ặ t Ba là, quan đi m tách bi ộ c th hi n m t cách đ c bi t

ọ ng gi a th n h c và khoa h c đ ủ ể ố B n là, trong quan đi m c a Joannes Salisberius (11101180);

ủ ị ị ủ ể ặ ọ đi m hoàn toàn ph đ nh các giá tr c a khoa h c, đ c bi quan ế ở t

ả ủ Tertullianus (160240)) thì gi i pháp c a Tôma Aquinô là dung hòa

ố ệ ệ ố ế ọ ủ ự t h c c a mình d a vào quan

m i quan h này trong h th ng tri ọ ộ ự ự ể ố ủ đi m c a Aritxt

t là m t s l a ch n khôn ngoan. ệ ữ ủ ể ứ

ố ả ọ ề Quan đi m c a Tôma Aquinô v quan h gi a lý trí và đ c tin ư ậ ờ ng và khoa h c ra đ i chính trong b i c nh nh v y. ệ ư ưở t hay h t

ệ ứ ữ ạ

Ông phân bi ỏ t khá rành m ch gi a lý trí và đ c tin. Lý trí làm sáng ậ ủ ế ớ ậ ấ t i v t ch t. Tuy nhiên, trong quá trình các quy lu t c a th gi

ườ ẫ ả ố ữ ệ ầ ồ ạ t n t

i v n ph i đ i di n nh ng “chân lý th m kín” đó ề i, con ng ủ ừ ậ là chân lý c a ni m tin. Tôma Aquinô không th a nh n các mâu

ế ậ ứ ữ ệ ẫ ớ ọ thu n gi a khoa h c và tôn giáo và vi c ti p c n v i tri th c khoa

ả ả ấ ỏ ộ ọ h c là nan gi ộ ọ i và đòi h i m t trình đ h c v n căn b n. Còn các

ứ ượ ặ ả ỗ ườ chân lý tôn giáo đ c m c kh i cho m i ng

i có đ c tin, thì ặ ỏ ứ ả ượ ệ ắ ả c ch ng minh và trí tu s c s o. M t khác,

ọ ắ ứ ể

ườ ư ữ ậ ỏ không đòi h i ph i đ ắ n m b t tri th c khoa h c theo quan đi m Tôma Aquinô, không ọ ầ i tránh kh i nh ng sai l m ,th m chí, còn đ a h

ổ ề ồ ạ ữ ế

giúp con ng ế đ n nh ng hoài nghi đau kh v t n t ọ ế ậ ơ ớ ọ

ồ ệ ủ ệ ơ ế ọ ọ i Chúa.Vì th , Tôma Aquinô ứ đã rút ra k t lu n: Tôn giáo quan tr ng h n so v i khoa h c, đ c ầ t h c là “đ đ ” c a Th n t h n lý trí, khoa h c và tri

ư tin u vi h c.ọ

ộ ự ọ ủ

ớ ố ướ ng t ủ c a Aritxt

ọ ọ ủ 3.2. Siêu hình h c c a Tôma Aquinô ọ Toàn b siêu hình h c c a Tôma Aquinô d a trên siêu hình h c ự ụ i m c đích mà Tôma Aquinô đã l a ả ư t nh ng h ứ ữ ệ

ố ể ứ ứ ch n đó là: ch ng minh và b o v cho nh ng giáo lý Kitô giáo. ự t đ ch ng minh s

ủ ứ ằ ạ Tôma Aquinô đã dùng logic hình th c Aritxt ồ ạ t n t

ụ ạ ủ ở ở i Chúa b ng ngũ đ o; ch ng minh vai trò c a Chúa qua “bàn ụ ắ các loài th t o. Và chính các loài th

ể ạ ấ ế ủ i d u v t c a mình khi Tôma Aquinô trình bày

ế ề ự ệ ạ ấ ậ ế tay” s p x p c a Ngài ạ t o, Chúa cũng đ l ả ọ h c thuy t v kh năng và hi n th c, hình d ng và v t ch t. Và

ế ứ ủ ứ ế ậ ọ

ệ ố ủ ệ ằ ạ ọ ông đã đi đ n k t lu n: Chúa là hình th c c a m i hình th c, hình ạ d ng c a m i hình d ng. Chúa là ý ni m tuy t đ i, là vĩnh h ng.

ọ ủ ủ ế ị ả ưở ớ Siêu hình h c c a Toma Aquino ch u nh h

ế ề ố ủ ố ố ở ọ h c thuy t v b n kh i nguyên c a Arixt t, nh t là m i quan h

ệ ữ ấ ớ ữ ạ ấ ả ng l n ch y u là ệ ấ ạ ậ ch t v i hình d ng (b n ch t). Quan h gi a hình d ng

ấ ở ờ ố ượ ể ả t gi

ổ c Aquinô chuy n t ậ ầ Arixt ế ng đ và gi

gi a v t ớ ậ v i v t ch t ượ ệ ữ h gi a Th ấ đây đ ớ ự i t ẫ ủ ế ố chúng ta th y Aquinô trích d n Arixt

ọ ủ ầ t hàng trăm l n, ch y u là t ế ọ ổ ạ ư ủ siêu hình h c c a nhà bách khoa th c a tri

ế ừ ố ư ạ ấ K th a Arixt t, nh ng Aquinô nh n m nh s t n t i thành quan ọ nhiên. Trong “T ng lu n th n h c”, ừ ạ t h c c đ i Hy L p. ự ồ ạ ộ ậ ủ i đ c l p c a

ả ấ ạ ố ớ ậ ấ ứ ủ ạ

ệ ố ượ ế ọ

hình d ng (b n ch t) đ i v i v t ch t, t c “hình d ng c a hình ủ ạ ng đ . Siêu hình h c trong h th ng c a d ng”, coi đó là Th ầ ữ ế ọ ọ ằ Aquino đóng vai trò trung gian, n m gi a th n h c (h c thuy t, lý

ề ậ ượ ế ớ ả ể ậ ữ ậ ọ lu n v Th ng đ ) v i b n th lu n, v t lý h c, nh ng ngành

ề ớ ự ọ ế ụ khoa h c th t c bàn v gi i t nhiên.

ậ ứ

ậ ủ 3.3. Nh n th c lu n c a Tôma Aquinô Ở ụ ậ ộ ệ ố

ứ ủ ể ề ậ ữ m c này, lu n án đã trình bày m t cách khá h th ng nh ng ệ ậ quan đi m c a Tôma Aquinô v nh n th c lu n trên các bình di n

ố ượ ệ ấ ứ ủ ề ả 1, Quan ni m v b n ch t và đ i t ủ ậ ng c a nh n th c c a

Tôma Aquinô

ậ ứ ủ ừ ề ặ

ố ọ ằ ệ ủ ứ ề ắ

ố t cho r ng, m i tri th c đ u b t ngu n t ế ọ ạ ọ ề ế ố i h c thuy t tri

duy nghi m c a Aritxt ả c m giác, qua đó ch ng l ể ở ướ

ế i các bi n th ủ ệ ni m d ả ủ ủ ệ ố gi

i c a ông, ch nghĩa duy nghi m c a Aritxt ứ ố ượ ủ ậ

ứ ự ậ ấ ở Xét v m t hình th c, Tôma Aquinô đã th a nh n ch nghĩa ồ ừ ề t h c truy n th ng v ý ự ậ Platôn và Augustinô. Song, trong s lu n ấ ộ t đã đánh m t n i ậ ng c a nh n th c không còn là v t ố ấ t ậ ủ dung duy v t c a nó, vì đ i t ậ ệ ch t, mà là hi n th c phi v t ch t. Nh n th c cái chung Aritxt

ậ ấ ồ ạ ủ ề ậ i vĩnh

ố ồ ạ ơ ệ ậ

ệ ệ ạ ớ có nghĩa là thâm nh p vào mi n sâu c a v t ch t t n t ấ ằ i đ n nh t, trong h ng, là phát hi n ra các quy lu t chi ph i t n t ố ậ i h u i vi c phát hi n ra nguyên nhân t i nói t

khi Tôma Aquinô l ữ ở ự ậ ơ ấ (Chúa) trong nh ng s v t đ n nh t.

ứ ả ứ ệ ề ậ ậ 2, Quan ni m v quá trình nh n th c: nh n th c c m tính và

ứ ậ ệ ủ nh n th c trí tu c a Tôma Aquinô

ậ ứ ưở ậ ủ ố

ị ả Ch u nh h ườ ng nh n th c lu n c a Aritxt ậ ứ ượ ả ằ r ng con ng i có kh năng nh n th c đ c th gi

ị ủ ủ ậ

ề ầ ứ ự ẳ ọ ị t, Tôma Aquinô cho ớ ố ậ ế ớ i. Đ i l p v i ứ ậ Platôn và Augustinô, ông không ph nh n giá tr c a nh n th c ả c m tính, ng i nhi u l n kh ng đ nh m i tri th c t ượ ạ c l nhiên

ế ệ ồ ừ ả ắ b t ngu n t

ả ườ ể

ứ ụ ủ ậ ặ ằ

ượ ị ứ ẫ ướ ư c đ nh tr đã đ

Ở ủ ủ ệ ố t đã đ giác.

đây, ch nghĩa duy nghi m c a Aritxt ệ ủ ầ ằ c m giác, kinh nghi m. N u Augustinô cho r ng ậ ậ ụ i và ph i thâm nh p vào đó đ nh n chân lý trú ng trong con ng ứ th c thì Tôma Aquinô cho r ng, m c dù m c đích c a nh n th c ắ ầ ừ ả ậ c nh ng quá trình nh n th c v n b t đ u t c m ả ậ ượ i c lu n gi ạ “hình d ngạ

t hai lo i ệ ặ ẽ ữ ố theo tinh th n c a Kitô giáo. ông phân bi ạ ả c m tính

” và “hình d ng lý tính ủ ”, m i quan h ch t ch gi a chúng ậ ứ ả ơ và phân chia, nêu rõ vai trò c a các c quan nh n th c c m tính:

ị ứ ấ ị

xúc giác, v giác, kh u giác và cao nh t là th giác. ứ ủ ệ ậ ị

ự ố ữ ứ ệ ậ ấ ậ Tôma Aquinô còn xác đ nh vai trò c a nh n th c trí tu và lu n ứ ả ậ ứ ch ng cho s th ng nh t gi a nh n th c trí tu và nh n th c c m

tính.

ủ ệ ề 3,Quan ni m c a Tôma Aquinô v chân lý

ủ ươ ỉ ạ ượ ằ ả ng chân lý không ch đ t đ

ườ Ông ch tr ạ ộ ặ c b ng m c kh i và ể ạ ế xúc đ ng m nh. Theo ông, có hai con đ

ng đ đ t đ n chân lý là ườ ự ế ắ ườ ủ ứ ả con đ

ng ng n, tr c ti p và ỏ ọ ặ ng c a đ c tin, m c kh i là con đ ủ ườ ứ ả

con đ ữ ủ ủ ứ ủ ng th hai là c a lý tính, c a khoa h c đòi h i ph i có ổ ứ nh ng ch ng minh. Chân lý c a đ c tin và chân lý c a lý trí b

ợ ủ ự ằ sung cho nhau. Tôma Aquinô cho r ng chân lý là s phù h p c a trí

ể ể ề ơ

ụ ạ ượ ữ ề

ế ế ế ượ ế ạ hi u và khách th bên ngoài. Và theo ông, chân lý là nhi u h n so ủ ứ ớ ự c tri th c c a v i s sai trái vì chân lý v nh ng th t o đ ụ ạ ng đ bi

t đ n là vô h n trong khi ý ki n sai l c mà các th ượ ớ Th ạ t o có là vô nghĩa so v i chân lý mà Th ế ng đ có.

ƯƠ CH NG 4

Ủ Ệ Ề ƯỜ QUAN NI M C A TÔMA AQUINÔ V CON NG I VÀ

Ề Ề Ạ Ứ Ữ Ấ Ị Ộ NH NG V N Đ V Đ O Đ C, CHÍNH TR XÃ H I

ủ ệ ề 4.1. Quan ni m c a Tôma Aquinô v con ng ườ i

ệ ộ ươ ố Tôma Aquinô có quan ni m đ c đáo và t

ượ ể ệ ở ữ ấ ườ c th hi n ệ ố ng đ i có h th ng ề nh ng v n đ ề i. Đi u đó đ

ề ề ấ v v n đ con ng ể ượ c chúng tôi tri n khai sau đây: ệ ữ ố ườ ồ

ấ ể * M i quan h gi a th xác và linh h n con ng ạ i: ả ự ố ấ ủ ấ Tôma Aquinô nh n m nh s th ng nh t c a b n ch t ng

ự ể ườ ườ ườ i, ự ố i là s th ng ấ ự ố s th ng nh t th c th ng i. Theo ông, con ng

ấ ữ ẽ ể ồ ồ

ẽ ạ ơ nh t gi a linh h n và th xác. Không có h n, thân xác s không có ả ồ hình d ng. Không có xác, linh h n s không có các c quan c m

ế ể ạ ế ứ t đ đ t đ n tri th c.

ườ ầ ầ giác c n thi ồ Linh h n con ng

i theo Tôma Aquinô có hai ph n: lý trí và ý ế ứ ệ ọ ộ

ề ạ ứ ữ ệ ề ẩ ấ ộ ị chí. Hai khái ni m này đóng m t vai trò h t s c quan tr ng trong ế ọ t h c vi c th m đ nh sâu r ng v nh ng v n đ đ o đ c trong tri

Tôma Aquinô. ố ệ ữ ườ ờ * M i quan h gi a con ng

i và Chúa tr i: ế ạ ệ ượ ế ớ Tôma Aquinô quan ni m Th

ắ ầ ừ ế ố ơ ả ng đ t o ra th gi ộ ự i theo thang ậ ậ b c, b t đ u t các y u t ậ đ n gi n, th c v t, đ ng v t, con

ườ ế ầ ồ ế ượ ế ườ ng ng đ . Con ng

i đ n các thiên th n r i đ n Th ố ề ủ ạ ầ ậ ạ ộ ầ gian n i li n hai đ u cây thang c a v n v t l

i là trung ữ i: m t đ u là nh ng ự ậ ị ồ ộ ầ ể ầ

ể ấ ấ linh h n thu n tuý không th ch t; m t đ u là các s v t b chìm ắ đ m hoàn toàn trong th ch t.

ệ ủ ư ậ ườ ả

ụ ạ Nh v y, trong quan ni m c a ông, con ng ấ ủ ả

ườ ậ i cao h n các loài sinh v t khác trong vũ

i không ph i là ộ ạ loài th t o cao c nh t c a Thiên Chúa. Tuy nhiên, vì là m t t o ơ ậ v t có lý trí nên con ng tr . ụ

ệ ữ ố ườ ớ ườ ộ * M i quan h gi a con ng i v i con ng

ố ể ế ủ ố i trong xã h i: ừ ệ ấ Ti p n i quan đi m c a Aritxt t và cũng xu t phát t

ườ ấ ả

ẹ ự ả ả vi c cho ằ ờ ụ ạ i không ph i là loài th t o cao nh t do Chúa tr i r ng con ng ệ ả ạ t o ra, b n thân nó không có kh năng ph n ánh toàn v n s thi n

ố ủ t lành c a Thiên Chúa mà Tôma Aquinô đã xem xét con

ả h o, t ườ ư ộ ữ ể ồ ạ ư ữ ể ộ i nh m t h u th (t n t

ườ ự ự ng ộ h i, con ng ể i không th hoàn toàn t

túc, t ề ả ố ọ ộ i) xã h i. Khi xét nh h u th xã ớ mãn, khép kín v i ở ộ ẹ chính mình mà ph i s ng tr n v n chi u kích xã h i và m r ng

ố ươ m i t ớ ộ ng quan v i c ng đoàn.

ệ ề ộ ị ớ ư Ngoài ra, ông còn có quan ni m khá đ c đáo v nhân v v i t

ộ ả ươ ẩ ườ cách là m t b n th ng quan ph m ch t

ể có t ồ ấ ộ ữ ờ ấ v i ng ớ ể ự ạ

khác và Đ ng khác, đ ng th i nó là m t h u th t ị i, không th ấ ư ộ t ẩ ị i khác, cái ể ả

phân chia, có lý tính, có v trí và giá tr nh m t ph m giá b t kh xâm ph m. ạ

ệ

ố ạ ọ

ạ ứ ọ ủ 4.2. Quan ni m đ o đ c h c c a Tôma Aquinô ứ ố Cũng gi ng Aritxt ạ ệ ậ ế ạ hành trình tìm đ n h nh phúc và h nh phúc liên h m t thi

ườ ườ i có hai cái đích đ ủ cái đích c a con ng

i. Tuy nhiên, vì con ng ự ớ ộ t, Tôma Aquinô coi đ o đ c h c là cu c ế ế t đ n ể ấ nhiên và cái đích siêu nhiên nên có hai c p i đó là cái đích t

ứ ấ ứ ươ ừ đi t ộ ạ đ đ o đ c t

ề ng ng. Xu t phát t ạ ả ề ư ạ ế ể

nhi u tâm huy t đ lý gi ớ ư ứ ữ ữ ộ đó, Tôma Aquinô đã dùng ệ i v các ph m trù nh : h nh phúc, thi n, ố ị ạ

cách là nh ng giá tr đ o đ c và nh ng c ệ ườ ữ ế ạ ác, lao đ ng v..v.. v i t ỗ ự ủ ắ g ng, nh ng n l c c a con ng

ớ ấ ủ ả ườ

V i Tôma Aquinô, vì b n ch t c a con ng ữ ủ ủ ẩ ầ

nh ng tiêu chu n đ y đ c a chính mình nên đ t đ n cái đích t ự ự ườ ẫ ượ ư ạ i v n ch a th c s tìm đ nhiên con ng

ệ ạ ở ủ ả ạ ạ ườ i H nh phúc con ng

i trong vi c tìm ki m h nh phúc. ứ ự i không ch a đ ng ự ạ ế ả c h nh phúc hoàn h o. ề ự c a c i, l c thú, quy n l c, ạ ướ i không h t ể ố

ấ ừ ạ khoái l c, các ả ượ ả h o ph i đ ầ c mu n th xác và tinh th n v..v.. H nh phúc hoàn ệ ố i Thiên Chúa và Chúa là cái Thi n t c tìm th y t

ượ th ng.

ể ế Theo Tôma Aquinô, n u không có Chúa thì không th lý gi ả i

ượ ố ủ ấ ủ ệ ả ồ đ c b n ch t c a cái thi n. Theo ông, ngu n g c c a cái ác là

ủ ự ệ ệ ế ắ ỉ bóng c a cái thi n, ch là s thi u v ng cái thi n. Thiên Chúa

ủ ả không ph i là nguyên nhân c a cái ác.

ằ ườ ầ ể ế ả i c n ph i hi u bi

Tôma Aquinô còn cho r ng con ng ậ ự ử ầ ậ ọ ậ ự ậ t lu t. ọ Đó là lu t vĩnh c u (g i là th n lu t t nhiên (g i là

ậ ự ườ ậ nhiên), lu t con ng nhiên), lu t t ậ ọ i (g i là nhân lu t thành văn) và

nhân lu t t ượ ậ ế ặ ầ ậ ọ ệ ng đ (g i là th n lu t hành văn) đ c bi t ông chú ý

lu t Th ề ậ ự ố ớ ấ ế nhi u nh t đ n lu t t

ậ ự ỉ ơ ộ lu t t

ả ự ế ị ệ ọ nhiên. Tuy nhiên, đ i v i Tôma Aquinô, ơ ả ấ ả nhiên ch đ n gi n có ý nghĩa cung c p m t khung c b n ớ ứ ệ i ạ cho vi c làm các quy t đ nh đ o đ c còn vi c ph i l a ch n gi

ụ ể ờ ế ứ ừ ề ả ố đi u nào trong t ng tình hu ng c th ph i nh đ n đ c khôn

ườ ủ ngoan c a con ng i.

ề ự ấ ữ ộ ị ọ V n đ t do ý chí gi ư ưở t ạ ng đ o

m t v trí quan tr ng trong t ừ ủ ự ậ ườ ứ đ c Tôma Aquinô. Ông th a nh n ý chí t

do c a con ng ắ ự ẫ ớ ồ ừ ế ệ ệ trí tu do ý chí này d n t i vi c thi n, n u nó b t ngu n t

ông, t ứ ả ừ ả ặ ườ ứ ở i. Theo ệ ớ i

ch không ph i t ộ c m giác. Ông đ t con ng ế ớ ữ ậ i đ ng ầ ranh gi ầ gi a th gi ế ớ đ ng v t (thú tính) và th gi i

i th n linh (th n tính), ớ ả ầ ơ ấ ườ

nhân cách con ng ươ ồ ữ ầ ấ ể Đi m t

ự ệ ả ườ ế i. Ông còn lên ti ng b o v ý chí t con ng

ọ ự ế ị ự ữ i th p h n và không hoàn h o so v i th n tính. ệ ủ ng đ ng duy nh t gi a nhân tính và th n tính là trí tu c a ự ừ trí do. Theo ông, ý chí t ấ ồ ố do có ngu n g c xu t phát t

do và nh ng quy t đ nh l a ch n t tu .ệ

ạ ở ệ ứ ự ệ

ứ ọ ự Đ o đ c h c t u chung ự ề ạ ấ ọ đây v n đ trung tâm là t ở vi c hi n th c hoá các đ c tính và ứ ủ ự do ý chí. Hành vi l a ch n đ o đ c c a

ườ ể ủ ớ ự ề ướ con ng ẫ ng d n.

ệ i do ý chí v i s đi u khi n c a lý trí h ị ộ ủ

ể ấ ố ọ 4.3. Quan ni m chính tr xã h i c a Tôma Aquinô ế ọ Thành t ị

quan tr ng nh t trong quan đi m tri ề ướ ả ậ t h c chính tr ế ấ ề i quy t v n đ này,

ủ c a Tôma Aquinô là lý lu n v nhà n ị ủ ế ọ ạ ớ c. Gi ố ông quay l i v i tri t h c chính tr c a Aritxt t và làm cho nó thích

ủ ầ ớ ợ h p v i các nhu c u c a Thiên Chúa giáo.

ấ ể ừ ượ ế ế ớ

quan đi m Th ẳ ạ ng đ sáng t o ra th gi ị ậ ự ộ i và tr t t ố ề ế ậ Theo sáng th lu n, ậ ự ị

ồ ừ ướ xã h i và quy n th ng tr ủ ượ ý chí c a Th

ườ ẳ ộ ắ c cũng b t ngu n t ị i kh ng đ nh con ng Aritxt

xu t phát t ủ c a nó, Tôma Aquinô kh ng đ nh tr t t ủ c a nhà n ố ạ t l ị ẳ ị ướ ầ ế ể ể chính tr ” nên có th kh ng đ nh nhà n ế ặ ng đ .M t khác, ậ ộ i sinh ra đã là m t “đ ng v t ườ i t đ con ng

ồ ạ ướ ữ c c n thi ấ ể ồ i tr c nh ng cá nhân c u thành nó.

ứ ự có th sinh t n và t n t ướ nhiên, t

Nhà n ườ ấ ế ủ ờ ố t y u c a đ i s ng ườ

c theo ông là hình th c t ấ ủ ồ ừ ả ắ b n ch t c a con ng ự i, b t ngu n t ậ ườ ấ con ng ầ ằ r ng ngoài nhu c u v t ch t hay t i. Tôma Aquinô tin ộ i còn có m t nhiên, con ng

ướ ượ cái đích siêu nhiên. Nhà n c không đ

ủ ườ ướ đích siêu nhiên c a con ng

ị ể c trang b đ lo cho cái ộ i. Chính giáo h i có vai trò h ơ ầ ng con ế ườ ể ả ạ ng

ướ ư ộ i, nhà n

ả i vào cái đích này. Đ b o đ m h nh phúc n i tr n th cho ữ ọ ườ c có m t vai trò quan tr ng. Nh ng vì có nh ng ộ ố con ng ạ ườ ủ ế khía c nh trong cu c s ng c a con ng

ả ượ ướ i liên quan đ n cái đích ở ỳ ệ c phép c n tr tu ti n,

ủ ọ siêu nhiên c a h thì nhà n ế ả ờ ố ưở c không đ ủ ườ nh h ng đ n đ i s ng thiêng liêng c a con ng

ế ệ i. ứ ầ Tôma Aquinô còn ti n hành phân bi ề t các hình th c c m quy n

ể ế ư ế ộ ế ộ ộ

ợ ỗ ứ ạ

ứ ấ ề ố ế ộ ủ ấ ấ

ủ khác nhau nh : th ch quân ch , ch đ quý t c, ch đ politia ứ ề ( h n h p hai hình th c trên) và n n b o chính. Theo ông, hình th c ề ầ c m quy n t t nh t là ch đ quân ch , hình th c x u nh t là n n ạ b o chính.

ƯƠ CH NG 5

Ậ Ộ Ố

H U TÔMA AQUINÔ M T S ĐÁNH GIÁ ế ả ị ọ t h c Tôma Aquinô trong dòng ch y l ch s ử ư t 5.1. Tri

ưở t

ậ ứ ả ượ c

ng sau ông ế ọ ủ Tri ấ ả t h c c a Tôma Aquinô không ph i ngay l p t c đã đ ệ ế ọ ủ ủ ừ ư ậ ị t t h c kinh vi n th a nh n. Đ ch th c a ông t c các trào l u tri

ủ ế ư ủ ệ ạ ch y u là các đ i di n c a dòng Francois nh : Joahn Peckham

(12401292), William de Marie (?1298), Richard de Midltaun

ủ ệ ạ ộ (1249–c.1302) và m t đ i di n c a dòng Đa Minh là Robert

Kilordli.

ế ế ọ ưở ả ế ỉ Đ n th k XIV, tri t h c Tôma Aquinô đã gây nh h

ở ệ ố ứ ể ị

ữ ầ ấ ấ ở ớ ng l n ế t Paris, sau đó d ch chuy n sang Đ c và Cologne. H th ng tri ề ọ ủ h c c a ông b t ch p nh ng phê phán ban đ u đã tr thành quy n

ố ủ ạ ộ ồ i cao c a giáo h i. T i Công đ ng Constans (14141418), các

ệ ủ ậ ứ ủ ế ẩ ộ y t ạ đ i di n c a giáo h i đã tìm ki m lu n c trong tác ph m c a ông.

ạ ượ ủ ẩ ồ

ứ ả ở ặ c đ t bên T i Công đ ng Trident, tác ph m c a Tôma Aquinô đ ả ồ ạ c nh Kinh thánh và tr thành ngu n c m h ng cho phong trào c i

ế ỉ ố ộ cách giáo h i. Vào th k XV, Giáo hoàng Pie V đã tuyên b Tôma

ế ứ ế ủ ế ọ ọ

ế ỉ ủ ố ố ộ

ủ ế ố ọ Aquinô là ti n sĩ th V và h c thuy t c a ông là h c thuy t chính ế th ng c a giáo h i. Th k XVI, dòng Tên đã tuyên b thuy t ố Tôma là h c thuy t chính th ng c a mình. Tuy nhiên trong su t

ấ ủ ế ọ ỉ ượ ế ỉ ệ ố m y th k , h th ng tri

ả ể t h c c a Tôma Aquinô ch đ ả ủ ệ

ờ ố ổ ủ ự ủ ầ ị ệ tri n và b o toàn trong tu vi n và các ch ng vi n, ít nh h ớ ế đ n đ i s ng c a các t ng l p th dân. S bùng n c a tri c phát ưở ng ế ọ t h c

ế ọ ờ ế ọ ủ t h c duy lý đã làm lu m tri

ủ ệ duy nghi m và tri ậ

ế ủ ệ ủ ộ

t h c c a Tôma. ạ ế ỉ Ch nghĩa duy v t máy móc th k XVII – XVIII đã hoàn toàn lo i ỏ ờ ố ỏ ọ b h c thuy t c a ông ra kh i đ i s ng trí tu c a xã h i. ệ ồ ắ ệ ế ỉ ố

ế ọ ọ

ủ c a Giáo hoàng Leô XIII, tri ấ ớ ầ ủ ố ả ể ệ ộ ợ ụ Vào cu i th k XIX, vi c ph c h i s c l nh “Aeterni Patris” ế ở t h c Tôma đã tr thành h c thuy t ấ phù h p nh t v i nhu c u c a b i c nh xã h i và th hi n rõ nh t

ầ ừ ủ ủ ự ể

ữ ư

ọ thành h c thuy t ớ ưở ế ọ ệ ạ h

tinh th n c a Công giáo. T đây, s phát tri n c a Tôma Aquinô ế Tôma m iớ nh m t trong nh ng trào l u có nh ả ư ộ ế ụ ấ t h c Kitô giáo hi n đ i. Nó còn ti p t c ng l n nh t trong tri ể ở ộ ượ c m r ng và phát tri n. đ

ưở ế ọ ế t h c Tôma Aquinô đ n h t ệ ư

Ả 5.2. nh h ủ ủ ng c a tri ộ ưở t ng c a Giáo h i Công giáo

ế ọ ủ ấ ả ệ t h c c a Tôma Aquinô trên t t c các bình di n: siêu hình

ườ ậ ậ ấ ề ạ ứ ị Tri ứ ọ h c, nh n th c lu n, con ng

ả ộ ưở ế ồ xã h i đã nh h

ủ ế ớ ệ ệ ặ ộ chính sách c a giáo h i. Đ c bi i và các v n đ đ o đ c, chính tr ệ ố ng đ n các tín đ Công giáo thông qua h th ng ệ ạ i hi n đ i, vi c

ậ ứ ự ồ ạ ủ ố t, trong th gi ế ả

i c a Chúa, gi ẩ ứ

ề ề ạ ộ ủ ấ lu n ch ng cho s t n t i quy t ôn hòa m i quan ọ ệ ữ ố ệ ữ h gi a lí trí và đ c tin mà n sau nó là m i quan h gi a khoa h c ẫ ứ và tôn giáo, các v n đ v đ o đ c – xã h i c a Tôma Aquinô v n

ế ụ ượ ổ ế ể ộ còn ti p t c đ c giáo h i tri n khai và ph bi n.

ế ọ ầ ủ 5.3. Tri ớ ờ ố t h c Tôma Aquinô v i đ i s ng tinh th n c a tín

ệ ồ ệ đ Kitô giáo Vi

ồ ớ ố ở ệ ệ Vi t Nam hi n nay, toàn b ộ

t Nam hi n nay Đ i v i các tín đ Kitô giáo ữ ế ọ ưở ả ờ ố ủ ng c a tri

nh ng nh h ủ ọ ề ả ượ ầ ủ th n c a h đ u ph i đ t h c Tôma Aquinô lên đ i s ng tinh ộ c thông qua chính sách c a giáo h i

ạ ấ ề ề ế ớ

ệ ữ ướ ế ờ c tr i” và “n

Công giáo. Hàng lo t các v n đ v th gi ướ ề ố v m i quan h gi a “n ậ ủ ề ả ầ i quan, nhân sinh quan, ề ế ậ c th gian”, v th lu t ố ế ưở i ng đ n l

ự ọ và th n lu t,…c a Tôma Aquinô đ u đang nh h ị ủ ọ ố s ng và cách l a ch n giá tr c a h .

Ậ Ế

ị ị ử ế ọ K T LU N ạ ng nhân lo i nói chung, l ch s tri ử ư ưở t L ch s t

ộ ả ừ ữ là m t dòng ch y không ng ng, tuân theo nh ng quy lu t n i t

ế ọ ạ ộ ổ

ế ị ượ ữ ắ ấ ộ ở ớ

Tri ộ đ ng y v i nh ng s c thái đ c đáo, đ ả ệ ồ ồ ạ ệ ề “đi u ki n hi n t n” mà trên đó nó n y sinh, t n t

ế ọ ạ ị ử ấ

ế ọ ủ ế ỷ ấ ở ớ t h c nói riêng ậ ộ ạ i. ậ t h c Tây Âu trung c cũng là m t giai đo n làm nên dòng v n ữ c quy t đ nh b i nh ng ể i và phát tri n. ệ t h c kinh vi n ộ ữ t h c c a ông v i nh ng n i Trong giai đo n l ch s y, Tôma Aquinô là nhà tri ớ l n nh t th k XIII Tây Âu. Tri

ữ ượ ộ dung phong phú không nh ng đ

ố ưở ả ừ ư ưở t ng chính th ng mà còn nh h ứ c Giáo h i Kitô giáo chính th c ộ ng sâu r ng

ử ặ ệ ế ế ị t gia trong l ch s đ c bi t là các tri t gia theo khuynh

ậ th a nh n là t ế đ n các tri ướ ế ọ h t h c tôn giáo.

ng tri ả ờ ạ ẩ ế ọ ủ ủ Là s n ph m c a th i đ i, tri

ả ế ọ ố t h c Aritxt

ườ ậ ố ợ ế t h c c a Tôma Aquinô đã k t ộ t thành m t ấ ng ôn hoà đã giúp ông h p nh t

ợ h p tinh x o các giáo lý Kitô giáo và tri ấ ệ ố h th ng th ng nh t. L p tr ứ ế ọ ộ ẫ ề ặ

chúng thành m t th tri ế ượ ả ộ ậ ề ố qua đó gi t h c không mâu thu n v m t logic và ệ

c cu c tranh lu n kéo dài v m i quan h ế ọ ầ ọ i quy t đ ứ ữ

ế ấ ạ ạ ờ gi a lý trí và đ c tin, tri ả ổ i quy t y đã t o thành h t nhân ph

ế ơ ở th i Trung c . Cách gi ế ọ ủ t h c và th n h c, cái chung và cái riêng ươ ng ơ t h c Kitô giáo và h n th nó còn tr thành c

ế ọ ể ủ ố ế ậ pháp lu n c a tri ở s cho tri t h c Kitô giáo trong su t ti n trình phát tri n c a nó sau

này.

ư ưở ế ọ ủ ề ồ ộ T t t h c c a Tôma Aquinô bao g m nhi u n i dung

ng tri ề ọ ấ ậ ậ ề ứ ế

ườ ề ề ờ ố ề ế ọ ấ i. Trong các v n đ tri t h c đ

ể phong phú v các v n đ siêu hình h c, nh n th c lu n đ n các ượ ấ v n đ v đ i s ng con ng c ọ ư ứ ậ

ể ệ ườ ậ ậ ấ th hi n nh t quán l p tr

ự ồ ạ ủ ả ộ ượ ứ i đ c đáo ch ng minh cho s t n t i c a Th ế ki n gi

ậ tri n khai nh : siêu hình h c, nh n th c lu n, Tôma Aquinô luôn ữ ng ôn hoà. Vì v y, ông đã có nh ng ố ế ng đ , m i ả ề ự ế ợ ế ớ ượ ữ ế i, v s k t h p gi a kh năng

ệ ữ quan h gi a Th ậ ự ệ ng đ và th gi ạ ấ ọ ồ ạ ể ấ và hi n th c, v t ch t và hình d ng đ c u thành m i t n t i. Ông

ẳ ạ ủ ự ồ ạ

ị ị còn kh ng đ nh s t n t ẳ ủ ứ ậ ố

ậ ế ề ườ ứ ệ

ề ạ ứ ố ắ ể ắ ộ

ấ ử ự ữ ử ữ ề ể ẫ ồ d a trên

và linh h n b t t ế ớ ọ ố ề i hai d ng chân lý chân lý c a lý trí và ứ ả ệ ữ chân lý c a đ c tin kh ng đ nh m i quan h gi a nh n th c c m ữ ọ tính và nh n th c trí tu . Trong h c thuy t v con ng i và nh ng ụ ấ v n đ đ o đ c, xã h i, Tôma Aquinô cũng c g ng đ kh c ph c ấ v n đ mâu thu n gi a th xác h u t ế ủ ọ h c thuy t c a Aritxt t v nguyên nhân. V i h c thuy t này, ông

ẫ ủ ố ậ ỏ ỉ ườ không ch bác b mâu thu n c a s ph n con ng i và lo i tr h ạ ừ ố

ữ ồ ạ ầ ụ ồ ạ ủ ngăn cách gi a t n t

ườ ẳ i tr n t c và t n t ấ ự ố ị ữ ể ng i mà còn kh ng đ nh s th ng nh t gi a th xác và linh h n

ữ ườ ố ừ ậ nh ng các nhân con ng

ơ ầ ế ệ ữ phúc n i tr n th , nh ng n l c c a con ng i trên Thiên Đàng c a con ồ ở ạ i s ng. Theo đó, ông th a nh n h nh ạ ớ ườ ỗ ự ủ i

i trong vi c đ t t ệ ả ế ữ ứ ế ươ ướ ng ng trong vi c h

ườ t ch t ề ỉ

nó và c nh ng thi ộ đ ng con ng ế ượ i. Đi u đó không ch giúp cho Tôma Aquinô gi ưở ệ ẫ ấ ạ quy t đ

ả c v n n n b o v m u lý t ự ấ ả ủ ấ

ướ ủ ứ ị ẫ ng d n hành ả i ế ế ụ ng trong xu th th t c ờ ọ ủ hóa – mà b n ch t là s l n át c a lý trí, c a khoa h c trong đ i ồ ố ố ố s ng mà còn đ nh h ng cho l

i s ng và đ c tin c a các tín đ ủ ộ Công giáo thông qua chính sách c a giáo h i.

ớ ộ ấ ể ữ ế ằ ọ V i nh ng n i dung trên, có th th y r ng tri

ả ừ ự ượ ị

Aquinô v a ph n ánh chân lý và có giá tr tích c c đ ự ừ ừ ầ ả ầ ậ

ế ọ ề ủ ườ ư ủ ậ ề ọ ấ lu n c a nó v m i v n đ c a tri

t h c Tôma ồ c tín đ Kitô ế ự giáo th a nh n, v a là s ph n ánh sai l m đ y tiêu c c. Các k t ả ng nh hoàn h o ộ ố t h c d ướ ị ạ ỉ ạ song l

ườ ể ế ự ự ở ế ớ ng ế ụ i th t c. S

ụ i không có tác d ng ch đ o, đ nh h ộ ạ i đ ki m tìm m t h nh phúc th c s ấ ỉ ủ ư ứ ữ ỉ th gi ườ ề ch ng minh c a ông r t t m nh nh ng đ ng cho cu c s ng con ự ỹ

ng vi n hoa m ồ ề ặ ạ ề ứ

ế ọ ủ ư nh ng l ặ ể ữ ổ t h c c a ông dù sao cũng là t ng th nh ng giá tr

M c dù v y tri ạ ầ ẻ ứ ứ ề ề tinh th n và đ o đ c nhi u màu nhi u v ; đ c tin và lý trí, t

ự ữ ệ ả ộ

ổ ủ ề ộ ỏ i mang n ng tính hình th c, nhi u khi là quá c ng k nh. ị ậ ư ệ bi n ưở ng và th c nghi m... Đó là m t trong nh ng lý do làm cho nh h ộ ượ ủ c a nó lan r ng ra, nhi u khi v t kh i khuôn kh c a giáo h i.

ử ự ế ị ứ ế ọ ủ Th c t

ờ ủ ỡ ở t h c c a Tôma Aquinô đã ở ế ỷ Tôma m iớ ủ th k

l ch s đã ch ng minh tri ự tr thành "bà đ " cho s ra đ i c a ch nghĩa ế ấ ề ủ ễ

ự ứ ữ ữ ạ ị

ệ ạ ổ ế ừ XX. Đi u đó cho th y, tính k th a đang ti p di n c a văn hoá, ẳ trong đó không nh ng không kh ng đ nh s đ t đo n gi a văn hoá ế trung c và văn hoá hi n đ i mà ng ể ệ i còn th hi n tính k ượ ạ c l

ủ ề ệ ấ ạ ổ ụ t c c a văn hoá trung c trong văn hoá hi n đ i. Nhi u v n đ

ượ ế ọ ữ ấ ẫ t h c đ c Tôma Aquinô quan tâm v n là nh ng v n đ m ề ề ở

ứ ệ ạ tri ố ớ đ i v i các nhà nghiên c u hi n đ i.

Ụ Ọ Ủ Ả

DANH M C CÔNG TRÌNH KHOA H C C A TÁC GI Ế Ậ LIÊN QUAN Đ N LU N ÁN

ư ễ ễ ị ả 1. PGS.TS. Nguy n Quang H ng, ThS. Nguy n Th Thanh H i

ầ ướ ả ứ ườ ừ ề ấ

(2007), “B c đ u kh o c u v n đ con ng ớ ỷ ế ả ộ i: T Tôma Aquinô ố ế Nh ngữ ọ t

ề ế ọ ạ ọ : ố ế ỉ ươ i Jacques Maritain”, K y u h i th o khoa h c qu c t ấ v n đ tri ng Tây th k XX, t h c ph NXB Đ i h c qu c gia Hà

ộ

ộ n i, Hà N i, tr.380 397. ễ ị ề ả 2. Nguy n Th Thanh H i (2014), “Lý trí và ni m tin trong tri ế t

ầ ọ ứ ạ ọ h c, th n h c Tôma Aquinô ”, T p chí Nghiên c u Tôn giáo