ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------
NGUYỄN THỊ NGỌC HÀ
CHIẾN TRANH VÀ CON NGƯỜI TRONG
HAI TIỂU THUYẾT MÙA HÈ GIÁ BUỐT VÀ
PHƯỢNG HOÀNG CỦA VĂN LÊ
Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Văn học Việt Nam
Mã số: 60 22 01 21
Người hướng dẫn khoa học: PGS. TS. Tôn Phương Lan
Hà Nội - 2016
MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN .................................................................. Error! Bookmark not defined.
MỞ ĐẦU ............................................................................................................................. 5
1. Lý do chọn đề tài ...................................................................................... 5
2. Lịch sử vấn đề ........................................................................................... 7
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ........................................................ 12
3.1. Đối tượng nghiên cứu ........................................................................ 12
3.2. Phạm vi nghiên cứu ........................................................................... 12
4. Phương pháp nghiên cứu ...................................................................... 12
5. Đóng góp của luận văn .......................................................................... 12
6. Cấu trúc luận văn ................................................................................... 14
Chương 1:VĂN LÊ VÀ ĐỀ TÀI CHIẾN TRANH TRONGTIỂU THUYẾT VIỆT
NAM SAU 1975 ............................................................................................................... 15
1.1. Đề tài chiến tranh trong văn học Việt Nam sau 1975 ...................... 15
1.1.1. Bối cảnh lịch sử, xã hội và những yêu cầu cần đổi mới văn học sau
1975 15
1.1.1.1. Bối cảnh lịch sử và xã hội ........................................................ 15
1.1.1.2. Nhu cầu đổi mới lối viết của nhà văn ....................................... 19
1.1.2. Một số khuynh hướng viết về chiến tranh trong tiểu thyết Việt Nam
sau 1975 .................................................................................................... 21
1.1.2.1. Khuynh hướng thể hiện con người bị chấn thương và những số
phận bi kịch ............................................................................................ 21
1.1.2.2. Khuynh hướng khám phá người anh hùng lưỡng diện ............. 22
1.1.2.3. Khuynh hướng thể hiện con người đời thường và những vấn đề
thế sự ...................................................................................................... 24
1.1.3. Những tác giả tiêu biểu cho đề tài viết về chiến tranh Việt Nam sau
1975 Error! Bookmark not defined.
1.2. Sự nghiệp sáng tác của nhà văn Văn Lê Error! Bookmark not defined.
1.2.1. Đôi nét về cuộc đời, sự nghiệp của nhà văn Văn Lê ............... Error!
Bookmark not defined.
1.2.2. Đề tài chiến tranh trong sáng tác của Văn Lê Error! Bookmark not
defined.
1.2.3. Một vài sơ lược về tiểu thuyết Mùa hè giá buốt và Phượng hoàng
của Văn Lê .................................................. Error! Bookmark not defined.
1.2.3.1. Sơ lược về tiểu thuyết Mùa hè giá buốt ... Error! Bookmark not
defined.
1.2.3.2. Sơ lược về tiểu thuyết Phượng hoàng: .... Error! Bookmark not
defined.
Chương 2:HIỆN THỰC CHIẾN TRANH VÀ HÌNH TƯỢNG CON NGƯỜI
TRONG TIỂU THUYẾT MÙA HÈ GIÁ BUỐT VÀ PHƯỢN HOÀNG CỦA VĂN LÊ
.......................................................................................... Error! Bookmark not defined.
2.1. Bức tranh hiện thực về cuộc chiến tranh tàn khốc trong tiểu thuyết
Mùa hè giá buốt và Phượng hoàng ............... Error! Bookmark not defined.
2.1.1. Bản anh hùng ca chiến trường ......... Error! Bookmark not defined.
2.1.2. Chiến trường khốc liệt và bi tráng .... Error! Bookmark not defined.
2.2. Người lính trong tiểu thuyết Mùa hè giá buốt và Phượng hoàng
.......................................................................... Error! Bookmark not defined.
2.2.1. Những gương mặt người lính trong cuộc chiến..... Error! Bookmark
not defined.
2.2.2. Những phẩm chất cao đẹp của người lính trong chiến tranh . Error!
Bookmark not defined.
2.2.2.1. Lòng dũng cảm ......................... Error! Bookmark not defined.
2.2.2.2. Sự thông minh và sáng tạo trong chiến đấu .. Error! Bookmark
not defined.
2.2.3. Tình yêu trong chiến tranh ............... Error! Bookmark not defined.
2.2.4. Những suy ngẫm sâu xa của con người về cuộc chiến tranh .. Error!
Bookmark not defined.
2.2.4.1. Người lính nghĩ về chiến tranh . Error! Bookmark not defined.
2.2.4.2. Nhân dân nghĩ về chiến tranh ... Error! Bookmark not defined.
Chương 3:NGHỆ THUẬT THỂ HIỆN BỨC TRANH CUỘC CHIẾN TRANH VÀ
CHÂN DUNG CON NGƯỜI TRONG TIỂU THUYẾT MÙA HÈ GIÁ BUỐT VÀ
PHƯỢNG HOÀNG CỦA VĂN LÊ ................................ Error! Bookmark not defined.
3.1. Nghệ thuật tổ chức kết cấu ..................... Error! Bookmark not defined.
3.1.1. Kết cấu hình tượng nhân vật ............. Error! Bookmark not defined.
3.1.2. Kết cấu tiểu thuyết phóng sự ............. Error! Bookmark not defined.
3.2. Nghệ thuật xây dựng nhân vật ............... Error! Bookmark not defined.
3.2.1. Nghệ thuật thể hiện tính cách nhân vật trong từng hoàn cảnh cụ thể
Error! Bookmark not defined.
3.2.2. Nghệ thuật xây dựng nhân vật mang tính cách thuần nhất ..... Error!
Bookmark not defined.
3.2.3. Nghệ thuật xây dựng nhân vật đa tính cách trong Mùa hè giá buốt
Error! Bookmark not defined.
3.3. Giọng điệu trần thuật ............................. Error! Bookmark not defined.
3.3.1. Giọng điệu trần thuật khách quan bi hùng ..... Error! Bookmark not
defined.
3.3.2. Giọng điệu sử thi trang trọng mà trữ tình ...... Error! Bookmark not
defined.
KẾT LUẬN ...................................................................... Error! Bookmark not defined.
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................................. 25
5
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Từ sau khi giành được chính quyền vào năm 1945, dân tộc ta luôn phải
đương đầu với những cường quốc như Pháp, Mỹ và Trung Quốc để bảo vệ chủ
quyền và nền độc lập của Tổ quốc. Trong bối cảnh đó, chiến tranh cách mạng luôn
là nguồn cảm hứng sáng tạo của nhiều văn nghệ sỹ. Bởi vậy, đề tài chiến tranh đã
trở thành một trong những đề tài lớn của nền văn học cách mạng. Trong nền văn
học nước ta từ sau 1945, những nhà văn tiêu biểu nhất cũng chính là những nhà
văn có tác phẩm xuất sắc nhất viết về cách mạng và chiến tranh, như Nguyễn Đình
Thi với Vỡ bờ, Mặt trận trên cao, Anh Đức với Một chuyện chép ở bệnh viện, Hòn
Đất, Phan Tứ với Mẫn và tôi, Nguyễn Thi với Người mẹ cầm súng, Những đứa con
của đất, Nguyễn Minh Châu với Cửa sông, Dấu chân người lính, Cỏ lau, Nguyễn
Trọng Oánh với Đất trắng, Nguyên Ngọc với Đất nước đứng lên, Bảo Ninh với
Nỗi buồn chiến tranh, Chu Lai với Ăn mày dĩ vãng, Khúc bi tráng cuối cùng,
Khuất Quang Thụy với Trong cơn gió lốc, Nguyễn Trí Huân với Chim én bay,…
Sáng tác của các nhà văn về đề tài chiến tranh đã làm phong phú, sinh động diện
mạo của nền văn học đương đại. Bốn mươi năm đã qua, giờ đây đề tài này vẫn
được tiếp tục cả ở những nhà văn thuộc thế hệ mới như Nguyễn Đình Tú với Xác
phàm, Nguyễn Xuân Thủy với Biển xanh màu lá… Trong số các thể loại văn học,
tiểu thuyết với khả năng chứa đựng, phản ánh phạm vi đời sống một cách rộng lớn
đã trở thành thể loại được các nhà văn lựa chọn nhiều. Các tiểu thuyết viết về chiến
tranh đã thực sự giúp bạn đọc hiểu sâu sắc hơn về cuộc chiến tranh đã qua của dân
tộc như trong bài Tiểu thuyết về chiến tranh – nhìn từ hôm nay, nhà nghiên cứu
Phong Lê đã nhìn nhận “đề tài chiến tranh là một đề tài không bao giờ cũ. Và nếu
chú ý đến sự xuất hiện khá dồn dập của tiểu thuyết chỉ trong dăm năm, và với sự
tiếp tục của đội ngũ viết, ta có thể thấy cái kho kí ức về chiến tranh không bao giờ
vơi cạn và đang được chuyển dần cho thế hệ sau”.