TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
KHOA LỊCH SỬ
CAO THỊ THU TRÀ
HỒ CHÍ MINH VỚI VIỆC XÂY DỰNG NỀN
VĂN HOÁ MỚI VIỆT NAM THEO ĐỊNH
HƢỚNG
XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ
Hµ Néi,10/2009
1
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
KHOA LỊCH SỬ
CAO THỊ THU TRÀ
HỒ CHÍ MINH VỚI VIỆC XÂY DỰNG
NỀN VĂN HOÁ MỚI VIỆT NAM
THEO ĐỊNH HƢỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ
Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam cận hiện đại
Mã số: 60.22.54
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS. Phạm Xanh
Hà Nội, 10/2009
2
LỜI CẢM ƠN
Sau một thời gian nghiên cứu đề tài “Hồ Chí Minh với việc xây
dựng nền văn hoá mới Việt Nam theo định hướng xã hội chủ nghĩa”, đến
nay luận văn đã hoàn thành. Với tình cảm chân thành, tôi xin bày tỏ lòng
biết ơn sâu sắc tới Hội đồng khoa học, các thầy, cô giáo Bộ môn Lịch sử
Việt Nam cận hiện đại cũng như các thầy các cô giáo Khoa Lịch sử trường
Đại học Khoa học – Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội, đã
tham gia giảng dạy, giúp đỡ, tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học
tập và nghiên cứu đề tài.
Đặc biệt, tôi xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với thầy
giáo – PGS TS Phạm Xanh, người đã tận tình chỉ bảo giúp đỡ tôi trong suốt
quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn này.
Đồng thời, tôi cũng xin chân thành cảm ơn các anh, chị Học viên
Cao học Khoá 2005- 2008 của Khoa Lịch sử trường Đại học Khoa học Xã
hội và Nhân văn, các anh, chị em đồng nghiệp trong cơ quan, gia đình và
bạn bè đã giúp đỡ tôi trong qúa trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành
luận văn.
Trong quá trình học tập và nghiên cứu, bản thân tôi đã có rất nhiều
cố gắng, song luận văn không tránh khỏi những thiếu sót. Kính mong được
các thầy, cô giáo và bạn bè, đồng nghiệp chỉ dẫn góp ý.
Hà Nội, tháng 10 năm 2009
Tác giả
CAO THỊ THU TRÀ
3
MỤC LỤC
ĐỀ MỤC
NỘI DUNG
STT
LỜI MỞ ĐẦU
2
CHƢƠNG 1
VĂN HOÁ VÀ PHÁT TRIỂN VĂN HOÁ THEO
ĐỊNH HƢỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
7
1.1
Văn hoá và phạm trù văn hoá
7
1.2
Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về văn
hoá và văn hoá xã hội chủ nghĩa
10
1.2.1
Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về văn hoá
10
1.2.2
Quan điểm chủ nghĩa Mác – Lênin về văn hoá xã
hội chủ nghĩa
11
CHƢƠNG 2
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN XÂY DỰNG MỘT
NỀN VĂN HOÁ MỚI TRONG TƢ TƢỞNG HỒ
CHÍ MINH
20
2.1
Quan niệm của Hồ Chí Minh về khái niệm văn
hoá
20
2.2
Hồ Chí Minh với việc xác định nền tảng cơ bản
của nền văn hoá mới
23
2.2.1
Quan điểm của Hồ Chí Minh về tính dân tộc trong
nền văn hóa mới ở Việt Nam
23
2.2.2
Hồ Chí Minh với việc tiếp thu chủ nghĩa Mác –
Lênin để xây dựng nền văn hoá Việt Nam theo
định hướng xã hội chủ nghĩa
27
2.3
Quan điểm của Hồ Chí Minh về những đặc
trƣng cơ bản của nền văn hoá Việt Nam theo
định hƣớng xã hội chủ nghĩa
32
2.4
Hồ Chí Minh và những định hƣớng cơ bản cho
một nền văn hoá mới ở Việt Nam
35
CHƢƠNG 3
HỒ CHÍ MINH - NGƢỜI CHỈ ĐẠO TRỰC TIẾP
XÂY DỰNG NỀN VĂN HOÁ MỚI VIỆT NAM
42
3.1
Hồ Chí Minh với sự nghiệp xây dựng con ngƣời
mới xã hội chủ nghĩa
42
3.2
Hồ Chí Minh và vấn đề xây dựng lối sống mới
49
3.3
Hồ Chí Minh và vấn đề xây dựng đạo đức cách
mạng
58
3.4
Hồ Chí Minh và vấn đề xây dựng nền giáo dục
mới
66
KẾT LUẬN CHUNG
74
TÀI LIỆU THAM KHẢO
77
PHỤ LỤC
4
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Cách mạng Tháng Tám 1945 là một sự kiện vĩ đại trong lịch sử của
dân tộc Việt Nam. Nó đã phá tan hai tầng xiềng xích nô lệ của thực dân Pháp
với hơn 80 năm thống trị và phát xít Nhật hiếu chiến, đồng thời lật nhào chế
độ phong kiến tồn tại gần 1000 năm. Với thắng lợi của Cách mạng Tháng
Tám, chúng ta từ một nƣớc thuộc địa đã trở thành một nƣớc độc lập, tự do,
nhân dân ta từ thân phận của ngƣời nô lệ đã trở thành ngƣời làm chủ nƣớc
nhà.
Một kỷ nguyên mới, một thời đại mới đƣợc mở ra, nhƣng đằng sau
thắng lợi lớn ấy, những khó khăn mới lại tiếp tục xuất hiện. Lòng tham và sự
ngoan cố của thực dân Pháp và đế quốc Mỹ đã kéo dài cuộc cách mạng dân
tộc dân chủ nhân dân của Việt Nam, buộc nhân dân ta phải đứng lên cầm súng
chiến đấu suốt 30 năm trời.
Với cách nhìn toàn diện về sự vận động của lịch sử và những nhân tố
thắng lợi của cách mạng Việt Nam. Đảng ta và Hồ Chủ Tịch đặc biệt coi trọng
mặt trận tƣ tƣởng văn hoá trong sự hợp đồng tác chiến với các mặt trận khác:
kinh tế, chính trị, quân sự. Xây dựng một nền văn hoá mới là nhiệm vụ cần
thiết và cấp bách của chúng ta khi ấy. Với mục tiêu “làm cách mạng để cải tạo
xã hội cũ thành xã hội mới”, nên ngay sau khi nƣớc Việt Nam Dân chủ Cộng
hoà ra đời, Hồ Chí Minh đã bắt tay ngay vào việc xây dựng một nền văn hoá
mới. Nhiều vấn đề văn hoá đã đƣợc đặt ra và giải quyết ngay trong những
ngày đầu của chính quyền cách mạng nhƣ giải quyết nạn dốt, giáo dục lại
nhân dân tinh thần cần, kiệm, liêm, chính; cấm hút thuốc phiện, lƣơng giáo
đoàn kết và tự do tín ngƣỡng… Nhƣ vậy, nền văn hoá mới ra đời đã gắn liền
với nƣớc Việt Nam mới. Nền văn hoá mới Việt Nam trong thời kỳ kháng
chiến chống thực dân Pháp, và chống Mỹ là nền văn hoá kháng chiến, kiến