1
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------
TRỊNH VĂN ĐỊNH
TRUYỆN KIỀU NHÌN TRONG HỆ THỐNG
TIỂU THUYẾT TÀI TỬ GIAI NHÂN
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
Mã số : 60 22 34
TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÀNH VĂN HỌC
Hà Nội - 2009
2
MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU ................................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài, mục đích nghiên cứu ................................................................ 4
2. Ý nghĩa của đề tài ........................................................................................................ 4
3. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu ................................................................................ 5
4. Đóng góp của luận văn ............................................................................................... 5
5. Lịch sử nghiên cứu vấn đề......................................................................................... 5
6. Phƣơng pháp nghiên cứu......................................................................................... 12
7. Cấu trúc của luận văn .............................................................................................. 12
CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CỦA TIỂU THUYẾT TÀI TỬ GIAI NHÂN
ĐƢỢC GIỚI NGHIÊN CỨU TRUNG QUỐC NÊU LÊN GẦN ĐÂY. ...........Error!
Bookmark not defined.
1.1. Về nội dung...............................................................Error! Bookmark not defined.
1.1.1. Định nghĩa tiểu thuyết tài tử giai nhân .... Error! Bookmark not defined.
1.1.2. Nguồn gốc tiểu thuyết tài tử giai nhân ..... Error! Bookmark not defi ned.
1.1.3. Quan niệm tình yêu, hôn nhân tiểu thuyết tài tử giai nhân. ............ Error!
Bookmark not defined.
1.1.4. Loại hình nhân vật tiểu thuyết tài tử giai nhân. ..... Error! Bookmark not
defined.
1.1.5. Quan niệm về tài - sắc - tình tiểu thuyết tài tử giai nhân.................. Error!
Bookmark not defined.
1.1.6. Nguyên nhân hưng thịnh tiểu thuyết tài tử giai nhân. Error! Bookmark
not defi ned.
1.2. Về nghệ thuật : Mô hình tự sự tiểu thuyết tài tử giai nhân Error! Bookmark
not defined.
1.2.1. Mô thức tự sự tiểu thuyết tài tử giai nhân. ............. Error! Bookmark not
defined.
1.2.2. Ý nghĩa tự sự học tiểu thuyết tài tử giai nhân........ Error! Bookmark not
defined.
3
CHƢƠNG 2 TRUYỆN KIỀU - NHỮNG YẾU TỐ CỦA TIỂU THUYẾT TÀI
TỬ GIAI NHÂN ..................................................................Error! Bookmark not defined.
2.1. Nghiên cứu ở Việt Nam về vấn đề từ Hoa tiên đến Truyện Kiều. .......... Error!
Bookmark not defined.
2.2. Về nội dung và nghệ thuật, Truyện Kiều có nhiều dấu ấn của tiểu thuyết
tài tử giai nhân. ...............................................................Error! Bookmark not defined.
2.2.1. Về nội dung.................................................... Error! Bookmark not defined.
2.2.2. Về nghệ thuật. ............................................... Error! Bookmark not defi ned.
CHƢƠNG 3 TRUYỆN KIỀU - NHỮNG VẤN ĐỀ KHÁC VỚI HỆ THỐNG
TIỂU THUYẾT TÀI TỬ GIAI NHÂN. .........................Error! Bookmark not defined.
3.1. Khác biệt giữa Truyện Kiều và hệ thống tiểu thuyết tài tử giai nhân - nhìn
từ vấn đề kiểu nhân vật giai nhân: Kiều là một kĩ nữ.......... Error! Bookmark not
defined.
3.1.1. Vài đặc điểm về kĩ nữ................................... Error! Bookmark not defi ned.
3.1.2. Khác biệt giữa “Truyện Kiều” và hệ thống tiểu thuyết tài tử giai nhân -
nhìn từ kiểu nhân vật giai nhân. .......................... Error! Bookmark not defined.
3.1.3. Nhân vật kĩ nữ - Lần đầu tiên trong văn học Việt Nam trung đại, một
nhân vật lớp dưới chính thức được bước vào đời sống văn học, với tư cách là
nhân vật văn học trung tâm của thời đại. ........... Error! Bookmark not defi ned.
3.1.4. Vai trò của kĩ nữ đối với văn học và văn hoá dân tộc. .. Error! Bookmark
not defi ned.
3.2. Khác biệt giữa Truyện Kiều và tiểu thuyết tài tử giai nhân - nhìn từ vấn đề
số phận của tài tình. .......................................................Error! Bookmark not defined.
3.3. Khác biệt giữa Truyện Kiều và tiểu thuyết tài tử giai nhân - nhìn từ vấn đề
hiện thực xã hội phong kiến. .......................................Error! Bookmark not defined.
3.3.1 Đầu tiên Kiều bị hành hạ về thân xác. ...... Error! Bookmark not defined.
3.3.2. Hiện thực xã hội phong kiến còn được Nguyễn Du nêu lên gay gắt hơn
nữa thông qua nỗi thống khổ của Kiều về mặt tinh thần. ................................. 99
3.3.3. Hiện thực xã hội phong Kiến còn thể hiện qua “tâm lí tiếp nhận không
gian xã hội trong “Truyện Kiều”. ....................................................................... 101
3.4. Khác biệt giữa Truyện Kiều và tiểu thuyết tài tử giai nhân - nhìn từ sự
đậm nhạt của yếu tố “tình” và “dục”. .................................................................. 103
4
3.5. Khác biệt giữa Truyện Kiều và tiểu thuyết tài tử giai nhân - nhìn từ quan
niệm về cái đẹp. ..............................................................Error! Bookmark not defined.
PHẦN KẾT LUẬN .............................................................Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .......................................................................14
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài, mục đích nghiên cứu
Sở dĩ chúng tôi lựa chọn hướng nghiên cứu này là vì những lí do dưới đây:
Một là, về vấn đề vị trí của Truyện Kiều trong lịch sử văn học trung đại đã có
rất nhiều cách tiếp cận khác nhau như: tiếp cận Truyện Kiều từ thi pháp học, từ phong
cách học, từ thiền học, từ văn hoá học…Nhưng chưa thấy có công trình nào nhìn tác
phẩm này từ góc nhìn nhóm thể loại tài tử giai nhân.
Hai là, cả ở Trung Quốc và Việt Nam, thời trung đại, có một loại tác phẩm được
mệnh danh là “tiểu thuyết tài tử giai nhân” (Trung Quốc) và “truyện Nôm tài tử giai
nhân” (Việt Nam). Trước đây, ở Trung Quốc giới nghiên cứu không đánh giá cao loại
tác phẩm này, song gần đây những nghiên cứu về tiểu thuyết tài tử giai nhân Trung
Quốc đã được tăng cường và người ta đã nhận thức lại giá trị văn học của nhóm tiểu
thuyết này.
Ở Việt Nam, có lẽ giáo sư Trần Đình Hượu là người đã nêu vấn đề nghiên cứu
một cách hệ thống “truyện Nôm tài tử giai nhân” qua bài viết “ Hoa tiên và vấn đề
của nó trong lịch sử truyện Nôm” (Nho giáo và văn học Việt Nam trung cận đại).
Trong bài viết này, ông đã coi Hoa t iên, Phan Trần, Truyện Kiều là “truyện Nôm tài
tử giai nhân”. Tuy vậy, ở thời điểm giáo sư Trần Đình Hượu viết bài này, ở Trung
Quốc chưa có phong trào nghiên cứu sâu tiểu thuyết tài tử giai nhân nên tất nhiên có
5
một số vấn đề của loại tiểu thuyết có ảnh hưởng đến văn học Việt Nam chưa được nói
đến. Tiếp tục những gợi ý quý báu của giáo sư Trần Đình Hượu, tham khảo những
thành tựu nghiên cứu mới về tiểu thuyết tài tử giai nhân ở Trung Quốc, chúng tôi
muốn tìm thêm một điểm nhìn để hiểu thấu đáo hơn một trong những tác phẩm truyện
Nôm tài tử giai nhân. Đây cũng chính là mục đích lớn nhất của luận văn.
2. Ý nghĩa của đề tài
Chúng tôi mong muốn đóng góp một tiếng nói nhỏ vào việc tìm hiểu mối quan
hệ văn học giữa hai nước Việt - Trung. Tìm thêm những điểm tương đồng và khác
biệt giữa truyện thơ Nôm tài tử giai nhân Việt Nam, chủ yếu là Truyện Kiều với dòng
tiểu thuyết tài tử giai nhân Trung Quốc.
Đồng thời mong muốn bước đầu tìm một hướng nghiên cứu mới cho Truyện
Kiều, cùng với những hướng nghiên cứu đã có để hiểu thấu đáo hơn một tác phẩm vĩ
đại nhất của văn học Việt Nam.
3. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận văn là Truyện Kiều, cụ thể là nghiên cứu những
dấu ấn và sự khác biệt của Truyện Kiều so với hệ thống tiểu thuyết tài tử giai nhân và
truyện thơ Nôm tài tử giai nhân. Phương pháp làm việc là đặt Truyện Kiều vào dòng
tiểu thuyết tài tử giai nhân. Việc khái quát thành tựu nghiên cứu của tiểu thuyết tài tử
giai nhân Trung Quốc chỉ là cơ sở lý luận, và nêu một số tiểu thuyết tài tử giai nhân
Trung Quốc và một số truyện thơ Nôm tài tử giai nhân nhằm chứng minh nhận định,
so sánh sự giống và khác nhau mà thôi.
4. Đóng góp của luận văn
Lần đầu tiên nhìn Truyện Kiều dưới góc nhìn nhóm thể loại tài tử giai nhân
5. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Về vấn đề vị trí của Truyện Kiều trong lịch sử văn học trung đại, đã có nhiều
cách tiếp cận khác nhau, có những chuyên luận: Truyện Kiều nhìn từ lịch sử phát
triển của thể loại truyện Nôm (Truyện Kiều và thể loại truyện Nôm ) của giáo sư
Đặng Thanh Lê; Truyện Kiều dưới góc nhìn thi pháp học của giáo sư Trần Đình Sử
(Thi pháp Truyện Kiều), Truyện Kiều dưới góc nhìn phong cách học của giáo sư Phan
Ngọc (Tìm hiểu phong cách Nguyễn Du trong Truyện Kiều), Truyện Kiều dưới cái
nhìn thiền quán của thiền sư Thích Nhất Hạnh (Thả một bè lau - Truyện Kiều dưới
cái nhìn thiền quán) Truyện Kiều dưới góc nhìn văn hóa học - nhân học văn hoá của