ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
******
NGUYỄN THỊ THÚY
THIÊN NHIÊN TRONG SÁNG TÁC CỦA
CÁC NỮ TÁC GIẢ VIỆT NAM THỜI TRUNG ĐẠI
- NHÌN TỪ PHÊ BÌNH SINH THÁI
Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành VĂN HỌC VIỆT NAM
Mã số: 60 22 01 21
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. TRẦN HẢI YẾN
Hà Nội - 2016
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ........................................................................................................... 4
1. Lý do chọn đề tài ......................................................................................... 4
2. Lịch sử vấn đề .............................................................................................. 5
3. Mục đích nghiên cứu ................................................................................. 10
4. Phạm vi nghiên cứu ................................................................................... 10
5. Phương pháp nghiên cứu .......................................................................... 11
6. Đóng góp của đề tài ................................................................................... 11
7. Cấu trúc của luận văn ............................................................................... 12
NỘI DUNG ..................................................................................................... 13
Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG ......................................................... 13
1.1. Thiên nhiên trong quan niệm Việt Nam thời trung đại ............................ 13
1.1.1. Quan niệm của tam giáo về quan hệ thiên – nhân 13
1.1.2. Thiên nhiên trong sáng tác văn học trung đại Việt Nam ................... 16
1.2. Nhìn lại “nữ lƣu” trong lịch sử văn chƣơng thời trung đại ................ Error!
Bookmark not defined.
1.3. Những nét phác vphê bình sinh thái tiềm năng của trong nghiên
cứu văn chƣơng ................................................... Error! Bookmark not defined.
1.3.1. Đôi nét về phê bình sinh thái Error! Bookmark not defined.
1.3.2. Phê bình sinh thái với nghiên cứu văn chương Error! Bookmark not defined.
Tiểu kết ................................................................ Error! Bookmark not defined.
Chƣơng 2 TOÀN CẢNH THIÊN NHIÊN TRONG SÁNG TÁC CỦA CÁC
CÂY BÚT NỮ VIỆT NAM THỜI TRUNG ĐẠIError! Bookmark not
defined.
2.1. ng c v thiên nhiên của các tác giả nữ qua những con s thống kê ..... Error!
Bookmark not defined.
2.2. Thê giơ
i tƣ nhiên - con ngƣơ
i theo cai nhin cua tac gia ............... Error!
Bookmark not defined.
2.2.1. Thiên nhiên được biểu hiện qua thảm thực vật Error! Bookmark not defined.
2.2.2. Thiên nhiên xuất hiện qua thế giới động vật Error! Bookmark not defined.
2.2.3. Thiên nhiên chuyển vận theo bốn mùa Error! Bookmark not defined.
2.2.4. Thiên nhiên danh thắng Error! Bookmark not defined.
Tiểu kết ................................................................ Error! Bookmark not defined.
Chƣơng 3 THIÊN NHIÊN HÌNH DUNG VÀ BIỂU TẢ CỦA NỮ GIỚI VỀ
MÔI SINH TRONG VĂN HÓA THỜI TRUNG ĐẠIError! Bookmark not
defined.
3.1. Những khoảng thiên nhiên khuyết vắng và dôi dƣError! Bookmark not
defined.
3.2. Đặc điểm của chủ thể sinh thái trong thơ văn nữ Việt Nam thời trung đại
............................................................................. Error! Bookmark not defined.
Tiểu kết ................................................................ Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN ......................................................... Error! Bookmark not defined.
TƢ LIỆU THAM KHẢO ................................................................................ 24
4
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
1.1. Thơ
i trung đại cua V
t Nam , các sáng tác văn chƣơng không chỉ thể
hiện những tƣ tƣởng lớn nhƣ yêu nƣớc , nhân đạo qua tinh thân chông giă
c ngoa
i
xâm, qua tinh yêu con ngƣơ
i ơ
nhiêu cung bâ
c cam xuc…. mà còn co nhiêu sang
tác về thiên nhiên.
i tinh yêu vôn co cua ngƣơ
i câm but vơ
i thê giơ
i tƣ nhiên , và
còn bởi nhƣng quan niê
m đă
c biê
t của thời đại đó i quan hê
con ngƣơ
i
nhiên.
1.2. Thiên nhiên trở thành nguồn cảm hứng lớn trong văn chƣơng, không chỉ
ở các bâ
c nam nhân cua V
t Nam thơ
i trung đa
i. Những tác gia nữ đầy tài năng
nhƣ Hồ Xuân Hƣơng, Huyện Thanh Quan, Đoàn Thị Điểm, Ngô Chi Lan,
Trƣơng Thị Trong, Nguyễn Tĩnh Hòa… đều nhiều đóng góp cho tiến trình vận
động, phát triển của văn học nƣớc nhà noi chung va mang sang tac nay noi riêng .
khac biê
t vê giơ
i tinh hiên nhiên se chi phôi nhiêu phƣơng diê
n cua sang tac ma
chủ đề thiên nhiên là một. Khảo sát chủ đề này ở các cây bt nữ vì vậy s làm sáng
t thêm những vấn đề xung quanh thái độ của con ngƣời với thế giới t nhiên , vai
trò của t nhiên trong tình cảm , nhâ
n thƣ
c cua con ngƣơ
i; thêm nƣa, tìm hiểu cách
nhìn, cách phản ánh thiên nhiên ơ
cac tac gia thơ
i trung đa
i con gop phân hiêu
thêm đă
c thu văn hoa giơ
i cua giai đoa
n nay.
1.3. Những dân nhâ
p phê binh văn ho
c sinh thai ho
c gân đây vao đơ
i sông
nghiên cƣ
u văn ho
c Viê
t Nam đa đem la
i nhi ều gi  cho việc nhìn lại thế giới t
nhiên trong văn chƣơng. Đối tƣng của hình thức phê bình khá mới m này
nhƣng sang tac thê hiê
n thiên nhiên trong tinh nguy cơ cuô
c sông binh thƣơ
ng
của con ngƣời . Nói cách khác , phê bình sinh thái tập trung ch  vào những tác
phâm văn chƣơng thê hiê
n cam quan bât an cua con ngƣơ
i vê
t môi sinh đang bi
n thƣơng, trong đo thiên nhiên la
t hinh anh chuu ; hoă
c tim hiêu chiêu sâu
văn hoa, tƣ tƣơ
ng của cách con ngƣời hình dung thiên nhiên , tác động vào t
5
nhiên. Ngoài ra,
i tinh chât liên nganh , phê binh sinh thai luôn co xu hƣơ
ng kêt
p vơ
i nhƣng tiêp câ
n khac, nhƣ: giơ
i, chủng tộc, dân tô
c… Đo la
t kiêu tiêp
n hƣ
a he
n những nhìn nhận kha thủ trong viê
c tim hiêu sang tac cua các tác giả
nữ Việt Nam thời trung đại ở mảng thiên nhiên.
Vì tất cả những l do trên , chng tôi chọn đề tài Thiên nhiên trong sáng tác
của các nữ tác giả Việt Nam thời trung đại nhìn từ phê bình sinh thái
i hy
vọng bô sung thêm mô
t vai ly giai mơ
i cho mô
t chủ điểm đa đƣơc giơ
i nghiên cƣ
u
tìm hiểu trƣớc đây.
2. Lịch sử vấn đề
2.1. Lịch sử nghiên cứu thơ văn viết về thiên nhiên của các tác giả nữ
trung đại
Về các tác giả thời trung đại, có khá nhiều chuyên luận bài viết, tuy nhiên
nghiên cứu về các tác giả nữ lại chƣa một công trình đô
c lâ
p nào. Năm 1929
trong cuốn Nữ lưu văn học sử Sở Cuồng, đã những đánh giá, ghi nhận
đầu tiên về các tác giả nữ trong văn học Việt Nam nhƣ Hồ Xuân Hƣơng, Đoàn Thị
Điểm…. Theo đánh gcủa tác giả thì đây đều những nhà thơ nữ tài năng,
nhiều đóng góp cho s phát triển của văn học… Đến năm 2010 Đỗ Thị Hảo cho ra
mắt cuốn Các nữ tác gia Hán Nôm Việt Nam thì tác phẩm văn chƣơng nữ đƣc
nhìn nhận, sắp xếp một cách hệ thống hơn theo tiến trình phát triển của lịch sử.
Trong cuốn sách này Đỗ Thị Hảo đã điểm danh mƣời hai gƣơng mặt nữ tác giả
trong suốt tiến trình phát triển của văn học trung đại Việt Nam từ thế kỷ X đến hết
thế kỳ XIX đó là: L Ngọc Kiều, Thị Yến, Ngô Chi Lan, Đoàn Thị Điểm,
Trƣơng Thị (Ngọc) Trong, Phạm Lam Anh, Ngọc Hân, Hồ Xuân Hƣơng,
Huyện Thanh Quan, Nguyễn Trinh Thận, Nguyễn Tĩnh Hòa, Nguyễn Thị Nhƣc
Bích. Ngoài ra còn một số công trình nhƣ: Bà Huyện Thanh Quan, Đoàn Thị Điểm,
Nguyễn Gia Thiều: tuyển chọn trích dẫn những bài phê bình, bình luận văn học
của c nhà văn, nghiên cứu Việt Nam thế giới (Tiến Quỳnh, 1991)… Văn học